Eyesibini YAZALA iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, YAZA
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke BEMKA baya kuzimela.

UFumbalele WABA nowakhe umzi WAZA uMguqulwa watshipha.

UNontini noNontlangu BENDA WAZA uJongikhaya WAYA kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

Eli  Juda  LAXHUZULA  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, LATHI liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza kumfundisa.

LATHI limlobola labe limshiya nomzi lisiya kusebenza.

BAYEKA bengaphumanga kwibanga lesiThandathu BAZA baya kufuna umsebenzi
 eMonti .

BARHUMRHEKA kukuya kudla  iiholide   eMonti  kudade bonina BAGQIBELA
ngokubaleka  isikolo .

WATHI esenza ibanga lesiNe WEMKA namanye amakhwenkwe.

BAJOYINA kwaTebha BASINGA  eRhawutini .

BAFIKA BASEBENZA kumgodi okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Wasondela uNtombi wamtshicela ebusweni uZuziwe.  

Zahleka zacubhuka iintshaba zakhe, zimkhwaza, zimgxwala.  

Kwaphendula uMamiya, inkosikazi  kaMvangeli , wathi:  Ayinakuba
nguMlenzan' olibazis' uZuziwe.  

Waphendula ngelizwi elipholileyo wathi:  Hayi,  bhut'  Duma,
ungaphazami.  

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

Guqu-guqu-guqu, wakhanyisa, yavutha into yakhona. 

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

Wabalekisa umlomo uZuziwe, wamtyhala kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

WATHI mhla wehla WEHLELA ukuya kwaluka ekuqaleni kuka-=1=9=42=.

BAZALELWA bakhuliselwa kwiimeko ezilolu hlobo.

LATHI kuba ichibi belinzulu wakhutshwa sesithe pitsi ukuzala isisu.

ATHI akuphawula izithonga zakhe, azama into yokuba amxhinkxe azokudideka.

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, NDAZIFUMANA zonke ezakho, ANDAZIPHENDULA ngabom."

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, wamtsalela
kuye efuna ukumphuza.  

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Akuba egqibile amadoda anikela kwikhankatha lawo liwase kwindlu yawo esele ilungisiwe, LAWATHABATHA laya kuwangenisa.

"Ndiqinisekile bayakukhumbula, kudala wabagqibela."  

Wakhiwa ke wojiwa kamnandi.  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa ngathi libhekisa kubo nje. 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha emabeleni.  

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa kwada kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi nguXhents'enkunkumeni. 
KE
Le njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

Khawumbuze ukuba  abhetele  ngantoni na WONA loo maqaba waya kuzifaka kuwo
selelolu thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

Ziphi zona ezo gusha nezo nkomo siphila  komaRhawuti  nje? 

Aqaqambile engqondweni yakhe amazwi kaKhanyisile athi, "THINA
sobabini, Ntombentle, asinakwahlulwa naziindudumo."

THINA sobabini asinakwahlulwa naziindudumo.

WENA ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

WENA ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

Uhambile ke YENA umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Ihleli ethembeni YONA intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Phofu YONA ingqondo yakhe ibilubengu ubukhali obu.

Ikhona YONA imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Nako ke YENA uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
injalo, akugqiba ukuyifunda.

Yena ke umfazi wayengayiva. 

Zihambile zona IINTSUKU njengesiqhelo phofu kungekho nto icacayo
kuThantaswa ngaphandle kokunxunguphala.

Ngelo xesha yena UTHANTASWA wayesaqeqeshelwa ubongikazi kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

Ahleli wona amatye azinzile, atsho kube lula ukuwela naxa umlambo
unamanzi.  

Zaqengeleka zona iintsuku engafiki. 

Waba ngabongoza wasuka YENA uThantaswa wathi tu, akathetha nelimdaka.

Ibisel' idlulile kodwa YONA  iPasika .

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu LONA izulu aladibana nomhlaba.

Uhlambile yena uNongxaki.  

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi OKWENTABA eluqilima, YONA
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo encumile uThantaswa.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, YONA
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo encumile uThantaswa.

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo MNA kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi, =absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso, uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  YENA.

Uhlalutya nezinto aqhel' ukuxelelwa ZONA ngumfana wakwaMvelase.

"Makhe ndilinge LONA."

"Ungandixeleli loo mfeketho MNA."

Kodwa YENA ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele inxiwa, bazakhele.

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa kodwa YENA akanakungalihleki
elibona.

Naxa YENA ebengazibizi ngokuba ulixhwele kodwa ubungenakufa uVimba
ekho.

"Kambe ke nditsho kuba WENA, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza, intombe yakwa Ndlambe.

ZONA zizakhela iingxukuma zeengxande ezisixwexwe ezifana nezo
zifunyanwa  ezidolophini .

Umfo kaMfanti wabetha ngenqindi phantsi wathi YENA akasoze aye
emfazweni.

"MNA, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Wena, Diliza, ubathiyelen' abant' abangazange bakone?  

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

Wayesithi xa ethetha athi YENA akazange afelwe yimpahla.

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini YENA
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

UBakholise lo akayongulube;  yinyhwagi;  WENA ke ungumhlangala.

Ndingabutha nalaa mgulukudu mna?
 Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla YENA weza nomntwana wakhe aza kumfundisa.

"Uwubuza loo mbuzo kuba kuthanda mna?"  

Kodwa ke YENA waba neshishinana awayeliqhuba.

Naxa wayengekho YENA  eSharpville  ngaloo mini yomlo kodwa kwaba ngathi
wayekho.

Musa ukwenyelisa;  vuma inyaniso WENA.

Ebengazi YENA  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

"Ndiqinisekile ukuba WENA awazi nto ngaye."

"Andilibali MNA eyokuphumza ingqondo kowabo kanti intliziyo yakhe
isemalandalahla."

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke MNA ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

YENA ucinge ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Kaloku YENA ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

BONA bakhule bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

UNomanti noKhuziwe BONA abazange bende.

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile YENA acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

UMaKhumalo lo watsho ngesigelekede senkwenkwe ENTLE kunene.

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe?  

"Ndingala amasoka AMANINZI kangaka ndithambele kuye kanti ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

"Yintoni le ifun' ixesh' elide kangako?"  

Loo mhla yaba NGOMKHULU umthwalo  kutitshala .

ELINYE laloo magumbi ke ebelinike uThantaswa lo ukuba ahlale kulo.

AMABINI okuqala selalishiya eli phakade.

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa EZINTSHA.

Andinamntwana uza kujikwa ingqondo afakwe entsha. 

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Ifikile inkumbulo ethi KANENE esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

INENE sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

OKUNENE uThantaswa ubethe  imfonomfono , wabuzisa kumabhalana
wabahloli.

KANENE ucinga ukuba siyaqhula.

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ULUTSHA beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

"Ungenzani NGOBULUNGISA?"

Intliziyo yakhe ISEBUGXWAYIBENI, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Nokwenza andiphoxe kangaka ekubeni ENGUMKHAYA?

UKhanyisile yena ebesithi nguNtombentle xa embiza ngenxa yobo BUHLE
bakhe.

Naxa UNINZI lwawo lwabhanga, kodwa asekho namanye asabanga
unxunguphalo.

UBakhulule lo ebemfuna ngandlela zonke uThantaswa ukususela
kwakwiintsuku ZOBUTSHA babo.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane ULUTSHA ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Ikhaya lakhe liseTsholomnqa kwakwelakwaNdlambe;  ukutsho oko ke
NGUMKHAYA kuThantaswa.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Kodwa UNINZI luphelela esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye ezindaweni ezizisa  imali .

Sowukhe wayibona iNdyebo yeSizwe YAKUTSHANJE?

Ngaloo mihla UBUKHULU beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho kuvuze yonke indlu.

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo IKAMVA lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Kanye NGOKOBUNINZI beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani UBUNZIMA awayebufumene, ngelinye ixesha kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  eseligatyana ELIBUDALA bulishumi elinesithandathu.

Ngezo mini uThantaswa lo wayesathiwe lwale ziingqondo ZOBUNTWANA.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo YOBUFANA wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala KOBUHLOBO babo obo.

Ngamanye amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke ngentsimbi YESITHATHU
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye UBUMPAHLANA
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza ESINTU.

Le mpi yempucuko nemfundo isabethwa NGOBUNINZI yile mpi kaPhalo
yomthonyama.

Kaloku umfo lo wayesebenza ngeemini ZOBUTSHA bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Uyise wamsa  eJabulani  =Training= =School=  eKilnerton  apho wayeye kufunda
ibanga  LOBUTITSHALA .

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona UBUHLE  beTranskei  iphela.

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

"AKWABA ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo encumile uThantaswa.

AKWABA bendingumzobi, bendiya kwenza umfanekiso  otolika  imbilini yam
ngawe.

kwala kanye ukuba abe sesinqeni seqhina elo, weva ukuba ikho le  moto 
ingasemva kwakhe.

KWALILE  xa kanye eseshumini leminyaka ubudala waphuthunywa nguyise
uKhakhakha lo, selenalo igama eli, kuba lathiywa nguyise omkhulu wakulonina, ngeenjongo zokuba igama eli limfuze, kuba waphepha into enzima - ukufa.

Myek' abalis' agqibe, wandul' ukubuza akugqib' ukubalisa.  

Ukuhlwayela impama mfana wam kukuhlwayela ngokusazsa nje kwintsimi
engalinywanga uze WANDULE ukulima ugqumelele.

Khawuye kufunda isimilo WANDULE ukuza kungena kule yam indlu.

Uhleli apho lajika ilanga, WANDULA wagoduka. 

Waphawula ukuba ishicilelwe  eMonti  nakubeni isandla ENGANDULANGA
wasiqaphela.

Madoda!  Khawuye kulaa ndlu, wobuye ubizwe, WANDULE uxelelwe into obizelwa yona.

Bendicela ukuba umzi UNGANDULE uyithathe shushu le nto.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba APHA kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Wayebisa NALAPHA ekuthengiseni utywala.

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe APHA kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Into ebisoloko imphazamisa APHA kweli phephandaba inye: Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Wayeselesaziwa nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi APHA kuye xa zilungiselela ezi ncwadi zazo.

zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo babesiza APHA kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Uthe ngokubuza-buza APHA kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

APHA kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

APHA kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya APHA bonke bemka baya kuzimela.

Apha kwam kubaswa phantsi. 

Into yokumka kukaFumbalele APHA phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Kanti ke APHA engqondweni kuye abona badlali-manqindi babalulekileyo
ngabo baphuma  eRhawutini .

Eli xesha selenaba bantwana babalwe APHA ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

Yiyiphi kanye-kanye eyona nto ozokuyenza APHA  esikolweni , Bakhulule?

Akukho qhina angazanga angalisombululi xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
APHA elalini.

Ligama nje eli lokuba wafuduka kuba ukwaliliso APHA ekhayakhulu.

Bathi bakutshata bakhawuleza bafumana indlu emagumbi mane KWALAPHA
 eStirtonville .

Emva kweenyanga ezithile uThantaswa uphawule ukuba lithand' ukunqaba
ngoku APHA ephepheni igama likaThenjiwe.

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

"Intliziyo yalo inzulu kwaye alukho APHA emhlabeni udondolo
olunokufikelela emazantsi ayo.

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma KWALAPHA  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Ebenendlu emagumbi-mane KWALAPHO ePhiri.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le ntombi KWALAPHO  eKimberley .

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo WALAPHO eSoweto.

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi, abhayizele amakhwenkwe.  

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi APHA afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

Akuba ephumile amadoda intombazana eyayisel' ibonakala okokuba ingujixa
kwamanye yaphakama yaya nggo elityeni APHO lalinembola yambiza.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba APHO adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide ziyifundiswe.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi NALAPHO iya khona.

IBE ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

WABA ngabongoza wasuka yena uThantaswa wathi tu, akathetha nelimdaka.

KWABA ngazanywa ukucinywa akwanceda nto.

Naxa wayengekho yena  eSharpville  ngaloo mini yomlo kodwa KWABA ngathi
wayekho.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya INGABISAQONDA inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Wathi esilwa kwabe sekungasancedi nto kuba WAYENGENAKUBA sathathwa
 esikolweni .

Emveni koko wathi yabalala AKABISENZA nelo theko lokuyalusa.

BAKUBA befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni nasemakhwapheni.  

UNkokeli wamthwala wathi elotyolwa WABA sel' ehlala naye kokwabo.

Ude waba neminyaka emithathu WABA selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

Wathi esilwa KWABE sekungasancedi nto kuba wayengenakuba sathathwa
 esikolweni .

Wathi uphela loo nyaka WABA loo mntwana selehlawuliwe wagqitywa.

Yayisithi indoda ifika ekhaya ABE umfazi eyihlaba umyeyezelo.

Umntu wayesithi ephuma nje phandle ABE edibana  nepolisa , nomcuphi
okanye ijoni.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela KUBE sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, WABA uyancama uMguqulwa.

Ndisuke ndothuswa  nguNoventi  lo, selengena nomtshengele, naye esithi ucinge okokuba MANDIBE ndinxaniwe. 

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba MAKUBE kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Ndisuke ndothuswa  nguNoventi  lo, selengena nomtshengele, naye esithi ucinge okokuba MANDIBE ndinxaniwe. 

Wada wanengqondo YOKUBA makabe ebengaboni yena. 

MAKUBE ufuna (awufuni) ukwazi ukuba ukuhlangana kukaMaMqocwa no Zolile
kwazala nkomoni na. 

Kwacaca ukuba sikho isigqibo EMAKUBE esenzile. 

Naxa yena ebengazibizi NGOKUBA ulixhwele kodwa ubungenakufa uVimba
ekho.

Njengoko sesibona, indoda enkulu iphantse YABE ishiyeke yodwa nangona
izele.

Kuthe kunjalo wafikelwa liphupha elamtywashulisayo yaphela imihla
limambethe elalisithi ulenzele ntoni na ilizwe ozalelwe kulo kwicala lemfundo'.

WABA ngalala litsho libe nzima

Waya kwaoko uKhakhakha wema apho ngaselityeni, yasa isandla kwelo dama
lembolo yathi nywam-nywam, dyubhu! kuye, tyubudu umzimba wonke de YABA
igqibile-yameyka.

Kwashunyayelwa apho kwanzima amadoda ethulula izinto ezibonakalayo
nezaziwayo LABA lifikile ilixa lokuba kukhululwe indodana eza kubizelwa
esiguqweni eyaziwa ngokuba ngugqogqa.

YABA ke imgxothile uNozenza ingophulwanga inyama.

Lathi limlobola LABE limshiya nomzi lisiya kusebenza.

Wathi engekagqibi nokuthetha BABE bengena, uZuziwe noMlenzana.

Ndingakhange ndithethe nje kuthe kanti nam ndiwuxelele owam kuba ndithe
ndirhabula nje WABE nawo sowulungele ukuginya. 

Okunene lithe litshona elaloo mini WABE selethe thimbilili uTobhana,
wahlala ke iminyaka kowabo.

Enye yazo YABA ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Okunene uMbali wamfunela inxowa umtshana wakhe owathi efika nje ukuvulwa
 kwezikolo  ngeyoMqungu kumnyaka olandelayo WABA emisa inqugwala lasemLungwini elimbombo zisibhozo.

 welliwell  wakhupha  inaliti  wayitofa le ndoda WABA ke uyabusindisa ubomi
bayo.

YABA ke indlu kaTobhana iyachithakala njalo.

Waza ke  uLavisa  WABA uqalisa uqeqesho lobongikazi esibhedlele kwalapho
eDikeni.

Wathi makathathe  utishala  lo amse kulaa ndlu.  WABA ke uyayifumana indlela
yokusukuma. 

uthe engena nje WABE selesithi,..

Uthe efikelela kwiminyaka esibhozo WABE selencaza ngokwakhe kuyise, esala tu ukushiyeka xa uyise aya ezindywaleni. 

Wathi efika kwaCirha WABE uNcibane lo emxelela ukuba uzinakile ngokuya
kuvela kweza efisi. 

Wathi efika WABA/E eya kulala. 

KWABA sekungathi uhamba emini

Lathi litshona elalo mini KWABA sekuphithizela  iimoto   zamapolisa  ngezogqira kwaXatasi kumiwe buxhaphetshu. 

Athi ehlala KWABA seleliqela agqityiweyo.

BANOKUBA bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Kodwa Yihlo, NGABA siya kutya ubomi bentshontsho apha kweli khaya ngulo M
./Z., kuba noMdala usuke amamele yonke into ethethwa sesi sibhovu-bhovu sakhe
asebenze ngayo.

Phofu NGEKUBA uyasithanda lo mfo, ntonje ndisuke ndingalazi eli bhungane
analo entloko apha

AKABANGA salibazisa  amapolisa  amthatha amthi gwa  emotweni  yabethwa
yancinane ukuya eDikeni.
 
Wafumana wema nelo zamiso ENGABANGA savala naloo mbiza. 

UDeliwe, unina kaTobhana wayiphuthuma intombi yakhe ENGABANGA sabhungisa
mntu.

Uphose nje ukulibulisa ubuze impilo, AKUSOBE uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, BENDIYAKUBA
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Bekusithi khona ukuba wonwabile ABE ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

"Kufuneka ade ABE wenzani na umntu ukuze ABE uyalungisa?"

IBE ke ngaloo ndlela isaqhwithi siya kwenziwa qelele nekhaya. 

Uthi xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, UBE ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

Ngubani igama lale ntwana IBE ingxamele ukukhotha apha? 

Yinto ABE eyikhatalele ngantoni ukuzenge Uyise waba bantwana. 

Mna ndiya njalo, IBE ke umama akangeze achase konke ukukukhwedisa mhla aya kuthenga. 

UMaNtlani lo akazange ABE sathanda ukubuyela eCentuli ukubhubha
kukaninazala.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani nokuqhelana, BABE sebesenza izicwangciso zomtshato.

Oko kwenza into yokuba athi efika uKhakhakha pahkathi kwabo LIBE sele
lihlome lahlala.

Uya kuze uthi ngenye imini yayitshilo le ntombi ka Nelani ABE lo mntwana
sekunzima nokuvula naye umlomo.  

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
ABE ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Yhu! UMbokothwana wanele, IB' ingabehobe kakade; xa konakele wamnye
kusalingene." 

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, KUBE kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Inyanga IBE ingapheli uMbokothwana engathumeli.

Ungegqithanga kakhulu  evenkileni  UBE sowungena elalini kuHolela.

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade IBE ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Ndiza kukhawuleza ukwenzela ukuba athi efika ekhayya NDIBE nam ndingena.

Ngenxa yoko ke wazimisela ukuba ABE yena seletsiba phandle, yekoko ukuya
kutshona endlwini. 

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga ABE abuye aphinde
akwenze oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana.

Ezi zithi sezibuyile  esikolweni  ZIBE ziphindele.

Ethubeni lavakala ilizwi lakho lisithi, 'hamba Langeni, utsho ibhabhe ide ize kuwe IBE inyuke'."

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga ABE abuye aphinde
akwenze oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana. 

Ndiza kuqhuba  imoto  e  Kapa , ndiye e  Goli , (ndifike) NDIBE ndiqhube  imoto 


Uzongena ehlathini elikhulu, ABE ke uyalahleka. 

Akwaba bendisuke ndafa, UBE uyabika ngoku. 

Nangoku ezi ndaba NDIBE ndizithetha andingezithethi kwenye  iboy .

Ngelo xesha kumaRharhabe kwakubalasele umfo kaSheshegu uMqhayi:  "IBhadi'
elidawuwa laseJadu Usigoxa kameleni ngokwenkosi yomLungu, Usihlambela bhafini
ngokwenkosazana,"  nakuba ke noko umZim' omkhulu lo waselebethwe yiminyaka kuba
wayetyhuluba kwangexesha lomhlekazi uNgqika, ABE ke umKwayi lo yena evela ngeli
xesha likaSandile, unyana kaNgqika, kodwa ke noxa  kwakunjalo wayesaxomoloza
uveuthanda umfo wasemaZimeni, kaloku ixhego loMtshobhi lifel'emfazweni madoda.

Akhuza apho amanye amadoda ABE amzolela kuba engumntu  obomvu ongenalwazi
lwendlela zokunqula uMdali.

Zazikho nezinye izinto ezambangela ukuba ANGABI saya apho esithishini.


Zijikeleze kabini kathathu wabonakala umfo wasemaKwayini sel'ephakathi
kwazo, sel'eman'ukwakha amaxhaga besitsho ngengoma ephantsi bengakhwazi besithi:
"Uzumced"umhlob"akho UNGABISAMENJENALO, umlob' akho".

Abazali bakhe BAKUBA bekuvile oko babhala incwadi bebulela  utitshala ;
wakhula embi, ekwalixelegu, iinyembezi nemikhunyu zizihambela nje zingena
mnqandi namlungisi wazo.

Watsho ke wee khwitshi uFuneka AKUBA emphosele loo lokhwe amakayiayine.

Okwenene YAKUBA iphumile inkonzo, waphuma kuqala wabaleka. 

AKUBA ephumile amadoda intombazana eyayisel'ibonakala okokuba ingujixa
kwamanye yaphakama yaya ngqo elityeni apho lalinembola yambiza.

Kwalile AKUBA engene umfana lowo ubaphekelayo, ambuza, hayi akakhanyela,
wawaxelela okokuba oko ukwenze ngenxa yomsindo wakuthukwa ngawo ekujikeni
kwawo.

Andiyazi imbangi yokuba uMdala afune ukundibeka endaweni yomkhuluwa wam,
AKUBA embeke emathanga yena.

AKUBA ewisile amadoda athi hayi, uwagqibile umntakwabo onke amazwi
abenokubhekiswa kuloo mfana, atsho ambulela ayeka exolile kwizikhalazo zawo.

AKUBA efikile ekhaya  ititshala  ezazifundisa aphokwezo lali zakowabo
nezimelene nazo, zothuka zakumbona ekududu  lweetitshala  zibe ke ezindala awaye
khulela kuzo zilazi nebanga awada waluka enalo, ngelo xesha.

Athi AKUBA ehlangene, abanye nababukeli bafihla amehlo, ngenxa yezithonga
zokugalela kwawo, omabini emakhulu.

Weza aza ambekela zonke izikhalazo zawo ngekrwala elo, AKUBA ebekile afuna
ezakhe izimvo.

Wazifumana enyanzelekile ukuba ayeke apho  eDyunivesiti  AKUBA eligqibile elo
 le-B.A . ibanga.

Wathi AKUBA ebuyile, efikile ekhaya eyiqhuba, wavuya uyise waza wathi
kufuneka yenze isipho kwamanye njengoko onke amakhwenkwe ekwenza oko.

AKUBA ebekile umhlekazi amadoda athululisana ngamazwi, esikha kumthi esele
ikhe kuwo inkos.

AKUBA egqibile amadoda anikela kwikhankatha lawo liwase kwindlu yawo esele ilungiswe, lawathabatha laya kuwangenisa.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi seluqinisekile ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya BAKUBA befikelele exabisweni.

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, selexolile noyise AKUBA embona
umntwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

Lathi LAKUBA lifikile ilixa lokukhwela kwakhe kwaba selekukade eqheliwe
ngabafana  basesikolwni  ndawonye neentombi zabo.

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi AKUBA etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

AKUBA ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Wabuya walala AKUBA efakwe intlonze kuba kakade ukulila oko kwakungabangwa
liphango, kwakubangwa bubuthongo. 

Ayiphel' imfazwe YAKUB' iqalile.
(.....................................)

Nguye omele ukwenza amasiko neemfanelo zekhaya LAKUBA liphelelwe ngamandla
eli xhego, yimfanelo ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona
seliyokulala kobandayo. 

AKUBA egqibile amadoda anikela kwikhankatha lawo liwase kwindlu yawo esele
ilungisiwe, lawathabatha laya kuwangenisa.

BAKUBA bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.  

BAKUBA befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, selexolile noyise AKUBA embona
umtwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

Ubone kakuhle ukuba WOBA uzinqikela ilitye elineembovane. 

Ufane wathemba ukuba iya KUBE icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

NDIBA ngambonisa ubuqokolo bayo le nkewu angafuni kuva nentwana.

Ngoko ke ndithe ndaqonda into yokuba ANDISAYIKUBA ndenze nto okokuba
andithanga ndakhetha izifundo ezilishumi elinesibini ukubonisa amandla akho."

Zawa iinkabi zeenkomo yayinyhikityha engako inyama andiqondi ukuba IYAKUBA
iphinde ibekho, zaye zonke izizwe zilawulwe kungekho sikhalazo.

Kuthe noko kuba LALIBUSIBEKELA elaloo mini abantu bathandela
ezindlwini. 

Le nto immangalisile uNothozamile kuba namhla indlamanzi enkulu yingcathu,
isayekile UKUBUQALA bulikhaxa iyokubuyeka buyingxotha.

"Andazi," waphendula uZuziwe EBUXAKWA.  

Hayi, uyise kaKhakhakha, waye SELEBUMNCAME okokuba angenza nto ngayo loo
nkwenkwe, naxa yayithandwa nguyisemkhulu.

KWABUYA kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Nabo njengabantwana  basedolophini  babebabona abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , BEBUYE beze  elokishini .

Kodwa ziyadlula zifane nezulu ebeliduduma LIBUYE lizole.

BABUYA banduluka bejonge kolo lwandle lukhulu lusemantla e Afrika ekwathi
phambi kokuba baye kufika, begqitha kwisiqithana saseMalta ukusinga kwelama
 Taliyane . 

Zavalwa ZABUYA zavulwa  izikolo  kumnyaka olandelayo uMzamo engadanga
wabonana no =Dolly=.

WABUYA walala akuba efakwe intlonze kuba kakade ukulila oko kwakungabangwa
liphango, kwakubangwa bubuthongo. 

Kaloku ngeye Silimela WABUYA usithi usafuna isitya emnyameni.

WABUYA wandiselwa ezinye iinyanga  esekhefini  nguloo mphathikazi
wesibhedlele owayemthanda kakhulu ngenxa yembeko yakhe  uLavisa .

BUYANI nihambe ngendlela ebenimke ngayo apha.

Ndifuna UKUBUYA ndenze umsebenzi wam kwangethuba.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa WABUYA wayityhalela kude kuye.

Kuthe selhlukene, WABUYA wakhwaza.  

Wanga angathetha uThandeka, WABUYA wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

UBUYE wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo SIBUYE size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Kaloku ngoku UBUYE ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Mbone ke ukuvuya kwakhe ukuvalwa  kwezikolo  engakhathali nokuba AZIBUYANGA
zivulwe.

Uthi njengokuba efile nje kunxila ANGABUYA athethe into enengqondo.

Ndaphawula ukuba uSipho WAYEBUYA egushe into ngokwendlela le wayehamba
ngayo.

Ulindele ukuba ndibe njani Xa uza nento kum uze kwawena UBUYE uyigushe?

Akabi nakuzinceda ukuba ABUYE akhangele ezo nzipho. 

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze ABUYE ayeke, waba ngathi
zimshiyile.  

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga abe ABUYE aphinde
akwenze oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana.

UNGABUYI uphinde ubuye kuwe. 

Bathi .... Bathi ... mna andilunganga ... ngaphaya koko bathi nding uM.Z .
BABUYE bathi ndinguM.O.

UZibawu okoko ebemke noMphothulo akakhange ABUYE aphinde abonakale.

AKUBUYA abuye  esikolweni  nendaba zokuba uziphumelele iimviwo uyise
wamxhelela inkabi yequsha.

Sisemka, SOBUYA sibuye."

O! Hayi! Ewe, hayi wena ziyayilungiselela imeko enjengale ezi nkosi,
ngakumbi xa zisazi ukuba IYAKUBUYA ilungiswe.

Pho!  SOBUYA sive ngawe, inkomo enotshobo ayinqandwa.

Wayelila ngasonye, ndaye ndiyaqiniseka ukuba iindlela zethu ziya KUBUYE
zidibane, bude obu bomi.

Zona zahlukana zishwabulelana kanti bona bahlukana besithi abakhe babonana
BOBUYA babonane. 

Nokuba sewulelona qili apha ebuseleni kodwa into endinqophe kuyo UBUYA
uyithethe inyaniso xa isohlwayo siqatha.

Noku nangoku NDIBUYA ndiphangwe ngumsindo.  

Isonka ke ASIBUYI silunge ukuba intlama ayikhange ilunge.

Abantwana bam BABUYA bengayihlanganisi imilomo yindleka esifundisa ngayo
esi  siLatina  kanye le  titshalana  ifikayo.

Thina ngokwesithethe sethu apha kwaRharhabe ingxilimbela nentyulubi
enjengalo mfo wasemaKwayini ASIBUYI sahlukane nayo xa sithe sahlangana nayo."

Abasebenzi ABABUYA babuye emigodini banento yokusiqhayisela  ngeRhawuti 
ingathi thina zange sayibona loo  Rhawuti .

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi KUBUYE zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

Ukuba kukho enoduma iza KUBUYA ichetywe yenye.

Ndiza KUBUYE ndiphakame.  

Uyayiva le ngxolo, phofu AKAYIVELI ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

UYAYIVA le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Kambe ke igama lesiqhulo lide LIMFANELE umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Ithe ukuba ive irhonya LIYIBHULA emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ufike wayichitha-chitha. 

Nokwenza ANDIPHOXE kangaka ekubeni engumkhaya?

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ONGAKWAZIYO kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

WAYEMAZI kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi.  

WAYEMAZI kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi.  

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda NDIMKHWAZA kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe SIYILANDE kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Xa ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele LASINGENA kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele uMduduzi OKUTHANDA kakhulu ukuhleka.

"NDIKUTHANDA nje kancinci njengokuba ndithanda nawuphi na umntu
ongumhlobo wam."  

NDIKUTHANDA nje kancinci njengokuba ndithanda nawuphi na umntu
ongumhlobo wam."  

UYAZI mhlophe into yokuba andinanto nakwenza nanto nazinqanawa.

Ukhulele kule lali, UYABAZI kakuhle abantwana balapha njengokuba
ndibazi.  

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
WALICHITHA kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Endleleni ke umntakwabo umyalile okokuba angenzi nto kuba yena ufuna
UKUYIBUZA kakuhle le nto, wavuma.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade UKULITHEMBA ncam ibhinqa.

Baba nethamsanqa kuba le ndlu bayifumana kumntu owayekhutshwa kuyo
ngenxa YOKUNGAYIHLAWULI kakuhle  irente  yayo.

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi YAMTYHALA kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

Kuthe nangona la mazwi AMHLABE kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

EBELUBUKA kakhulu olu thando luphakathi koThantaswa noKhanyisile.

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba ULUTHATHA kancinci olu daba luza naba
bafana.

ZIWUPHULULA kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga ezimkhumbuza iindlela
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

UYAZI kakuhle loo nto."  

Zazisithi xa zimhleba UWATHANDA gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

Amazwi  kaNozikweliti  AMVUYISA kakhulu uNongxaki. 

"Hayi suka.  ANDIYIFUNI konke loo nto."  

"Hayi suka.  ANDIYIFUNI konke loo nto."  

ANDIYIFUNI konke loo nto.  

ANDIYIBONI konk' injongo yomntu olwayo. 

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane LIWUKROLONQA kamnandi umphefumlo walowo
athetha naye.

UBhuqa wayechukunyisiwe kukubona uZuziwe EWALANGAZELALA kangaka
amanzi.  
UBhuqa wayechukunyisiwe kukubona uZuziwe EWALANGAZELALA kangaka
amanzi.  

Akafananga le  Rhawuti  WAYIHLALA kangaka engafuni kuyishiya.
KE
UYIBIZE kaninzi ingezi. 

UYIBIZE kaninzi ingezi. 

BANDIPHATHA kakuhle xa ndihambele kwamalume.  

Bandiphatha kakuhle xa ndihambele kwamalume.  

Ngumsebenzi lo AWAWUTHANDA kakhulu nangona nawo wawunamagingxigingxi.

Wabalekisa umlomo uZuziwe, WAMTYHALA kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

Wabalekisa umlomo uZuziwe, WAMTYHALA kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

Yambonisa loo ncwadi, isakugqiba YAMOHLWAYA kanobom(inqununu.)

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, ANDAZIPHENDULA ngabom."
KEY#[cl-V+ADV-KONS-NEG]

Ngomothuko uyise wambuza unyana naye AKAMSA kude.

Uqondile ukuba ezi ntombi ZIMTHIYE qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba AKAYINYEKANGA konke.  

Kambe kuthi xa SEZIMTHIMBE kanje iingcinga ezingale ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Kuthiwa ke lo mfo wayenenja AWAYEYITHANDA kakhulu.

Andiyaz' into endabenza yon' ooNtombi eyabangel' ukuba BANDITHIYE
kangaka.  

"UKhanyisile ANDIPHOXE kanje!"

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange bandone nakancinane.  

"Ukuba uyandivuma, nawe ekuhambeni kwexesha uya KUNDITHANDA kangako."

"Ukuba uyandivuma, nawe ekuhambeni kwexesha uya KUNDITHANDA kangako."

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo SIBABONA apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Manene abekekileyo, silapha ngomcimbi ebesikhe SAWUVANDLAKANYA apha
ngezolo.

Hayi, khawuyeke khe ndiye kuxelela uBawo ngezi zimanga NDIZIVA apha ngezam
iindlebe.

Ebengumntu wemizekeliso, EBABEKA apha  ooEfa   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

UZithulele ulande amagama oodade wabo WAWABEKA apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

Andiyaz' aph' iqale kona le nto.  

Mazo MANDIKUKHWELELE ukwazi ukuzonwaya.

Yiyo nale nto  isoka  LINDIBUKULE endaweni yokundala.

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange AMVE ukuza kwakhe.  

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga LUMBONE ukufika kwakhe.


Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
sikuyo YOKUNGAKWAZI ukufunda nokubhala. 

BAKUQHELILE ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga. 

Wawungade ugqibe ukuba liphepha  lemali  ema-waka-waka ngangendlela
ewayeliqwalasele ngayo, nexesha AWALITHABATHAYO ukulisonga.

Mazo mandikukhwelele UKWAZI ukuzonwaya.

"Yintoni EKUHLUPHAYO ekundikhumbuleni kwabo?"  

NDIKUTHIYILE mna ukulwa.  

WAYENGAKWAZI ukulwa uZuziwe, athi uyabetha umoya.  

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
AKWAZI ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
akhe AKUCINGE nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

Uzame ukumjonga aze AKWAZI ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

Le nto yayimenza ANGAKWAZI ukuvuka ekhaya.

Iinkosi zamaXhosa, abaThembu, amaMpondo, amaXesibe, amaMpondomise,
amaBhaca namaBomvane LIZAZI ukusuka nokuhlala.

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba ANDIKWAZI ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela. 

ANDIKUTHAND' ukulwa.  

"Ibhinqa alithembeki kuba ALIKWAZI ukunyaniseka."

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi AKAKUTHANDI ukulwa, basuka bamhlonela.  

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
AZIKWAZI ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa EZIKWAZIYO ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ONGAKWAZIYO ukudada esenziwa kukoyika.  

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana IMBA ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana WAYITHATHA ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga LUMBONE ukufika kwakhe.

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
ENGABUNANZANGA konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi.  

Akukho nto BAYIFUNAYO kuwe  Vasiwe  mntakabawo ngaphandle kwezinto ezi
zakho.

Ndimbuza into inye ukuba zizinto zona na ezi aphikele UKUZITHETHA kum
ngomntwana wam.

"Khumbula amazwi am EBENDIWATHETHE kuwe  eJan , =Smuts= xa besilindele
inqwelo-moya."

Kanti ke nalawa AWATHETHE (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Akukho nt' ANOKUYITHATHA apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli
gogogo naxa selizel' amanzi. 

Khawumbuze ukuba  abhetele  ngantoni na wona loo maqaba waya KUZIFAKA kuwo
selelolu thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi WAMLOBELA kwelo lakowabo.

Baba nethamsanqa kuba le ndlu BAYIFUMANA kumntu owayekhutshwa kuyo
ngenxa yokungayihlawuli kakuhle  irente  yayo.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi eliwasakazi
awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi
nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika
selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa
 idemoni  yobukhwele ESENDIYIKHANKANYILE kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, EMPHOSE kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

NDINGAKUGXOTHA kulo wam umzi. Utshilo.

uXabiso ejongola ebusweni ngokungathi selegqobhokile umfazi.

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  EYIDUMISA kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

Ndiqinisekil' EBEMNCEDA kuloo nto iveleleyo.  

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize ANDISE koogqirha belo zwe. 

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo BAYISE kumakwabo.

Akukho namny' ENDIMOYIKAYO kubo.  

Namhlanje le nto ihlekise uMzamo leli gama ALIFUMANAYO kunina lokuba
nguSoMadodana.

Owokuqala ubuyingcinga EMALATHA kuThantaswa Diliza.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
AZIFUNDAYO kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Umfo lo unobom kuba ukhule  esidla  into AYITHANDAYO kweli  Rhawuti .

Kanti ke owesibini ubuyingcinga EMKHOMBA kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

"Qonda kakuhle futhi ukuba kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
NDIKUTHANTASA, sithandwa sam."

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye KUMKHANGELA kwindlela evela emlanjeni.  

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
KUKUHLUPHA kowakho..."

NDAKUKUQHWABA kuloo mlonyana ubolileyo mna.  

Le nto yenzeke namhlanje ayizi KUNDIJIKA kule nto ndiyiyo.  

MBULELE kuba undikhuph' engxakini.  

YAMNCEDA loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

ANDIZIBONANGA kuba bendisithwe ngamaty' amakhule.  

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
NDIYISHIYE kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

UYITHETHA kuba unenkwenkwe yomThembu oncuma nayo? 

Hayi wena, mkhozi, SIYAYIFUDUMEZA nje, kuba inento yokukhawuleza ibande
lakutshona ilanga.

Ndiyabona UYAMOYIKA kuba kaloku ufundile. 

UZuziwe WAKUBEKA phantsi igogogo encediswa nguMlenzana.  

Njengokuba indlela yeenyawo ese yade yankulu ngoku yona IYIHLA phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

UMisumlenze usamkele isonka WASIBEKHA entla. 

Ifike YAWUBHINQELA phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, YAMBAMBA phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Ezi zinto zonke zamkelwa ngunina WAZIBEKA emva  kwebhokisi . 

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  WALIBEKA phezu  kwelokhwe . 

"Nongxaki, hlamba uye  esikolweni  ," utshilo unina eqokelela izitya
EZIBEKA entla engenalusini. 

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  EYIBEKA phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze LIYIKHUPHE mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

"AWUKOYIKI ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

ANDIYAZI imbangi yokuba uMdala afune ukundibeka endaweni yomkhuluwa wam
akuba embeke emathanga yena.

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
akhe akucinge NOKUKUCINGA into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

USAYITHANDA ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe imcebise ukuba ayitshate njengoko sekukhankanyiwe.

Abazange BAMQONDE nokuhamba kwakhe ngenxa yobushushu bengxoxo. 

"Ndithi bantakwethu noxola nenjenjalo ukundicelela uxolo nakumkhuluwa wam,
umKwayi lo akaphindi AYIWELE nani iNciba ukubuyela emva, "uphindile watsho
uSandile kaNgqika.

Lathi limlobola labe LIMSHIYA nomzi lisiya kusebenza.

Ngenxa yokukhumbula izibhambathiso AWAZENZA  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  yititshala .

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange BANDONE nakancinane. 

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' UKUYITHETHA nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze NDIKWAZI nokuthenga into endiyithandayo. 

Abanye baphuma kolo hlaselo bebhushula ze kuba abazange BALIFUMANE nethuba
lokurhuqa iingubo.

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange ABASE nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Nokuba eli lilinge, lilinge endingazange NDILIVE nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kude kalokunje.

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, ANGAMHLANGABEZI nokumhlangabeza.

"AKUNDINIKI nethanjana eli, Zuziwe?"  

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase UKULIBUMBA kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Uyazi ANDIKUBONANGA naxa usuka kuthi phaya. 

"Khange ndikubone ndingakhange NDIKUVE nangendleb' ukuza kwakho." 

"Ndicinga ukuba UNGAWUFUMANA ngethutyana elingephi kuyo umkhondo."

Hayi ndilunge ndinje, NDIYIFUNDA ngomhlathi kunomtwana  wesikolo 
oyibhala ibuye. 

Abantu  basedolophini  izinto ABAZITHATHI ngohlobo olunye nabo
 basezikolweni .

Ndikunqwenelela ixesha elimnandi, UYIDLE ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

UBakhulule lo EBEMFUNA ngandlela zonke uThantaswa ukususela
kwakwiintsuku zobutsha babo.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba AYIPHICOTHE ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe PHAMBI KOKUBA afikelele kwisigqibo,
ENGAFANI nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

uZithulele UYILAHLA ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

Bebesebelubhalisele  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
BAWATHENGA kwangelo xesha  amatikiti .

UNtombi UMTYHALE ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

Uyayiphawula into yokuba lo mntu UMTHIYA ngaye lo mntwana umva ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani. 

Ebelazi kunjalonje icebo aza KUMZUZA ngalo uThantaswa.

"Mhla nje ndiva ukuba intloko UYIPHETHE ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala,"
atshilo amazwi elandela u-ewe. 

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo NDAYIKHUPHA ngomnyango ibhabha. 

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona besisiqhu, ABACUBHULE ngentsini ebachubela amabali akudala.

YAMGABANGXA ngaloo mbuzo akufika.(inqununu)

Likubona usiza ngaphesheya phaya LIKWAZI ngokunyathela ukuba ungubani.

ZANDITHUKA ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Le nto BAYENZA ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Ukuba ungumhambi elingazange limbone liza kukubona NGOKUBETHA konyawo
olu lwakho.

Uzame ukumjonga aze akwazi UKUMBETHA ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

Abantu abaninzi eli xhego LIBANCEDE ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa ESAMHLASELA ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Wasuka wacaphuka xa kulapho ke uBakhulule kwathi kuba wayesisiqhwaga,
WAMQHWABA ngempama.

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, YAMPHENDULA ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

Kanti imini le yonke ebesoloko esithi ulinde wena , andiyazi le nto isuke
YAMTHUTHA ngesiquphe.

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, WAMJONGA ngamehlo amabi.  

Wasondela kancinci uBhuqa, WAMBAMBA ngesandla uZuziwe, wamtsalela
kuye efuna ukumphuza.  

KEY
Ebusuku wayesithi akulala aphuphe kukho inkwenkwana esoloko IMZINGELEZA
ngento yokuba injenjenje kungenxa yakhe.

ANDISAMTHIYE ngako.  

"Hlenje uThantaswa ndingazi nje UNDIBAMBE ngengqondo?"

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba EWUNYATHELA
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko IYANDLALELE ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, NDIBAPHETHE
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

UNDINCEDE ngomtwana ofundileyo. 

Singathi xa SIMJONGE ngamehlo asesiLungwini sithi ukwisithuba seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.
KE
Abantwana bam babuya bengayihlanganisi imilomo yindleka ESIFUNDISA ngayo
esi  siLatina  kanye le  titshalana  ifikayo.

Nontombi ngokwakhe, lo EBENDIBETHA ngamanqindi, zange ndixabane naye.

NINDINCEDE ngalo wam umntwana uNongxaki angaze aye  esikolweni . 

"Ndithandazela ukuba ndingaze ndiphinde NDIMBONE ngamehlo enyama
uThantaswa."

Ungaboni singabhinqi zibhulukhwe, SIZINXIBA ngeentliziyo. 

Uyayiphawula into yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana UMVA ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani. 

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, IYIBHULA
ngerhonya elichole ethuthwini. 

Uyayiphawula into yokuba lo mntu UMTHIYA ngaye lo mntwana umva ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani. 

Akanayo enye into AYICINGAYO ngelo xesha.

Nangoku uThobelakhe ngexesha lokwaluka kwakhe kwakungekho nto ANGAYAZIYO
ngempahla.

"Ndiyeke,"  watsho uNtombi EYIVUTHULULA ngomsindo. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe SEYIBHULA ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ndiza kukubethela ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana EMTYANDELA ngoshiyi.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , EYIBASA ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, ENDIZIXABISE ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini. 

Kodwa ndakufane NDIKUYEKE ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

UKhanyisile yena ebesithi nguNtombentle xa EMBIZA ngenxa yobo buhle
bakhe.

"Uya KUNDIPHENDULA nini?" 

Siza kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo UYIHLELI njani na.

Namhlanje akungeze wazi ukuba umpu lo UWUFUMENE njani na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

"Yhu!  isikolo  MAKASINCAME njengenja incame icuba.

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe imcebise ukuba AYITSHATE njengoko sekukhankanyiwe.

Asisoze SAYITHWALA into yokumiswa sisezingxakini zethu.

WAWENZA onke amatiletile okuzama  imali  wada ngenye imini wadibana nomnye
umfundisi waseRhabe owathembisa ukuba uza kuliphakamisa igama lakhe kubantu
abafuna ukuza kuqeqeshwa ebufundisini.

UZuziwe UWAJONGE ixesha elide amanzi omlambo, engasakhumbuli nokuba
uphi na kanene.  

Uligqabhuzile ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, ntombi
yaseMaMpemvini, SIMPHE ilifa lomntwana, kakhulu engumntwana oyintombazana. 
________________________________________________________________________________

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
NINGAWANIKI bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

EBEYITHANDA le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Eyona nto yaba mbi yeyokuba zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo NGENXA yobumnyama.

Wambuza okokuba lo mntwana wakhe ngaba umphuthumela okokuba aye kufela
phaya kwaSobantu na.  Kube nzima UKUYIPHENDULA le mibuzo kuSinganeko.

wayenyulwe ngabanye okokuba AZIBEKE iimbono zabafundi kumbandela wokumka
kukaKhakhakha.

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Ibuye le nkwenkwe  esikolweni  ingasafuni KUZINXIBA ezo mpahla kuba zinkulu -
isithi iyahlekwa ngabanye.

"UWUBUZA loo mbuzo kuba kuthanda mna?"  

Uyayiva le ngxolo, phofu AKAYIVELI ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

UZithulele unge ANGAYIQALA incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

Angade abe ulungile  Vasiwe  kodwa AYIYISUSI loo nto into yokuba
wayengengomfazi wam kakade ndambonelwa kwangubawo lo.

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze AZILIBALE izinyeliso
nezithuko zikaNtombi.  

Lo mfo wayelichule LOKUYINYANGA impahla yakhe ngamayeza esiXhosa.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo EWABEKE ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

UZuziwe UMJONGE uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

AKAKUXELELANGA nto ngokulwa kwabo? kubuza uDuma.  

EBEZITHANDA zombini ngokufanayo nangokulinganayo ezi ntombi lo mfana.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba AMVUME uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  
Ndibone ukuba mandimyeke NDINGAMBUZI nto ngezaa ntombi, ndathetha
ngeziny' izinto.  

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na ALIWAZI owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Akukho themba lokuba angaze aphinde ALUNGCAMLE oluyole kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana WAYENDIFAKELE lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala UKUYIBONA le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Akakhawulezanga UKUWAQONDA amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Kuthe kanti inja seyikhe YAMVAVANYA lo mfo apha esiqulubeni. 

Ndifunde UKUYITHANDA laa ndawo lo mnyaka ndiphaya.

WAZIQHUBA ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada wanyuselwa kumgangatho
ongentla.

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, NDAMBON' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib'
ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Koko unina WAYENGAYIHOYANGA yonke le nto ezamisa imbiza eyayilapho eziko
sele sinekile naye esifa ngumsi 

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile UWUBUZE lo mbuzo
EYEKELELE umxakatho KUQONDAKALA ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse UKUWUHLAMBA wonke umzimba engakhululanga. 

Kwakulula UKUMVA umntu esithi "Uyamazi na uBani ohlala  eKoloni ?"

NDIMKHWAZIL' uZuziwe ndisithi makawele.

AKAWUPHENDULANGA lo mbuzo uZuziwe, ecaphukela ubundlavini bukaDiliza.

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba ZAZIMTHIYILE
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

Nabo njengabantwana  basedolophini  BABEBABONA abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke EBENGEKAMNCAMI lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

(Iingcinga)  ZIYAYICUCULA ingqondo yakhe, ziyibuyisela kwimihla
yamnene, esemncinane, kwezo mini  zasesikolweni .

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, selexolile noyise akuba EMBONA
umntwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

Bona bakhule BEBABONA oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

Elinye laloo magumbi ke EBELINIKE uThantaswa lo ukuba ahlale kulo.

WAKUMBUZA umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Inene ANDIYAZI impahla yasekhay' apha ukuba ikweliphi na icala.

"UYABUBONA ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi LUMKHAPHE umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Kambe ke nawe tywalandini UYAZENZA izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
angaka.

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, NDAZIFUMANA
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Amabini okuqala SELAYISHIYA eli phakade.

"NDIPH' ithuba khe ndiyicinge le nt' uyicelayo."  

"SUKUYIGQWETH' int' endiyithethayo, Zuziwe." 

Umntwana othi efundisiwe abenakho UKUBACINGA abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

siphikisene gqitha ngento endibe ndizama UKUMBONISA yona.

Bathi ooManqane beqala nje UKUYIPHATHA loo  moto  zabawela izinja
zikaMaqandeka.

Zibe kusuka zisithini iimbongi zasemaGqunukhwebeni ziwathuka zizama
UKUWATHUNUKA amaGqunukhwebe angubo zilubhelu wawavelela umKway' omkhulu.

Naxa SINGENAKUZIBHALA zonke izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

Wayengalindele nokuba uZuziwe angaba nakho UKUWAPHENDULA amazwi akhe
okugqibela.  

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' UKUNDIBUZA yona?"  

Ngeli xesha uyise wayesele ezifincile UKUZAZI iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Wayewuxabisile kuba wayesazi ukuba uxhamlekile UKUZENZA zonke ezo zinto.

Ulifumana phi igunya LOKUNDIBUZA umnt' endithandana naye?  

Uzamile ebunzimeni uZuziwe UKUYIPHEPHA le mibuzo.  

Okwenene kwanjalo;  kuba bonke abantu babefuna UKUSIVA isiphelo seli
tyala.

Besendiyicingile ke naleyo ngenxa yokubona indlela amngqingqela ngayo
uMadliwa umntwan' am efuna UKUYIBA ingqondo yakhe.

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho UKUYENZA loo nto.  

Inene ndingxamele UKUNGAYIQONDI eyona nto ojonge kuyo ngoku, Tata.

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka ASIKAYIQONDI
indlela enqandwa ngayo. 

ANDIKASINGENI  isikolo  mna, mama, itshilo impendulo kaNongxaki. 

Yathi indoda esindileyo YALAZI ikhaya.

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

Wathi engabhungisananga noyise WAWUTHATHA lo msebenzi wathi akugqiba
akamxelela.

Kungadlulanga xesha lide iphinde YAWUSHIYA umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Wathi uyisemkhulu ngenxa yemincili WAYITHIYA igama lokuba
nguNtyatyambo.

Ngomothuko uyise WAMBUZA unyana naye akamsa kude.

UZithulele naye evela kukhapela uthathe umkhala WAWUTHUNGA iindawo
eziqhawukileyo. 

Sowukhe WAYIBONA iNdyebo yeSizwe yakutshanje?

UNongxaki, wakhawuleze WAWAZISA amanzi. 

Uyazi ukuba SENDAYILIBALA loo mfeketho.

Wakha WAYIVA inja engasakhethi namazwi abantu basekhaya? 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza KUKUPHUTHUMA kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo ZIMFAKE ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, EWASA emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Ndingayivuyela loo nto Magusha kuba uyazi akukho nto NDIYITHIYE ebomini
njengendoda esisilambi ekubeni noyise wayesiso.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo WAWAPHOSA eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Aninakuliphakamisa NILIKHUPH' emanzini xa selizele. 

Ifike YAWUBHINQELA phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, YAMPHATHAPHATHA
emabeleni.  

Uyise WAMSA  eJabulani  =Training= =School=  eKilnerton  apho wayeye kufunda
ibanga  LOBUTITSHALA .

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo IMHLE entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Uyayibona laa ndlu (utsho esalatha  esikolweni )NDIYITHIYE egazini.

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya ELICHOLE ethuthwini. 

"Kanti kukho ingulube ethile AYIFAKE ekhwapheni?"

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya ELICHOLE ethuthwini. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo LUYITHE tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

"Ndiyakukhumbula nam, Zuziwe," uBhuqa uphendula EMTHE ntsho emehlweni.

Inene nisaza kuchola namachanti neengonyama NIZIZISE ekhaya. 

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele AMTHI gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Mbulele kuba UNDIKHUPH' engxakini. 

Ngoku ezi mini zolonwabo sekungathi UZIBONA ephupheni uThantaswa.

Ndahlaba ngentloko, ngale ngongoma UYIBONAYO aph' ebunzi.

Kunjalo nje kuthiwa uyayithetha into ANGAYIBALIYO emntweni laa mfo.

Ngoku baqesha  iitekisi  ZIZOKUBABEKA ekhaya lithe ngqanga. 

Yiyiphi kanye-kanye eyona nto OZOKUYENZA apha  esikolweni , Bakhulule?

Utheth' ukuthi UYIYEKILE laa nkwenkwe yahlala nawe yakuncokolisa? 

P hofu behtu UYIVUMILE into yokukulimela xa uthe wasikelwa indawo yakho.

UMisumlenze USAMKELE isonka wasibekha entla. 

ULIGQABHUZILE ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, ntombi
yaseMaMpemvini, SIMPHE ilifa lomntwana, kakhulu engumntwana oyintombazana. 
________________________________________________________________________________

Naye ke BAMENZE loo nto wazibona selemisa ngokukhawuleza.

Uqonde kwangoku uNongxaki ukuba namhlanje ULIFUMANE ithuba lokuya
 esikolweni . 

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi amqonde ukuba UYIMAMELE
le ntsholo. 

Phofu noko AYISISUSANGA isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
ENGAYIQHELANGA into yokuya kubutha kwezinye iintombi 

ABAYITYESHELEYO le migaqo ngabo baxheshwa zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Mawalale ngenxeba  torho  amanye amasoka AYINCWASILEYO le nzwakazi.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye SELRLULIBELE ulwimi lwakhe.

NDINGABATYIS' udaka bonke. 

          [15102]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[=2=.10  "Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
SINGALIFUMAN' ithuba lokuthetha."  
KEY#[cl-V+NP-POT]

          [15103]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[Ndandingatsho ukuba BANGAMFUMANA indlela awayekhawuleza ngayo ukudlula apha
engathi umhlaba akawunyatheli.]
KEY#[CL-V+NP-POT]

          [15104]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[=2=.=8=  Enyanisweni uZuziwe WAYEMQHULA uBhuqa.  

Kodwa umntwana  waseRhawutini  WAYEYAZI into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Enyanisweni uZuziwe wayemqhula uBhuqa.  

WAYENGASAZI isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
AWAYELIFINCA ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Ndifuna ukuba uZoleka akhawuleze abhale ukuze nam NDILIFUMANE ithuba
lokukhuphela kweyam incwadi akubhalileyo.

Kwesi sithuba uZithulele unge angakufutshane  kuNozikweliti  amkrwece
AYIYEKE le ncoko. 

Uqale nin' ukuba yindoda yam ukub' ungad' UNDIBUZE loo nto? 

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa UBAPHE umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga abe abuye aphinde
AKWENZE oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana.

"Kuya kuba lula ukudibana nawe xa  ndiphaya, NDIKUNIK' impendulo
yam."  

"Uncede, sithandwa, UNDINIK' impendul' eya kundonwabisa."

Mayikucacele mhlophe loo nto, UYIFUNDISA abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Ngoku ke bathi lifikile ithuba lokuba BALUBHENGEZE uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, AMPHE izinto ezimnandi.  

Khawuleza uthi unyoko AKUNIKE AMASI, le nja imlumile uyihlo, mntwanam

Namhlanje libheko lokuba unina woze AYIBONE le nto. 

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona BANGABUFUMANI ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

AKULIVA igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

Ndiza kukubethela ucingo NDISAKUYIFUMANA  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe AKUYIPHAWULA loo nto.  

Nawe ukub' AKUYIV' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Kwakulula ukumva umntu esithi "UYAMAZI na uBani ohlala  eKoloni ?"

Bobabini ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye UYAZAMKELA
izithethe, izimbo nezintoyinto zomnye.

"Nam NDIYAKUTHAND' oko kutya."  

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe IBUJIKA ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Ndingas'ke ndingabi nabantwana kunokuba NDIBAFUNDIS' obo bubhanxa. 

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, UNDENZA isithwangathwanga."

"Uthini wena?  UYAYINGQINA loo nto?"  

"Ukub' UYASIXELA eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
IMVELA usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "UYAYIBONA na le ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Ewe,NDIYAYAZI loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
NDIYALIVA eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

"NDIYAMAZ' uBhuqa, ndiqhel' ukumbona xa ndiye kwamalume." 

"NDIYALIVA eli cebo lakho, =Sister=."

UYAYIBONA laa ndlu (utsho esalatha  esikolweni )ndiyithiye egazini.

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba UYAWABALEL' amanzi."  

Kanti imini le yonke ebesoloko esithi ulinde wena , ANDIYAZI le nto isuke
yamthutha ngesiquphe.

Kuzo zonke  iilokishi  awakhe wahlala kuzo akayilibali  i-Alexander .

"Awakuth' amakhwenkwe AKAYENZ' into yokugezel' iintombi zamaHlubi."

ANDIYAZ' into endabenza yon' ooNtombi eyabangel' ukuba bandithiye
kangaka.  

"Kukuphela kokuty' ENDIKUTYAY' oko."  

Kodwa ke asingegqibi sitsho kuba  nguYehova  kuphela OYAZIYO imida yobomi
bethu.

Bambalwa ABASAZIYO isinqe sakhe.

Yintoni le UNDIBUZA yona?  

Andiyazi ke ngoku Tata le UNDIBUZA yona.

ONGASIHAMBIYO  isikolo , uyazizamela iindlela zokuphila ukuba
akasebenzi.

Yayisithi indoda ifika ekhaya abe umfazi EYIHLABA umyeyezelo.

ESAKUYIFUNDA le ncwadi uThantaswa usuke wamelwa yingqondo.

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, EMSHIYA uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

Bathi kudala bethandana kodwa bebekade BEYIFIHLA loo nto.

Ukuba bendingayibehti NDIYIBULALA inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Wasuka wangathi uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile ESAKUYIBONA le
nzwakazi yakwaDiliza.

Lo mfazi ndiqhele ukumbetha alale ngendlu, akazange ayenze le AYENZE
namhlanje.

Isalungile kuye laa ndawo AYILIMAYO ngoku.

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza KUYITHETHA
namhlanje.  

Uza KUWUTHWALA umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza KUYIXINA le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

Ndisaza KUMFUMANA uThantaswa lo.

Kuza KUMNCEDA ntoni, mama, usisi ukufumane azifincelele empangelweni
akubona ukuba sele efincwe ziinzingo?

Kuza KUMNCEDA ntoni mama usisi ukufumane azifincelele empangelweni akubona
ukuba sele efincwe ziinzingo? 

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade EMTHATHA
okomntwana.  

Wasala uKhakhakha SELEZILAHLE phaya ezo mbola, enxibe  iibhulukhwe 
awayezithengelwe nguyise.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, IZIBONE apho zingena khona esihlontlweni.

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
WAYIBAMB'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Nakubeni uyise WAYEMSHIYE engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu selesemzini wakhe.

EBELAZI kunjalonje icebo aza kumzuza ngalo uThantaswa.

"Matse!  Kuluyolo UKUKUBUKA wonwabile, uhleka, bhelukazi."

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze LIMBONE engena
exela unyana wolahleko.

LIKUBONA usiza ngaphesheya phaya likwazi ngokunyathela ukuba ungubani.

Ngoku SIMBONA ecokomile umfo omkhulu ejija  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

WAWUNGAMVA esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Loo mbokotho WAYIQENGQA nje engayiva. 

Mna loo pulayima ndathi mhla NDIYABONA  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

MBONE ke ukuvuya kwakhe ukuvalwa  kwezikolo  engakhathali nokuba azibuyanga
zivulwe.

Ude wababona naba bantu wawusoloko unqwenela UKUBABONA uboyika phofu.  

"Unokuthin' UKUNDIKHUMBUL' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?"  

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena AKANAKUNGALIHLEKI
elibona.

Uthe akuphila uSiganeko WAMPHUTHUMA engavumi umfazi ukubuyela emzini
wakhe.

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile WAMALUSA esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

"Kudala NDIKUJONGILE ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "NDINIBONE
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

ZIMPHATHE iintloni esakwenjenjalo ukucinga.

La mazwi UWAGQIBE engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.


Yini ukundikhumbuza umhobe ENDIWUVE usenziwa yile ntwana yam incinci
izolo.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela BAMFUMANE ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

UKhanyisile lo yena EBEMKHAPHA, eza kuphethuka  eKimberley .

Ukuba BENDINGAYIBETHI ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba AKUTHANDE engazange
akhe akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

"Khange NDIKUBONE ndingakhange ndikuve nangendleb' ukuza kwakho." 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo YAKUMBONA entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto UZIGQIBA elapha endlwini. 

Siza KUBAYEKA ke bekhula njalo.

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi KUKUMENZA angabi nakuthandana
noBhuqa.  

"NDINGAYIJIK' ibe ngumbuz' ukub' uyathanda."  

Kutheni UBUNGAMBAMBI nje umaphule kubini?  

UNGANDIKHAPH' ukub' uyathanda, kodwa akukho nto ndiyoyikayo.  

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi AMQONDE ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Babeculela phandle ngokungathi BAYAMQHAYISELA ukuba ooyise bona
babathumele  esikolweni .

Ukuba UYANDIBUZA ukuba ndibabulalela ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba liyitshisela ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

Uyayiphawula into yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana umva ngegama
AKUMAZI nokuba wayeziphethe njani. 

Le nto INDENZA ndihlasele ndibulale iyafana nale yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale. 

Wayesoloko EMCENGA-CENGA ukuba bathandane, abhebhethe uThataswa.

Le nto YAYIMENZA angakwazi ukuvuka ekhaya.

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi AMQONDE ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto IMENZE acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Ngendlela angakhange AYAZI uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

KHAWUMBUZE ukuba  abhetele  ngantoni na wona loo maqaba waya kuzifaka kuwo
selelolu thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

Xa ULIBUZA ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Xa ULIBUZA ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

"MANDIKUSHIYE khon' ukuze ndingakuphazamisi." 

ZIMPHATHE xa kulapho iintloni nodano uThantaswa, alile ngakumbi.

"Ndiyamaz' uBhuqa, ndiqhel' UKUMBONA xa ndiye kwamalume."  

Phofu behtu uyivumile into YOKUKULIWELA xa uthe wasikelwa indawo yakho.

NINDIBONILE xa ndithath' igogogo ndisiya kukh' amanz' emlanjeni.


Ze BAKUKHUSELE xa usuka apha. 

Akukho qhina angazanga ANGALISOMBULULI xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

 isikolo  UYASIYA xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

WAWAPHAKAMISA amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

BAMSHIYA baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Kaloku mna sekukudala ndasikwayo ngenxa yalaa gusha kaSidiya kuthiwa
NDAYIBA.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala WAYITHETHA,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi AWAYELIQESHILE, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Unina BAMXAKEKISE ngabantwana babo abamane bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto AZILUMKELE kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' EMANDULELE
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

UThemba ucango ULUVALELA ukugxotha umntwana. 

UThemba umsebenzi UWUYEKELA ukudedela uSipho. 

Utata isimemo USIVUMELA ukuya  eKapa . 

 Utitshalakazi  umculo UWUVELA ukukhuthaza abantwana.

UThemba intambo UYITSALELA ukunyusa uSipho. 

Indoda icuba ILITSHAYELA ukukhohlelisa inkwenkwe. 

Umfazi umbona UMTHUTHELA ukukhusela indlala. 

Abantu NDIBAMEMELA ukuzalisekisa idinga. 

UThemba  ileli  UYITHOBELA ukunyusa uSipho. 

Abantu  ikomiti  BAYINYULELA ukuzilawula. 

Umfundisi ingxabano UYILAMLELA ukuxolisa ama-rhamente. 

Intombi ukutya IKUPHEKELA ukulungiselela unina. 

Inkwenkwe igusha IYIFUNELA ukuncedisa umfama. 

Inkwenkwe isigu ISITHIYELA ukubhabhisa intaka. 

Iindaba NDIZIXELELA ukulumkisa abantu. 

 utitshala  abantwana UBAKHETHELA ukubhalisa uviwo. 

UThemba isigebenga USIHLABELA ukukhusela umninawe. 

Indoda umphako IWUPHATHELA ukupha umfazi. 

Umama umbona UMKHUPHELA ukupha intombi. 

Inkwenkwe ihashe ILIKHWELELA ukuliqhelisa. 

UNosipho iinkuni UZITHEZELA ukuphelisa icimi. 

Umfundi incwadi UYIBHALELA ukubalisela uyise. 

Intombi NDIYIBIZELA ukupheka inyama. 

Umama  ihempe  UYIBUKELA ukuthengela unyana. 

UThemba inkosi UYIBULELELA ukunceda abantu. 

UNothemba usana ULUCINGELA ukulupha unina. 

 ibhola  NDIYIDLALELA ukolula umzimba. 

Umama umnqwazi UWENZELA ukufudumeza utata. 


TAG#[Intombi umsi IWUPHEKUZELA ukunceda uSipho.

Umfundi umbuzo UWUPHENDULELA ukuphumelela uviwo. 

Amadoda amakhwenkwe AWAYALELA ukuwalumkisa.

Isigulana iyeza SILIGINYELA ukunyanga umkhuhlane.

UThemba ikhaya ULIKHUMBULELA ukugoduka. 

Ixhego inyama LIYISIKELA ukunika inkwenkwe. 

Iinkuni NDIZITHATHELA ukubasa umlilo. 

Umfazi umntwana UMZALELA ukuvuyisa indoda. 


TAG#[Umfundi isiXhosa USITHETHELA ukwanelisa  utitshala . 

Ummangali isikhalazo USIBEKELA ukwazisa inkundla. 

UThemba inja UYINQANDELA ukukhusela inkwenkwe. 
uyise BAMLINDELA ukumthwalisa impahla.

Inkomo amanzi IWASELELA ukuphelisa unxano. 

Inkwenkwe imazi IYISENGELA ukuthengisa ubisi. 

Ixhegokazi intsomi LIYIBALISELA ukonwabisa aba-zukulwana. 

Ilifa NDILABELA ukuphelisa uchuku.

Umfundi isivakalisi USIGUQULELA ukunceda ugxa wakhe. 

USipho  imoto  UYIQHUBELA ukuyisa  egarajii .

 utitshala  isifundo USIQALELA ukufundisa umfundi. 

Abantwana isifundo BASIFUNDELA ukuphumelela. 

Ixhego  imoto  LIYITHENGELA ukupha unyana. 

Igqwetha  imali  LIYIBANGELA ukunceda indoda. 

Le mibuzo ubesel'EYIBUZELA ukuqinisekisa uZenzile. 

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya KUMTHEKELELA kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

BEBESEBELUBHALISELE  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, WAMTSALELA
kuye efuna ukumphuza.  

Unina bamxakekise ngabantwana babo abamane BEBATHUMELA kuye ukuba
abagcine.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
KUKUWUTSALELA  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into EMTSALELA kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

"Ndingavuy' USIHAMBELE kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

"Ewe kaloku NIYASIDELELA kuba singenazibhulukwe kanti zikho
ezintliziyweni. 

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya WAYITYHALELA kude kuye.
KEY#[cl-V-el+LOK-NP-KONS]

Kunini NDIKUXELELA into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

"Nongxaki, KHAWUNDIZELE namanzi ndisele", uvakele esitsho uZithulele.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza KUWUFIKELA nawo.

Yinto abe EYIKHATHALELE ngantoni ukuzenza uyise waba bantwana.

Andithi kaloku uThantaswa lo ebedla NGOKUMNCOKOLELA ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

"UBULIKHATHALELE ngani ihlebo lentombazana?"  

Besendiyicingile ke naleyo ngenxa yokubona indlela AMNGQINGQELA ngayo
uMadliwa umntwan' am efuna ukuyiba ingqondo yakhe.

Baza kumangaliswa, mhlawumbi BADE bamcingele ngolunye uhlobo.

WOKUKUXELELA ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

WOKUCHAZELA ngoo"Sikhalo", "Zwi", "=How= =Long=", njalo njalo kanti
nabadlali abaphambili  abanjengooKenny  Majozi, Ndaba Mhlongo, =Zakes= Kuse, =Winston=
Ntshona,  nooJohn  Kani, njalo njalo.

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto ZIMHAMBELA ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Nako ngenye imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, EKWAMXELELA
ngesi siyengelezane.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya KUKUXELELA ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Wena, Diliza, UBATHIYELEN' abant' abangazange bakone? 

"NIYENZELA ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?" 

Ukuba uyandibuza ukuba NDIBABULALELA ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba LIYITSHISELA ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

Abantu abaninzi eli xhego libancede NGOKUBATSALELA  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Mawethu akukho nto SINIBIZELA yona ngaphandle kolwimi esiluve
ngamahambanandlela.

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa SIKUKHELEL'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Xa aya etywaleni ebehamba naye sel' EMENZELE nentongana yakhe ngokwendoda
enkulu. 

Ngenye imini uBakhulule wada WAMBHALELA incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Egameni leNdyebo yeSizwe SIBANQWENELELA ulonwabo, impumelelo
neentsikekelo emtshatweni wabo.

"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba AMXELELE inyani umhlobo lo wakhe.  

Ngathi noko le ndoda INDIFIHLELE intloko ndakuthi ukujonga.

Ndiza KUKUBETHELA ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

Madoda, musani UKUBAVUMELA abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.

BAMNQWENELA uZweni ukuba abe ngumfundisi wabantwana babo.

Isimanga sesokuba noMaDlamini AKAMXELELI lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

Wayengoyiki UKUYIMELA inyani xa kufuneka ayimele. 

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
KUKUXELELA yona." 

Ndinakho UKUNICHAZELA yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

Ndamthembisa ukubhatala ngenyanga.  Ndithembisa abantwana UKUBATHENGELA
 iilekese 

"Ufun' UKUNDIBALISEL' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?" 

Akubuya abuye  esikolweni  nendaba zokuba uziphumelele iimviwo uyise
WAMXHELELA inkabi yequsha.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
WAYIFUNELA indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

YAMZAMELA  ipasi   laseRhawutini  walifumana.

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  WANDITHENGELA umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

Wasondela uNtombi WAMTSHICELA ebusweni uZuziwe.  

Babeculela phandle ngokungathi bayamqhayisela ukuba ooyise bona
BABATHUMELE  esikolweni . 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe AYIBOPHELELE emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

AKAYIKHATHALELE into yokuba unxibe ngohlobo olungamkelekiyo
emathekweni alolu hlobo.

Mandiqale ndibulel' uMlenzana kakhulu ngayo yonk' into ANDENZELE
yona.  

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba BABEMTHATHELE intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
ZAZIMPHATHELA umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Naxa singenakuzibhala zonke izinto EZAZIMHLELA lo mfo, kodwa incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

latyhilwa lingeyiyo laa nto EBEYIFAKELA yona  imali  leyo.

"KHAWUMFUNDELE iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

UMpandla usenomsebenzi omkhulu endifuna ukuba ANDENZELE wona.

Andingekhe NDIYIVUMELE into yokuqhathwa yenye indoda ndijongile.
 Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye AMBETHELE ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni BAZIFUNELE
inxiwa, bazakhele.

"UNGANDIXELELI loo mfeketho mna."

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
ANGAMBHALELI ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

"Nam ngokwam, NDIKUNQWENELELA elimyoli ithuba."

Ndingachitha ixesha lam kangaka, madoda, kanti NDILICHITHELA
ibhedengu?

NDIKUNQWENELELA ixesha elimnandi, uyidle ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

Wakungathi UYAYIKHALIMELA le ngxolo, wodibana nenyoka iphunga
umhluzi.

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa ANDILIVELI ndawo. 

Mna ndisaleqa ekhaya ukuya kuqonda esi simanga UNDIXELELA sona.

Amehlo alo asebukhali kuba LISAZITHUNGELA izihlangu  neesali  zalo.

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika EBAPHAKELA zona. 

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, ZISIVUYELA isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini EBACHUBELA amabali akudala.

Hayi nam andaz' ukuba BEBENDIBETHELA ntoni.  

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani UMXELELE ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, EMNQUMLELA
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se BEYINQUMLELA besithi
nguZisenyathelweni. 

Akathethanga NDAKUMXELEL' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
kumkhangela.  

UBhuqa wayekade EMCINGELA ukuba uselusana, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye.  

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
AKAMQEQESHELANGA ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.
KE
Inkwenkwe uNomsa IMBIZELA ukuba abonwe ngumfana. 

Umfundi isiXhosa USITHETHELA ukuba anelise  utitshala . 

Ixhegokazi intsomi LIYIBALISELA ukuba lonwabise abazukulwana. 

Ummangali isikhalazo USIBEKELA ukuba azise inkundla. 


TAG#[UNosipho iinkuni UZITHEZELA ukuba aphelise icimi. 

USipho  imoto  UYIQHUBELA ukuba ayise  egarajii . 

Ixhego  imoto  LIYITHENGELA ukuba liphe unyana. 

Inkomo amanzi IWASELELA ukuba iphelise unxano. 
KEY#[cl-V-EL+UKUBA-TW]

Igqwetha  imali  LIYIBANGELA ukuba lincede indoda. 

UThemba  ileli  UYITHOBELA ukuba anyuse uSipho. 

Ilifa NDILABELA ukuba ndiphelise uchuku.

Umama  ihempe  UYIBUKELA ukuba athengele unyana. 

UThemba inkosi UYIBULELELA ukuba ancede abantu. 

Ixhego inyama LIYISIKELA ukuba linike inkwenkwe. 

 ibhola  abafundi BAYIDLALELA ukuba bafumane indebe. 

Iinkuni NDIZITHATHELA ukuba ndibase umlilo. 

Umama umbona UMKHUPHELA ukuba aphe intombi.

Umfundi incwadi UYIBHALELA ukuba abalisele uyise. 

 utitshala  isifundo USIQALELA ukuba afundise umfundi. 

UThemba ucango ULUVALELA ukuba agxothe umntwana. 

Umfundi isivakalisi USIGUQULELA ukuba ancede ugxa wakhe. 

UThemba isigebenga USIHLABELA ukuba akhusele umninawe. 

 utitshala  abantwana UBAKHETHELA ukuba abhalise uviwo. 

Intombi umsi IWUPHEKUZELA ukuba incede uSipho. 

UThemba umsebenzi UWUYEKELA ukuba adedele uSipho. 

Indoda icuba ILITSHAYELA ukuba ikhohlelise  inkwenkwe. 

Umfazi umntwana UMZALELA ukuba avuyise indoda. 

Umfundisi ingxabano UYILAMLELA ukuba axolise amarhamente.

UNothemba usana ULUCINGELA ukuba aluphe unina. 

Inkwenkwe isigu ISITHIYELA ukuba ibhabhise intaka. 
]UThemba ikhaya ULIKHUMBULELA ukuba agoduke. 

UThemba intambo UYITSALELA ukuba anyuse uSipho.

Indoda umphako IWUPHATHELA ukuba iphe umfazi. 

 Utitshalakazi  umculo UWUVELA ukuba akhuthaze  abantwana. 

Umfundi umbuzo UWUPHENDULELA ukuba aphumelele uviwo. 

Abantwana isifundo BASIFUNDELA ukuba baphumelele. 

Isigulana iyeza SILIGINYELA ukuba sinyange umkhuhlane. 

Inkwenkwe imazi IYISENGELA ukuba ithengise ubisi. 

Iindaba NDIZIXELELA ukuba ndilumkise abantu. 

Amadoda amakhwenkwe AWAYALELA ukuba awalumkise. 

Abantu  ikomiti  BAYINYULELA ukuba bazilawule.

Intombi ukutya IKUPHEKELA ukuba ilungiselele unina. 
KEY#[cl-V-EL+UKUBA-TW]

Inkwenkwe igusha IYIFUNELA ukuba incedise umfama. 

Inkwenkwe ihashe ILIKHWELELA ukuba iliqhelise. 

Abantu NDIBAMEMELA ukuba bazalisekise idinga. 

Umfazi umbona UMTHUTHELA ukuba akhusele indlala. 

Umama umnqwazi UWENZELA ukuba afudumeze utata. 

UThemba inja UYINQANDELA ukuba akhusele inkwenkwe. 

Utata isimemo USIVUMELA ukuba aye  eKapa . 

Abantwana uyise BAMLINDELA ukuba bamthwalise impahla. 

Xa ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya KUKUXELELA ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

"Ndiqinisekile bayakukhumbula, kudala WABAGQIBELA."  

"NDIVUMELE ndenze libe linye nam, ntombi yakulobawozala. 

Ebesith' akuzam' UKUNDICHAZELA kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Akabanga nakho ukuzibamba uZuziwe wazama naye UKUMTSHICELA. 

Akafuni KUMNGXAMELA kuba, umthetho wakhe, uqamela ngamazwi engoma
yemvumi  yaseMelika ,  uPercy  =Sledge=, - amazwi athi, =Take= =time= =to= =know= =her=.

Intsimbi ibethile, kodwa ndingathini UKUKUFULATHELA.

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa ZANDIVUYELELA,
nenkohlakalo YAZONGAMELA.  

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka BAMHLONELA.  

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye WAMXELELA waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Nencoko yasemini akukho ukhe WAYICHAPHAZELA. 

Yena ucinge ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, ALWAMFIKELA
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Wathi engabhungisananga noyise wawuthatha lo msebenzi wathi akugqiba
AKAMXELELA.

Wena, Diliza, ubathiyelen' abant' abangazange bakone? 

umninimzi makaqonde ukuba ngubani na lo UMLINDELEYO aze amxelele igama
lakhe.

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi NDINGAKUPORHELA utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

Bendiqonda mhlophe ukuba ezaa ntombi ZINGANDILALELA zindibulale ndife
tu.  

Wayesithi nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze AYIKHAMELE ayihlabele.

"Ungad' ubuze wophele, soze NDIKUXELELE."  

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu BAWALANDELE". 

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, BAZAKHELE.

"Mamela ke, =Kenny=, NDIYAKUFUNDELA," utshilo uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

Sihleli apho sibuzana impilo, le nto IYASIFUNDEKELA. 

Kunje ngokuba NDIKUXELELA, mama.  

NDIYAKUXELELA, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na 

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade EYILILELA, umntwana
oyintombazana. 

Ezi ngqeqe zisoloko ZINIVUNGAMELA zindilingene.

"Bendifudula NDINGAKUVUMELI, ntanga, kodwa ngoku ndiyinkuku esikwe
umlomo."

Wasala uKhakhakha selezilahle phaya ezo mbola, enxibe  iibhulukhwe 
awayezithengelwe nguyise.

Kodwa ngelishwa yafika le nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  YAYIYIXELELWE
ngulo mfo.

Unxibe  iibhulukhwe  AWAYEZITHENGELWE nguyise.

Uyabona ke Sthubeni kuya kufuneka sibe nendawo AYISIKELWAYO, aya kuthi yena
ayishiye  kuVasiwe .

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya KUMTHUTHUZELA.  

Madoda(selijikile ilang, MASINIKHULULE.

Uqale wenzangathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi MANDIMYEKE.


Ndiyazi ukuba kudal' usithi MANDIKUVUME, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

akayazi into EMAKAYITHETHE.

NDIYEKE ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe.  

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi NOKUMHLANGABEZA.

Ndithe ndakuya kuNomakhephu suke wandibizela  ooNohantom , befuna
UKUNDOMBELELA.

Bekucacil' ukuba zafun' UKUNDIBULALA ndife cimi.  

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' UKUYITHETHA."

Lo mfazi ndiqhele UKUMBETHA alale ngendlu, akazange ayenze le ayenze
namhlanje.

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
NDINOKUKULIBALA", uyawetyisa.

Nako ke yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
injalo, akugqiba UKUYIFUNDA.

Nditsho ndisithi ke izulu lingadibana nomhlaba ukuba NDINOKUKULIBALA.

Sikrokrela ukuthi noko yayingajonganga KUMGXOTHA ngaphandle
kokumohlwaya.

Sikrokrela ukuthi noko yayingajonganga kumgxotha ngaphandle
KOKUMOHLWAYA.

Omnye wabantu owayethanda UKUMTYELELA yayinguninalume
ongumntakwabonina, uSithamafu into kaVatala.

Uphose nje UKULIBULISA ubuze impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

"Tyhini!  Uqhel' UKUBAQHATHA!"  

Wathi ngokwakhe ufuna UKUMTHATHA.

Akafananga le  Rhawuti  wayihlala kangaka engafuni +KUYISHIYA.

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala UKUYIBONA.

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela YOKUMPHEPHA. 

Ufanele, Nantsi, Mncedi, UKUNGABAMBEKI wenziwa yinkohlakalo egqunyelelwe
ngothando olungekhoyo, uthando oluyingozi.

"Mfo kaMvelase, ukuba le nto ndiza KUKUBONISA yona iza kuwukhubekisa
umphefumlo wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

"Yintoni UKUNDOTHUSA kangaka, Bhuqa?"  

"Yintoni UKUNDOTHUSA kangaka, Bhuqa?"  

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."  AMKHWANKQISE kakhulu la mazwi, abangela uqulukubhode
entliziyweni yakhe."

NDAMTHEMBISA ukubhatala ngenyanga.  Ndithembisa abantwana ukubathengela
 iilekese 

Ude ngelikade wawela, wazalis' igogogo ngamanzi, NDAMNCEDISA
ukuliphakamisa, walithwala, sagoduka.  

Asazi ukuba uya kuthini na xa SESIYIBHEKISA kuye.

Into ebisoloko IMPHAZAMISA apha kweli phephandaba inye:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela UKULITSHONISA kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

Ngenxa yamabhongo, amadoda amisa izipoponi noomafutha, ephikisana ngazo
UKUZISA kwasosuthu.

Yini inja, madoda, UKUNDIJAJULISA phakathi kwabantu,  utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini. 

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, ENDIZIXABISE ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Ibalasele engqondweni yakhe ingcinga EMKHUMBUZA mhla babeye kusel'
umoya  eSun  =City=, "kwizulu lasemhlabeni", ngabula bona.

"Intombi AKUNAKUYIFANISA nenkwenkwe."  

Andithi kaloku ebengumntu wegugu, ade AMBONISE  neefoto 
zikaKhanyisile?

Uze uncede kaloku, sanana, UNDIQINISEKISE ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga ezimkhumbuza iindlela
abaqhel' UKUZONWABISA ngazo bobabini.

"Nawe UNDOTHUSILE ngelo lizwi lakho lidokodoko."  

Undityisa ngenja. 

BAYANDIHAMBISA  ngemoto . 

Umhlobo wam UNDIPHISA  ngeelekese  (ungram). 

Umhlobo wam UNDINIKISA ngotywala. 

Umntwana UNDIVIMBISA ngokutya. 

Ugqirha UNDILALISA  ngeepilisi  zobuthongo. 

Yafuna UKUWAVUNGAMISA amaKwayi ndaweni-nye nelali yakuHolela iphela le nto
kuba kaloku uninzi lwabantu lwaluse lufikelele esigqibeni sokuba uKhohlela
akazali kuba naku abafazi bakhe bokuqala bengazanga baphathe mntwana.

Umntu owayehlala  kwelaseRhawutini  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
WOYIFANISA le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

WANDIBUZISA umbuzo  ngotitshala . 

Umntwana UNDIVIMBISA ukutya ngomama. 

Indoda INDIBOLEKISA  imali  ngexhego. 

BANDITHUMISA  iswekile  ngomama. 

Abantwana bam babuya BENGAYIHLANGANISI imilomo yindleka esifundisa ngayo
esi  siLatina  kanye le  titshalana  ifikayo.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko EMXOLISA uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Nako ke yena uThantaswa esiya KUYIBONISA  ititshala  inje ngokuba
injalo, akugqiba ukuyifunda.

Iinkosi zakudala zazama UKUKUTSHABALALISA ukufa kodwa kusafiwa
nanamhl'oku.

La maqela AYISHUKUMISA intlalo yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ziimeko zokuhlala  namapasi .

YAMBONISA loo ncwadi, isakugqiba yamohlwaya kanobom(inqununu.)

Ngenxa yokukhumbula izibhambathiso awazenza  neJuda  lakhe WAMFUNDISA
uDwala wada waba  yititshala .
UYANDITYISA  entenetyeni . 

UBhuqa wahlala naye elityeni ngakuZuziwe, imilenze EYIJINGISA
emanzini.  

NDINGABATYIS' udaka bonke.  

Uze undikhumbuze xa sikufuphi nalaa mzi BENDIKUKHOMBISE wona.

Mayikucacele mhlophe loo nto, UYIFUNDISE abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba UMBONISE umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Ugqirha UYAWEMISA amakhosikazi. 

Amajoni AYALULALISA utshaba. 

ZIYAMPHEHLUZELISA uThantaswa iingcinga ezingoBakhulule.

Xa esengxakini UYALISEBENZISA inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga EZIMKHUMBUZA iindlela
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

Buthongo buni obu bukulalisa UBUSUKU nemini?

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
AYOKUMTHUTHISA amanzi ehagu. 

"Inene nasi isibhozo, ndiza KUMFUNDIS' amasiko elirhanuga nje,"
wavakala esitsho urheme ngenye imini.

"Mfo kaMvelase, ukuba le nto ndiza kukubonisa yona iza KUWUKHUBEKISA
umphefumlo wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

Ndizama UKUKUBONISA ukuba ngale mihla yethu sizalela ukuzibulala.

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe IMCEBISE ukuba ayitshate njengoko sekukhankanyiwe.

"Ndithembise, UNDIQINISEKISE ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule
nto yabantwana.

Phofu ke nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
EZIMNYABZELISA ukuba atshate kuloo nyaka.

Ndaye ndizimisele NOKUBALUNGISELELA kangangoko, njengenkulu yakho Mvulane.

(Iingcinga)  Ziyayidudula ingqondo yakhe, ZIYIBUYISELA kwimihla
yamnene, esemncinane, kwezo mini  zasesikolweni .

Ndiza kukulimela, ndikuvunise, NDIKUTHENGISELE izinto ozilimileyo.

O! Hayi! Ewe, hayi wena ZIYAYILUNGISELELA imeko enjengale ezi nkosi,

"NDITHEMBISE, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule
nto yabantwana.

"UNGAMPHAZAMISI, Duma," kutsho  uMvangeli .  

ANINAKULIPHAKAMISA nilikhuph' emanzini xa selizele.  

"Akunakusikholisa."  

Emveni koko wathi yabalala akabisenza nelo theko LOKUYALUSA.

"Mfo kaMvelase, ukuba le nto ndiza kukubonisa yona iza kuwukhubekisa
umphefumlo wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

Abantwana BAYANDINCEDISISA. 

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
WAZITHENGISA.

Utheth' ukuthi uyiyekile laa nkwenkwe yahlala nawe YAKUNCOKOLISA? 

Mandingakuphazamisi.  

Ewe nje nanku naye selehamba eyithetha loo nto esithi NDIMLIBAZISILE.

Ebefanele ke kambe kuba olu daba LUMPHAMBANISILE.

Kambe into EMMANGALISILEYO kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Wayethandwa kakhulu zintanga zakhe kuba naye WAYEZIXABISILE. 

Ndiza kukubethela ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
NDIKWAZISE," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba ALIXABISE, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

"Mandikushiye khon' ukuze NDINGAKUPHAZAMISI."  

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, BANGAMKHATHAZI. 

Wathi AKUYENZAKALISA wabaleka esoyika ukugxothwa okanye ukubanjwa.

 iilekese  ZIYANDIPHISA. 

Abantwana BAYANDINCEDISA. 

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi IYAMNCEDISA.  

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda kanti UYANDIKHOHLISA, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

Le ntsomi IYANDIHLEKISA. 

 imali  IYANDIBOLEKISA. 

Ukulamba KUYANDIVIMBISA. 

Into yokufa komntu ibingeyiyonto IBOTHUSAYO kuba ibisenzeka phamb
kwabo.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, EMOMELEZA esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

"Kuthen' ungavumi nje NDIKUBULISA?"  

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  UKUMFANEKISWA luthando
oluvuthayo.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ZIYIFUNDISWE.

Enjenjalo nawakwaGcaleka ukwamkela AKUPHATHISWAYO.

Wafika umhla wokukhwela kwakhe wakhatshwa ngudadeboyise ukuya KUMKHWELISA,
wakhwela ke.

"Uncede, sithandwa, undinik' impendul' eya KUNDONWABISA."

Yiza KUNDITYISA. 

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
KUBAPHAZAMISA, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
KUMFUNDISA.

Indaba zakho zifundwa ngomnye umntu UNGEKAZIFUNDA. 

Onke amanzithinzithi namahlandinyuke okuhlala  eGoli  AMFUMANA.

Le nkosikazi sesikhe SAYIBONA yeyakhe koko seyiyeyesithathu.

Ufike WAYICHITHA-chitha. 

Uthuthunjelwe yintliziyo, WAZIBHALA zaluthotho kodwa kunani kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

UNkokeli WAMTHWALA wathi elotyolwa waba sel' ehlala naye kokwabo.

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana WAMTHWALA, waba uyancama uMguqulwa.

Ude ngelikade wawela, wazalis' igogogo ngamanzi, ndamncedisa
ukuliphakamisa, WALITHWALA, sagoduka.  

Yamzamela  ipasi   laseRhawutini  WALIFUMANA.

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, YAMPHUZA, yamphathaphatha
emabeleni.  

Phofu ke bethu loo nto ibingathethi ukuba UBACHASILE.

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba UZIBAMBILE naxa IMCAPHUKISILE le nja. 

Ndiyabona bahleli bonwabile BASILIBELE. 

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi
ZIMSHIYILE.  

UDiliza UMXHUZULE wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

Neemvumi zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi kanti
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo AKAZILIBELE.

ANDIMYEKANGA mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

UNtombi yena wayesenza into AYIQHELILEYO, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

"Kanti ke le yona, Ngqosini, asingabo ABAYITHIYILEYO. 

Ifanele inkosi ukuba mayifane nomntwana kuba kaloku izama ukwanelisa abantu
EBAPHETHEYO.

Kodwa kucacile ukuba ikho into EMKHATHAZILEYO. 

kucaca ukuthi banezinto ABAZITHETHILEYO angazithandanga.

Ndiza kukulimela, ndikuvunise, ndikuthengisele izinto OZILIMILEYO.

Kumelekile ukuba uMgcini-sihlalo ayazi intlalo ENDIYIHLELIYO.

kucaca ukuthi banezinto abazithethileyo ANGAZITHANDANGA.

Xa UMKHANGELE usemtsha naxa engengomtshakazi.

Ngumfo ongathi xa UMKHANGELE uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

"Andinamdla kule ntshwaqane yenu," utshilo UKHANYISILE engabahoyanga.]
KEY#[cl-V-PERF-SIT-NEG]

          [155=9=4]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[=2=.12  Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba ZINGAMNCEDA njani na. 
KEY#[cl-V-POT]

          [155=9=5]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[=5=.=9=  "NDINGAMBULALA!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, sekungathi
amadangatye omlilo aZa kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.]
KEY#[cl-V-POT]

          [155=9=6]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[7.14 Neemvumi zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo WAYEZAZI kanti
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

Yena ke umfazi WAYENGAYIVA. 

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima AWAYEBUFUMENE, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Iphupha AWAYELILAWULA loo mfo liphelile.

Kodwa ke yena waba neshishinana AWAYELIQHUBA.

Ukhulule loo tawule EBEYIBHINQILE wayithwala entloko.

Waye nomntwana lowa UBUMTHUMILE akaveli.

Inene ndiyakumbonisa into EBENGAYAZI, ndikuxelel' ukuxelela mna.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye ZIMYEKE,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu AMKHAPHE amgoduse.  

Kuthe kanti ikho into ebalekwa nguNkokeli  esikolweni  naxa wayengazange
AYITHETHE.

Yaphela kukusuka AYITHENGISE.

Imini angasoze AYILIBALE yimini awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Bendiqonda mhlophe ukuba ezaa ntombi zingandilalela ZINDIBULALE ndife
tu. 

Ukuba ibingeyiyo into yokuba kuhlwe kangaka, ngendikubalisela ngeyona mini
ndingasayi kuze NDIYILIBALE.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, AYIBUKA-BUKE, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo IBAMBATHE.

Ukuba ungumhambi elingazange LIMBONE liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi AWALUKE.

Unina bamxakekise ngabantwana babo abamane bebathumela kuye ukuba
ABAGCINE.

Kwesi sithuba uZithulele unge angakufutshane  kuNozikweliti  AMKRWECE
ayiyeke le ncoko. 

Ndinyanzelekil' ukuba NDIBATHIYE.  

Inkwenkwe yomThembu ndinyanzelekil' ukuba NDIYIBETHE ndiyibulale ukuba
ndinendlela.  

Uyafuna NDIKUKHAPHE?  

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu ALAMBATHE.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha AZITYELELE.

Bendisithwe ngamatyholo namatye amakhulu, ZINGANDIBONI.  

Bekusuka kunyukuze umnqonqo kuThantaswa AKULIBONA.

Ndiqinisekile nomtshayelo UYAWUHLONIPHA.

Nangani kunjalo,  imali , impahla nokutya BAYAKUTHENGA.

"Bendisoloko ndicinga ukuba UYANDITHANDA kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

Igalelo laba bantu xa bebonke UYALAZI.

Mfamlibe izidubedube yayikade iyinto yabantu abakhulu kodwa namhlanje
nabantwana BAYAZINGENA.

"Bendicing' ukuba uthi UYANDIVUMA, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi.")  

"Khange ndithi NDIYAKUTHANDA."  

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", UYAWETYISA.

"Kwedini, UYANDIFUNZA", litshilo ilizwi lalowo ubekhonkothwa yinja.


"NDIYAKUKHUMBULA nam, Zuziwe," uBhuqa uphendula emthe ntsho emehlweni.

"Kanti noNotizi UYAKUKHUMBULA, kudala nagqibelana." 

"Kanti inene NDIYAKUKHUMBULA, Zuziwe."  

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
UYAYIFUNA.  

Abantwana BAYANDINCEDA. 

Wahamba esithi ngelakhe UYAMSHIYA, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente UYABAZI.

"Xa usitsho ke utheth' ukuthi UYANDIVUMA?"  

"Ndiqinisekile BAYAKUKHUMBULA, kudala wabagqibela." 

"NDIYAKUVA Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba UYAMAZI kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

"Ukuba UYANDIVUMA, nawe ekuhambeni kwexesha uya kundithanda kangako."

KEY
"ANDIKAKUVA mhlekazi, woxola kukuba ndisoloko ndisabela futhi ndizenza
isithulu.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye AZISIHAMBI, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Kunjalo nje NDINGAYIFUNI nje andiyifuni.  

Kaloku sezindala kuMdala akufuneki nganto ukuba avunyelwe nakuyiphi na into
AYITHETHAYO.

Andiyiphuphi le nto NDIYITHETHAYO  Vasiwe .

"Wethu andikho kuyo yonke le nto UYITHETHAYO.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo AMAZIYO owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Wethu, yiyeke loo nto UYITHETHAYO.

Phofu, uyaqonda nje ukuba njengomzali unakho uMdala ukuyinyanzelisa nantoni
na AYIFUNAYO.

kwakucacile ukuba nokuba yintoni na EMDLAYO wayekwithuba lokumvusa yena
Thandeka amtyekezele.

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' UYICINGAYO,
Bhuqa."  

"Ndiph' ithuba khe ndiyicinge le nt' UYICELAYO." 

Umntu OBABONAYO angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo SIYITHANDAYO sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Hawu!  Hawu!  izinge yatsho inja ikhonkotha kucaca ukuba umntu
EMKHONKOTHAYO uyasondela.

"Sukuyigqweth' int' ENDIYITHETHAYO, Zuziwe." 

Kuphela oku, into AYAZIYO kukunkulana nam lo.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi UWATHETHAYO, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

"Hayi bo, uKhanyisile wenza nje isheyi lokubaleka  neesali  kuba ayikho
le nto AYITHETHAYO."

Nonke niza kuza kule nto NDIYITHETHAYO.

Ufike apho uZoleka eziphala, ephala nodonga olu lwesisele, ehesha into
ANGAYIBONIYO ekhala.

"Manene, khaniyeke ukundixelela izinto ENDINGAZAZIYO."

Ndingathini ukusuka apha ndiye kufela kumazwe ENDINGAWAZIYO?

Apha kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi ELINGAWAZIYO, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

Ayiseva nangendlebe naxa sel' EYINQANDA. 

Zahleka zacubhuka iintshaba zakhe, ZIMKHWAZA,ZIMGXWALA.  

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka azive enochuku
ESAKUMCINGA okanye ESAKUMBONA.

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye NDIMBETHA
uthi ndithuka unyokokhulu. 

Lathi limlobola labe LIMSHIYA nomzi lisiya kusebenza.

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena akanakungalihleki
ELIBONA.

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko UNDIKHUMBULA,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule
nto yabantwana.

"Kuthen' ungavumi nje NDIKUBULISA?"  

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
NDIKUTHANTASA, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza ZIMPHOXA.  

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba EZOYIKA.  

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko UYIPHIWE kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko UYIPHIWE kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
oyintombazana. 

Libuyile ibhunga, wayinikwa  imali   uNozkweliti , naye wabulela waya
kwakhe. 

Umhla wayeselewunikiwe wokuza kwakhe nomcimbi lowo weza naloo  titshala .

Yeka ke baya bagilana abantwana ukuya KUYICHOLA.

Ukuba ebengumntu okholelwayo kwisithembu alithandabuzeki inyathelo
ebeya KULITHATHA.

Akathethanga ndakumxelel' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
KUMKHANGELA.  

Ixesha eya KULITHABATHA le nyewe ayaziwa mutu.

Ndiyacela ngoku ukuba niphulaphule konke oku ndiza KUKUTHETHA.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza KUYIHLALA.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo DE ngathi zicela umngeni okanye injezu.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Lo mthetho  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-1=9=61  UDE
wagqitywa emveni kokuba onke amaqela  obupolitika  abaNtsundu avalwa umlomo.

 izikolo  zininzi  ezilokishini  zizele ZADA zaphuphuma.

Bakhula abantwana BADA babadala umfo kaMfanti onwabile  eGoli .

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda WADA waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Bancokole bebukana ngolo thando lwabo ke KWADA kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , kwakhwelwa.

UDE waba neminyaka emithathu waba selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ADE
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  KUDE
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Babakhona kubo ABADE baye kufika  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
kuthelekiswa nale nyambalala ihamba  isikolo .

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ADE aye kufika ephepha loo ngozi.

Ubuyele kwaselityeni kuba KAKADE ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Akalindeli KUDE eve kwamkelwa kombuliso wakhe, koko ukhawuleza alandelise
amazwi.

uThandeka ulifunde iphepha eli ithuba elide engavumi UKUDE aliqonde kakhule
kuba wayephele kwibanga lesihlanu engaliphumelelanga nalo.

Bahamba ke kweso sithabazi samanzi BADA baya kufika kwisiqithana.

Emva koko ke bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo BADA bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

Emva kokuzula iintsuku ezintathu WADA wawufumana eBhinoni.

Loo mini athululisana ngamazwi amadoda ADA aya kuthi tyaa ewasoka
amakhwenkwe lawo.

SEWADE waqhela iinyembezi zenkosazana naxa umthetho wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

Ndabona ukuba yayimtya kakhulu into yokudlakazela kwale kwekwe, NDADA ndaya
kuyicelela impahla kumyeni wodade  eMonti , ndazifumana.

Ngobu busuku amafu ayethe gubungu YADA yanga iza kuna.

Waqhuba kakuhle ke ezifundweni zakhe kungakhange kubekho sikwasilima DE
waya kufika kunyaka wakhe wesithathu ngethuba ekwenzeka ngazo ezi ziganeko
sesizivile.
Njengokuba indlela yeenyawo ese YADE yankulu ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza WADA wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Njengokuba indlela yeenyawo ese YADE yankulu ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

Nako ke ukuchathana bobabini bada baya kutshona ngaphaya kwendulana.

Ivuke, ihambe iwe, YADA yazinikela okokuba yoyisakele.

Wathatyathwa noZoleka wafakwa  emotweni  yamapolsia, WADA waya kungena
edophini esakhala nakuba ke phofu wayengasakhali kakhulu ngoku.

Waziqhuba ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka WADA wanyuselwa kumgangatho
ongentla.

Kulapho wafundela ukuqhuba khona umfo kaMfanti WADA wafumana iincwadi
zokuqhuba izigadla.

Ngenxa yokukhumbula izibhambathiso awazenza  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala WADA waba  yititshala .

Ngenye imini uBakhulule WADA wambhalela incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, BADE bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Ushikixe amathambo entloko WADA wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku. 

Asinabuchule konke ke ngemvela-phi yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoka yakha YADA yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi
zaso zokutshona kwabantu nempahla efuyiweyo kwantama ukuba inkulu into ekuso,
kwase kusithiwa igama lasonguNtinkulu.

Woyika, akavuma kukhe aluthabathe, LWADA lwanikwa uninakhulu wakulonina,
waluthabatha.

Yamtya loo nto, kangangokuba akazanga abe nasibunu kwelo gumbi babe kulo DE
baya kufika  eKapa .

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi WADA wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Bahambe bencokola benambuza YADA yaluratya olukhulu.

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  ZADA zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Yahamba iminyaka iseyiloo nto le nkwenkwe KWADA kwafika ixesha lokuba ifune
ngokwayo ukoluka.

Ndijongile nje selexhinele ukuba KUDE kuphathe yena phaya kwam.

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa KWADA kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, KWADA kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa." 

Lathi ukuze life ilizwe suka KWADA kwanyamalala uNongxokozelo, kwa-intombi
kaSarhili eyayimpelesi  kaNovili , kwarhaneleka ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo;
hayi ke ahloma amaGcaleka, yile mfazwe sesikhe sayikhankanya yaseSithebe ke leyo
kwakweli bali lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade AWADA
waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

uKhakhakha lo wamana egwexana nomnye umfo kuloo madoda, KWADA ngomnye umhla
yaphakama loo ndoda yambetha ngenduku.

Xa ndibuza ukuba ingaba kwakha KWADA kwakho mntu usibonayo na esi silo
andifumani ntlabiso

Lathi ukuze life ilizwe suka KWADA kwanyamalala uNongxokozelo

Baxoxe benjenjalo ke KWADA kwabasezinzulwini zobusuku

Kwathi kwakufikwa kwithuba likaKhakhakha wanqambula KWADA kwaya kubizwa
ikhankatha,

Bahlala apho kuloo ndlu, ukutsho oko ethontweni, KWADA kwaziinyanga
eZintandathu.

Hayi kwaba lithuba elikhulu ehleli nawo umfana lowo kungekho nto ithwalisa
mehlo KWADA kwafikelela ilixa lokuba imke  ilokishi  yakwaNdabeni.
Zalazi nebanga AWADA waluka enalo ngelo xesha.

UDE ekuhambeni kwexesha wabhenela kwelikaninakhulu wathi
nguNozwilakhe. 

akazanga avule mlomo, abanye bencokola, kumnandi kuba kaloku kwamkelwe
zizinto ezinkulu, DE kwaba kugalelekwe kwalanga.

UDE wababona naba bantu wawusoloko unqwenela ukubabona uboyika phofu.

Ucinga ngomntwana angakhange abe UDE wathetha nto kuye.

"Kunzima ukuba ndingathi ndiyavuya kukuba namhlanje UDE wabe uya bubona
ubungozi endandihlala ndisithi kuwe bulumkele.

Njengokuba ikhula nje ziya iingqondo zisimka ngokumka, nakuba ke inga zange
ibonakalise bungozi DE kwangulo mhla.

wayebethwa nguyise 'DE bathi abanye abantu hayi akamzali, kanti yena
uyaziqeqeshela into yakhe.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo LIDE laza kuwufikela nawo.

Andithi kaloku unina lowo UDE wanebhongo naye ngolu thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba WADA wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

Kaloku yena UDE watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

Yonke into iqhubeke njengesiqhelo kungekho nto, DE kwala ethubeni kwafika
umntu athe akumjonga wamazi.

ahamba njalo bekhuza, kuba beviwa ngabakhwetha DE baya kusithela
bengalibali.

Zavalwa zabuya zavulwa  izikolo  kumnyaka olandelayo uMzamo ENGADANGA
wabonana no =Dolly=.

KUDE ekugqibeleni kwafikelelwa kwisigqibo sokuba ityala malibekwe kwindlu
kaGando

Ezi ntwanazana zakowabo kwacaca ukuba aziyi kulunga xa SEKUDE kwahlwa.

Ezi ntwanazana zakowabo kwacaca ukuba aziyi kulunga xa SEKUDE kwahlwa.

Zavalwa zabuya zavulwa  izikolo  kumnyaka olandelayo uMzano ENGADANGA
wabonana noDolly.

Noxa ndibona ukuba ibhokhwe isagudl'igumbi, ikho le nto ufuna ukuyithetha
ungade uyithethe, ndifuna ukukunqanda kule ndawo UNGADANGA uhambele phambili.

Andizange ndikhule ndisitya iinqoba mna ukuba NDINGADE ndibe  iimali 
zabantu.

"UNGAD' ubuze wophele, soze ndikuxelele."  

Uqale nin' ukuba yindoda yam ukub' UNGAD' undibuze loo nto?  

Into yomsi ayinamsebenzi, nam ndisuka kuwo, ASINGEDE si-zi-gcade ngengqele
ngenxa yawo.

Izinto ezimbini kuye zazingathumani manzi icuba notywala, KWAKUDE kube
ngakumbi ecubeni, kuba wayesithi esebenza nje ehamba apho  elokishini  kube
kusisisi nje kuye nangemva kwakhe yinqawa eqhumayo.

ukuba uQamata ukhe wasipha nokuba ngumntwana omnye zwii siya kumfundisa ADE
ayokufikelela kwephakamileyo imfundo.

Andithi kaloku ebengumntu wegugu, ADE ambonise  neefoto 
zikaKhanyisile?

Neenkomo zakudala zaziphila ZIDE ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Kulungile ke Mtika siya kusoloko sibonana ngoku kuba ndiya kusoloko ndikho
UDE uqabele lo msebenzi wenu.

"Kufuneka ADE abe wenzani na umntu ukuze abe uyalungisa?"

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ADE aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu.  

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ADE atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Akuva okokuba unzima umthwalo, kubekho ambalwa abalekayo, athabathe eza
zinto aye nazo ehlathini, ajike ke la abaleke, kuba ebesaxhathisele into yokuba
abaleke lawa DE ayekungena ehlathini.

Abamelwane bale ndoda babesebekhawulezise benza umlilo belungiselela
ukutshisa unyawo lwale ndoda DE litshe libe mnyama.

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ADE acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ADE afunyanwe abulawe.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ADE ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Baza kumangaliswa, mhlawumbi BADE bamcingele ngolunye uhlobo.

ADE abe ngusokadala ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

ndiya kusoloko ndikho UDE uqabele lo msebenzi wenu.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma ZIDE
ziyifundiswe.

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ADE amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Akuthandeki ukulala kwentombi KUDE kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Noxa ndibona ukuba ibhokhwe isagudl'igumbi, ikho le nto ufuna ukuyithetha
UNGADE uyithethe, ndifuna ukukunqanda kule ndawo ungadanga uhambele phambili.

Ixesha eli lonke ebephi KUDE kudaleke obu busaza nale ntlaka-ntlaka nje?

Abizwa amakhwenkwe lawo ngamathathu eme apho aqatywe umzimba wonke
ngamantombazana lawo DE kuse ezinyaweni

Phofu zona azikafumaneki KUDE kube ngoku?

Kutheni le nto babase DE kube ngathi kuyatsha

Nayo ke le inyoka wofumanisa ukuba uninzi lwabantu aluyibizi emaXhoseni
iyahlonitshwa, KUDE kubekho imizi ekuthiwa ithwasa ngayo

Ndijongile nje selexhinele ukuba KUDE kuphathe yena phaya kwam

Xa kuthe kwakho umntu ozayo, yayisilwa DE kube ngakumbi okokuba yindoda.

Kambe ke igama lesiqhulo LIDE limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi ZIDE zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba UDE
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ADE aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

uxolo phakathi kwam nomzi wakwaSolani liya kuze libekho mhla bavusa
uNkosana, aphile adle ubomi, kungenjalo ndiya KUDE ndime kumasango eZulu
ndingenaxolo nabo.

Wathi esemi njalo, amcenga esithi makaphinde uya KUDE azuze, wafaka
kwakhona.

khangela ukhuko-kuza KUDE kufe izitya zam ngulo mgxadazelo

"Kanti ke LE YONA, Ngqosini, asingabo abayithiyileyo. 

Yathatha iminyaka emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba EZI zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

IKWALICEBO nje nelo lokuningcinela kude, ningazi nto ngezinto zakuni.

Ngaphandle nje KWALEYO yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

Intsuma-ntsumane akuzanga kubekho enye ngaphandle KWALEYO yokufika kwelixa
lokuguquka kukaKhakhakha.

Babuya banduluka bejonge KOLO lwandle lukhulu lusemantla e Afrika ekwathi
phambi kokuba baye kufika, begqitha kwisiqithana saseMalta ukusinga kwelama
 Taliyane . 

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho LE ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, NOLO
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini LO msebenzi
mninzi kangaka?

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla KULO mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla KULO mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla KULO mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

NGAKULE ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Emveni koko wathi yabalala akabisenza NELO theko lokuyalusa.

Ukhumbule kaloku ukuba NGELAA xesha lokukhula kwethu izinto
zazingenje. 

Yamnceda LOO nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

Yathatha iminyaka emininzi LE nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

EZI zinto zonke zamkelwa ngunina wazibeka emva  kwebhokisi . 

Emva KWALE nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Andithi kaloku unina lowo ude wanebhongo naye NGOLU thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

"Ndiyaliva ELI cebo lakho, =Sister=."

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane, ELO lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo
athetha naye.

Bendingayuyayo ke MamThembu ukuba  uVasiwe  lo ebengakhawuleza ende, kuba olu
vano lwabo NOMADLIWA andiluthandi.

Aba BANTWANA balo mfo bonke bazalwa uyise ekweli  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

UMguqulwa lo UNYANA kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Le mpi yempucuko nemfundo isabethwa ngobuninzi YILE mpi kaPhalo
yomthonyama.

Andithi kaloku uThantaswa lo ebedla ngokumncokolela ngebhongo NGELI
soka lakhe lakwaZulu?

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe EZI mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi huu kunale NKATHAZO yakhe ingaka yokusoloko
echukuzelelana nabanye.

NEZI ndledlana zakhe zingaqondakaliyo zokubela abanye izinto zabo
seleziphandle kuba  uVasiwe  uziphawule kwantlandlolo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili KWESO sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Wabuya wandiselwa ezinye iinyanga  esekhefini  NGULOO mphathikazi
wesibhedlele owayemthanda kakhulu ngenxa yembeko yakhe  uLavisa .

KULOO lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Wayejonge emsingeni NGALOO mehlo akhe azele ziinyembizi, kungekho nto
ayibonayo.  

"Nawe undothusile NGELO lizwi lakho lidokodoko."  

Kaloku mna sekukudala ndasikwayo ngenxa YALAA gusha kaSidiya kuthiwa
ndayiba.

Ade abe ngusokadala ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe ZEZO zimvo zakhe.

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele IKWAYILE nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

"Andinamdla KULE ntshwaqane yenu," utshilo uKhanyisile engabahoyanga.

Umntu owayehlala  kwelaseRhawutini  KULOO mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

KULOO Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi KULAA lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo NCUMO lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle KULO msebenzi wamageza wasekhay'apha.

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza KULA
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

KULOO lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Apha kule LALI yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

(Iingcinga)  Ziyayidudula ingqondo yakhe, ziyibuyisela kwimihla
yamnene, esemncinane, KWEZO mini  zasesikolweni .

KULOO Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Bebeshiyana ngotyefezo kugqatso lokuzuza esona sihlalo sobomi babo
KULOO ntliziyo yakhe.

Siza kuthi cwe kancinci sibenge KULA mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

KULOO Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


UNtsizi yena wayeka xa  ekuForm  =3= ngokusuka alwe nenye inkwenkwe KULOO
 Sekondari  yaseNqabarha.

Ngoku simbona ecokomile umfo omkhulu ejija  ivili  KWEZO  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma KOLO lwandle
lwaseMpuma.

Njengogoba KULE lali yethu kukho ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali koku kucabela kwabafazi. 

Abantwana bale ndoda bakhulele KOBU bomi  baseRhawutini .

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa KULO mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula KULE
nto yabantwana.

Njengogoba KULE lali yethu kukho ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali koku kucabela kwabafazi. 

Obu bungqabavu nobu BUQHARHAQHARHA balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Bancokole bebukana NGOLO thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , kwakhwelwa.

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi NGELAA gogogo lakho.  

Naxa wayengekho yena  eSharpville  NGALOO mini yomlo kodwa kwaba ngathi
wayekho.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) NGELI thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,ELI gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva LA magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile wamalusa esoyika ELI hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

Wayesithi khona akuthetha olu LWIMI lwabo abe ngumntu weBala agqibe.

Ngoku EZI mini zolonwabo sekungathi uzibona ephupheni uThantaswa.

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule LOO mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Wayeselesaziwa nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
zilungiselela EZI ncwadi zazo.

Hayi =Dolly= sendibona LOO mhla wokubotshwa kwethu ngeqhina 

Wasuka wangathi uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile esakuyibona le
NZWAKAZI yakwaDiliza.

Bebesebelubhalisele  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo OLU hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Ndiyeke ndicumze LA mabel' ayo, ndigqabhuze ESI sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe.  

"Awu, madoda, LA magama ezi zinja ayathetha onke. 

LE mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho LO MFANA kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala EZI viyoviyo zabo. 

Usajongile ke, ukhangela ukuba le NTLIZIYO yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba ELI gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Inqununu yakhona, uTshutsha into kaHonono yathumela ukuba afunwe aze
kuxoxa ELI tyala lakhe.

Lo msebenzi ungaka uthathe le minyaka ingaka, wenzeka LO mfo kaMfanti
ephaya.

Yiyo nale nto  iileta  ezibuzisa ngaye zazingafumani mkhondo kuba LOO
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho wayehlala khona.

LE mpi yempucuko nemfundo isabethwa ngobuninzi yile mpi kaPhalo
yomthonyama.

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo ELO gugu leentsimbi zamakrwala,"
atshilo amazwi elandela u-ewe. 

ABA bantwana bakaMguqulwa bakhule bengazi bomi bumbi ngaphandle kobu.

LO mhlaba kaMphasa uyimbunguzulu ngobuhle kwaye utyebile.

Imithetho emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1=9=5=9= ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1=9=61  kwakunye neminye izelwe lo
MFO kaMfanti selephumile.

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni SESO sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

UKhanyisile yena ebesithi nguNtombentle xa embiza ngenxa YOBO buhle
bakhe.

Bobabini bebeyinxenye yabahlobo BALO mfana wakwaMvelase.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli BELI lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
YOLU thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Izolo oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo YILE misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

Lo MSEBENZI ungaka uthathe le minyaka ingaka, wenzeka lo mfo kaMfanti
ephaya.

Waziva ebindekile uDiliza LELO lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

"Kudala ndikujongile ndime KWESAA siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo KULO mgwenye ubomvu.

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika KULE nto ndiyiyo.  

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso NALOO ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
NALE Nzule athe phithi yiyo.

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele LOO miqhokro isemazantsi.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa OLO thango lungaphambili.

Ebelubuka kakhulu OLU thando luphakathi koThantaswa noKhanyisile.

Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na LE ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Kanti ngapandle kwaleyo ELI xesha likhoyo lelomfazi nendoda.

LE nzwana isekunene kwakhe lisoka lakhe.

Lo MTHETHO  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-1=9=61  ude
wagqitywa emveni kokuba onke amaqela  obupolitika  abaNtsundu avalwa umlomo.

Lo msebenzi ungaka uthathe le MINYAKA ingaka, wenzeka lo mfo kaMfanti
ephaya.

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye NGAKULE ndawo ahleli kuyo.  

Abantwana bethu mabangaweli KULO mgxobhozo siwela kuwo thina. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile KULAA ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Uphose nje ukulibulisa ubuze impilo, akusobe uye kufika KULE ndawo
ubusiya kuyo.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu KULE ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Kazi ABA bantu akhwele nabo baza kuthi uncumela ntoni na, encumela
bani na.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala NGALAA ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela ELO xesha kothi kuphakwe ngalo. 

LE njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

Abanye abantu babengenafifi lokuba LE koloni umntu athetha ngayo iqala
phi iphele phi na.

Namhlanje le nto ihlekise uMzamo LELI gama alifumanayo kunina lokuba
nguSoMadodana.

Namhlanje le nto ihlekisa umzamo LELI gama alifumanayo kunina lokuba
nguSoMadodana.

latyhilwa lingeyiyo LAA nto ebeyifakela yona  imali  leyo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye KULOO ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Nonke niza kuza KULE nto ndiyithethayo.

Ude wababona NABA bantu wawusoloko unqwenela ukubabona uboyika phofu

Uze undikhumbuze xa sikufuphi NALAA mzi bendikukhombise wona.

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela NGELAA
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Hayi, khawuyeke khe ndiye kuxelela uBawo NGEZI zimanga ndiziva apha ngezam
iindlebe.

Ndahlaba ngentloko, NGALE ngongoma uyibonayo aph' ebunzi.

Xela LOO nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.

Ukhulule LOO tawule ebeyibhinqile wayithwala entloko.

"Ndiph' ithuba khe ndiyicinge LE nt' uyicelayo."  

Mna ndisaleqa ekhaya ukuya kuqonda ESI simanga undixelela sona.

Andiyiphuphi LE nto ndiyithethayo  Vasiwe .

Wethu, yiyeke LOO nto uyithethayo.

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile LE nt' ufun' ukuyithetha."

"Hayi bo, uKhanyisile wenza nje isheyi lokubaleka  neesali  kuba ayikho
LE nto ayithethayo."

"Akwaba ebenokusikeleleka LOO mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Isalungile kuye LAA ndawo ayilimayo ngoku.

LE nkosikazi sesikhe sayibona yeyakhe koko seyiyeyesithathu.

"Ayivakali kakuhle LE nt' uyithethayo, Zuziwe," kutsho  uMvangeli .

"Mfo kaMvelase, ukuba LE nto ndiza kukubonisa yona iza kuwukhubekisa
umphefumlo wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye ISEYILAA ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

NGULO mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni. 

Wayeselesaziwa NAZEZI ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
zilungiselela ezi ncwadi zazo.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye ISEYILAA ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Kodwa ngelishwa yafika le nzwakazi yalahlekwa YILE  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
YIYO le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Asingabo oonobhalana KULA  Rhawuti  iginya iintsana zethu.

"Mhlawumbi KULE vek' izayo, okanye kule nyang' izayo, okanye kulo
nyak' uzayo."  

Ndiqinisekil' ebemnceda KULOO nto iveleleyo.  

"KULE veki ezayo mhlawumbi, okanye kwengaphaya."  

"Mhlawumbi KULE vek' izayo, okanye kule nyang' izayo, okanye kulo
nyak' uzayo."  

"Uyazi KULE cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana. 

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela KULO mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  EZIKULO mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

Bendihleli phezu kwelitye KULE ndlela ibhek' emlanjeni, ndeva
iintombi zithetha, zihleka, zivel' emlanjeni, zigoduka.  

Ndakukuqhwaba KULOO mlonyana ubolileyo mna.  

UMguqulwa wakha WAKWELI qela laya kuhlala  eMarshall  iinyanga
ezintathu.

"Uyazi KULE cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana. 

Ndakukuqhwaba KULOO mlonyana ubolileyo mna.  

"KULE veki ezayo mhlawumbi, okanye kwengaphaya." 

UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga NALO mntwana
ungazukufundiswa. 

NALO manzabomvu ugqibe ilizwe lonke wayengaziwa kwimihla yakudala.

Babakhona kubo abade baye kufika  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
kuthelekiswa NALE nyambalala ihamba  isikolo .

Eli xesha selenaba BANTWANA babalwe apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci OLU daba luza naba
bafana.

LOO  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

Kuloo mbhodamo wangena LOO mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

Ungafika EZI nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale NKWENKWE ithi ifuna ukunyuka nengalo.

Ngubani igama LALE ntwana ibe ingxamele ukukhotha apha? 

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, ZEZO ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Yeyesingaphi LE inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

LE ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

Kwahlekwa kakhulu emva KWALA mazwi anje aphume kuMaMpemvu. 

"Ungacing' ukuba NDINGABA bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ongenakuqiniseka ukuba ngamadoda enene.  

Kwakunyanzeleka ke ukuba afune indawo yokulala kwenye YEZI  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo. 

Kambe ke NALE nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Ukhathazekile ke naye koku KUTHI cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

OKU komelela kungaka kubangwa kukuthanda umsebenzi, nokuthanda ukuhamba
ngeenyawo.

Ngenene akusekho nto  ILELI  lizwe.

Kodwa ngelishwa yafika le nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
NGULO mfo.

Ucinga iinquleqhu ezazisenziwa NGULO mfana eseyinkwenkwe, eyawazama
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Kuthe iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe NGULO mfana kwee qatha mntu
wumbi engqondweni.

Izimanga nezigigaba ezazisenziwa NGALA maqela zazisoyikeka.

Akayikhathalele into yokuba unxibe ngohlobo olungamkelekiyo
emathekweni alolu HLOBO.

Bazalelwa bakhuliselwa kwiimeko EZIHLOLU hlobo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene KWELO thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Umalume wam, owancanc' ibele washiyel' umam' ondezalayo, uhlala KULAA
lali.  

Umfo lo unobom kuba ukhule  esidla  into ayithandayo KWELI  Rhawuti .

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala KWELI chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Asingooqalintloko KULA  Rhawuti . 

Wangena enyuleni kwakhona uBakhulule, wagxothwa ngaloo mini KWESO
 sikolo .

"Kunjalo, =K.K=., kodwa ke kunzima ukuzibamba KOLU nxunguphalo."

Umalume wam, owancanc' ibele washiyel' umam' ondezalayo, uhlala KULAA
lali.  

Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ababelele KULOO ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Phofu ke nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate KULOO nyaka.

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa uyise EKWELI  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

Into ebisoloko imphazamisa apha KWELI phephandaba inye:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Amanzi awapheli KULO mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka. 

KULOO ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa KWEZI ndawo kwamhlamnene.

Usajongile ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na KULOO ngcamango.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga KWELO gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

Amanzi awapheli KULO mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

KWESI sithuba uZithulele unge angakufutshane  kuNozikweliti  amkrwece
ayiyeke le ncoko. 

Kanti ke nabazingeli babekholwa kukusinga bemi KWEZI nduli.

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo KWESI sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso,
uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
KULO mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Ingqondo kaThantaswa isuke yaxakeka, yabhadula KWEZO ngcinga.

Baphumla KULO msebenzi ngamaxesha eemvula, kusetyenziswe amanzi  etanki 
emakhaya.  

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile KWAKWEZO ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

KWEZO ntsuku uKhanyisile ebesenza amalungiselelo okuya  eMabopane 
njengoko ebeza kuya kufundisa khona.

Igalelwe ingqaka KULOO MAZINYO, yacengwa inja ukuba ize kukhotha. 

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho NALEYO imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

Ndingabutha NALAA mgulukudu mna?

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza NABA
bafana.

Ndingabutha NALAA mgulukudu mna?

Bebesebelubhalisele  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga KWANGELO XESHA  amatikiti .

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele MGALOO mazwi uMduduzi, ehleka
intsini ecaphukisayo.

NGELO xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa ubongikazi kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

NGELO xesha bebelindele inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini kowabo.

Ebengaphangelanga NGALOO mini uThantaswa.

NGEZO mini uThantaswa lo wayesathiwe lwale ziingqondo zobuntwana.

Kambe kuthi xa sezimthimbe kanje iingcinga EZINGALE ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Ulwazi analo NGALO maqela lugqithile.

Akukho nt'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza NGELI gogogo
naxa selizel' amanzi. 

NGELI xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Nako ngenye imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, ekwamxelela
NGESI siyengelezane.

NGESO sizathu amanzi aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni.  

Ubunelinye idinga na NGOLU rhatya?

Ngaloo MINI wayeze negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Ngeli XESHA uyise wayesele ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  NGELO xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Wangena enyuleni kwakhona uBakhulule, wagxothwa NGALOO mini kweso
 sikolo .

UMguqulwa NGELO xesha wayengumfana ozivayo.

Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli NGEZO mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Ubunelinye idinga na NGOLU RHATYA?

NGALOO mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

Yamgabangxa NGALOO mbuzo akufika.(inqununu)

NGESO sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi 

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa LOO  dilesi .

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele OLUYA cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

Waziqhuba ke EZI  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada wanyuselwa kumgangatho
ongentla.

Wathi engabhungisananga noyise wawuthatha lo MSEBENZI wathi akugqiba
akamxelela.

Mawalale ngenxeba  torho  amanye amasoka ayincwasileyo LE nzwakazi.

Ebeyithanda LE nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Uzamile ebunzimeni uZuziwe ukuyiphepha LE mibuzo.  

Ndingas'ke ndingabi nabantwana kunokuba ndibafundis' OBO BUBHANXA. 

Baba nethamsanqa kuba LE ndlu bayifumana kumntu owayekhutshwa kuyo
ngenxa yokungayihlawuli kakuhle  irente  yayo.

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze LO mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Bathi kudala bethandana kodwa bebekade beyifihla LOO nto.

Ewe,ndiyayazi LOO nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Akafananga LE  Rhawuti  wayihlala kangaka engafuni kuyishiya.

"Ungandixeleli LOO mfeketho mna."

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba LOO ngoma zide
ziyifundiswe.

Ngeli xesha uSibusiso abuza LO mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami LO mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

Buza NALIYA ilanga, nants' inyanga, naz' iinkwenkhwezi.  

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
NTOMBI kwalapho  eKimberley .

Esakuyifunda LE ncwadi uThantaswa usuke wamelwa yingqondo.

Yambonisa LOO ncwadi, isakugqiba yamohlwaya kanobom(inqununu.)

Abayityesheleyo LE migaqo ngabo baxheshwa zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Ebezithanda zombini ngokufanayo nangokulinganayo ezi NTOMBI lo mfana.

Asingobantu bolwazi kuphela ababetyelela ELI nyange.

Wakungathi uyayikhalimela LE ngxolo, wodibana nenyoka iphunga
umhluzi.

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika ephepha LOO ngozi.

Amangesi akhe ayengoomalambedlile kuba kaloku ayelindele ukuleqa EZO
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa MASIKO nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Amabini okuqala selalishiya eli PHAKADE.

Uyayibona LAA NDLU (utsho esalatha  esikolweni )ndiyithiye egazini.

Siza kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
NDAWO uyihleli njani na.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  GOLI  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Kusatshilwa kwiindawo ezithile nangani LOO nto ingeyonto yemihla
ngemihla.

Wathi uphela LOO nyaka waba loo mntwana selehlawuliwe wagqitywa.

Inxulumene neshishini eli LOO nto?

OLU thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
ukuthi kwakuthe shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

LO mfo wayelichule lokuyinyanga impahla yakhe ngamayeza esiXhosa.

LE ntokazi nayo yayithunyelelwe  imali  lisoka layo ukuba mayiye kuchitha
ikhefu layo  eRhawutini .

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, LOO nto yavakala njengamampunge kuye.

EZI zifundiswa ziziindidi kuba kuzo bakho abafundisi-ntsapho,
abafundisi beLizwi, oosomashishini, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza LE  dyongwana  yahlawula.

La MADODA ayezise umonakalo owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."  amkhwankqise kakhulu LA mazwi, abangela uqulukubhode
entliziyweni yakhe."

Wathi uphela loo nyaka waba loo MNTWANA selehlawuliwe wagqitywa.

LE nto yayimenza angakwazi ukuvuka ekhaya.

Kodwa ngelishwa yafika LE nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Phofu ke bethu LOO nto ibingathethi ukuba ubachasile.

EZI zixhobo zisetyenziswa ekothuseni nasekunxunguphaliseni abantu xa
kufunwa  imali .

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , NALOO MEHLO
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Abantu abaninzi ELI xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

OBU bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho LOO nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, EZI ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi na.

LOO mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Ebezithanda zombini ngokufanayo nangokulinganayo ezi ntombi LO mfana.

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, NOLO
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Le NYAMA ke zizinongo zedolophu.

ELI  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

Enye indawo uFumbalele LO mhlaba wawuthandiswa kukuba wawusisandle,
ukwashushu.

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, LOO
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

Kaloku xa EZI ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Naxa la MAZULU ayezalana ngemveli nalawo aseNatala, kodwa la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

LE ntshetshevu ngubawo uVimba, uMvulane omkhulu.

O! Hayi! Ewe, hayi wena ziyayilungiselela imeko enjengale EZI nkosi,
ngakumbi xa zisazi ukuba iyakubuya ilungiswe.

Kunjalo kanye, Ntombentle, kwaye ke akusentsuku zatywala lifike ELO
xesha njengoko nawe usazi.

Kuthe nangona la MAZWI amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

Ebefanele ke kambe kuba OLU daba lumphambanisile.

Bathi njengokuba LOO nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

LA maqela ayishukumisa intlalo yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ziimeko zokuhlala  namapasi .

LOO NTO imbi kakubi kuba nabantu beli xesha abanazifuba. 
KEY#[DEM+N-ONDW]

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena LO mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

LE ntombazana yayingazalwa ngamaXhosa kuba yayizalwa kwaKhumalo, indlu
yakwaZulu.

Igalelo LABA bantu xa bebonke uyalazi.

Abantwana BALE ndoda bakhulele kobu bomi  baseRhawutini .

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  YALO nyaka."

Bakhulela phantsi KWEZO meko ke abantwana bakaMguqulwa, bengamaphuthi
ahlathinye noyise.

Abantu BALAA lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Kuthe noko kuba lalibusibekela ELALOO mini abantu bathandela
ezindlwini. 

Aba bantwana BALO mfo bonke bazalwa uyise ekweli  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

Ngexesha lokubhalwa KWELI bali nanko eyinqununu eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

Yena ucinge ukuba le yintatheli entsha YELI phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Elinye LALOO magumbi ke ebelinike uThantaswa lo ukuba ahlale kulo.

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni KWELI
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

Njengoko ibala LALO mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

"Awu, madoda, la magama EZI ZINJA ayathetha onke. 

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle BALE ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Sel' exhentsa ngesidanga  sikaPercy  =Sledge= nje kungenxa YALOO nto
kanye.

ELI xesha selenaba bantwana babalwe apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso BALOO mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

"Andazi kodwa ingathi kukwaNgqika, lee  ECISKEI ," uthandabuze watsho
uSibusiso.

Unkabi uyaya KWESO  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

"Amakhwenkw' agezayo anokuba KWELI lenu icala kuphela.  

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe KULO
wasemaHlubin' umhlaba.  

Umntu owayehlala  kwelaseRhawutini  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo NALEYO yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

Neenkomo zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le YEZI
zanamhlanje zigula okwabantu.

Intlalo yona ISEYILEYO yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

Ngeli xesha uyise wayesele ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa KWELI  laseGoli .

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela KWELO lakowabo.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu KWEZI zalaph' emaHlubini.  

Naxa la maZulu ayezalana ngemveli NALAWO aseNatala, kodwa la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

Unyana wakhe webhongo ofana NALO wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene NELO lakhe.

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo NGESI
sasekhohlo.) 

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa LEYO  yemali . 

LO wam asingowokongeza inani. 

Ukuza embuzweni wakho ke, LE yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Intshukumo yawo yangena naseZimbalini ZELI loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

Kanye ngokobuninzi beziphaluka ZELI  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile YOKUBA uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Nindicede ngalo wam umntwana uNongxaki angaze aye  esikolweni . 

LO ungasekhohlo nguThantaswa Diliza, inzwakazi yaseTsholomnqa
kwisithili  saseMonti .

Unethamsanqa LOWO kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

"Ngubani LOWO uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo WALOWO
athetha naye.

Kanti ke NALAWA awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , ATHE,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Loo  mali  YAYIYILEYO wayeyifumene kubo ndawonye neyakhe.

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela LOWO
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

Andiyazi ke ngoku Tata LE undibuza yona.

Lo mfazi ndiqhele ukumbetha alale ngendlu, akazange ayenze LE ayenze
namhlanje.

umninimzi makaqonde ukuba ngubani na LO umlindeleyo aze amxelele igama
lakhe.

Yintoni ngoku Nonzondelelo LEYO undibizela yona ndixakeke kangaka?

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi NGULOWO uhlala
 edolophini .

Buza KULOWO wandidalayo, wadala yonk' into esemhlabeni.  

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini KWEZIYA beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Buza KULOWO wandidalayo, wadala yonk' into esemhlabeni.  

Le nto indenza ndihlasele ndibulale iyafana NALE yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale.  

Le nto indenza ndihlasele ndibulale iyafana NALE yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale.  

Zona zizakhela iingxukuma zeengxande ezisixwexwe ezifana NEZO
zifunyanwa  ezidolophini .

Nontombi ngokwakhe, LO ebendibetha ngamanqindi, zange ndixabane naye.


"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba kaloku ndikholose NGALEYO ithi,
=absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

Kuqala, kwakuthathwa ABO bazifuneleyo kodwa ethubeni kuye kwafunwa
ukunyanzeliswa.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'ABA bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

LA akhoyo anele. 

Ingaba nguMlenzana LO ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Yintoni LE ifun' ixesh' elide kangako?"  

Buthongo buni OBU bukulalisa ubusuku nemini?

LAWO ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha NALOWO uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ilizwi LALOWO ubekhonkothwa yinja.

Bona bakhule bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza KWABO bangasebenziyo.

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho EZI zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Inyaniso yona YAYIYILE yokuba wayefuna igumbi eli libe luzizi.

Into embi YILE yokuba ungxame kangaka.

Ukuba unanto wakha wanyanisa kuyo uGakhulu, YILE yokuba uMenzile
wayekhohliwe impela kukuphatha isithembu.

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi ABA sakhe imizi. 

Yena ucinge ukuba LE yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe LO.

EZI ibiba ziimini zokonwaba nezokudibana kwabantu ngezemidlalo.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi ELI lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
zineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Yintoni LE undibuza yona?  

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi LOVUYO.

Bebeshiyana NGOTYEFEZO KUGQATSO lokuzuza esona SIHLALO sobomi babo

Ngelo xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa UBONGIKAZI kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le YOMLO.

Kambe ke nale nto yokuba ABATHANDAZELI ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Ukuphanjaniswa BUBUHLE obubalaseleyo.

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
NGENYAMEKO NANGONDILISEKO  lwekati .

NJENGOMZINGELI WODUMO wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

INGQONDO kaThantaswa isuke yaxakeka, yabhadula kwezo NGCINGA.

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
NGUMFANEKISO wakhe ndawonye NENKCAZO enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Ngaloo mini wayeze negqiza LABADLALI bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Eli xesha selenaba bantwana babalwe apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  NGEMFUDUKO.

INGQONDO yakhe ikuThantaswa.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela UMLO
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi KWEEMBETHI zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  OWAYEYINTSHATSHELI  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho NOMLO  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Ngoku ezi mini ZOLONWABO sekungathi uzibona ephupheni uThantaswa.

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
NEZIGCAYISELO ELONWABENI lwakhe.

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba SISIFUNDISWA kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Kanti ke NABAZINGELI babekholwa kukusinga bemi kwezi nduli.

Ukuntlokothiswa YINTETHO ephelekwa LUNCUMO olubukekayo.

Usajongile ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo NGCAMANGO.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele KWISIGQIBO,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza IZICWANGCISO ZOMTSHATO.

Le mpi YEMPUCUKO NEMFUNDO isabethwa ngobuninzi yile mpi kaPhalo
yomthonyama.

Kodwa ke uMguqulwa nangona wayetshiphile ENGENANXIBELELWANO newabo,
wayesaphila ngenene.

"Ingaba INTSINGISELO yawo yintoni na kubomi bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

UMguqulwa NGOVELWANO nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

La madoda ayezise UMONAKALO owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

Wakungathi uyayikhalimela le NGXOLO, wodibana nenyoka iphunga
umhluzi.

Ucinga imihla YOLONWABO, UTHANDO lwabo noKhanyisile lusavutha, besitya
incum yelizwe.

Yonke le mihla KWAKUYINGXOKOZELO yabantu abasoloko bethethela
phezulu.

Sel' esaziwa NJENGOMMI walapha.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, kodwa asekho namanye asabanga
UNXUNGUPHALO.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba    ICHICK    yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
IZICWANGCISO ZOMTSHATO nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

ISIVATHO sawo sisebomvu krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
ukusivanga kwezinye iindawo.

ABASEBENZI  baseRhawutini  babesiza neendaba zokuba usaphila.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke INGXABANO phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

ULWAZI analo ngala maqela lugqithile.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba EBENOLWAZI ngamayeza esiNtu.

IGALELO laba bantu xa bebonke uyalazi.

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo KWISIKHULULO seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

 isikolo  uyasiya xa esephantsi KOLAWULO lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

UNESIPHO sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Ndikunqwenelela ixesha elimnandi, uyidle NGOYOLO  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela UMFUNZELO lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela UMNGENI okanye injezu.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo BAZIZIFUNDISWA.

La maqela ayishukumisa INTLALO yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ZIIMEKO zokuhlala  namapasi .

INTSHUKUMO yawo yangena naseZimbalini zeli loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

Ukubungezelelwa naxa kungekho MFUNEKO.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa IZIKHALAZO mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana NEZIMVO zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa NGEENJONGO zokugocagoca uhlobo
LWEENGCAMANGO eziqulathwe YINGQONDO bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo ENGQONDWENI ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
WEMIZEKELISO.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde UBUME  beTranskei  ngokuqwalasela IMO NEMEKO yalapha.

ABAZALI bakhe babhala bancama.

NEEMVUMI zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi kanti
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

Lathi lakuphela ixesha LESINKQAMANGELO sokusebenza emgodini, waphuma.

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela unyana WOLAHLEKO.

Egameni leNdyebo yeSizwe sibanqwenelela ULONWABO, IMPUMELELO
NEENTSIKEKELO EMTSHATWENI wabo.

Luphanze kwangoko lonke ULONWABO kuThantaswa.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna NDINOLUVO lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  zikolo  bengingqi yaseMabopane."

INTLALO yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

Ingca, utyani, uhlololwane, imithi, zonke ezi zinto zinika ISONDLO
empahleni.

"Kunjalo, =K.K=., kodwa ke kunzima ukuzibamba kolu NXUNGUPHALO."

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe NGOTHANDO nangolonwabo, tshomam."

Kambe ke amaXhosa la luhlanga OLUNEZIPHIWO eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana ZEZILIMO ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Naxa wayengekho yena  eSharpville  ngaloo mini YOMLO kodwa kwaba ngathi
wayekho.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
IIMFIHLELO zakhe.

Asingobantu BOLWAZI kuphela ababetyelela eli nyange.

Ezi zifundiswa ziziindidi kuba kuzo bakho abafundisi-ntsapho,
ABAFUNDISI beLizwi, oosomashishini, ABALIMI, oomabhalana njalo njalo.

Siya kubonana kwakhona nakwixesha elizayo, sonwabe kunye
NJENGESIQHELO," utshilo umfana.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu KUBAKHENKETHI abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu THANDO lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Intonjane iselisiko eligciniweyo kanti NOLWALUKO ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

"Kubuhlungu ukwahlukana, SITHANDWA, kodwa ke xa kufanelekile
masizixolise."

Ukuba bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, ndicule ICULO elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Kuxutyiwe ENTLALWENI nangona izimbo zahlukile.

Akwaba BENDINGUMZOBI, bendiya kwenza UMFANEKISO  otolika  imbilini yam
ngawe.

Kodwa ke yena waba NESHISHINANA awayeliqhuba.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  ESELIGATYANA elibudala bulishumi elinesithandathu.

Nezi NDLEDLANA zakhe zingaqondakaliyo zokubela abanye izinto zabo
seleziphandle kuba  uVasiwe  uziphawule kwantlandlolo.

NGAMHLAZANA uthile KUTHE esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Emva KWEMIZUZWANA embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Xa aya etywaleni ebehamba naye sel' emenzele NENTONGANA yakhe ngokwendoda
enkulu. 
Sewade waqhela iinyembezi ZENKOSAZANA naxa umthetho wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

ZIINDULANA EZIMNANDANA ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

Ngoku sekusele nje IMINGQANDANDANA yeenkomo neegusha neenkuku.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye UBUMPAHLANA
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Uze uncede kaloku, SANANA, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba IZIZWANA zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  DYONGWANA  yahlawula.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
EZINEENTATYANA ezingakhulanga kuyaphi.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

"Ndicinga ukuba ungawufumana NGETHUTYANA elingephi kuyo umkhondo."

Naye ebesebenza  eRhawutini , ENGUMAQHUZWANA othile kumzi-mveliso
womqhaphu.

Libhityozwana nje laa nto.  

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza NGAMINAZANA ithile iphethwe ngumvandedwa.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka. 

Njengoko ADLA ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

Andithi kaloku uThantaswa lo EBEDLA ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

WAYEDLA ngokutsho efiphele.

Loo mini IBIDLA ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Wena, Diliza, ubathiyelen' abant' abangazange bakone?  

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Ufane wathemba ukuba iya kube icace EYONA ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana NEYONA nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

Yintoni eyenza ukuba athi uFuneka ENGOYENA mdala.

Bebeshiyana ngotyefezo kugqatso lokuzuza ESONA sihlalo sobomi babo
kuloo ntliziyo yakhe.

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi OWONA nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana NEYONA nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

Amakhumsha axakiwe YEYONA nto makayithethe

Ukuba ibingeyiyo into yokuba kuhlwe kangaka, ngendikubalisela NGEYONA mini
ndingasayi kuze ndiyilibale.

Kubuhlungu kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje kungenxa
yokungazalwa Sulenkama, ukanti YEYONA nto ngeyayinconywa kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba ZEZONA ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo.  .)

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha NGELONA qela liza kugqwesa amanye.

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
EYONA ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

Kanti ke apha engqondweni kuye ABONA badlali-manqindi babalulekileyo
ngabo baphuma  eRhawutini .

Xa esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke ESONA sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka KOYENA mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Yiyiphi kanye-kanye EYONA nto ozokuyenza apha  esikolweni , Bakhulule?

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba ABONA bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Kodwa OWONA msebenzi weXesi kukuphilisa ilali yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi.  

LAFANA ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

Besendisitsho nokutshukuthi FANA selesilwa apho akhona ngoku, umntomkhulu.

Hayi!  Tata!  Mvulane, SIFANE sayishiya nje loo nto singayigqibanga.

Inye into EYAFANA yamxolisa, yamtsho wawunyamezela umvambo wakhe, uKhohlela
indoda yakhe ayizanga ibonakalise kumkhalazela nakumkrokrela ntweni, kwaba
kukhona iya ithabatha unyawo ukumthanda.

FANA uthethe xa kucaca ukuba akukho mntu wakuthetha de kube lelithuba.

 bhuti !  Mvulane omhle, UNGAFANE uzidube nokuziduba oku ngam.

Kulungile ke Mkhozi ndiza kunifaka kuleya yam indlu, kuba akukho mntu UFANE
angene kuyo.

WAYEFANE nje wandinika loo nqwelo yakhe kodwa into eyayidizekile
yeyokuba akandiniki ngantliziyo yakhe yonke.

Umntu onjengalo BENDIFANE nje ndimthethela kucacile ukuba sisiqhelo sakhe
esi.

KHAWUFANE ucinge xa enokuthutha iingqwelo ngeengqwelo zombona emasimini,
kusavunwa, azizimelise ngenjongo yokuya kuzithengisela yena siqu.

MASIFANE sinyamezele ke kodwa kuba ungumkhuluwa wethu.

Kowu!  KHAWUFANE ucinge umbona kaQoqosha ongakaya awawuthuthela kwakhe
ngobusuku.

Yawathetha la mazwi iNtsundu yoNomsa ikhathazekile kakhulu kuba ibingemntu
uthandayo ukuphalaza igazi, yayimxabise kakhulu umntu ingathandi ukuba AFANE afe
nje ngendlela engaqondakaliyo, yiyo naloo nto ngexesha lakhe zathi azabi ninzi
iimfazwe, zaba mbini kuphela, ekaNongxokozelo nekaNgcayechibi.

Akukho nto SOFANE sinyamezele ke xa usithsho.

Bafondini FANA ziyaqhekeka iibhanki yiloo  mali .

Hayi noko Mvulane UFANA usoyika nje.

Ngabafo ABAFANE bavakelelwe ke abo, bakuzibona izinto zingahambi ngendlela
yazo.

=3=.=3=  Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

AKAFANANGA le  Rhawuti  wayihlala kangaka engafuni kuyishiya.

Njengoko sesibona, indoda enkulu iphantse yabe ishiyeke YODWA nangona
izele.

Uthi xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke WODWA.

Hayi, Ngqosini, AMAKHWENKWE WONA yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

"Kanti ke LE YONA, Ngqosini, asingabo abayithiyileyo. 

LE NTO bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

"BENDIFUDULA ndingakuvumeli, ntanga, kodwa ngoku ndiyinkuku esikwe
umlomo."

Phakathi kwabo kwakukho noKholekile Duma ababesazana kakhulu oko BABEFUDULA
bengabahlali baseDikeni.

UFUDULA undilinda ungahambi xa bendithe undilinde ngoku andikwazi tu
utshintshile.

WAFUMANA wema/nelo/zamiso engabanga savala naloo mbiza.

Waye uZoleka ingumntu olikheswa, othuleyo, NONGAFUMANE athethe ngaphandle
kokuba kuyimfuneko.

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

Uyiposile loo  ncwadi WAHLALA elinde impendulo kayise. 

Umakube zohlala zimi kuba nesimiso selitye SILHLELI simi phezu kwenduli
kaQelekqushe 

Ithuba AWAYEHLELI elilindele lokuziphindezela ku T.  lafika ekwembi ingxaki
akabi nako ke ngoko ukuziphindezela.

kuyakufuneka ndimhlebele u Ntshilibe BAHLALE bevule amehlo.

Ibe kakade lisiko nelayiphi na intombi eyendayo ukuhlala IHLALE ibe
nomvandedwa. 

AKUHLALA elindile nabo abantu babona ukuba mabalinde ngenxa yobuka
esisibonda sabo.

Umakube ZOHLALA zimi kuba nesimiso selitye silhleli simi phezu kwenduli
kaQelekqushe. 

NDOHLALA ndiwuqalekisa umhla waPhantsi  kwemioki  ngokundibonisa  iperile 
eqaqambe okombethe ngentsasa yehlobo. 

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

Ngokwakhe wayenzele imini enye kodwa KWAHLE kwacaca
ukuba umgidi uza kuthatha iintsuku ngeentsuku.

Ahleli wona amatye azinzile, atsho kube lula ukuwela naxa umlambo
unamanzi.  

"HLENJE, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele ngaloo mazwi uMduduzi, ehleka
intsini ecaphukisayo.

"HLENJE uThantaswa ndingazi nje undibambe ngengqondo?"

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

Ndithe kuhlwile makagoduke.  

Ndimkhwazil' uZuziwe ndisithi makawele. 

Uqale wenzangathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.

Kungenjalo masilinde uZuziwe achaze ngokwakhe konk' okwenzekileyo.

Ndibone ukuba mandimyeke ndingambuzi nto ngezaa ntombi, ndathetha
ngeziny' izinto.  

Mandiqale ndibulel' uMlenzana kakhulu ngayo yonk' into andenzele
yona.  

"MAZIPHUME ziphele engqondweni yam zonke iingcinga ezinxulumene
naye."

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba MAKHE NDITSALEL' umnxeba kwiSebe
leMfundo, NDIBUZE  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Mandingakuphazamisi.  

Kwacaca ukuba makukhutshwe amadoda aphindele Phesheya kweNciba aphuthume
uKhohlela, phofu ngoku kwakhutshwa amanye, AYABI ngalawa ayeye emdudweni.

BESEKUZIIVEKI ezintathu EGODUKILE uThaantaswa, SEZISONDELE noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Isizathu soko saba KUKUDITYANISWA kwamakhwenkwe abomvu,  nawasesikolweni .

umntu othe wasibona eso silo wayengaphindi abuye azokuxelela abantu
akubonileyo ibiba KUKUFA kwakhe oko

umntu othe wajongana nelo gqange kuthiwa ubesiya ephala kweso siziba ebizwa
liliso lale nyoka, ibe KUKUPHELA kwakhe oko ngaphandle kokuba kunokuthi
kugityiselwe igada iqhwanyaze loo nyoka ukuze, abe unokusinda loo mntu

Yonke le nto KUKUNGAKWAZI kwakho ukuqeqesha

Impucuko AYIKUKO ukuphephezelisa iqhina nokukhumsha hayi.

nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye IKUKUPHELA konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu  selesemzini
wakhe.

Ngokwenyani ubuthulu ASIKOKUVALEKA zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

Intloko yaloo mazwi YAYIKUKUBONAKALISA into yokuba akuzanga kulalwe kuvukwe
kungathandazwanga.

nto imothusileyo umntwana KUKUVA lo mfo esitsho ngezwi elimnandi encumile:
Bhota.

ukuzala KUKUZIBULALA kwezi mini. Kukuzolula ke ngenene kuba akukho sidumbu
singcwatywa siqothole, zonke ziyolulwa.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi KUKUPHUMA kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Yonke le nto KUKUNGAKWAZI kwakho ukuqeqesha

into endiyenzileyo KUKUBUZA kuDinga ukuba ngaba unanto  ayiranelayo 

Into ebisoloko imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  KUKUBONA
igama lika Thenjiwe.

Ukuba kukho engabuyanga KUKUTYIWA ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
KUKUWUTSALELA  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Eyona nto yayimkhathaza KUKUBONA ukuba uninzi lwabo luhlekisa ngaye

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi KUKUMENZA angabi nakuthandana
noBhuqa.  

Ukonakala kwenye KUKULUNGA kwenye

Into endehleleyo KUKWALIWA lisoka

Enye into ebangele ubuhlungu bentliziyo KUKUCINGA unina.

Inye kuphela into enokwenziwa  edonkini , KUKUTSHISWA ngomlilo.

"KUKUPHELA kokuty' endikutyay' oko."  

Kodwa owona msebenzi weXesi KUKUPHILISA ilali yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi.  

Kuphela oku, into ayaziyo KUKUNKULANA nam lo

isiqalo sengqeqesho KUKWAZI ukuba umntwana ukhula phakathi kwamabibi
nezikhukula.

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi KUKUTHWASA kwehlobo.  

Inye kuphela into enokwenziwa  edonkini  KUKUTSHISWA ngomlilo

Eyona nto ize kundiphambanisa KUKUSUKA athi ndiyatshica

Abantu abasandul'ukufika endaweni ingxaki yabo yokuqala KUKUZAKHELA imizi

Eyona nto inganyamazelekiyo kuthi Qoqosha KUKUBUKELA la maqhinga akhe
awenzayo

Ngokwenyani ubuthulu ASIKOKUVALEKA zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

ASIKOKUNYABA kwabantwana abangamakhwenkwe ndakha ndakubona oku.

umzi ubulindele inkathavu engasaboniyo, engasevayo, engasathini,
ESEYIKUKUPHELA kukulala nokuphupha

Nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye IKUKUPHELA konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu selesemzini wakhe.

Elinye IBINGATHI lelikaNtombi wakwaDakada esingeni. 

YINI ukundikhumbuza umhobe endiwuve usenziwa yile ntwana yam incinci izolo

YINI na mZangwa ukuthetha into endikhe ndayicinga ngale njikalanga?

YINI wethu ukundicubhula ngentsini kangaka?

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

YIYIPHI kanye-kanye eyona nto ozokuyenza apha  esikolweni , Bakhulule?

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu AKULOHLUBI
kakuhle.  

Abantwana  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Kodwa into ESISIMANGA apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Nguye omele ukwenza amasiko neemfanelo zekhaya lakuba liphelelwe ngamandla
eli xhego, YIMFANELO ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona
seliyokulala kobandayo. 

Izigqibo ZABA zezokuqala ekugaleni kwenyanga entsha

Wowu! NDINGAYINTONI ukulibala engaka yona  imali 

naye WAYENGEMNTU ukuwuthanda umtyhulubo

Kambe kubo bobabini IBILIBHONGO elingathethekiyo ukuhamba ngomoya.

Bekuba NGAMACHOLI ukuphumelela ibanga kuye

"YINTONI ukundothusa kangaka, Bhuqa?"  

YINI inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu, utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini. 

Ngumsebenzi wabafazi neentombi ukukha amanzi emlanjeni.  

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona YINTO yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Yiyo yodwa nje ukubheka ezantsi!

LITHEMBA elingashukumiyo ukubona amacebo akho esinga empumelelweni

Ilizwe lamaRharhabe AKULIZWE ukuba mnandi

"Matse!  KULUYOLO ukukubuka wonwabile, uhleka, bhelukazi."

Enjenjalo amawab' omzi kaPhalo ukusabela isimemo somhlekazi ILUKROZO
ukusinga Komkhulu

Isizwe esi sifumene IYIMFANELO yaso ukuyenza loo nto

Uyababona bemnyula SELELICONGCO ukubanda

Ukuba kunjalo singabantu ABAYINTONI na kukusoloko sagxampuza egazini
sizalana?

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba NGUMNQA kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

"Ingaba intsingiselo yawo YINTONI na kubomi bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide ZABA ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

waba NGUMONGIKAZI ogqibeleleyo nakwicala lokubelekisa

Loo mhla yaba NGOMKHULU umthwalo  kutitshala 

Izinto ezazibekwa uninzi lazo yaba ZEZIYINTLUNGU kwa basesikolweni 

Waqhuba  esikolwnei  wanamthela, naxa ethubeni waba YINKATHAZO nakwabanye
abantwana ngokubabetha

Kwakhona le nkwenkwe yayiba NGUMTHWALO nakwiziqhamo ezisemasimini

Asazi ke ukuba kuza kuba MTHI na kuloo mfazana webhongo

wathi akufikelela kwilixa lobudala bakhe watshatshela wada WAYINKUNZI
kwamanye amakhwenkwe

bahlanu umno wabo ekuzalweni, yena ENGOMNCINANE koonyana

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba WAYELICHULE kwelo
cala.  

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba WAYELICHULE kwelo
cala.  

Lo ungasekhohlo NGUTHANTASWA Diliza, inzwakazi yaseTsholomnqa
kwisithili  saseMonti .

Akuba ephumile amadoda intombazana eyayisel' ibonakala okokuba INGUJIXA
kwamanye yaphakama yaya nggo elityeni apho lalinembola yambiza.

Ikhaya lakhe liseTsholomnqa kwakwelakwaNdlambe;  ukutsho oko ke
NGUMKHAYA kuThantaswa.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  YINAYILE   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

mkhozi, ntonje ULUNCEDO olukhulu kum.

ASINGOOQALINTLOKO kula  Rhawuti . 

Asingabo oonobhalana kula  Rhawuti  iginya iintsana zethu.

Naye ebesebenza  eRhawutini , ENGUMAQHUZWANA othile kumzi-mveliso
womqhaphu.

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana ZAZILUNCEDO kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi na.

Amangesi akhe AYENGOOMALAMBEDLILE kuba kaloku ayelindele ukuleqa ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

Into yokufa komntu IBINGEYIYONTO ibothusayo kuba ibisenzeka phambi
kwabo.

Intetho SISIXHOSA esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

Ezi zifundiswa ZIZIINDIDI kuba kuzo bakho abafundisi-ntsapho,
abafundisi beLizwi, oosomashishini, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Loo mini YABA YIMINI enkulu kwaZithulele  kuvele umafungwashe.


Kwaye ndiyazi ukuba uyakuba LUNZCEDO malunga nabaqeshwa apha endlwini
njengoko mna nentombi yam uNomagugu soloko sixakekile yimisebenzi neentlanganiso
ezibalulekileyo.

Bakhulela phantsi kwezo meko ke abantwana bakaMguqulwa, BENGAMAPHUTHI
ahlathinye noyise.

NGUMSEBENZI lo awawuthanda kakhulu nangona nawo wawunamagingxigingxi.

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe AKALILO igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Intlalo yona ISEYILEYO yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

IKWAZIZINTO zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Kwowu!  hayi, YAYINGUDASA-DASA ngentetho apho kuba la  asesikolweni 
selethenge  iiragi  ngokwesiko lawo xa akhupha amakhwenkwe awo.

AmaXhosa ZIIMVUMI ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Ilizwe lakwaGcaleka LILIZWE elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  OWAYEYINTSHATSHELI  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Lo mhlaba kaMphasa UYIMBUNGUZULU ngobuhle kwaye utyebile.

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba NGOWOKUQALA ngenxa
 yesikolo  qha". 

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba NGOWOKUQALA ngenxa
 yesikolo  qha". 

"Heyi, ntombindini!  ASIZONTSANA njengokuba silapha nje," kutsho
uNtombini Dakana ngomsindo.  

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike YAYIMBALASANE endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

abantu ngale mihla baba umntu lo udalwa kabini, kanti umntu lo udalwa
kanye: lowo  ANGUYE ebuntwaneni,  unguye ebukhulwini nasekwaluphaleni.

abantu ngale mihla baba umntu lo udalwa kabini, kanti umntu lo udalwa
kanye: lowo  anguye ebuntwaneni,  UNGUYE ebukhulwini nasekwaluphaleni.

Ligama nje eli lokuba wafuduka kuba UKWALILISO apha ekhayakhulu.

Kwenzeka ngamhla uthile abezinye iinkonzo ababalwa baya kwinkonzo leyo
wayengena kuyo uKhakhakha ngenjongo zokuphanda into angaba UYIYO enkonzweni

YINTLAZANE  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

ngeli xesha uNyubatyha UNGUMXELENGI  eKapa .

Ngexesha lokubhalwa kweli bali nanko EYINQUNUNU eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

Qaphela kananjalo ukuba intliziyo yam ISISIKHONGOZELO sothando lwakho
maxa onke.

EBENGUMNTU wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

EBELITYENDYAZANA elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, EBALASELE
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane LIWUKRONONQA kamnandi umphefumlo walowo
athetha naye.

Lo mfo YAYINGUNTABENI Mlilo, enezinto kakuhle. 

inkosikazi yakhe YAYIYINTOMBI yakwaDuba ingutitshalakazi kwalapho eBhayi.

Enye indawo uFumbalele lo mhlaba wawuthandiswa kukuba WAWUSISANDLE,
ukwashushu.

Iindawo ezininzi ngelo xesha apho  eRhawutini  ZAZISENGAMATHAFA,
kungekakhiwa kuzo.

Andifuni kuzibophelela ndith' IBINGUBANI nobani ndingababonanga.  

EBENGUMONGIKAZI, ephangela  Kwikliniki  yasePhiri.

Ade abe NGUSODADALA ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
KUNGENZEKA ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

Encwadini yakhe wayeselezibhale ngokuba  UNGUFANTY , igama lakhe
lesiLungu  inguConvert .

YIHAGU etheni yona ixhelwa iinyanga ezintathu? 

NDISEYINKWENKWE ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

Lijika LIBE SISIKHUKHULA esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Ubone kwangoko uZithulele ukuba intlalo YENYE namhlanje. 

"Ndingayijik' IBE NGUMBUZ' ukub' uyathanda."  

UYILE nto uyiyo nje kukuba akuzange ulibone kwaukulibona

Ewe Cethe, mfo wam, noko YAYIYINJONGOyam leyo ukuba athi lo mfana wakuthi
azeke emzini onegama.

IBILULUVO lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
wemizekeliso.

"Ingaba IYINYANISO na okokuba uKhakhakha ulapha?"

Uqale nin' ukuba YINDODA yam ukub' ungad' undibuze loo nto? 

ASINGOMNQWENO wabo ukuba enze ubufundisi ngeenjongo zokuphila ngaphandle
kokuba lubizo.

Babakhona kubo abade baye kufika  eYunivesithi  naxa iba LIQAQOBANA xa
kuthelekiswa nale nyambalala ihamba  isikolo .

UKhanyisile yena ebesithi NGUNTOMBENTLE xa embiza ngenxa yobo buhle
bakhe.

UBakhulule lo ebengumfana oliciko, incoko elinoncumo
OLUYINCAMISA-MXHELO xa echwayitile.

Yayigalelekile inkosana awayekade eyilindile, eqonda ukuba kumhla
WAYINDODA

Umzi wakhe waba NGOWOKUGQIBELA elalini phambi kokuba uwelele
ngaphesheya.

Kwilixa lokuthukuza kobumbongi kuKhakhakha yaba LELINZIMA kakhulu kuye eloo
lixa

Ingxaki yakhe yaba  YIMALI  yokukhwela ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Izigqibo zaba ZEZOKUQALA ekuqaleni kwenyanga etnsha waza ke ngoko waba
nethuba elincinane lokufuna umsebenzi

Ingxaki yakhe yaba  YIMALI  yokukhwela ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Ingxaki yakhe yaba  YIMALI  yokukhwela ukuya kwaLanga

Waba SISISULU sokungxoliswa ngakumbi ke namhlanje

kwaba LUVUYO kumntu wonke akuthi uNomafa ukufika kwabo.

hayi kwaba  LITHUBA elikhulu ehleli nawo umfana lowo  kungekho nto
ithwalisa mehlo.

"Ngecebo lakho Nkosi, elibangele into yokuba ndibe sisingqininqini sokwakha
esi sizwe kwicala lemfundo makube KOKWAKHO ingabi kuko okwam".

Ucinge ukuba makube ZEZI zinto zixelwayo

kukho inkwenkwe eyayigqibile isoyikwa ngamanye  ezifama , kwindawo ebizwa
ngokuba LIQANGQALALA.

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa NGOKUBA nguDini yena
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

elinye ibajwa laziwa ngokuba  NGU-KRAAI 

Wathi uyisemkhulu ngenxa yemincili wayithiya igama LOKUBA
nguNtyatyambo.

Impi eninzi yabanjwa yasiwa  eMarshall  =Square= le namhlanje yaziwa
NGOKUBA  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Inokuba NGUYE ke lowo

Ibibla ngokuba YIMPIHISWANO nezithuko xa ingamadoda odwa

Kwaphendula uMamiya, inkosikazi  kaMvangeli , wathi:  AYINAKUBA
nguMlenzan' olibazis' uZuziwe.  

Kweso sithuba uKhakhakha waya kungena kwizindlu ezazibizwa ngokuba
ZEZAMASOKO

Kangangokuba ayehlala kule ndawo namhlanje yaziwa NGOKUBA
 yiBaragwana .

Kanti ke zide zaba ZEZAMLAMBOMNI zona iinkosi ezi?

Kungabanga thuba lide waziphumelela nezakhe izifundo  uLavisa  waba
NGUMONGIKAZI ogqibeleleyo

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba YIMBUMBA.  

Izigqibo zaba ZEZOKUQALA ekuqaleni kwenyanga entsha

Kanti ke zide zaba ZEZAMLAMBO mni zona iinkosi ezi?

wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa ngomkhonto owamvela ecaleni,
elo nxeba ke laba SISIPHAKO sikanaphakade

Oko le ndoda ithe yaquqa phaya kwaSthubeni isuke yayenye mpela AYABIYIYO le
ndiyaziyo.

umntu othe wasibona eso silo wayengaphindi abuye azokuxelela abantu
akubonileyo, ibiba KUKUFA kwakhe oko

Ezi IBIBA ziimini zokonwaba nezokudibana kwabantu ngezemidlalo.

Bekuba NGAMACHOLI ukuphumelela ibanga kuye

ngathi noko ibingaba YIMFUNDISO ulungileyo ukuba abantwana baxelelwa izinto
ezilimgeleyo

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, IBE NGUMBONO ongalibalekiyo. 

"Size sithi sakujongola isilo ibe YINTO esiyithetha nabani leyo?"

Isizathu soko babesaziwa okokuba babevela kuyo ukuze babe NGABATU
abanxibayo nje

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike ABE LIGAZI, alephuze ABE
LIRHAMNCWA eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni.

Amaphupha ayemphithizelisa kakubi ngenxa yliba angabi nanto ibamekhayo,
suka nje abe SISIWILI-WILI

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze IBE NGUZIKHETHELE ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe SISIZIBA,
abe YINGXANGXASI, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu.  

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi ZIBE
LIQELA, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?"  

Aya kunyuka abe NGAMAFU, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

Umnikile uyihlo ithuba bokukuhhulisa ude ube YINDODA

ngenye imini bakumanyana babe NGABANTU abanye]

kuyafuneka simnikile ilifa lemfundo njengoko angenaye namnakwabo ukuze
angabi YINKEDAMA sakufa.

"Ngecebo lakho Nkosi, elibangele into yokuba ndibe sisingqininqini sokwakha
esi sizwe kwicala lemfundo makube kokwakho ingabi KUKO OKWAM".

Yahula imibono kukhakhakha eyayimfikela nokuba uhleli, uyahamba, ulele kube
YILOO NTO

bacengwe bathathe  iveki  yonke badidiyele abafazi kube ZEZO ziyunguma

kodwa wena ucinga ukuba isiqhamo sayo soba YINTONI?

Ngaphesheya kwayo butexa ukuweleni umfulana ibay YENYE ilalana
yaseBhongweni

Inokuba NGUYE ke lowo, Tata

le ayikabi YIYO  ipalamente 

Lowo mlilo kanye uya kuba LUNCEDO kwimeko enjengale ndiyixelayo
Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba NGUZITHULELE ngamakhwenkwe.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
NGUDINI-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti KUKUQALA kobuhlobo babo obo.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba SISIPHAKO sikanaphakade awada
waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

nabantu ababebonakalisa ukumnthanda bachasela kude, walilolo WAYINTO
ekumana kukhonjiswana ngayo

Kwasekukho esezihlala emahlathini zibuye sezande ZANGUMHLAMBI.

Uthuthunjelwe yintliziyo, wazibhala ZALUTHOTHO kodwa kunani kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

Ngenxa yokukhumbula izibhambathiso awazenza  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  YITITSHALA .

Owokuqala yayinguDwala, owesibini YANGUNTSIZI.

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye YABA
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Bahlala apho kuloo ndlu, ukuthsho oko ethontweni, kwada KWAZIINYANGA
ezintandathu

Bahambe bencokola benambuza yada YALURATYA olukhulu.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana NABAHLOBO bakhe ekwakuse KULITHUBA
wagqibelana nabo.

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' ALIQELA?"  

Wangena kwelo bhotwe lihle kunene ELALILIKHAYA lakhe

nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka OWAYENGUDADEBOKHOLEKILE phofu selesemzini wakhe.

phofu waze njani ukuba kukho umntu ONDIM apha esinaleni.

Uyile nto UYIYO nje kukuba akuzange ulibone kwaukulibona

bothuke abanye bakubona esenza amadanya-danya phambi kwabo ANGUMMANGALISO

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika kule nto NDIYIYO. 

Mna ndicebisa ukuba sibize abaya beLungu bakwa =Strachan= =and= =Strachan=,
ABANGAMAGQWETHA aseQonce

Ufanele, Natsi, Mncedi, ukungabambeki wenziwa yinkohlakalo egqunyelelwe
ngothando  olungekhoyo, uthando OLUYINGOZI

ethubeni ajika amazinyo azo  AZINYANDA, bambi abantu bamakanxeka.

nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi ENGUTHEMBEKA owayengudadeboKholekile phofu  selesemzini
wakhe.

Ke xa enendawo elinyiweyo EYEYAKHE angakwazi ukuzihlakulele ngokwakhe

loo nto iya kubangela ukuba kungaze kubekho namnye oya kuba nebango
ELILELAKHE yedwa.

ukuba umntu ovele tanci ibe nguye OYINDLALIFA kwaTshiwo apha?

Impendulo ithi, akuzanga kwabakho kwamntu lowo ugama LINGUMKWAYI, ntonje
esi siduko sobukwayi sasuka sananyathiselwa kwindlu kaGando apha emaTshaweni
owaye kwangomnye woonyana bakaNgconde

khangela umntu  onjalo, ingaba intsingiselo yakhe ebomini iya phi na, xa
ALOLU hlobo?

Wahlala uNofundile emzini wakhe waphela umnyaka kungekho gxeke, ethandwa
ngabantu bomzi wakhe nayindoda ngaphandle kweso sibini SINGOOMKANDODA

Wayesazi ukuba umntwana OYINDODANA lexhanti emzini

kwakuyinto entle kambe ukuhlangana kukaPhilabadane naloo nzotsholo
imaqhokolo INGUFIDO .

Kweso sithuba aluka amakhwenkwe AZINTANGA zakhe inxalenye

Zonke zinemali EYIGOLIDE yodwa

Nokuba eli lilinge, lilinge endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba YINCASA yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kube kalokunje.

Ucinga iinquleqhu ezazisenziwa ngulo mfana ESEYINKWENKWE, eyawazama
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Khona ngoku SIZIIMPUKU nje amanye amadoda esebenza imisebenzi
 ebhetele  salibala kukwalusa.

 uDavide  ke ube ESISINXADANXADA efuna le  mali  ebantwini.

Unina kaKhakhakha wayengumSuthukazi, uyise kaKhakhakha INGUMAKHWEKHWETHA

nanku uNonesi EYIMVUZE-MVUZE yendlezane

Belitshothoza kanye ngokwelika Ntombi, ILILO elivakala kakhulu
ukugqithi' amanye.  

Ayemane amadoda kuloo ndlu yena ENGOWEJIHLANU

ingathini ukwenzeka into enjalo, IYINTOeqhelekileyo nje le.

ENGONGAKANANI na?

Njengoko uyise waye ENGUMFUNDISI kuloo ndawo, ayizange ingcinga kaNonceba
ingayicingi into yokuba bangakho enkonzweni

Uligqabhuzile ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, ntombi
yaseMaMpemvini, simphe ilifa lomntwana, kakhulu ENGUMNTWANA oyintombazana. 

inkosikazi yakhe yayiyintombi yakwaDuba INGUTITSHALAKAZI kwalapho eBhayi.

wayeligcisa kakhulu ngezandla zakhe, uloliwe ENGULOLIWE,  imoto   IYIMOTO .

umzi kaMpholi wawusele ULINXUWA lebobosi, iintlanti zize

waye uZola INGUMNTU olikheswa, othuleyo.

Ubungozi bemibane SEBUYINTO nje yeengcinga zabantu ababuthathaka

Ungakhe ulinge uzibize ngokuba UYINKEDAMA
Lo mfo unguKhokho wayenawo naomoya wobumbongi, ikakhulu ELICIKO
elingenakuthandatuyzwa

yintoni eyenza ukuba athi uFuneka ENGOYENA mdala.

"Ngubani lo uzayo?" Ibize watsho uNomaliszo  kuba ibe ILIGAMA lodade
kaThobelakhe omdadlana

Impendulo ithi, akuzanga kwabakho kwamntu lowo ugama linguMkwayi, ntonje
esi siduko sobukwayi sasuka sananyathiselwa kwindlu kaGando apha emaTshaweni
owaye KWANGOMNYE woonyana bakaNgconde

Kwaphuma wamnye ke owayethambile EKWALIXUMBULULU. 

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje INGENGAWO okuhleka.


tyhu! Andilobanjwa mna  NDINGESOSIPORHO   saseVayineke .

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse KULITHUBA
wagqibelana nabo.

WAYENGUMTHUNGI nomsiki weempahla zamadoda nabafazi.

Wasuka wacaphuka xa kulapho ke uBakhulule kwathi kuba WAYESISIQHWAGA,
wamqhwaba ngempama.

Loo  mali  YAYIYILEYO wayeyifumene kubo ndawonye neyakhe

Owokuqala YAYINGUDWALA, owesibini yanguNtsizi.

Omnye wabantu owayethanda ukumtyelela YAYINGUNINALUME
ongumntakwabonina, uSithamafu into kaVatala.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu YAYINGAMABOBOSI akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

eyona nto yayingamandla YAYIYEYOKUBA  uLavisa  aye kuhlala kwakhe khon ukuze
ajongane nawo wonke umsebenzi wendlu

Iyaniso yona YAYIYILE yokuba wayefuna igumbi eli libe luzizi

WAYENGUMNTWANA omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.


UZuziwe WAYELIGQIBELO  likaMvangeli  uLanga. 

UMguqulwa ngelo xesha WAYENGUMFANA ozivayo.

KWAKUYINTO entle kambe ukuhlangana kukaPhilabadane naloo nzotsholo
imaqhokolo inguFido .

Lawo YAYINGAMAZWI okuyeka kwakhe ukufundela esakhe isiqu, wakhula ngakumbi
ekulungiseleleni abantu.

UZuziwe WAYELIGQIBELO  likaMvangeli  uLanga. 

Lo mfo WAYELICHULE lokuyinyanga impahla yakhe ngamayeza esiXhosa.

Owokuqala YAYIYINKWENKWE egama linguNkokeli.

Le njana kuthethwa ngayo ke YAYINGEYODWA;zazine. 

ubusuku aqhwesha ngabo uZoleka emzini wakhe YAYIBUSUKU obungenanyanga.

noko YAYIYINJONGO yam leyo ukuba athi lo mfana wakuthi azeke emzini
onegama.

Into enkulu WAYESISIDENGE esasingathembisi konke

YAYIBA yinto efana nomingimingi nasebantwaneni xa besiva esithi ikhaya
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Amagama abo YAYINGUFUMBALELE noMguqulwa.

WAYENGUMNTWANA omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Kanti WAYENGELOGWALA uMlenzana. 

angade abe ulungile  Vasiwe  kodwa ayiyisusi loo nto into yokuba
WAYENGENGOMFAZI wam kakade ndambonelwa kwangubawo lo.

Yonke le mihla KWAKUYINGXOKOZELO yabantu abasoloko bethethela
phezulu.

Imini angasoze ayilibale yimini AWAYENGOMNYE wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Njengoko ibala lalo mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ABABENGABANTU beBala.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse KULITHUBA
wagqibelana nabo.

Amany' amazw' IBINGAWOOBANI?  

into endiyiqondayo IBIYIMOTO enkulu entle emnyama inophahla oluphakamileyo

Ebengeyonzwakazi kambe uThenjiwe lo;  EBEYINTOKAZI nje enomkhitha
ongabalaselanga.

Kanti ke owesibini UBUYINGCINGA emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Ukuba BENDIYIMVUMI, bendiya kuntyiloza, ndicule iculo elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Phofu yona ingqondo yakhe IBILUBENGU ubukhali obu.

Kanti noNtombi ngokwakhe andinakufunga ndithi IBINGUYE.  

Akwaba BENDINGUMZOBI, bendiya kwenza umfanekiso  otolika  imbilini yam
ngawe.

Ukuba EBENGUMNTU okholelwayo kwisithembu alithandabuzeki inyathelo
ebeya kulithatha.

Owokuqala UBUYINGCINGA emalatha kuThantaswa Diliza.

Bobabini BEBEYINXENYE yabahlobo balo mfana wakwaMvelase.

Unina lo ubesakuthi ukumbiza uMzamo nguSigeledwana, kuba UBEYINDODANA
eyathi isencinane yondleka kakuhle yaneenyama zayo, yakhula injalo

 EBEYITITSHALA , efundisa kwibanga lesithoba neleshumi  kwisikolo 
semfundo ephakamileyo  eOrlando .

UThantaswa lo EBENGOMNYE wabantu abathanda ukufunda iNdyebo yeSizwe.

Andithi kaloku EBENGUMNTU wegugu, ade ambonise  neefoto 
zikaKhanyisile?

BEZILIQELA elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

Uninzi lwezi nqwelo IBILOLWALAPHA  eMonti  kodwa ke zikhona nezabahambi

IBINGOOBANI ezo ntombi?  ubuzile uDuma, enomsindo, kodwa ezibambile.


UBakhulule lo EBENGUMFANA oliciko, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

AbeLungu aba IBINGABELUNGU abanjani

IBINGABELUNGU baphi abaya bebefike phaya kowenu izolo.

UKhanyisile lo EBELIGATYANA elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, EMFIMFITHA amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

EBENGEYONZWAKAZI kambe uThenjiwe lo;  ebeyintokazi nje enomkhitha
ongabalaselanga.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe NGAMAWA neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Wayesithi khona akuthetha olu lwimi lwabo abe NGUMNTU weBala agqibe.

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, IBE NGUMBONO ongalibalekiyo.  

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe NGUZIKHETHELE ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

ZEZO  Latina  nezo  Metimatiki  kanye ezi zenza ukuba abantwana bangafuni
kusebenza

YINGQONDO nje yokubanga, nentliziyo ekhohlakeleyo ebangela yonke loo nto.

Aligobanga, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama LUHADI oluzibethayo.

Le nyama ke ZIZINONGO zedolophu.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, ZEZO ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Naxa yena ebengazibizi ngokuba ULIXHWELE kodwa ubungenakufa uVimba
ekho.

ndiyazi mhlophe ukuba icebo elinokuvela kuwe LELIPHILILEYO

Wazimisela ukuba uza kuvula ishishini elikhulu nokuba  YIVENKILE  okanye
 ikhefi .

"Ungacing' ukuba NDINGABA bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ongenakuqiniseka ukuba ngamadoda enene.  

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga NDILIHULE, ndidlala ngomza wakhe.  

NGUMLUNG' omnyama, inwele NGUMQONGCI. 

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo NGABO bazizifundiswa.

"YINTONI ekuhluphayo ekundikhumbuleni kwabo?"  

"YINTONI le ifun' ixesh' elide kangako?" 

IKWALICEBO nje nelo lokunigcinela kude, ningazi nto ngezinto zakuni

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' ULIGWALA, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Le nzwana isekunene kwakhe LISOKA lakhe.

ingqondo yalo mntwana yayithatha ibeka ecinga nokuba ngahle iyawa
NGUMAHLATHI lo umqhathele ekubeni eze emdanisweni mhlawumbi engaziwa
nguMbulelo.

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa NGUNOMNTU kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

UBakholise lo akayongulube;  YINYHWAGI;  wena ke UNGUMHLANGALA.

Ke NDIYINDODA elichule lokuwadwelisa amagama xa ndikhe ndabufaka

Ukuba kunjalo SINGABANTU abayintoni na

zazikho iilali ezithe qwelele ukuba, zakhiwe emadleleweni, kananjalo
zinkulu, ZILIGELA
KEY#[ID.KOP+NP-TW]

Kodwa ke asingegqibi sitsho kuba  NGUYEHOVA  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.

LIGAMA nje eli lokuba wafuduka kuba ukwaliliso apha ekhayakhulu.

NGAMASHWA antoni na la andithe mbende?

Amazwi ubuweva nje, akuqondang' ukuba NGAWOBANI?  

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa NGOWAKHO wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

Namhlanje wayeqonda ukuba YINTOMBI ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba UNGUMPHA ochutywe
walahlwa. 

kwanjalo ke, baza bakhula becinga okokuba  BANGAMAWELE.

Abafazi ZIZINTO, ezikholwa kukusoloko zithetha uchuku apho zikhoyo, ithi ke
indoda yakusoloko iphakathi kwabo inganyali ukuziva seyiphendula kwezi nkcuku

"Kutsho bani?  Nokub' UYINKWENKWE, nokub' UYINTOMBI, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba YINTO yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

into owawungabona ngayo ukuba lo mntwana  usentlungwini,  ZIINYEMBEZI.

Yonke le mihlaba imiwe ngabalimi abaMhlophe, abantu abaNtsundu abalapha
NGAMALOSE

baza bakhula 'becinga okokuba BANGAMAWELA

LIBHITYOZWANA nje laa nto.  

Kungenjalo YINTONI ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Ukubothozwa NGAMAZWI azobozayo.

Into yaba nye eyammangalisayo ke uNomeba, YEYOKUBA kwakungekho unesivetyuma
esinjalo  semoto .
NGUMNT' othen' onokucing' int' enjalo?  

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa YILE yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
SISO nqo kwaye siyanambitheka.

"NGUBANI lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Eyona nto yaba mbi YEYOKUBA zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumnyama

Andikhutshwanga apho kukuhleba kwenu, NGUMONA nako konke ukungcola kwenu,
magqobhokandini?

NGUMONGIKAZI, uxelenga  eRhawutini .

Likubona usiza ngaphesheya phaya likwazi ngokunyathela ukuba UNGUBANI.

IYINTONI yona le yokufuna ukuya emtshatweni usele?

YINTONI le undibuza yona? 

Ukuba UNGUMHAMBI elingazange limbone liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

UVimba lo selefana nenyange lalapha kuba UKWASISO  isisele  senyathi.

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona YINJA ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

NGABANTWANA bakamalum' ab' uth' abalunganga.  

Ukuba unanto wakha wanyanisa kuyo uGakhulu, YILE yokuba uMenzile
wayekhohliwe impela kukuphatha isithembu

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ULITHENDE elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Izidubedube YINTO yemihla ngemihla.

Unina lo ubesakuthi ukumbiza uMzamo NGUSIGELEDWANA, kuba ubeyindodana
eyathi isencinane yondleka kakuhle yaneenyama zayo, yakhula injalo

ZEZO zinto ke kanye ezi zindibangela ukuba ndifune ukubakhusela abantwana
bam

"YINTO nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

gu kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje kungenxa
yokungazalwa Sulenkama, ukanti YEYONA nto ngeyayinconywa kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

NGUMFO ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

ZEZIKABANI zonke ezi zinto akuhamba uMdala?

Nokuba eli lilinge, LILINGE endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kube kalokunje.

Kuba wena uyinkulu kaBawo zonke ke ezi zinto ZEZAKHO

Ndisuke ndibone indoda ingena nengxowa nokuba YEYOMBONA nokuba YEYOMGUBO

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba SISIFUNDISWA kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Igama elisuke laxhaphaka bumini NGUNOZUKO Mvelase.

Umzi lo sikuwo NGOWAKWAMFANTI.

Yena ucinge ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba IKWANGUTHENJIWE lo.

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni NGUNOZUKO.

Indawana yayimzulazulis' ingqondo YEYOKUBA  imali  uza kuyigcina  eposini 

Eli bali ke ndikhumbula lona LELOMFO wasemaNgesini

BUTHONGO buni obu bukulalisa ubusuku nemini?

le tshuvane ihlakaniphile, yaye injongo yayo YEYOKUBAGINYELA abanye

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
NGUMFANEKISO wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

into embi YILE yokuba ungxame kangaka.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba NGOKANTABENI kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

YEYESINGAPHI le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Ndiyakholwa YEYESITHATHU le. 

uninzi lweelali ezo LINGABANTU  ababomvu.

kwakucacile ukuba nokuba  YINTONI na emdlayo  wayekwithuba lokumvusa yena
Thandeka amtyekezele.
KEY#[ID.KOP+NP-TW]

NGUBANI igama lale ntwana ibe ingxamele ukukhotha apha? 

"NGUZIKHETHELE",itshilo impendulo. 

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi NGUXHENTS'enkunkumeni. 

Igama layo NGUBAKHOLISE Ndandani, umfana waseMkhangiso kwisithili
saseBhisho.

Namhlanje le nto ihlekisa uMzamo LELI gama alifumanayo kunina lokuba
nguSoMadodana.

Kusele kamnandi kweli khaya, kungekho waziyo ukuba isizatha SESIPHI.

Into esingayaziyo ke YEYOKUBA ngobani na aba bantu abalindele ukuba mabaze
kumbona

Abayityesheleyo le migaqo NGABO baxheshwa zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Elinye ibingathi LELIKANTOMBI wakwaDakada esingeni.  

"Kaloku UNGUTHANTASWA!"

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle ILUVUYO
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Kanti ngapandle kwaleyo eli xesha likhoyo LELOMFAZI nendoda. 

Isimanga SESOKUBA  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Andikhutshwanga apho kukuhleba kwenu, NGUMONA NAKO KONKE ukungcola kwenu,
magqobhokandini?

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
YIYO LE nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa SITHI aba sakhe imizi. 

kanye kweso siziba siphantsi koMadubela kukho izinja ezingaziwayo nokuba
ZEZIKABANI na.

Kodwa nide nathi SISIFO sini esi?

Ngelo xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa ubongikazi kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  YINIGHTINGALE .

IYINTONI yona ebangele ukuba  undiayinele   ilokwe  ibe nye nokwenza le nto

Ukutyhamziswa ZIZITHEMBISO eziqoboqobo.

Namhlanje YIMAZI efudumeleyo evunyiweyo kukwenda.

Le ntshetshevu NGUBAWO uVimba, uMvulane omkhulu.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane YINDAWO
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

"YINTW' embi, okanye lihlebo?"  

Imini angasoze ayilibale YIMINI awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Xa esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo YIMELA okanye iphanga.

Isimanga SESOKUBA  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi LELENTAKA, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili UYIMBUMBA edibeneyo.  

Kambe ke amaXhosa la LUHLANGA oluneziphiwo eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

NGULO mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni. 

Wayeqhelene nenye intwana yomZulu ekwakusithiwa NGUMKHIZE.

kanye loo nto ndikunqandayo  Vasiwe  ekwendeni

ZIINDULANA ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

"Bendifudula ndingakuvumeli, ntanga, kodwa ngoku NDIYINKUKU esikwe
umlomo."

yintoni eyenza ukuba athi uFuneka ENGOYENA mdala.

Iingozi zazixhaphakile ziyinto YEMIHLA ngemihla.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli LILIZWE leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Eyona nto yaba mbi YEYOKUBA zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumyama.

Ingaba NGUMLENZANA lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi NGULOWO uhlala
 edolophini .

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe ILIGAZI. 

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba NGOOBANI na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo BUBUMNYAMA ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Nokuba na akuyiyo inkulu kodwa amalungelo akho NGAWABANTWANA bakho

ngoku NGUYE yedwa ohleliyo

"Igama lakhe NGUBAKHOLISE Ndandani."

YINTO yokuba bethu ndingenamthetheleli

ZIINGCINGA ezifana nezi ezenza ukuba uZuziwe abawele ukuqubha.  

Yena ucinge ukuba le YINTATHELI entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Le nkosikazi sesikhe sayibona YEYAKHE koko seyiyeyesithathu.

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' INGUWE. 

YINTONI ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Isimanga SESOKUBA noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

Kanti ke apha engqondweni kuye abona badlali-manqindi babalulekileyo
NGABO baphuma  eRhawutini .

Esingayaziyo YEYOKUBA kwakungekho limbi na igama phambi kokuba kufike esi
sifo sokhohlo

Ude ekuhambeni kwexesha wabhenela kwelikaninakhulu wathi
NGUNOZWILAKHE. 

Ibikhe imfikele ingcinga ethi AKANGUYE walapha, ngakumbi kuba yena
ebentsundu ngebala.

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
ANDILOHLUBI ligqibeleleyo.  

ASIYONDAWO yokuphambukela kwezibhadu-bhadu le.

AYISOSIZATHU esibalulekileyo eso.

ANDILILO inyange lalapha kwaGcaleka.

Lo wam ASINGOWOKONGEZA inani. 

abona bakhwezeli ASINGAWO na amantombazana.

ASINGOOQALINTLOKO kula  Rhawuti . 

IXesi ASIMLAMBO mkhulu kakhulu.  

Kaloku thina Mncedi ASIZIZO ZITISHALA, zona kufuneka zibuyele  ezikolweni 
ukuqala nje konyaka.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla ASIYIYO  EYEEDYONGO 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

tyhu! ANDILOBANJWA mna  ndingesosiporho   saseVayineke .

"Kanti ke le yona, Ngqosini, ASINGABO abayithiyileyo. 

UBakholise lo AKAYONGULUBE;  yinyhwagi;  wena ke ungumhlangala.

Hayi noko  bhuti  ASIYONTO ibaluleke kangako leyo.

ASINGOBANTU bolwazi kuphela ababetyelela eli nyange.

Hayi ASIYONJA le 

Imini angasoze ayilibale yimini awayengomnye wabantu  ABANGAMA-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
OYINTOMBAZANA. 

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala EZINGAMABOBOSI
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

ngenene akusekho nto   ILELI  lizwe.

Akusabonakali kuphithizela kwabantu ngaphandle kokuqukeza komfazi
walapha ogama  LINGUNOWINILE .

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  LINGUNOZIKWELITI 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  ESISONDLO evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

"Ndikuthanda nje kancinci njengokuba ndithanda nawuphi na umntu
ONGUMHLOBO wam."  

USithamafu lo wayehleli apha  eRhawutini  isithuba seminyaka ENGAMASHUMI
amabini.

Bafika basebenza kumgodi okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 LIYI-=EAST=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama LINGUNOTHEMBA.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo BAZIZIFUNDISWA.

Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana ELIYINTATHELI yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Owokuqala yayiyinkwenkwe egama LINGUNKOKELI.

UFumbalele unyana omkhulu seleneminyaka ELIQELA wemkayo eCentuli.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba ELUGILIMA, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Walandelisa ngentombi egama LINGUNOZIZWE.

Abantwana  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela OYINTOMBI. 

Umninawa kaFumbalele ogama LINGUMGUQULWA yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

Impendulo ithi, akuzanga kwabakho kwamntu lowo ugama LINGUMKWAYI, ntonje
esi siduko sobukwayi sasuka sananyathiselwa kwindlu kaGando apha emaTshaweni
owaye kwangomnye woonyana bakaNgconde

Akayikhathalele into yokuba unxibe ngohlobo olungamkelekiyo
emathekweni ALOLU hlobo.

Owokugqibela ogama LINGUNOTHEMBA yena ufunda kwaThema =high= =School=
 eSprings  apho enza ibanga lesithoba (Std =9=).

Bazalelwa bakhuliselwa kwiimeko EZILOLU hlobo.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  eseligatyana elibudala BULISHUMI elinesithandathu.

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka ENGAMA-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

Kwalandela intombi egama LINGUBULELWA.

Ude waba neminyaka emithathu waba selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
LINGUNTUTHUKO.

ISoweto yona idibanise  iilokishi  EZILIQELA ezinye zazo izezi:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.

Omnye wabantu owayethanda ukumtyelela yayinguninalume
ONGUMNTAKWABONINA, uSithamafu into kaVatala.

UBakhulule lo ebengumfana OLICIKO, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

Ziyamphehluzelisa uThantaswa iingcinga EZINGOBAKHULULE.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama LINGUJONGIKHAYA.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci OKUSISIMANGA.

Akukho mntu wakha wazikhathaza ngokuthi OKULISIKO kuya kuthini na.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye ISEYILAA ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba USENGOPHILAYO na.

Intonjane ISELISIKO eligciniweyo kanti nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

Amava omntu akapheli ESENGOPHILAYO.

Mfamlibe izidubedube yayikade IYINTO yabantu abakhulu kodwa namhlanje
nabantwana bayazingena.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali SELELIQINA lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
SELENGUMFO ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Nokwenza andiphoxe kangaka ekubeni ENGUMKHAYA?

Zange ndilwe NDINGUMNTU nje.  

Le nkosikazi sesikhe sayibona yeyakhe koko SEYIYEYESITHATHU.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse KULITHUBA
wagqibelana nabo.

Ngalo Gama kwenzeka le miba kule nkwenke uMakhwekhwetha, uyise wayo
wazixolisa, ntonje selegcine nje, kuba INGUMNTWANA wakhe

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale EYIMIXHETHUKA.  

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ZIYIMIPHAMPATHELA, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

Nantsi ke ngoku imbeleko IZIZIQWENGA nezijungqe, kuza kuthiwani?

Kuthiwa ke lamfumana naye umKway' omkhulu lo olu khohlo-khohlo, lwalumthso
ome ke unkabi athi ukusuka akhohlele igazi, kwase kusithiwa ke
nguKhohlelintwebomvu;  yase iba LIGAMA abizwa ngalo, elo.

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
ISISISEKO sentlalo yesizwe.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli ENGUMNTU
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, selexolile noyise akuba embona
umntwana wakhe EYILAA nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

Aba bafazana bathanda ukuya kukha amanzi malanga, kwakuphola, bahambe
BELIQELA. 

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, SEYINGUYE othathe indawo yabo.

"Ndingambulala!"  utshilo ELUGCALAGCALA umfana kaMvelase, sekungathi
amadangatye omlilo aza kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

ISoweto yona idibanise  iilokishi  eziliqela ezinye zazo IZEZI:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' ENGUMFANA ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
YINDODA engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona BESISIQHU, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

Yini bafazi uNozimanga evelele apha kuthi wakhulela apha kuthi
ndidibane naye SEYINTO engadibani nelanga?. 

Amaqandangelo xesha aye sekukutywa kwabakhethiweyo intloko nomhluzi
IKUKUTYA kweengcungcu ezimilomo mide.

Kusatshilwa kwiindawo ezithile nangani loo nto INGEYONTO yemihla
ngemihla.

Xa umkhangele usemtsha naxa ENGENGOMTSHAKAZI.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
LINGELOLIZWE elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Waye loo mfo kaMajeke uze kubonwa ekhululekile kunene, emnandi
nangokuthetha nangokwazi abantu: abe lo mfo eyimvumi, ayimbongi, nobugqira
bukwakho kanobomi bemichiza ingebubo OBAKUVUMISA nakukhwitsa, nakuthini

Neenkomo zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo INGEYIYO le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  ESELIGATYANA elibudala bulishumi elinesithandathu.

Waphela unyaka selezimele owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni
ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho
wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi UZAKUBA yinto ngobunto ukuba umniniwo
akathanga wangenwa sisifo sobuvila.

"Uyazi kule cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
YIYO le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Isixeko eso sibizwa ngokuba kukwaNothenga unobangela waloo nto IKUKUBA
sesemihlaba yentengo

Eyona ntlungu yayo YAYIKUKUBA umthathi uyawuzala umlotha.

Uqubule umthayelo ethetha yedwa phofu iinjongo zakhe IKUKUBA
uZithulele eve. 

Kodwa into endikhathazayo KUKUBA ndingayiboni indawo yam njengenkulu.

Eyona nto indikhathazayo KUKUBA azi loo mihlambi yakuni uthetha ngayo iya
kwaluswa na

Kambe into emmangalisileyo KUKUBA uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Into endingakucebisa yona KUKUBA thenga ityathanga uyibophele le ndoda

Eyona nto ndinoloyiko lwayo KUKUBA uza kumthiya  uRufus  kuba evana
nabaninawa aba bakhe.

Isiphumo sezi zinto saba KUKUBA imvisiswano inqongophale phakathi konyana
bakaMpholi

Eyona nto wayesoyikwa ngayo ngabafana KUKUBA wayesuka aye kuxelela uyise

ASIKUKO nokuba ndiyabulela

ASIKUKO nokuba wayengawufuni umtshato, kodwa kwaphela iintanga zakhe

Ndikhohliwe yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ise ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi owabona ukuthi
makancame yena, kuphile mna, ASIKUKO NOKUBA ndiyabulela.

ASIKUKHO NOKUBA ndiyakuvela

ASIKUKO NOKUBA wayengawufuni umtshato,kodwa kwaphela iintanga zakhe.

UBhuqa wayekade emcingela ukuba USELUSANA, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye.  

Wavuma uKhakhakha wazikhululela kumfundisi apho zonke iincwadi YANGUYE
obhalelana noRhulumente ngaloo mbadela

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Gquzu kwahlekwa yindlu yonke. 

Ngasemva, rhuthu umtshoveni kwalapho entla  kwebhedi . 

Siza kuthi CWE kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi BUTHUTHU kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Uthe cebu bucala uNtombi ephepha loo mathe, wangena kuZuziwe
ngamanqindi.  

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe WAMBU ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe FIXI likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

Ade abe ngusokadala ominyaka ithe KRATYA kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

Kuthe iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana kwee QATHA mntu
wumbi engqondweni.

Guqu-guqu-guqu, wakhanyisa, yavutha into yakhona. 

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Kaloku ngoku ubuye ethe SWII ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe NGCU  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi FININI nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ithe NGCEMBE emva komntakwayo uNkokeli
yaphumelela ibanga lesiThandathu.

"Ndiyakukhumbula nam, Zuziwe," uBhuqa uphendula emthe ntsho emehlweni.


Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
ukuthi kwakuthe SHISHILILI yimpahla ngeemini zangaphambili.

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi QIKILI ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Bebethe ZAVA kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Okunene lithe litshona elaloo mini wabe SELETHE thimbilili uTobhana,
wahlala ke iminyaka kowabo.

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, wamjonga ngamehlo amabi.  

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi QWAA, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi CWAKA,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule athe PHITHI yiyo.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi CWAKA nokuthi NYAMALALA
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Kuthi QATHA engqondweni imini ababeye ngayoeThekwini, beyokubukela
umdyarho omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Wakuthi PHALAPHALA ngamehlo ubona intshetshevu yexhego elinwele
zimhlophe THWAHLA.

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

Kwathi xa kuthiwa yiloo mini  yeKilisimesi  ngomso, abantu sebephiwe, bathiwa
QULULU ngempahla  yeKilisimesi , kwagaleleka uNtamnophondo apho kwaKinenzima.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe GWINTYI iinyembezi ngokungathi uyalila.

Akanantloni kakade ukuthi SWII yintlanga ndikhona?

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi HUU kunale nkathazo yakhe ingaka yokusoloko
echukuzelelana nabanye.

Khangela xa babuyayo abanye abantwana  esikolweni , ufike naye selethe GXWA
phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
siso NQO kwaye siyanambitheka.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe NGCO kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Isivatho sawo sisebomvu KRWE yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
ukusivanga kwezinye iindawo.

Ibe ke ngaloo ndlela isaqhwithi siya kwenziwa qelele nekhaya. 

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe KHUNUBEMBE, sekungathi uza kucuntsula kule
nto yabantwana.

Waba ngabongoza wasuka yena uThantaswa wathi TU, akathetha nelimdaka.

Uthe ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe
owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe QELELE nonina.

Kusenjalo futhi QATHA umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
 =Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Ngezo mini uThantaswa lo wayesathiwe LWALE ziingqondo zobuntwana.

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga abe abuye aphinde
akwenze oko, wathi GROMOMO  esikolweni  nokuba kuyana.

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


Ebelityendyazana elithe SULULU kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo
athetha naye.

Kwesi sithuba uthe nyebelele uZithulele. 

Emveni koko wathi YABALALA akabisenza nelo theko lokuyalusa.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Uthe xa egqiba ukutsho wee gwiqi ephethe isitya. 

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

"KHAWULEZISA kuhlwile," utsho encumile uZuziwe.  

MBULELE kuba undikhuph' engxakini.  

YIZA ke wena, asikafiki emfundweni engqongqo. 

NINGAZIKHATHAZI ngam akukho nto ndinayo.  

"THETHA ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."

"NDIYEKE,"  watsho uNtombi eyivuthulula ngomsindo.  

"NDIVUME wena qha uthi uyandithanda."  

"SUKUYIGQWETH' int' endiyithethayo, Zuziwe."  

"MUSA ukuquka;  uza kubangela ingxushungxushu nengxubakaxaka
emhlabeni."

"MAMELA ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  SHENXA ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

"NDIPH' ithuba khe ndiyicinge le nt' uyicelayo."  

UNGABONI singabhinqi zibhulukhwe, sizinxiba ngeentliziyo. 

"NDITHEMBISE, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule
nto yabantwana.

XELA loo nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.

"QALEKISA uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

"Nongxaki, HLAMBA uye  esikolweni  ," utshilo unina eqokelela izitya
ezibeka entla engenalusini. 

NCEDA ufike, ungandiphoxi.

"ZONWABELE emtshatweni wakho, UNGANDIKHATHAZI kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."

Ukuba uyandibuza ukuba ndibabulalela ntoni abaThembu, BUZA nelanga
ukuba liyitshisela ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

"NDIVUME wena qha uthi uyandithanda."  

NDIYEKE ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe.  

MYEK' abalis' agqibe, wandul' ukubuza akugqib' ukubalisa.  

KHAWULEZA uthi unyoko akunike amasi, le nja imlumile uyihlo, mntwanam


"NDIVUMELE ndenze libe linye nam, ntombi yakulobawozala. 

"Hawu,hawu, hawu". "NQANDA, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

"Hawu,hawu, hawu". "NQANDA, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

UNGANGXAMI ngomsindo,  bhuti .  

MUSANI ukulahla imbo yenu ngophoyiyana. 

"Hayi!  Anditshongo.  SUKUNGXAMA kangaka."  

"UNGAMPHAZAMISI, Duma," kutsho  uMvangeli .  

Waphendula ngelizwi elipholileyo wathi:  Hayi,  bhut'  Duma,
UNGAPHAZAMI.  

Bakhuza bonke akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
SUKUTHETH' isimanga. 
Madoda, MUSANI ukubavumela abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.

UKHULELE kule lali, UYABAZI kakuhle abantwana balapha njengokuba
ndibazi.  

KWAKUNJALO nasezinkomeni, WAYENAZO kanobom.

Ngoku ke unyana wakho ULAHLEKILE, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje UYA KUNCEDWA yintoni xa engafundanga?" 

Ndiyabona bahleli bonwabile basilibele. 

NGUMONGIKAZI, uxelenga  eRhawutini .

"Ndiyamaz' uBhuqa, ndiqhel' ukumbona xa ndiye kwamalume."  

Nawe AKUSAKHANYISI ngamafutha UKHANYISA ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

USAJONGILE ke, UKHANGELA ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

Ukuba kukho engabuyanga KUKUTYIWA ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe WAYEZINGELWA ade afunyanwe abulawe.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, ZININZI izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Ukuba AZIMYEKI, ZIYAMLANDELA, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , WAYESEL' engumfana ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

 izikolo  zininzi  ezilokishini  ZIZELE zada zaphuphuma.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  SITHETHA ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

"ANDINAXESHA lakoyika kuma phambi  kwejaji , ndingakhathalele nokufa
 maan  xa kunje."

Loo mini IBIDLA ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Naxa ungetsho UGQIBE ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

UQONDILE ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, AZISAYI kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

UCINGA imihla yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile LUSAVUTHA, besitya
incum yelizwe.

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

ALIGOBANGA, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  ALINCOKOLI
mntakamama luhadi oluzibethayo.

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, lunzulu, lunamandla alingana
nawesikhukhula somlambo xa uzele.  

UBakholise lo AKAYONGULUBE;  yinyhwagi;  wena ke ungumhlangala.

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

Loo nto icacisa ukuba iimpundulu nooThikoloshe bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo inkohlakalo yokubulala. 

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda kanti UYANDIKHOHLISA, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

Kwesi sithuba uZithulele unge angakufutshane  kuNozikweliti  amkrwece
ayiyeke le ncoko. 

KWANCOKOLWA zimbi yakhe YAYEKWA leyo  yemali . 

WAKHUMBULA ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
WAZIVA ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili.

Asifuni nto, sis' Zuziwe KODWA besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

WAWAPHAKAMISA amehlo waphawula ukuba ziyoyika KODWA zinqwenela
ukumnceda.  

UFIKE wayichitha-chitha. 

UDiliza UMXHUZULE wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

UFIKE wayichitha-chitha. 

IFIKE yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

IFIKE yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

UHLE waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

IGALELWE ingqaka kuloo mazinyo, YACENGWA inja ukuba ize kukhotha. 

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

UTHE xa sel' ebona ukuba incoko ayikho WAQALA wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

UTHE xa sel' ebona ukuba incoko ayikho WAQALA wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' omkhulu waza
kukhotha. 

ZAZISITHI xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

 torho  ndiza kukuncedisa UWUGQIBE umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

Ngomso uza kundiqhatha UTHI ulibele waxakeka kwathini.

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni. 

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo.  

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile,
bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Baphumla kulo msebenzi ngamaxesha eemvula, kusetyenziswe amanzi  etanki 
emakhaya.  

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi
 eMonti .  

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Sihleli apho sibuzana impilo, le nto iyasifundekela. 

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, UHAMBISE watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

UKUPHEKA msinyane khona ipheka msinyane kodwa hayi ingxolo yakhona.

UKUBUYA kwazo izinja zifike umphothulo ulingene ezasekhaya kuphela.


Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda UKUNCOKOLA naye, AMPHE izinto ezimnandi.  

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo INOKUBALEKA UYE kuzimela kulo.  

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka KWEYOKYGQIBELA ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Oku komelela kungaka kubangwa kukuthanda umsebenzi, NOKUTHANDA ukuhamba
ngeenyawo.

Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto YAKUTYA NAKUNXIBA.

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa NGOKUQUBHA NOKUDADA
NOKUDLALA emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, UKUSELA, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Wayenamehlo aqaqambileyo, abonisa UKUNDWEBA NOKUVULEKA kwengqondo. 

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba NOKUNGQULA, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

NGOKUKHUMBULA kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa kwaza kwazalwa uThema.

NGOKUHAMBA kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

Nokwenza ANDIPHOXE kangaka ekubeni engumkhaya?

Konke ke apho ngaselunxwemeni UKUSUSELA emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Kaloku ibholo lithi bebezimisele ukushiya oko kutya aze axakane nako,
KUBOLELE kwezo mbiza.

Lo mfazi ndiqhele ukumbetha ALALE ngendlu, akazange ayenze le ayenze
namhlanje.

Uzame ukumjonga aze akwazi ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

Lo mfana yinto eshweshwezayo UKUTHETHA inxibe iimpahla ezintsha
zasemLungwini.

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Bahlangana  notitshala , wamqalisa kukho nabanye abanje ngaye ukutsho oko
abaphoswa yimfundo ekukhuleni kwabo.

"Ukutsho oko ke mNtinde, ufuna ukundixelela ukuba umKwayi lo uyathinjwa
namhlanje kokwethu apha?"

Bahlala apho kuloo ndlu, ukutsho oko ethontweni, kwada kwaziinyanga
ezintandathu

asifikanga sigalelekile efameni kabawo, efameni yam ke ukutsho oko!

UKUZA embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Njengogoba kule lali yethu kukho ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali KOKU KUCABELA kwabafazi. 

EKUBUYENI kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
noMlenzana wasemsengeni besiza nganeno.  

"Ukuba uyandivuma, nawe EKUHAMBENI kwexesha uya kundithanda kangako."

La matiletile awenzayo uwenza ngaphandle kwabazali bakhe kuba bona bathi
EKUNCAMENI kwabo bathi makasebenze bhetele.

EKUFEKETHENI KWAKHE umhlekazi lowo kuyacaca ukuba ufekethe ngomlilo kuba
nasi isilo sijongole.

Ezi zixhobo ZISETYENZISWA ekothuseni nasekunxunguphaliseni abantu xa
kufunwa  imali .

"Yintoni ekuhluphayo EKUNDIKHUMBULENI kwabo?"  

Ude EKUHAMBENI kwexesha wabhenela kwelikaninakhulu wathi
nguNozwilakhe. 

Wayenamehlo aqaqambileyo, abonisa ukundweba nokuvuleka kwengqondo. 

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
NOKUKHOHLAKALA kooyisezala, UKUNGATHEMBEKI kwabafana NOKUHULA kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa NOKUNYOLUKA kwezityebi, UKUGEZA kwabantwana babamelwane
NOKUNDWEBA kwababo abantwana,UKWANDA kwezifo NOKUTHAKATHA kwamagqwirhakazi.

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini yena
waba nakho UKUGQITHA  kwaJ.C .

Ubungathi usiva UKUTHETHA kwayo ngobubele ungathandabuzi ukuthi okwenene
umvundla uzeke indlela.

UKWENZA umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
akhe akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

Ngenxa yoko ke wazimisela ukuba kuthi kugqitywa nje UKWAMKELA ufefe, abe
yena seletsiba phandle.

OKU KUBALEKA kwenu  isikolo  kuya kuze kunifake engxakini ngenye imini.

Makube ufuna ukwazi ukuba UKUHLANGANA kukaMaMqocwa noZolile kwazala nkomoni
na.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi UKUTHANA nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.


Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve UKUZA KWAKHE.  

"Khange ndikubone ndingakhange ndikuve nangendleb' UKUZA KWAKHO." 

Phofu wavuka ngobunono, noZoleka akabanga nakumva UKUVUKA kwakhe.

UKUDIBANA kwabo wayebila esoma ethabatha izifundo ezingeenkathazo
zamathambo.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe SOBABINI.

BOBABINI ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye uyazamkela
izithethe, izimbo nezintoyinto zomnye.

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni BOBABINI ngeli xesha.  

"Kudala sihlel' apha SOBABINI."  

Ebezithanda ZOMBINI ngokufanayo nangokulinganayo ezi ntombi lo mfana.

BOBABINI bebeyinxenye yabahlobo balo mfana wakwaMvelase.

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga ezimkhumbuza iindlela
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo BOBABINI.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
ENGEKAGQIBI nokuthetha uKhanyisile.

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Indaba zakho zifundwa ngomnye umntu ungekazifunda. 

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, BENGEKAQHELANI
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Wathi engekagqibi nokuthetha babe bengena, uZuziwe noMlenzana.

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
oyintombazana. 

Yayigalelekile inkosana AWAYEKADE eyilindile, eqonda ukuba kumhla wayindoda
naxa wayesel ebala izilimela.

Bathi kudala bethandana kodwa BEBEKADE beyifihla loo nto.

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye.  

Mfamlibe izidubedube YAYIKADE iyinto yabantu abakhulu kodwa namhlanje
nabantwana bayazingena.

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba KALOKU ndikholose ngaleyo ithi,
=absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

Izinto ezivela kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba KALOKU amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

"KALOKU unguThantaswa!"

Azipheli iimpukane kuba KALOKU akucocekanga.

KALOKU ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

KALOKU ngokwabantu  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
kwakusithiwa usuka  eKoloni .

Kaloku akungxanywa kwaXhosa. 

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba KALOKU
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

KALOKU kwasebuncinaneni babefunda kunye  sikolweni-sinye .

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
KALOKU ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Wayeselesaziwa nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba KALOKU zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
zilungiselela ezi ncwadi zazo.

"KALOKU nditshatile kwaye ke andilangazeleli ziphazamizo."

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba KALOKU njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

KALOKU umfo lo wayesebenza ngeemini zobutsha bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba KALOKU abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

KALOKU yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

KALOKU xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Amangesi akhe ayengoomalambedlile kuba KALOKU ayelindele ukuleqa ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

"Ewe kaloku niyasidelela kuba singenazibhulukwe kanti zikho
ezintliziyweni. 

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba KALOKU seyiqala
ukuxuba.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

KALOKU njengoko sesitshilo, iimvula azinqabile.

KAMBA ke nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Ebengeyonzwakazi KAMBE uThenjiwe lo;  ebeyintokazi nje enomkhitha
ongabalaselanga.

KAMBE kuthi xa sezimthimbe kanje iingcinga ezingale ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

"KAMBE ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

"KAMBE wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

KAMBE ke amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

KAMBE ke umbandela wokuzala unengxaki yawo ngamanye amaxesha.

Khawuphume egusheni Mfana, uyeke ukusoma KAMBE uziyeke neentsomi.

KAMBE ke nawe tywalandini uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
angaka.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,aliphiwe ngamakhwenkwe. 

KAMBE kubo bobabini ibilibhongo elingathethekiyo ukuhamba ngomoya.

KAMBE into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

KANGANGENDLELA ezazikhasela phantsi ngayo, kwanyanzeleka ukuba amadoda
azinike amathafa.

KANGANGENDLELA ishishini lakhe elalihamba ngayo, wakhawuleza wanemali
nezinto.

Umthandazo weli khaya ubudla ngokuba mde kangangokuba bade bozele
abantwana, bambi bavuswe ebuthongweni.

Wokuchazela ngoo"Sikhalo", "Zwi", "=How= =Long=", njalo njalo KANTI
nabadlali abaphambili  abanjengooKenny  Majozi, Ndaba Mhlongo, =Zakes= Kuse, =Winston=
Ntshona,  nooJohn  Kani, njalo njalo.

Kanti iyanceda ke nasesithubeni samasela ebusuku. 

"Kanti inene ndiyakukhumbula, Zuziwe."  

Khon'ngatshongo, mntwan'aseMaNgwevini, kanti ngoku siyalingana.

"Kanti ke le yona, Ngqosini, asingabo abayithiyileyo. 

"Andilibali mna eyokuphumza ingqondo kowabo KANTI intliziyo yakhe
isemalandalahla."

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

Kanti nasempothulweni kungokunjalo. 

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, UKANTI ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

"Kanti noNotizi uyakukhumbula, kudala nagqibelana."  

Ndingachitha ixesha lam kangaka, madoda, KANTI ndilichithela
ibhedengu?

Neemvumi zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi KANTI
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

Intonjane iselisiko eligciniweyo KANTI nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

"Ndingala amasoka amaninzi kangaka ndithambele kuye KANTI ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

Kanti akasayi kuphumla nalapho.  

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  UKANTI kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

KANTI ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo KANTI ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

"KANTI kukho ingulube ethile ayifake ekhwapheni?"

Xa esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, UKANTI
ke esona sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

KANTI ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

"Kuthe KANTI nyhani bufihle (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," utshilo
xa aphendulayo uSibusiso.

Zona zahlukana zishwabulelana KANTI bona bahlukana besithi abakhe babonana
bobuya babonane. 

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa KANTI hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

KANTI ke kuthi kwakucima izibane kubhenelwe kuFumbalele unyana
omkhulu.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho KANTI ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

"Ewe kaloku niyasidelela kuba singenazibhulukwe kanti zikho
ezintliziyweni. 

Kanti ngapandle kwaleyo eli xesha likhoyo lelomfazi nendoda. 

KANTI ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda KANTI uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

KANTI ke apha engqondweni kuye abona badlali-manqindi babalulekileyo
ngabo baphuma  eRhawutini .

KANTI ke nabazingeli babekholwa kukusinga bemi kwezi nduli.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

KANYE ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

Ebekholelwa KAKHULUKAZI kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

KAZI aba bantu akhwele nabo baza kuthi uncumela ntoni na, encumela
bani na.

Kodwa ngelishwa yafika le NZWAKAZI yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha KOOZELEKAZI, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Ngelo xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa UBONGIKAZI kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

EBENGUMONGIKAZI, ephangela  Kwikliniki  yasePhiri.

Ufanele ukwenzakala akuva ukuba ebekhe akabi mnandi lo MZALIKAZI wakhe.

Ethubeni wadibana NENTOKAZI ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
UMTHEMBUKAZI owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Ebeyithanda le NZWAKAZI kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi ELIWASAKAZI
awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi
nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika
selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa
 idemoni  yobukhwele esendiyikhankanyile kubafazi bakhe ababini bokuqala.

 Kwikliniki  asebenza kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, UMXHOSAKAZI
owendele kwaZulu.

NGUMONGIKAZI, uxelenga  eRhawutini .

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana NOMTHEMBUKAZI wamlobela kwelo lakowabo.

"Matse!  Kuluyolo ukukubuka wonwabile, uhleka, BHELUKAZI."

"Ndifuna le njakazi ibe mbi ifane nam."  

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi. 

Bobabini KE aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye uyazamkela
izithethe, izimbo nezintoyinto zomnye.

Kambe KE amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

Kanti KE ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

Nako KE yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
injalo, akugqiba ukuyifunda.

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi. 

"Mamela KE, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Uhambile KE yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo. 

Phofu KE naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Wena KE mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

Emva koko KE bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

Kanti KE nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

"Uyabubona KE ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

Nantsi KE ngoku imbeleko iziziqwenga nezijungqe, kuza kuthiwani?

Egoduka nje KE namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti KE ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Phofu KE ebesitsho engagudlanga bani uthile, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

Ebengumntu wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  namanye KE
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

Yena ke umfazi wayengayiva. 

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Ngoku KE bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

Phofu KE bethu loo nto ibingathethi ukuba ubachasile.

Phofu KE nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

Kambe KE nawe tywalandini uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
angaka.

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."

Usayithanda KE nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe imcebise ukuba ayitshate njengoko sekukhankanyiwe.

"Xa usitsho ke utheth' ukuthi uyandivuma?"  

"Ndingakhe ndingcamle ke?"  

Usajongile KE, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

"Kaloku nditshatile kwaye KE andilangazeleli ziphazamizo."

Nangoku basebenza  eRhawutini  KE ebengekamncami lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

"Kambe KE nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

"Kubuhlungu ukwahlukana, sithandwa, kodwa KE xa kufanelekile
masizixolise."

"Kunjalo, =K.K=., kodwa KE kunzima ukuzibamba kolu nxunguphalo."

Kanti KE owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa KE mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Nditsho ndisithi KE izulu lingadibana nomhlaba ukuba ndinokukulibala.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti KE neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Kambe KE nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Kodwa KE uMguqulwa nangona wayetshiphile engenanxibelelwano newabo,
wayesaphila ngenene.

UBakholise lo akayongulube;  yinyhwagi;  wena KE ungumhlangala.
Kunjalo kanye, Ntombentle, kwaye KE akusentsuku zatywala lifike elo
xesha njengoko nawe usazi.
Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Kodwa KE asingegqibi sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.
Kaloku yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye KE igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza KE
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Ngaphezu koko KE ebemhle umntwan' omntu, ecikizwe ngaphezu kwekhwezi
lokusa.

Konke KE apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Lafana KE ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

Kwaphuma wamnye ke owayethambile ekwalixumbululu. 

Waziqhuba KE ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada wanyuselwa kumgangatho
ongentla.
Kungenjalo yintoni KE bangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

Ebefanele KE kambe kuba olu daba lumphambanisile.

Kambe KE umbandela wokuzala unengxaki yawo ngamanye amaxesha.

Nako KE uThantaswa ehamba elila, esiya kukila  kutitshala .

Elinye laloo magumbi KE ebelinike uThantaswa lo ukuba ahlale kulo.

Kanti KE kuthi kwakucima izibane kubhenelwe kuFumbalele unyana
omkhulu.

Sesivile KE ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

Kanti KE nabazingeli babekholwa kukusinga bemi kwezi nduli.

Ukhathazekile KE naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

"Kanti ke le yona, Ngqosini, asingabo abayithiyileyo. 

"Nongxaki, khawundizele namanzi ndisele", uvakele esitsho uZithulele.

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.


"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

Mododa KHANIYEKE ndithwale lo mfana ndibone oku kubolekisana alilisela
ngako.

KHAWUFANE ucinge xa enokuthutha iinqwelo ngeenqwelo zombona emasimini,
kusavunwa, azizimelise ngenjonga yokuya kuzithengisela yena siqu.

Hayi KHAWUYEKE khe ndiye kuxelela uBawo ngezi zimanga ndiziva apha ngezam
iindlebe.

KHAWUYIVE ka Nonayithi nawe inyama yomzi wakho.

KHAWUME ke khe ndibuze Mvulane.

KHAWUYEKE kodwa ndiphendule uThandi, oku kokumnqwenelela impumelelo
ekongeni.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Ngendlela ANGAKHANGE ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

NDINGAKHANGE ndithethe nje kuthe kanti nam ndiwuxelele owam kuba ndithe
ndirhabula nje wabe nawo sowulungele ukuginya. 

Waqhuba kakuhle ke ezifundweni zakhe KUNGAKHANGE kubekho sikwasilima de
waya kufika kunyaka wakhe wesithathu ngethuba ekwenzeka ngazo ezi ziganeko
sesizivile.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha ZINGAKHANGE
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

UZibawu okoko ebemke noMphothulo AKAKHANGE abuye aphinde abonakale.

"Khange ndithi ndiyakuthanda."  

"Khange ndikubone ndingakhange ndikuve nangendleb' ukuza kwakho." 

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe .

UNongxaki, wakhawuleze wawazisa amanzi. 

Bathi bakutshata BAKHAWULEZA bafumana indlu emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib'
ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

Amasi akhawuleze afika ephethwe ngesiciko sikafephiwe. 
KEY#[KHAWULEZA]

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Wayesithi nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, AKHAWULEZE ayikhamele ayihlabele.

Kangangendlela ishishini lakhe elalihamba ngayo, WAKHAWULEZA wanemali
nezinto.

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, YAKHAWULEZA le  dyongwana  yahlawula.

Noko ke KWAKHAWULEZA kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

O!  Hayi wena, mkhozi, siyayifudumeza nje, kuba inento YOKUKHAWULEZA ibande
lakutshona ilanga.

Kucaca ukuba ufike endlwini WAKHAWULEZA waziphotholoza ngelaphu.

KUKHAWULEZE kwaphendula  uPolly  xa ndithi makhe ndimphandle nokuba kukanye
ngempama.

Ndandingatsho ukuba bangamfumana indlela AWAYEKHAWULEZA ngayo ukudlula apha
engathi umhlaba akawunyatheli.

Bendingavuyayo ke MamThembu ukuba  uVasiwe  lo EBENGAKHAWULEZA ende, kuba olu
vano lwabo noMadliwa andiluthandi.

Ndifuna ukuba uZoleka AKHAWULEZA abhale ukuze nam ndilifumane ithuba
lokukhuphela kweyam incwadi akubhalileyo.

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo WOKHAWULEZA aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

Akalindeli kude eve kwamkelwa kombuliso wakhe, koko UKHAWULEZA alandelise
amazwi.

Ndiza KUKHAWULEZA ukwenzela ukuba athi efika ekhayya ndibe nam ndingena.

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

"Khawume kancinci, Zuziwe."  

Kukhawuleze kwaphendula  uPolly  xa ndithi MAKHE ndimphandle nokuba kukanye
ngempama.

SOWUKHE wayibona iNdyebo yeSizwe yakutshanje?

Lonke eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

"Ndiph' ithuba khe ndiyicinge le nt' uyicelayo." 

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo."  

Nikhe naxaban' elalini?  

Xa ulibuza ukuba LAKHA laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba SIKHE siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

"KHAWUMFUNDELE iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Wakha wayiva inja engasakhethi namazwi abantu basekhaya? 

"Manene, KHANIYEKE ukundixelela izinto endingazaziyo."

"MAKHE ndilinge lona."

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba MAKHE nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Le nkosikazi SESIKHE sayibona yeyakhe koko seyiyeyesithathu.

Mhlawumbi kuya KUKHE kuthi huu kunale nkathazo yakhe ingaka yokusoloko
echukuzelelana nabanye.

Isonka ke asibuyi silunge ukuba intlama AYIKHANGE ilunge Bread doesn't come
abright if =the= dough has not been kneeded thoroughly.

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Asinabuchule konke ke ngemvela-phi yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoka YAKHA yada yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi
zaso zokutshona kwabantu nempahla efuyiweyo kwantama ukuba inkulu into ekuso,
kwase kusithiwa igama lasonguNtinkulu.

"Ndingakhe ndingcamle ke?"  

Hayi yeka ZENKIKHE ndivukele kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo ndisele
ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa leyo  yemali . 

Zona zahlukana zishwabulelana kanti bona bahlukana besithi ABAKHE babonana
bobuya babonane. 

Ndibona kungena uDlamini lo, waye ke nomcephe EBESIKHE sawufumana use
uphelile. 

NDAKHA ndamva imini yanye, ndaye andinqweneli kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba ndingaqabuka sendigqobhokile nam. 

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
AKHE akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

Wanga angathetha uThandeka, wabuya WAZINQANDA, ngelithi MAKHE alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba
yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

Nencoko yasemini akukho ukhe wayichaphazela. 

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya LALIKHE lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

Ukuba ubalekiswe kuba NDIKHE ndamtshiza inene ukuba kunjalo, andikabi
namfazi tu tu.

Kowu!  KHE ndeva kakhulu ngaye Tata kuba uBawo wayedla ngokubalisa gqitha
ngaye.

Njengoko sendikhe ndatsho ndathi Qwambi ndiyavuya ukufumanisa ukuba le nto
IKHE yafika ezingcingeni zakho, ndiluvuyela ngaphuzulu uthakazelelo othe
walubonakalisa ekuyithehteni kwam. 

NDIKHE ndabizwa nguLuncangwana, kuthiwe kuthethwa into yale nto,
kusontshwe, kusontshwe, kusuke kufumaneke ukuba le nto kuseluhayeni; ndisuke
ndigoduswe phakathi kweso sintsompothi.

Lithe kungathi KUKHE kwafa uDasha lo (Phu!  Andithethi ngawe mna ndithetha
noMaqhetseba).

IKHE yamfikela ingqondo yokuba aye kubikela  amapolisa  ngale nto kodwa
yathotyozwa yethi iseyinjece yimilowo  le nto ayikafuni mapolisa.

LUKHE lwathi mere uvalo kuThobelakhe kwakuthethwa ngomzi wakwaMafu.

Kanti ukuba UKHE waziqeshisa  ngoSathana  akuyi kuba lula ukwahlukana naye.

Ndiyavuya ukuva ukuba le ngcinga IKHE yafika ezingqondweni zakho. 

Babengaboni ndlela, nokuba ilucinya, iyenye besitho nokuthi, ukuba uQamata
UKHE wasipha nokub ngumntwana omnye zwii siya kumfundisa ade ayokufikelela
kwephakamileyo imfundo.  

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  YAKHA
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Lo mbandela UKHE wayenza madolwanzima inkosi, naxa yazomelezayo ethubeni.
This matter put =the= chief in problem though he because very powerful

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba EYAKHA yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Kuzo zonke  iilokishi  AWAKHE wahlala kuzo akayilibali  i-Alexander .

Akukho mntu WAKHA wazikhathaza ngokuthi okulisiko kuya kuthini na.

UMguqulwa WAKHA wakweli qela laya kuhlala  eMarshall  iinyanga
ezintathu.

KWAKHA kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, WATHI ebuya wafika kungasekho ndlu.

BAKHE bangabukela abafo baphesha komlambo.

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
IKHE imcebise ukuba ayitshate njengoko sekukhankanyiwe.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.


KHE ndive xabethetha ngawe, babengathi bathetha ngoyise.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, WAYEKHE ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Izinto ezivela kwamanye amazwe ZAZIKHE ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa AYEKHE avalwe yimikhosi  kaHitler .

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba EBEKHE ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Siza kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe KHESIQONDE ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

WAKHE waya kufika nakomaNew York apho wabona eyona ndlu okanye esona
sakhiwo siphakamileyo kulo lonke ilizwe i "Empire State Buildings", nezinye
iindawo ezinomdla; ukanti nakoma Washinton wayekhe waya kufika.

WAKHE ngenye imini wahambela kude emaphandleni apho wafunda lukhulu
ngabantu abaMnyama namaNdiya aseMerika.

WAKHA wayithi thupha ukuvala kwethu. 

Kwiminyaka edlulileyo WAKHA waya kufundisa kwesi  sikolo . 

KWAKHA kwathi ndii  ukuba kukho izinja ezinkulu
zingangama-thole eenkomo ezisuke zifune ukumqwenga umntu zakumbona.

Xa ndibuza ukuba ingaba KWAKHA kwada kwakho mntu usibonayo na esi silo
andifumani ntlabiso, basuka bonke abantu babhule besela besithi umntu othe
wasibona eso silo wayengaphindi abuye azokuxelela abantu akubonileyo, ibiba
kukufa kwakhe oko, kanti ke naxa ndibuza ukuba ingaba kukho mzi wakha waphelela
kweso siziba na ngenxa yokuba kukho mntu ubize igama elithi "nabulele"
andifumani, ndisuka nje ndive amabali okuba isiziba eso siyabizela.  

Kokwam ukubona le ndodana ithe qaqe ngolwazi nangobugqi kuwo onke amagqira
ENDAKHA ndawabona.

Andizazi ukuba zingaphi na kodwa ukuba ikho AWAKHA wayiphendula yaziwa
nguye. 

Kwimizi yonke ababedlula kuyo babefika babunyathele ububele kuba
kwakungekho nkosi YAKHA yathandwa ngamaXhosa njengoSarhili kumacala omabini
omlambo.

He-e! le nto ingumntu ayincanywa bububi EYAKHA yakubo, kuba uKhakhakha ko
wamana egwexana nomnye umfo kuloo madoda, kwada ngomnye umhla yaphakama loo
ndoda yambetha ngenduku.

Xa ndibuza ukuba ingaba kwakha kwada kwakho mntu usibonayo na esi silo
andifumani ntlabiso, basuka bonke abantu babhule besela besithi umntu othe
wasibona eso silo wayengaphindi abuye azokuxelela abantu akubonileyo, ibiba
kukufa kwakhe oko, kanti ke naxa ndibuza ukuba ingaba kukho mzi WAKHA waphelela
kweso siziba na ngenxa yokuba kukho mntu ubize igama elithi "nabulele"
andifumani, ndisuka nje ndive amabali okuba isiziba eso siyabizela. 

Asinabuchule konke ke ngemvela-phi yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoko YAKHA yada yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi
zaso zokuthsona kwabantu nempahla efuyiweyo kwantama ukuba inkulu into ekuso,
kwase kusithiwa igama lasonguNtinkulu. 

Asikokunyaba kwabantwana abangamakhwenkwe NDAKHA ndakubona oku.  

akukho nto WAKHA wamkhubekisa ngayo okanye ke mhlawumbi akukho mntu WAKHA
wazama ukuzisondeza kuwe kwaza kwasasazeka ubuxoki. 

"Kambe WAKHA wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Kanti ke mna bendicingela ukuba banokuthanda UKUKHE babethwe ngumoya.

Unontozakhe akazange alifumane ithamsanqa LOKUKHE abizwe ngegama lomnye
umzi, athi "yisekabani", njengamantombazana amaninzi. 

Wayibonisa incwadi leyo yothuka yatsho yazinika ithuba LOKUKHE ihlale naye
bucala baqwalasele lo mbandela.

Kuthe ke koku kuhambelana wazibalula umfo kaNgubombi, kwakhalwa ngaye
kumacalana onke suka wathi nokwaRharhabe wanqwenela UKUKHE ambone lo mGcaleka
udume kangaka ngokutyhuluba, zikho nezamaRharhbe ezazidelela iintyulubi
zinqwenela ukunga zingakhe zihlanganiswe nalo mfo wakwaGcaleka.

Uthe gqada phandle uThobelakhe efuna UKUKHE aphose iliso ezinkomeni
nasempahleni emfutshane.

Ndifuna UKUKHE ndiyiqondisise ke namhla kuba ngathi inesigezo phakathi.

Ithi xa ithetha ngomgwebo, kube ngathi YAKHA yakho kugwetywa. 

Kuthe xum yakutsho imbongi kwamanyelwa, BAKHA bayeka umzuzu nababetyhuluba
bamamela.

Eneneni naxa kwakungekho mntu WAKHA wayiphawula loo nto, wayengumdali
ngaphezu kokuba ngumfundi.

Kwezi ntokazi zazimana ukuphoseka kuye kwabakho nentombi kaZembe,
umNywabekazi, eyathi phambi kokuba imosule ukubila YAKHA yemisa phambi kwakhe
idlala, ithe qhiwu iqhiya yayo.

Ukuba unanto WAKHA wanyanisa kuyo uGakhulu, yile yokuba uMenzile
wayekhohliwe impela kukuphatha isithembu.  

MAKHE nditsho abantwana bakhawulezise into ephungwayo.

Ndithe MAKHE ndikrobe ukuba niphatheke njani na.

siphilile nathi, akukho nto, ntonje ndithe MAKHE ndize kunivelela kuba
ndigqibele kwiveki ephelileyo ukunibona.

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi MAKHE alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba
yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

Ke kaloku ndithi MAKHE ndiqonde ububanzi bawo.

Ngoko ke MASIKHE siyikhangele, ukucinga uthabathe amanyathelo ube nento
oyenzayo ndicinga ukuba kuko okulungileyo ngaphezu kokucinga uhlale kodwa
uwubona umonakalo apho ukhona. 

Ndive nje ndikukhumbula ndathi MANDIKHE ndizokubutha. 

"Kweso sithuba ke mGiqwa ndingasuka nje ndithi umhlekazi makawise ilizwi,
ndiya kucela ukuba ilizwi elo ingabililo elothi liphembe umlilo, ukuba umhlekazi
uSandile ebeneenjongo zokuphemba umlilo MASIKHE siqondisise kakuhle size ke
thina sisuke ngokuwotha.

MAKHE sikuxelele.  

NGEKHE ndibe sawuvula owam ngoku.

Ndixolele nayiphi into NGEKHE ndijibilike".

Phambi kokuba ahlale kwesi situlo uZolile KUKHE kwagatyulwa into ininzi
yothuli. 

Kwakukho isitya sokuchithela SINGAKHANGE sagatyulwa okungaphakathi oko
kwaphezolo. 

AYINGEKHE ibancede konke loo nto.  

Kufana  naxa kuthandazwa, dad'ethu ungavula phaya ebuhlanti uzikhuphe zonke
iigusha ALINGEKHE liwuyeke umthandazo igqobhoka ngoku livayo ukuba ukho
umonakalo oqhubekayo phandle, liya kulinda  u-Amen . 

"ANINGEKHE niwuqonde kakuhle nina umahluko phakathi kwazo ngenxa yokuba
esiya bahlala khona kuso xa esi behlala emakhaya."

Yini na mZangwa ukuthetha into ENDIKHE ndayicinga ngale njikalanga? 

Endleleni wahlangana nabantu bamakhasi amathathu, bathi kuye angafumana
intywenka EKHE wafaka apha  imali  engangeshumi, "thina silibuyise ngokuphindwe
kaninzi".

Kanene SELEKHE wabanga neenkomo zikamama esithi zisemalungelweni akhe, kuba
engunyana omkhulu.

Njengoko SENDIKHE ndatsho ndathi Qwambi ndiyavuya ukufumanisa ukuba le nto
ikhe yafika ezingcingeni zakho, ndiluvuyela ngaphuzulu uthakazelelo othe
walubonakalisa ekuyithehteni kwam. 

Le ntombi ibiqhelene nalo mfana SESIKHE seva ngaye, into kaMdaka.

Lathi ukuze life ilizwe suka kwada kwanyamalala uNongxokozelo, kwa-intombi
kaSarhili eyayiyimpelesi  kaNovili , kwarhaneleka ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo;
hayi ke ahloma amaGceleka, yile mfazwe SESIKHE sayikhankanya yaseSithebe ke leyo
kwakweli bali lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

"Khawume, Nzwaki, selusithi xa NDIKHE ndiphose libe linye nje kuphela.

Wakhe waya kufika nakomaNew York apho wabona eyona ndlu okanye esona
sakhiwo siphakamileyo kulo lonke ilizwe i "Empire State Buildings", nezinye
iindawo ezinomdla; ukanti nakoma Washinton WAYEKHE waya kufika.
\Kwenzeka okokuba athi ngokumbuza kwenye indlu AWAYEKHE walalisa kuyo, avele
kwigama lomntu okwangumi kuloo mmandla waloo mzi wayelele kuwo; wasiwa ke
kwakusa, waziwa apho.  

Ufanele ukwenzakala akuva ukuba EBEKHE akabi mandi lo mzalikazi wakhe.  

Ubona nje ndithe xa bendisiva iimbali zesi sifo kulaa mhlaba waseDutywa
njengoko BENDIKHE ndatsiba khona izol'elinye ndeva ndisoyika.

Ngenjikalanga wawungenakuba umnakane ukuba UBUKHE wambona kusasa kuba
wayegaxela isuti embala wumbi, athi chu umnqwazi ngesandla ngathi udlisela ngezo
nwele zolulwe kakuhle nolo nwele lwempunzi.

UBUKHE waphinda wathetha, ndiya kuphuma ngalaa mnyango.

Ndibona kungena uDlamini lo, waye ke nomcephe EBESIKHE sawufumana use
uphelile. 

Manene abekekileyo, silapha ngomcimbi EBESIKHE sawuvandlakanya apha
ngezolo.

Kambe bebekho nabanye abafana ABEBEKHE baziphose kule ntwanazana

Ethubeni kwacaca ukuba Lavisa ayimvumi impilo, waza ke  uLavisa  wanyanzeleka
ukuba AKHE acele ikhefu esibhedlele khon' ukuze abe nokonga uyise njengoko
wayesasele naye kuphela ngoku, kuba kaloku uNomvuyo wayesemzini wakhe, yaye noko
abantwana bakhe beselula.

Khawuyeke man NDIKHE ndimbeke kwindawo yakhe.

Hayi yeka ZENDIKHE ndivukele kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo ndisele
ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba SIKHE siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Yima ke, Sikhulu, KHE ndicinge.

Uze UKHE undicede, Magusha, undibizele uFestile lowo eza apha.

Ibali lethu ke liza kushikixa apha kuMangaliso, liqala apha kuKhohlela,
uMkwayi omkhulu, endothi ke phambi kokuba ndingene enkomeni NDIKHE ndiwalande
kancinci amaKwayi nemvela-phi yawo ukuze abe namhlanje akabalwa kakhulu
ebuTshawni apha. 

Athi akuba etshilo ajongana, wambi esiyana ngamehlo, ayidungudelisa loo nto
kodwa embekele umbeko wokokuba AKHE adibane ewodwa engekho yena phakathi kwawo.

Ndiyanicela, Maletha, ukuba NIKHE niphulaphule kum.

Akabi nalo ithuba lokumcela ukuba AKHE achophe afumane nento ephungwayo.


Zabhunga namaqabanekazi azo amabini ukuba ZIKHE ziye kutheza kwihlathi.


Namhlanje ke ufumene ithuba lokuba AKHE azityande igila akhe ayiphalaze
yonke imbilini yakhe. 

Khawume ke khe NDIBUZE Mvulane.

Ngoko ke masibize amadoda ambalwa awaziwayo kwawesigqeba SIKHE sigqugule
nawo kuqala. 

Ebesithi naxa akowabo AKHE amnike inqawa aqhumise uDingezweni. 

Into  ebhetele  KHAWUKHE uye kulinga kuMnu.
KEY#[KHE-SUBJ+SUBJ]

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
AKHE akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihaskhe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima.  

Mna bendisithi makabalekiswe kwaGqirha AKHE afumane nje oku  kwenaliti .

Khona ukuze SIKHE sifumane nethuba lokuxoxa nawo.

Umfo wakhe lo umcele ukuba AKHE ehle ehasheni bakhe bathethane.

Mna ukuba bekuya ngokwam bendifuna uhlale unje UKHE uze kusilungiselela aba
nomatse sihlala nabo.

Madoda ndibone ukuba mandinithi chu chu  ngeebhatyi  ndingathi  ikomiti  maze
IKHE isale kuba sinamalungu angabantu basetyhini kanti ke umcimbi lo ufuna
ukulungiswa ngamadoda.

Hayi khawuyeke KHE ndiye kuxelela uBawo ngezi zimanga ndiziva apha ngezam
iindlebe.

Ndicinga ukuba UKHE uze kuba lapha kum, ngeenjongo zokuba ukhe ufumane
impepho yaselwandle.

Zithe zakufika ezi ndaba kumzukulwana kaMlawu lo uSandile naye wanqwenela
ukunga ANGAKHE ayibone le ntyulubi ibabazwa kangaka kuba naye wayengemntu
ukuwuthanda umtyhulubo, eyintyulubi ngokwakhe, ngakwelo cala wayemfuze kakhulu
uyise uNgqika.
Waxhotyiswa lo mfo  ngemali  enqonqoziswa okokuba LINGAKHE lenze ngakumbi
limnyuse.

Wonke lo mgudu ngekuba ngelakhe ufuna ukuba ANGAKHE avuke uThandeka
amphazamise. 

UNGAKHE ulinge uzibize ngokuba uyinkedama. 

Ndiyakumbona apha kum ukuba unamandla AKUKHE andithi  chatha kuba
ndakumvisa into etyiwa ligqirha.

Sasithshilo sathi akulele nto kakade kweli gqwirhakazi, kodwa ke kuza
kucaca uza kuvela yena umntwana, SOKHA sibone ukuba lo uthiwe nqo ngempumlo uza
kuthini na ke".

Yhu!  Uya KUKHE ageze laa mntu ukuba uyekiwe.

Ndiya KUKHE ndiyigcine le ndlu kuba andikabi nandawo ndinokuyi thabathela
kuyo le mpahla.  

Uthobelakhe ujike kanye apho  ebhulorweni , emva kokuba ethembisile ukuba uya
KUKHA afike phambi kokuba ahambe.

Kulungile Mvulane ndiya KUKHE ndidibane noNonesi ndive ukuba olwakhe uluvo
luthini na  ngoVasiwe .

Kanti ke mfo wam ngathi uya KUKHE ulinde okomzuzwana.

Le yamasimi into NDIZAKUKHE ndiyibhekise kuMncedi.

Lo gama isithethi ebesimi sisaye kusula ukubila phandle siza KUKHE sifumane
ingoma.  

Abantwana baza KUKHE bashiyeke bona, Mkhozi.

Ndiza KUKHE ndifune inyongo yale nto ifunwa ngulo mfazi kum.

Into kaMfanti YAYIKHOLISA ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona IKHOLISE ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

Eyona nto yaba mbi yeyokuba ZAKHOLISA ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumnyama.

Abantwana babantu abababomvu BAKHOLISA ukuba nembeko ngakumbi
abafundisiweyo, kodwa yena uphokele.

Abazali bakhe bafuna UKUKHOLKISA ngokuyakumbona  esikolhweni  ukuba uyafunda
na kuba asimntwana low ukonqena  isikolo .

WAYEKHOLISA ngokunxiba impahla ezipetshiweyo nokuba uya eCaweni.

BAKHOLISA bamyeke aziqingqele ikamva lakhe ngendlela abona ngayo  kuba
ngoku ngumntu ebantwini ofumileyo.

UKHOLISILE uhambe kwangonyezi namhlanje kuba  isikolo  asingenanga ngexesha
esiqhele ukungena ngaso.

Khon'ngatshongo, mntwan'aseMaNgwevini, kanti ngoku siyalingana.

Kukhona kuyiwe kubhungwa ngengxaki  kaNozikweliti 

Ebesithi KHONA xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba MININZI
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, KODWA
siso nqo kwaye siyanambitheka.

Bathi kudala bethandana KODWA bebekade beyifihla loo nto.

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili.  

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

KODWA uNtsizi waselefumana ithuba lokubaleka  isikolo .

Mfamlibe izidubedube yayikade iyinto yabantu abakhulu KODWA namhlanje
nabantwana bayazingena.

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

 isikolo  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali KODWA akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

KODWA into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

KODWA ke yena waba neshishinana awayeliqhuba.
"Ndiyakuva Thantaswa, KODWA ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Kodwa wakhawuleza uDiliza wajikela ngaphambili, bema bajongana.  

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Ukupheka msinyane khona ipheka msinyane kodwa hayi ingxolo yakhona.

Uyise ubone ngenye imini kufika amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  KODWA mayela phaya  ngasebharini .

UZuziwe uthe bizine, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi.  

Naxa la maZulu ayezalana ngemveli nalawo aseNatala, KODWA la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

Naxa singenakuzibhala zonke izinto ezazimhlela lo mfo, KODWA incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, KODWA asekho namanye asabanga
unxunguphalo.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= KODWA
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Laa nto yembola yaba sele izindaba nje KODWA kungekho nto ityhulu kwelo
khaba litsha  lasesikolweni .

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Uthuthunjelwe yintliziyo, wazibhala zaluthotho KODWA kunani kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

"Andazi KODWA ingathi kukwaNgqika, lee  eCiskei ," uthandabuze watsho
uSibusiso.

Nasemva koko ke uye wabhala KODWA akwabikho nto icacayo.

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

"Bendifudula ndingakuvumeli, ntanga, KODWA ngoku ndiyinkuku esikwe
umlomo."

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

"Kubuhlungu ukwahlukana, sithandwa, KODWA ke xa kufanelekile
masizixolise."
KODWA ke asingegqibi sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.
Naxa wayengekho yena  eSharpville  ngaloo mini yomlo KODWA kwaba ngathi
wayekho.

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, KODWA amava anawo agqithile.

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile KODWA wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Iinkosi zakudala zazama ukukutshabalalisa ukufa KODWA kusafiwa
nanamhl'oku.

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi."  

"Kunjalo, =K.K=., KODWA ke kunzima ukuzibamba kolu nxunguphalo."

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa KODWA yena akanakungalihleki
elibona.

Naxa yena ebengazibizi ngokuba ulixhwele KODWA ubungenakufa uVimba
ekho.

KODWA ngelishwa yafika le nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.


Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Kuqala, kwakuthathwa abo bazifuneleyo KODWA ethubeni kuye kwafunwa
ukunyanzeliswa.

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

KODWA yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle. 

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, KODWA lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na KODWA usuka azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.
Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

KODWA ke uMguqulwa nangona wayetshiphile engenanxibelelwano newabo,
wayesaphila ngenene.

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ilali yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi.  

Namhlanje akungeze wazi ukuba umpu lo uwufumene njani na KODWA
awunqabanga xa ufuneka.
Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo KODWA ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.
Le nkosikazi sesikhe sayibona yeyakhe KOKO seyiyeyesithathu.
KEY#[KOKO]

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Akalindeli kude eve kwamkelwa kombuliso wakhe, KOKO ukhawuleza alandelise
amazwi.

Aligobanga, alisimeleli KOKO liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama luhadi oluzibethayo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, KOKO siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Nayizolo bendikutsalele umnxeba waza wnadindiza, wakugqiba akweza.

Ngomso uza kundiqhatha uthi ulibele waxakeka kwathini.

WAZIQHUBA ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka WADA wanyuselwa kumgangatho
ongentla.

Kuthiwa ke LAMFUMANA naye umKway' omkhulu lo olu khohlo-khohlo, lwalumthso
ome ke unkabi athi ukusuka akhohlele igazi, kwase kusithiwa ke
nguKhohlelintwebomvu;  yase iba ligama abizwa ngalo, elo.

Ngomothuko uyise WAMBUZA unyana naye akamsa kude.

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe .

Kwathi bekubuhlungu kuZuziwe ukubethwa ngamanqindi, kwaba buhlungu
ngaphezulu ukuhlekwa.  

YAMZAMELA  ipasi   laseRhawutini  WALIFUMANA.

Kodwa ngelishwa YAFIKA le nzwakazi YALAHLEKWA yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Zahleka zalila iinyembezi.  

LATHI lakuphela ixesha lesinkqamangelo sokusebenza emgodini, WAPHUMA.

WASUKA wangathi uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile esakuyibona le
nzwakazi yakwaDiliza.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu WAFUNDA wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Wathabatha ixesha elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi.  

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi WAMLOBELA kwelo lakowabo.

YAYITSHE yonke yaphela tu.

WATHI esilwa kwabe sekungasancedi nto kuba wayengenakuba sathathwa
 esikolweni .

Emva kwexesha WAYIFUMANA indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

WATHI engabhungisananga noyise wawuthatha lo msebenzi wathi akugqiba
akamxelela.

Kwakha KWATHI ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, WATHI ebuya wafika kungasekho ndlu.

Abazali bakhe BABHALA bancama.

YAMBONISA loo ncwadi, isakugqiba YAMOHLWAYA kanobom(inqununu.)

WANGENA enyuleni kwakhona uBakhulule, WAGXOTHWA ngaloo mini kweso
 sikolo .

WALEKELWABULELWA nguNomanti KWAZA kwagqibela uKhuziwe.

WATHI akuyenzakalisa WABALEKA esoyika ukugxothwa okanye ukubanjwa.

Andithi kaloku unina lowo ude WANEBHONGO naye ngolu thando lwabo,
WANETHEMBA elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

TAG#[=2=.7  Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

Ezi zinto zonke zamkelwa ngunina wazibeka emva  kwebhokisi . 

BAKHULA abantwana bada babadala umfo kaMfanti onwabile  eGoli .
WAKHAWULEZA uyise wadibana nogqirha othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

YATHI indoda esindileyo yalazi ikhaya.

Impendulo yaba mfutshane kakhulu ngenxa yokuba wayeselegqityiwe ngumoya
kaThixo uKhakhakha WAPHENDULA esithi:  "Ndibhale mkhokeli ndiya guquka."

Ngokukhumbula kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  YABULAWA kwaza kwazalwa uThema.

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, wamjonga ngamehlo amabi.  

WABIZELWA  kwiofisi  yenqununu uBakhulule emva koko, WAXOXISWA.

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo."  

Umntu oyaziyo  iGeorge  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
YAPHELISWA yaya kuvuswa eSoweto.

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba.  

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , BABONA sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Nangoku ke kwathi kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , KWAKHO
nendawo evulelwa amashishini.

BATHI bakutshata BAKHAWULEZA bafumana indlu emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

Sazeka sahlala ekhaya sonke akwabikho namnye uphumayo. 

bonke akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
sukutheth' isimanga.  

Wawaphakamisa amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

Impi eninzi YABANJWA yasiwa  eMarshall  =Square= le namhlanje yaziwa
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Kodwa wakhawuleza uDiliza wajikela ngaphambili, bema bajongana.  

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Umfo kaMfanti WABETHA ngenqindi phantsi wathi yena akasoze aye
emfazweni.

KWABUYA kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

WATHI uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  yahlawula.

KWABA ngazanywa ukucinywa akwanceda nto.

 ilokishi  endala yakwaDukathole yathi yakuchithwa YAVUSWA
 eNatalspruit .

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

UNkokeli WAMTHWALA wathi elotyolwa waba sel' ehlala naye kokwabo.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba WAQHUBA waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

Emva koko ke BAKHULA befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo BADA BAFIKELELA
kwinqanaba lokuphangela.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana WAYITHATHA ukutshayisa kwakhe
WAYIFUNELA indawo yokuhlala KWATHI kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

WATHI uphela loo nyaka waba loo mntwana selehlawuliwe wagqitywa.

WAFIKA umhla wokukhwela kwakhe wakhatshwa ngudadeboyise ukuya kumkhwelisa,
wakhwela ke.

WATHI uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

WASUKA WACAPHUKA xa kulapho ke uBakhulule KWATHI kuba wayesisiqhwaga,
WAMQHWABA ngempama.

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

WABA ngabongoza WASUKA yena uThantaswa WATHI tu, AKATHETHA nelimdaka.

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi
zimshiyile.  

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

Amakhwenkw' elali yabaThembu anomkhwa wokuwel' eze nganeno.  

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt'omkhulu waza kukhotha


Hayi, LIKHULU gqitha kuni.  

Loo nto IMBI kakubi kuba nabantu beli xesha abanazifuba. 

Ibe mfutshana kangako impendulo kaZithulele. 

Ibe MFUTSHANA kangako impendulo kaZithulele. 

BAHLANU umno wabo ekuzalweni, yena engomncinane koonyana.

Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
YAYIMBI kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Amanzi eZingcuka ahlala EMAHLE ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba EMNCINCI ngeminyaka
emibini kunaye.  

Impendulo yaba MFUTSHANE kakhulu ngenxa yokuba wayeselegqityiwe ngumoya
kaThixo uKhakhakha waphendula esithi:  "Ndibhale mkhokeli ndiya guquka."

 izikolo  ZININZI  ezilokishini  zizele zada zaphuphuma.

Bakhula abantwana bada BABADALA umfo kaMfanti onwabile  eGoli .

Abantwana  bakamvangeli  BABEBAHLANU, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Ngaphezu koko ke EBEMHLE umntwan' omntu, ecikizwe ngaphezu kwekhwezi
lokusa.

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba MININZI xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni.  

Eyona nto YABA MBI yeyokuba zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumyama.

"Ndifuna le njakazi IBE MBI ifane nam."  

Wayenobuso obuthandekayo, kodwa ABE MBI oyikeke xa enomsindo.  

Njengokuba indlela yeenyawo ese yade YANKULU ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

(Iingcinga)  Ziyayidudula ingqondo yakhe, ziyibuyisela kwimihla
yamnene, ESEMNCINANE, kwezo mini  zasesikolweni .

Bathi BEBANE balwe nomntw' omnye.  

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, EMBI, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

umzi wakwaXatasi emaCireni wawungemkhulu, UNGEMNCINANE.

Induluke yantinga KUNGEKUDALA, yabek' amaphiko esibhakabhakeni
okwexhalanga.(inqwelo-moya)

Abantwana  bakamvangeli  BABEBAHLANU, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Ekagqirha Mavulela imbali YAYIMFUTSHANE icace gca.

umzi wakwaXatasi emaCireni WAWUNGEMKHULU, ungemncinane.

phofu ithuba LALISELIHLE lokuba angabuya ende.

UZuziwe uthe BIZINE, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi.  

IBIMIBINI imisinga eqweqwedisa ingqondo kaKhanyisile.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, ZININZI izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Into ebisoloko imphazamisa apha kweli phephandaba INYE:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, INTLE, waziva ukuba
uyayifuna.  

Ewe zazikho iilali ezithe qelele ukuma, zakhiwe emadlelweni, kananjalo
ZINKULU, ziliqela.

Xa umkhangele USEMTSHA naxa engengomtshakazi.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, ISEMININZI iminyaka elisaza kuyihlala.

Indawo yokuqala akukho nomnye owathwalayo njengokuba SIBAHLANU nje.

UZuziwe wavela SEBEBADALA abazali bakhe. 

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi EMAHLE.  

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo ESEMNCINCI,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili.

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala NDISEMNCINCI endingafuni
kukuxelela yona."  

Nawo ALAPHA kwakule ndlu  ebhekileni . 

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi LIKWALAPHA, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto uzigqiba ELAPHA endlwini. 

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene NANGOKUBA
LAPHA emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

"Heyi, ntombindini!  asizontsana njengokuba SILAPHA nje," kutsho
uNtombini Dakana ngomsindo.  

"Kudala ndilapha."  

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  ESELAPHA. 

Oyiswe kukuzibamba xa KULAPHO umntwana wakwaDiliza, ancume kakhulu.

wawumema uSandile umdudo ukuba UBELAPHO kwakhe Komkhulu.

KULAPHO wafundela ukuqhuba khona umfo kaMfanti wada wafumana iincwadi
zokuqhuba izigadla.

apho uNyubatyha akhona KWAKULAPHO ungamfumana khona uDingezweni.

Koko unina wayengayihoyanga yonke le nto ezamisa imbiza EYAYILAPHO eziko
sele sinekile naye esifa ngumsi. 

Ungazikhethela ke nawe ingxolo EYAYILAPHO kudibene umtshoveni
newayilezi. 

Zithe zakusoloko zisematheni ezi ndaba zalo mfo wawumema uSandile umdudo
ukuba UBELAPHO kwakhe Komkhulu.

wayesazi okokuba KULAPHO anokufunyanwa lula

wayesazi okokuba KULAPHO anokufunyanwa lula ukuba abantu bomzi wakhe
abakakruquki nguye.

Wasuka wacaphuka xa KULAPHO ke uBakhulule kwathi kuba wayesisiqhwaga,
wamqhwaba ngempama.

Phofu ke naxa SENDILAPHO ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Akuzanga KUBE KADE yakhwela eqongeni eyokuqala ikwayala

Nokuba eli lilinge, lilinge endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude KUBE KALOKUNJE.

kubuhlungu kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje kungenxa
yokungazalwa Sulenkama, UKANTI yeyona nto ngeyayinconywa kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

Kukhawuleze kwaphendula  uPolly  xa ndithi makhe ndimphandle nokuba KUKANYE
ngempama.

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, IBIBAKHO naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

makaxhome  ibhatyi   kwipali  EYAYIKHO apho ngakubo.

BENDINGEKABIKHO apho ke noko mna.

Kanti ke AKUKHO konwaba xa ufakwa ngentloko kwinto ongayithandiyo

Kwiingxoxo zokuqala KWABAKHO ukungabonani okukhulu

Kodwa ke yathi yakudibana inqila yabefundisi baseRhabe ngenjongo yokuza
kubeka izandla uMbuleleo KWAKHO ukungevisisani kwabo ngenxa yeli tyala
abesandula ukulixoxa.

AKUKHO ke nokwahlukana nomntu onjalo, Mkhozi, kule ntanga ukuyo!

Nanjengokuba sesenjenje, AKUKHO ukurhoxa mfo kaMdaka, kufayayo.

"AKUKHO kuthini Qwambi, nochaza okuhlileyo

AKUKHO kungakhathali

AKUSEKHO nokunkqonkqoza bethu!

KUKHO ukubukulwa okanye ukushiywa enyanyeni

Kunyanzelekile ukuba ubenezwi. KUKHO ukusilandula KUKHO ukusivuma

KWAKUKHO kwabanye nezigqibo zokuba maze abethwe loo nqalintloko ndawonye
 netitshala  leyo imncedisayo bemke naloo nto apha.

BABAKHONA kubo abade baye kufika  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
kuthelekiswa nale nyambalala ihamba  isikolo .

Unethamsanqa lowo KUKHO ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

Umbekele umbeko wokokuba akhe adibane ewodwa ENGEKHO yena phakathi kwawo.

"IKHO int' ekhoyo phakathi kwenu." 

Nangoku ke kwathi kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , KWAKHO
nendawo evulelwa amashishini.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
KUKWAKHO nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe KUKWAKHO
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Kuthe kanti IKHO into ebalekwa nguNkokeli  esikolweni  naxa wayengazange
ayithethe.

KWAKUNGEKHO nokuba akhatshwe ngamahashe.

Amadoda awayedilinga loo mbizo athi ebuya kwaye sele KUKHO imiqodi evela
ngokwemidolomba kwiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu

"Uthi wena KUNOKUBAKHO intomb' engangam lo kwezi mini engenamntu
wayo?"
("..............................................................................
........")

Laa nto yembola yaba sele izindaba nje kodwa KUNGEKHO nto ityhulu kwelo
khaba litsha  lasesikolweni 

"Hayi akunjalo Qwambi uyaphazama, AKUKHO luthimbo kule nto, uthimbo lubakho
xa bekusiliwa,"

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi AKUKHO mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

KUKHO amawa awoyikekayo kumacala omabini omlambo. 

le mizi ke yakowabo isemathafeni kodwa phantse ukuba KUKHO umthi otyaliweyo
kuwo wonke umzi.

Kutheni kungathi KUKHO unyawo lwemfene nje kule nto yokukhutshwa kwam
ekhaya?

Zarhana ukuba KUKHW' into phakathi kwam noBhuqa njengokuba  nobhuti 
erhana.  

sesivile ukuba KWABAKHO ityala elaxoxwayo phakathi kukaNontando noMbulelo

Iintsuku zibethe zaqengqeleka njengesiqhelo eMaMpingeni KUNGEKHO
sikhwasilima ngaphandle kwabaphethwe ngumvandedwa  wesikolo  nethemba labo
lingafiki. 

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze KUNGABIKHO tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Zihambile zona iintsuku njengesiqhelo phofu KUNGEKHO nto icacayo
kuThantaswa ngaphandle kokunxunguphala.

Njengogoba kule lali yethu KUKHO ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali koku kucabela kwabafazi. 

Akukho qhina angazanga angalisombululi xa kuthe KWAKHO ingxuba-kaxaka
apha elalini.

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba KUKWAKHO
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

AKUKABIKHO ndawo iza kuwela mntwini ndisekho

KWABAKHO umntu ombonayo loo mntwana, phofu selevukile, ntonje esadengile.

akunakuba KHO bulungisa

Sazeka sahlala ekhaya sonke AKWABIKHO namnye uphumayo. 

Kwakuloo nto KWABAKHO umthetho obekwa ngabafana apho emakrwaleni wokokuba
yonke imihla xa aya emlanjeni eya kuhlamba maze aqonde kakuhle okokuba aza
kufundiswa iinduku zesidoda.

Impendulo ithi, akuzanga KWABAKHO kwamntu lowo ugama linguMkwayi

Kwakuloo nto KWABAKHO umthehtho obekwa ngabafana apho emakrwaleni

AKUKABIKHO ndawo iza kuwela mntwini ndisekho.

Ngethamsanqa AKUBANGA KHO mfuneko yokwenza oko.  

Ilizwi lithe AKUBANGAKHO mntu wokuphothula. 

kukhangeleka ngathi BEKUBAKHO isaqhwithi sekhephu.

Nayo ke le inyoka wofumanisa ukuba uninzi lwabantu aluyibizi emaXhoseni
iyahlonitshwa, kude  KUBEKHO imizi ekuthiwa ithwasa ngayo

Loo nto iyakubangela ukuba kungaze KUBEKHO namnye oya kuba nebango
elilelakhe yedwa

AKUKABIKHO nto zintsha

AKUKABIKHO ndawo iza kuwela mntwini ndisekho

Kucaca ukuba ebesazi ukuba AKUKABIKHO mpendulo

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, KUNGABIKHO mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni.  

ithi xa ithetha ngomgwebo, kube ngathi yakha YAKHO kugwetywa.

Nasemva koko ke uye wabhala kodwa AKWABIKHO nto icacayo.

ngokwasentsomini ke kukho inkolo yokuba igama lenabulele akufuneki libizwe
kuba bophela bonke abantu baloo mzi xa kuthe KWAKHO umntu olibizayo.

Xa kuthe KWAKHO umntu ozayo, yayisilwa de kube ngakumbi okokuba yindoda

Impendulo ithi, akuzanga KWABAKHO kwamntu lowo ugama linguMkwayi, ntonje
esi siduko sobukwayi sasuka sananyathiselwa kwindlu kaGando apha emaTshaweni
owaye kwangomnye woonyana bakaNgconde

Naxa WAYENGEKHO yena  eSharpville  ngaloo mini yomlo kodwa kwaba ngathi
wayekho.

"Ewe kaloku niyasidelela kuba singenazibhulukwe kanti ZIKHO
ezintliziyweni. 

"Intliziyo yalo inzulu kwaye ALUKHO apha emhlabeni udondolo
olunokufikelela emazantsi ayo.

"Maziqalekiswe zonke iinzwakazi EZIKHOYO emhlabeni."

AKUKHO nto yimbi ndiyaziyo.  

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe KUKHO ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube KUKHO
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Ngaphandle nje kwamaqela obundlobongela athe azazisa, KUBEKHO
 nawobupolitika  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
KUNGEKHO  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Kusele kamnandi kweli khaya, KUNGEKHO waziyo ukuba isizatha sesiphi.

Wayejonge emsingeni ngaloo mehlo akhe azele ziinyembizi, KUNGEKHO nto
ayibonayo.  

zaye zonke izizwe zilawulwe KUNGEKHO sikhalazo.

Ukubungezelelwa naxa KUNGEKHO mfuneko.

Wahlala uNofundile emzini wakhe waphela umnyaka KUNGEKHO gxeke, ethandwa
ngabantu bomzi wakhe nayindoda ngaphandle kweso sibini singoomkandoda

Kwakusenokwenzeka kwakhona athi efika nje esitishini kube SEKUKHO abamdwane
bomzi wakhe

Esingayaziyo yeyokuba KWAKUNGEKHO limbi na igama phambi kokuba kufike esi
sifo sokhohlo

KWAKUNGEKHO nto imkhathazayo ngaphandle kwamakhwenkwe agezayo.  

KWAKUNGEKHO unesivetyuma esinjalo  semoto .

KWAKUNGEKHO mntu wayebaxelele.

=2=.=8=  Kodwa KWAKUKHO umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

apho KWAKUKHO umtshotsho wamakhwenkwe.

KWAKUNGEKHO nto imkhathazayo ngaphandle kwamakhwenkwe agezayo.  

"BEKUNGASEKHO nto yimbi sinokuthetha ngayo?"  

ENgcingwane phaya kuthiwa BEKUKHO umfo obe namashumi amabini avisayo
ndithetha nawe nje ngoku akukho nale yokusengela abantwana

 Kwikliniki  asebenza kuyo BEKUKHO  noSister  Ngwenya, umXhosakazi
owendele kwaZulu.

Phofu ke nangona kunjalo BEKUKHO iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Abekwa kudala kule ndawo ngamadoda akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
AKUKHO namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda. 

AKUKHO nto ndizakuyenza ngabo

Indawo yokuqala AKUKHO nomnye owathwalayo njengokuba sibahlanu nje.

AKUKHO mntu wakha wazikhathaza ngokuthi okulisiko kuya kuthini na.

ndizama ukukubonisa ukuba AKUKHO nobuhle kule sinala ngele kwalaa mntwana
wakwaXolani.

AKUKHO nto uya kube uyizuze kweso siyatha somntwana.

Ungandikhaph' ukub' uyathanda, kodwa AKUKHO nto ndiyoyikayo.  

AKUKHO nto ndizakuyenza ngokuthoba kwayo.

Umntu AKUKHO nendawo yokuchitha uthuthu okanye inkunkuma. 

Ningazikhathazi ngam AKUKHO nto ndinayo.  

ENgcingwane phaya kuthiwa bekukho umfo obe namashumi amabini avisayo
ndithetha nawe nje ngoku AKUKHO nale yokusengela abantwana

AKUKHO mfuneko yokuba ndilinde ndide ndife

Apha kule lali yaseCentuli AKUKHO namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

AKUKHO themba lokuba angaze aphinde alungcamle oluyole kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

kanti nalo AKUKHO bani waziyo ukuba alinabo kwaphela ubulilungu.

AKUKHO nale yokusengela abantwana

Nencoko yasemini AKUKHO ukhe wayichaphazela. 

AKUKHO namny' endimoyikayo kubo.  

AKUKHO nto akugibiselela yona.

ukuzala kukuzibulala kwezi mini.Kukuzolula ke ngenene kuba AKUKHO sidumbu
singcwatywa siqothole, zonke ziyolulwa.

AKUKHO nto sofane sinyamezele ke xa usitsho.

AKUKHO kwanto andibizela yona ngaphandle kwembutho.

AKUKHO nt' aza kundenza yona.  

AKUKHO nomnye owaqhwalelayo. 

ngenene AKUSEKHO nto   ileli  lizwe.

Kwicala lamaHlubi KUKHO imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela.  

phofu waze njani ukuba KUKHO umntu ondim apha esinaleni.

KUKHO umingimingi lokuba wena uza kuphekela elaa xhegwazana.
kanye kweso siziba siphantsi koMadubela KUKHO izinja ezingaziwayo nokuba
zezikabani na.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi KUKHW'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, KUKHW' iintwazan' ezimbini zigqib'
ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Emva kwexesha elide uphawule ukuba KUKHO imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

"Ubungathanga na KUKHW' int' ofun' ukundibuza yona?"  

"Kanti KUKHO ingulube ethile ayifake ekhwapheni?"

KUKHO izifundo zokusika impahla nezokupheka

Ngakule ndawo yokuqubha KUKHO ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, KUKHO inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Kodwa ke, sisi, KUKHW' abant' abangevayo abalunga bakubethwa. 

KUKHO umrhano wokuba ifama iza kumkezelwa  eTranskei .

ubethe KUKHO indawo aza kutsiba kuyo.

KUKHO uduladula ophuma  edolophini  yonke imihla ngaphandle kwangeCawa.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba KUKHO isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Ukuba KUKHO enoduma iza kubuya ichetywe yenye.

AKUKHO qhina angazanga angalisombululi xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

ngokwasentsomini ke KUKHO inkolo yokuba igama lenabulele akufuneki libizwe
kuba bophela bonke abantu baloo mzi xa kuthe kwakho umntu olibizayo.

"Ndingavuy' usihambele kuba KUKHW' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

Ezinjeni KUKHO ooThap'nazo, ooNton'esebantwini noTsheleza. 

Xa sukuba KUKHO into enje ngale asinakuzinceda ukuba singayicingi sithethe
ngayo

Asothuki nangoku ukufumanisa KUKHO amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

kwacaca into yokuba KUKHO igobe apho.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba KUKHO into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba KUKHO into aza kuyithetha
namhlanje.  

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, KUKHO indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

KUKHO umrhano wokuba ifama iza kumkezelwa  eTranskei .

KUKHO abalala bejongile njengemivundla". 

"Kukhw' intw' endifun' ukubuza yona."  

Noko andikholwa ukuba KUKHO nto yaphukileyo

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje KUKHO into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba KUKHO umntu onaye kulaa lali yenu?"  

KUKHO umingimingi lokuba wena uza kuphekela elaa xhegwazana lakuthi sihlale
sobabini ngokonwaba

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho KUSEKHO
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika KUNGEKHO ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

Bahamba kancinci kuba KUNGEKHO nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, KUNGEKHO mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu KUNGEKHO waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Akukho nt'anokuyithatha apha kum, KUNGEKHO nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika KUNGASEKHO ndlu.

KWASEKUKHO esezihlala emahlathini zibuye sezande zangumhlambi.

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa KUKHO
into engxamisekileyo?

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa KUKHO ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo. 

Ukuba KUKHO engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

Nokuba eli lilinge, lilinge endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko NDABA KHOYO emhlabeni
kude kube kalokunje.

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba KHO eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

kubonakala ukuba UNGAKHONA umndilili.

La AKHOYO anele. 

kunyanzelekile ukuba ndiyibhekise kuni BEKHO aba bantwana benu.

xa ENGEKHO sifuna ukungakuva.

ngekungazange kunyamezeleke kuNdimeni ukuba waye ENGEKHO uninakhulu.

hayi kwaba  lithuba elikhulu ehleli nawo umfana lowo  KUNGEKHO nto
ithwalisa mehlo.

Naxa wayengekho yena  eSharpville  ngaloo mini yomlo kodwa kwaba ngathi
WAYEKHO.

AYEKHO namaxesha ogezo kolu qubho.  

Ngani ukuba ude uzikhathaze ngalo nto, YAYIKHO nje nenkosi, isiva
ngeendlebe, ibona ngamehlo.

Ingozi apho YAYIKHONA wayengafuni ukuba umfazi amqonde ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa AYEKHO aziphethe
kakuhle.  

ingathi UBEKHONA ukuba ngaba andiphazami.

kambe  BEBEKHO nabanye abafana abebekhe baziphose kule ntwanazana.

Ezi ntombi ziqondile ukuba IKHO into ekhoyo.  

Kodwa kucacile ukuba IKHO into emkhathazileyo.  

ndikubone kudala ukuba IKHO le nto ufuna ukuyithetha.

"IKHO indoda endinayo."  

Banokuba BAKHO abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba ZIKHONA
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

igqobhoka ngoku livayo ukuba UKHO umonakalo oqhubekayo phandle, liya
kulinda  u-Amen .

Ezi zifundiswa ziziindidi kuba kuzo BAKHO abafundisi-ntsapho,
abafundisi beLizwi, oosomashishini, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu ZIKHO izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

"IKHO int' obuyihleka". 

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "IKHO le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

BAKHO ke aba bathi esi siziba sasinenyoka apha enkulu ehamba ngoqhwithela.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe ZIKHONA iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

"IKHO int' ekhoyo phakathi kwenu." 

IKHONA yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

"Hayi bo, uKhanyisile wenza nje isheyi lokubaleka  neesali  kuba AYIKHO
le nto ayithethayo."

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko AYIKHO waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

AKUKHO mntu  unalungelo lokunyanzela omnye xa engayifuni into.

kwesi sihlanu samadoda usikhankanyayo noko KUKHO isibini endingasiqondiyo.

Akazi nto ngobomi  basezikolweni  apho isinqe sakhe SIKHONA.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, kodwa ASEKHO namanye asabanga
unxunguphalo.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko LUKHO kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Akanantloni kakade ukuthi swii yintlanga NDIKHONA?

Naxa yena ebengazibizi ngokuba ulixhwele kodwa ubungenakufa uVimba
EKHO.

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe INGEKHO imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Ndikhumbula ndilaliswa nguNozanqa egulela  ibhokisi , ephuphuzela uboya
lo Mbokothwana nawe UNGEKHO useBhayi. 

Intliziyo yakhe ISEBUGXWAYIBENI, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Yayiba yinto efana nomingimingi nasebantwaneni xa besiva esithi ikhaya
lakhe LIKUCENTANE  eTranskei ,  eKoloni .

Ndikhumbula ubunzima ENDANDIKUBO ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

"Amakhwenkw' agezayo ANOKUBA KWELI lenu icala kuphela. 

UMguqulwa wakha WAKWELI qela laya kuhlala  eMarshall  iinyanga
ezintathu.

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  EZIKULO mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

Waya kuma kufutshane nenye  yeevenkile  zabantsundu EZIKULOO  lokishi .

Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
SIKUYO yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  ESIKWINDAWO ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

ithe yakubuya phandle intokazi le, kucaca noko ukuba  isezingqondweni
ngoku, amathontsi emvula ayibuyisele kweli  SIKULO ilizwe.

ewe, wayehamba nayo  ifashoni  ade athi qabavu phambi kwayo ukuba iyangcemba,
kungemnandi kuye  KUKWESIKAMNEBESE.

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba
yintoni na emdlayo WAYEKWITHUBA lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

kwakucacile ukuba nokuba  yintoni na emdlayo  WAYEKWITHUBA lokumvusa yena
Thandeka amtyekezele.

7.=3= Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo WAYEKWISITHUBA samashumi asibhozo anesibini ubudala.

WAYEKWINTANGA yamakhwenkwe amadala, ekuthenjelwa kuwo emadabini.  

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
EZAZIKWIINDAWO ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

Abantu ABABEKWISITHUBA samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Singathi xa simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi UKWISITHUBA seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  UKOWABO mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe UKWISITHUBA sama-=61= eminyaka.

Ingqondo yakhe IKUTHANTASWA.

ndiyabona ukuba KUKWIXESHA lokufika  kweBhayibhile .

Umzi lo SIKUWO ngowakwaMfanti.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo IKWIPHEPHANDABA, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo EZIKWIINTILI ezingasemlanjeni.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi OKUDIDI lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi EZIKUDIDI lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Singathi xa simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi ukwisithuba seminyaka
EKUMASHUMI mane anesithathu.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke ABAKWESO
sithili, uninzi seluqinisekile ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya bakuba
befikelele exabisweni.

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa uyise EKWELI  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

UNtsizi yena wayeka xa  EKUFORM  =3= ngokusuka alwe nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

Ngexesha lokubhala kwethu eli bali EBESELEKUNYAKA wokuqala.

Ewe,wayehamba nayo  ifashoni  ade athi qabavu phambi kwayo ukuba iyangcemba
ukuhamba, kungemnandi kuye KUKWESIKAMNEBESE.

Uyise weva SEKUKUDALA ukuba waphuma  esikolweni .

Owu!  Thembu!  Ingani besendichazile nje ukuba KUDALA ndifuna ukumbona
ubawo ngeento zekhaya.

Mna sendizixolisile ngelithi siya kubonana KUNGEKUDALA.

Ngoku ke bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini KUNGEKUDALA.

Haeyi! Heyi! Heyi, IKUDE le kum nokuba sekwatshiwo.

bendinexhala leenkuni wena ubonanje, kuba  ZIKUDE.

bendingenamali. KULOKO ndingayithenganga  imoto  entsha.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa EKUNYE neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa EKUNYE neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Iinyanga eziphelileyo zazise zisesithandathhwini uKhohlela EKWA Rharhabe.

"Andazi kodwa ingathi KUKWANGQIKA, lee  eCiskei ," uthandabuze watsho
uSibusiso.

Wayentsundu ngebala, EPHAKATHI ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
unentsinga kakuhle.  

Bafika basebenza kumgodi OKUFUTSHANE  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Kwakunyanzeleka ke ukuba afune indawo yokulala kwenye yezi  lokishi 
ZIKUFUTSHANE  eRhawutini .

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba OBUPHAKATHI kwabaThembu namaHlubi.  

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo OWAWUPHAKATHI kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

khumbula ke okokuba uLanga umgama  edolophini  le inkulu, kuyiwa ngololiwe
emsebenzini yonke imihla, de kube ngcono kwabo basebenza kwidolophana zayo
EZAZIKUFUPHI kwaLanga.

Le nzwana ISEKUNENE kwakhe lisoka lakhe.

Ebelubuka kakhulu olu thando LUPHAKATHI koThantaswa noKhanyisile.

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa ELIPHEZU
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka IPHAKATHI  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

 isikolo  uyasiya xa ESEPHANTSI kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Yayigalelekile inkosana awayekade eyilindile, eqonda ukuba KUMHLA
wayindoda

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi ANOKUQALA ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

Naxa yena ebengazibizi ngokuba ulixhwele kodwa UBUNGENAKUFA uVimba
ekho.

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba AKANAKOYIKA inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili.

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, WABA NAKO
ukuma ngenyawo kwavela intloko. 

Kwaphendula uMamiya, inkosikazi  kaMvangeli , wathi:  AYINAKUBA
nguMlenzan' olibazis' uZuziwe.  

Akabanga NAKHO ukuzibamba uZuziwe wazama naye ukumtshicela.  

uwagqibile umntakwabo onke amazwi ABENOKUBHEKISWA kuloo mfana.

Umntwana othi efundisiwe ABENAKHO ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi kukumenza angabi NAKUTHANDANA
noBhuqa.  

Ewe! Kuba usuke WANOKUNYOLUKA okuthile, kangangokuba sendigqibe ekubeni
ndimnike inxiwa lakhe azakhele azihlalele apho kunye nezinto zakhe.

Wayengalindele nokuba uZuziwe ANGABA NAKHO ukuwaphendula amazwi akhe
okugqibela.  

akukho nandawo endiyaziyo ekufuphi ANOKUBALEKELA kuyo.

xa kunje andiqondi ukuba sinento ESINOKUYENZA thina ngokwethu.

Ngumnt' othen' ONOKUCING' int' enjalo?  

"Bekungasekho nto yimbi SINOKUTHETHA ngayo?" 

Banokuba bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
ABANOKUTHETH' int' engenakuphikiswa.  

waqonda ukuba ungumntu ONOKWENZA ngokubona kwakhe.

"Ungacing' ukuba ndingaba bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ONGENAKUQINISEKA ukuba ngamadoda enene.  

Zikhona iindwadunge ezixakekileyo EKUNOKUNIKWA zona izinto kunganikwa
abantu abangaxakekanga

Kuthe kuba ENGENAKUFUMANA ndawo yakulala apho  edolophini , wazimisela
ukucanda loo mdada namathafa ebusuku njalo.

Ndiziva NDINAKHO noko ngoku ukuthetha.  

Ndiziva NDINGENAKHO ukuzibamba nangona ndinexhala lokungena injece
yabantu ababini.

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile WAYENGENAKHO ukuyenza loo nto.  

WAWUNGENAKHO ukuyibona into engamnyana kuwe.

Wathi esilwa kwabe sekungasancedi nto kuba WAYENGENAKUBA sathathwa
 esikolweni .

KWAKUSENOKWENZEKA kwakhona athi efika nje esitishini kube sekukho abamdwane
bomzi wakhe

"Akwaba EBENOKUSIKELELEKA loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze NDIBE nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye ZINGABI NAKUQUBHA
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

"UNOKUTHIN' ukundikhumbul' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?"  
KEY#[KOP+NA+INF-TW]

"Amakhwenkw' agezayo anokuba kweli lenu icala kuphela.  

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
NDINOKUKULIBALA", uyawetyisa.

INOKUSINDA njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

kanti ke mna bendicingela ukuba BANOKUTHANDA ukukhe babethwe ngumoya.

Nditsho ndisithi ke izulu lingadibana nomhlaba ukuba NDINOKUKULIBALA.

"ANDINAKHO ukuxola."

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena AKANAKUNGALIHLEKI
elibona.

Kanti noNtombi ngokwakhe ANDINAKUFUNGA ndithi ibinguye.  

ANINAKULIPHAKAMISA nilikhuph' emanzini xa selizele.  

Aqaqambile engqondweni yakhe amazwi kaKhanyisile athi, "Thina
sobabini, Ntombentle, ASINAKWAHLULWA naziindudumo."

"AKUNAKUFUMAN' ixesh' elide kuneli xa ndihambele kwamalume."  

NDINAKHO ukunichazela yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

"Intombi AKUNAKUYIFANISA nenkwenkwe." 

Ngoko ke AKANAKUDE akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

"AKUNAKUSIKHOLISA." 

AKABI nakuzinceda ukuba abuye akhangele ezo nzipho. 

"Hayi, Bhuqa, AYINAKULUNGA loo nto."  

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba AKANAKOYISWA
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto.  

Thina SOBABINI asinakwahlulwa naziindudumo.

kucaca ukuba AKANAKHO ukuyinyamezela le nto.

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, AKABI NAKUZINCEDA wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


mhlawumbi ke KUNOKWENZEKA ukuba eli gama likaNtinkulu lavela kwabo bantu
bayihloniphayo

"Uthi wena KUNOKUBAKHO intomb' engangam lo  KwezAG# [=3=.=9=  Uza KUWUTHWALA
umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba liqandulwa ngantoni.

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza KUYIXINA le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

Ndisaza KUMFUMANA uThantaswa lo.

Kuza KUMNCEDA ntoni, mama, usisi ukufumane azifincelele empangelweni
akubona ukuba sele efincwe ziinzingo?

Kuza KUMNCEDA ntoni mama usisi ukufumane azifincelele empangelweni akubona
ukuba sele efincwe ziinzingo? 

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade EMTHATHA
okomntwana.  

Wasala uKhakhakha SELEZILAHLE phaya ezo mbola, enxibe iibhulukhwenguyise.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, IZIBONE apho zingena khona esihlontlweni.

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
WAYIBAMB'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Nakubeni uyise WAYEMSHIYE engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu selesemzini wakhe.

EBELAZI kunjalonje icebo aza kumzuza ngalo uThantaswa.

"Matse!  Kuluyolo UKUKUBUKA wonwabile, uhleka, bhelukazi."

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze LIMBONE engena
exela unyana wolahleko.

LIKUBONA usiza ngaphesheya phaya likwazi ngokunyathela ukuba ungubani.

Ngoku SIMBONA ecokomile umfo omkhulu ejija  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

WAWUNGAMVA esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Loo mbokotho WAYIQENGQA nje engayiva. 

Mna loo pulayima ndathi mhla NDIYABONA  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

MBONE ke ukuvuya kwakhe ukuvalwa  kwezikolo  engakhathali nokuba azibuyanga
zivulwe.

Ude wababona naba bantu wawusoloko unqwenela UKUBABONA uboyika phofu

"Unokuthin' UKUNDIKHUMBUL' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?"  

Kuthiwa inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena AKANAKUNGALIHLEKI
elibona.

Uthe akuphila uSiganeko WAMPHUTHUMA engavumi umfazi ukubuyela emzini
wakhe.

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile WAMALUSA esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

"Kudala NDIKUJONGILE ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "NDINIBONE
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

ZIMPHATHE iintloni esakwenjenjalo ukucinga.

La mazwi UWAGQIBE engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.


Yini ukundikhumbuza umhobe ENDIWUVE usenziwa yile ntwana yam incinci
izolo.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela BAMFUMANE ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

UKhanyisile lo yena EBEMKHAPHA, eza kuphethuka  eKimberley .

Ukuba BENDINGAYIBETHI ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba AKUTHANDE engazange
akhe akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

"Khange NDIKUBONE ndingakhange ndikuve nangendleb' ukuza kwakho." 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo YAKUMBONA entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto UZIGQIBA elapha endlwini. 

Siza KUBAYEKA ke bekhula njalo.

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi KUKUMENZA angabi nakuthandana
noBhuqa. 

"NDINGAYIJIK' ibe ngumbuz' ukub' uyathanda."  

Kutheni UBUNGAMBAMBI nje umaphule kubini?  

UNGANDIKHAPH' ukub' uyathanda, kodwa akukho nto ndiyoyikayo. 

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi AMQONDE ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Babeculela phandle ngokungathi BAYAMQHAYISELA ukuba ooyise bona
babathumele  esikolweni . 

Ukuba UYANDIBUZA ukuba ndibabulalela ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba liyitshisela ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

Uyayiphawula into yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana umva ngegama
AKUMAZI nokuba wayeziphethe njani. 

Le nto INDENZA ndihlasele ndibulale iyafana nale yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale. 

Wayesoloko EMCENGA-CENGA ukuba bathandane, abhebhethe uThataswa.

Le nto YAYIMENZA angakwazi ukuvuka ekhaya.

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi AMQONDE ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto IMENZE acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Ngendlela angakhange AYAZI uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

KHAWUMBUZE ukuba  abhetele  ngantoni na wona loo maqaba waya kuzifaka kuwo
selelolu thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

Xa ULIBUZA ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Xa ULIBUZA ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

"MANDIKUSHIYE khon' ukuze ndingakuphazamisi."  

ZIMPHATHE xa kulapho iintloni nodano uThantaswa, alile ngakumbi.

"Ndiyamaz' uBhuqa, ndiqhel' UKUMBONA xa ndiye kwamalume."  

Phofu behtu uyivumile into YOKUKULIWELA xa uthe wasikelwa indawo yakho.

NINDIBONILE xa ndithath' igogogo ndisiya kukh' amanz' emlanjeni.


Ze BAKUKHUSELE xa usuka apha. 

Akukho qhina angazanga ANGALISOMBULULI xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

 isikolo  UYASIYA xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

WAWAPHAKAMISA amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

BAMSHIYA baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.


Kaloku mna sekukudala ndasikwayo ngenxa yalaa gusha kaSidiya kuthiwa
NDAYIBA.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala WAYITHETHA,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi AWAYELIQESHILE, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Unina BAMXAKEKISE ngabantwana babo abamane bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto AZILUMKELE kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' EMANDULELE
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

UThemba ucango ULUVALELA ukugxotha umntwana. 

UThemba umsebenzi UWUYEKELA ukudedela uSipho. 

Utata isimemo USIVUMELA ukuya  eKapa . 

 Utitshalakazi  umculo UWUVELA ukukhuthaza abantwana. 

UThemba intambo UYITSALELA ukunyusa uSipho. 

Indoda icuba ILITSHAYELA ukukhohlelisa inkwenkwe. 

Umfazi umbona UMTHUTHELA ukukhusela indlala. 

Abantu NDIBAMEMELA ukuzalisekisa idinga. 

UThemba  ileli  UYITHOBELA ukunyusa uSipho. 

Abantu  ikomiti  BAYINYULELA ukuzilawula. 

Umfundisi ingxabano UYILAMLELA ukuxolisa ama-rhamente. 

Intombi ukutya IKUPHEKELA ukulungiselela unina. 

Inkwenkwe igusha IYIFUNELA ukuncedisa umfama. 

Inkwenkwe isigu ISITHIYELA ukubhabhisa intaka. 

Iindaba NDIZIXELELA ukulumkisa abantu. 

 utitshala  abantwana UBAKHETHELA ukubhalisa uviwo. 

UThemba isigebenga USIHLABELA ukukhusela umninawe. 

Indoda umphako IWUPHATHELA ukupha umfazi. 

Umama umbona UMKHUPHELA ukupha intombi. 

Inkwenkwe ihashe ILIKHWELELA ukuliqhelisa. 

UNosipho iinkuni UZITHEZELA ukuphelisa icimi. 

Umfundi incwadi UYIBHALELA ukubalisela uyise. 

Intombi NDIYIBIZELA ukupheka inyama. 

Umama  ihempe  UYIBUKELA ukuthengela unyana. 

UThemba inkosi UYIBULELELA ukunceda abantu. 

UNothemba usana ULUCINGELA ukulupha unina. 

 ibhola  NDIYIDLALELA ukolula umzimba. 

Umama umnqwazi UWENZELA ukufudumeza utata. 

Intombi umsi IWUPHEKUZELA ukunceda uSipho. 

Umfundi umbuzo UWUPHENDULELA ukuphumelela uviwo. 

Amadoda amakhwenkwe AWAYALELA ukuwalumkisa. 

Isigulana iyeza SILIGINYELA ukunyanga umkhuhlane. 

UThemba ikhaya ULIKHUMBULELA ukugoduka. 

Ixhego inyama LIYISIKELA ukunika inkwenkwe. 

Iinkuni NDIZITHATHELA ukubasa umlilo. 

Umfazi umntwana UMZALELA ukuvuyisa indoda. 

Umfundi isiXhosa USITHETHELA ukwanelisa  utitshala .

Ummangali isikhalazo USIBEKELA ukwazisa inkundla. 

UThemba inja UYINQANDELA ukukhusela inkwenkwe. 

Abantwana uyise BAMLINDELA ukumthwalisa impahla. 

Inkomo amanzi IWASELELA ukuphelisa unxano. 

Inkwenkwe imazi IYISENGELA ukuthengisa ubisi. 

Ixhegokazi intsomi LIYIBALISELA ukonwabisa aba-zukulwana. 

Ilifa NDILABELA ukuphelisa uchuku.

Umfundi isivakalisi USIGUQULELA ukunceda ugxa wakhe. 

USipho  imoto  UYIQHUBELA ukuyisa  egarajii . 

 utitshala  isifundo USIQALELA ukufundisa umfundi. 

Abantwana isifundo BASIFUNDELA ukuphumelela. 

Ixhego  imoto  LIYITHENGELA ukupha unyana. 

Igqwetha  imali  LIYIBANGELA ukunceda indoda. 

Le mibuzo ubesel'EYIBUZELA ukuqinisekisa uZenzile. 

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya KUMTHEKELELA kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

BEBESEBELUBHALISELE  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, WAMTSALELA
kuye efuna ukumphuza.  

Unina bamxakekise ngabantwana babo abamane BEBATHUMELA kuye ukuba
abagcine.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
KUKUWUTSALELA  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into EMTSALELA kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

"Ndingavuy' USIHAMBELE kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

"Ewe kaloku NIYASIDELELA kuba singenazibhulukwe kanti zikho
ezintliziyweni. 

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya WAYITYHALELA kude kuye.

Kunini NDIKUXELELA into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

"Nongxaki, KHAWUNDIZELE namanzi ndisele", uvakele esitsho uZithulele.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza KUWUFIKELA nawo.

Yinto abe EYIKHATHALELE ngantoni ukuzenza uyise waba bantwana.

Andithi kaloku uThantaswa lo ebedla NGOKUMNCOKOLELA ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

"UBULIKHATHALELE ngani ihlebo lentombazana?"  

Besendiyicingile ke naleyo ngenxa yokubona indlela AMNGQINGQELA ngayo
uMadliwa umntwan' am efuna ukuyiba ingqondo yakhe.

Baza kumangaliswa, mhlawumbi BADE bamcingele ngolunye uhlobo.]

WOKUKUXELELA ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

WOKUCHAZELA ngoo"Sikhalo", "Zwi", "=How= =Long=", njalo njalo kanti
nabadlali abaphambili  abanjengooKenny  Majozi, Ndaba Mhlongo, =Zakes= Kuse, =Winston=
Ntshona,  nooJohn  Kani, njalo njalo.

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto ZIMHAMBELA ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Nako ngenye imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, EKWAMXELELA
ngesi siyengelezane.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya KUKUXELELA ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Wena, Diliza, UBATHIYELEN' abant' abangazange bakone?  

"NIYENZELA ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?"  

Ukuba uyandibuza ukuba NDIBABULALELA ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba LIYITSHISELA ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

Abantu abaninzi eli xhego libancede NGOKUBATSALELA  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Mawethu akukho nto SINIBIZELA yona ngaphandle kolwimi esiluve
ngamahambanandlela.

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa SIKUKHELEL'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Xa aya etywaleni ebehamba naye sel' EMENZELE nentongana yakhe ngokwendoda
enkulu. 

Ngenye imini uBakhulule wada WAMBHALELA incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Egameni leNdyebo yeSizwe SIBANQWENELELA ulonwabo, impumelelo
neentsikekelo emtshatweni wabo.

"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba AMXELELE inyani umhlobo lo wakhe.  

Ngathi noko le ndoda INDIFIHLELE intloko ndakuthi ukujonga.

Ndiza KUKUBETHELA ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

Madoda, musani UKUBAVUMELA abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.

BAMNQWENELA uZweni ukuba abe ngumfundisi wabantwana babo.

Isimanga sesokuba noMaDlamini AKAMXELELI lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

Wayengoyiki UKUYIMELA inyani xa kufuneka ayimele.  

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
KUKUXELELA yona." 

Ndinakho UKUNICHAZELA yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

Ndamthembisa ukubhatala ngenyanga.  Ndithembisa abantwana UKUBATHENGELA
 iilekese 

"Ufun' UKUNDIBALISEL' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?" 

Akubuya abuye  esikolweni  nendaba zokuba uziphumelele iimviwo uyise
WAMXHELELA inkabi yequsha.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo ya, okanye yindoda ENGENAKULITYALWA
ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Ukunconywa OKUNGENASIZATHU sibambekayo, njalo-njalo.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa ENONTABENI.  

Ahleli wona amatye azinzile, atsho kube lula ukuwela naxa umlambo
UNAMANZI.  

Wathetha ngathi uyahleka esithi, Awu, bantu, SENOMZI naye? 

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo ENEZAWO
izinja. 

Ndiziva ndingenakho ukuzibamba nangona NDINEXHALA lokungena injece
yabantu ababini.

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka azive ENOCHUKU
esakumcinga okanye esakumbona.

Khona kutheni UNENDAWO ekrikrizayo nje mfanandini?

Eli xesha SELENABA bantwana babalwe apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

Ngenye imini waphuma kusasa enxibe kakuhle kuba umntu lo wayeseleNENDAWO
yokuzithanda.

"Wayesoloko ENAMEHLO angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

UFumbalele unyana omkhulu SELENEMINYAKA eliqela wemkayo eCentuli.

"Yinto nje ENGENAMSEBENZI eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa ZINGENANDAWO zinokuzonwabisa kuyo.  

Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza BENGENANDAWO yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
INGABI nandlela yokumphepha.  

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili EZINGASEMLANJENI.

Kambe kuthi xa sezimthimbe kanje iingcinga EZINGALE ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Lo UNGASEKHOHLO nguThantaswa Diliza, inzwakazi yaseTsholomnqa
kwisithili  saseMonti .

Owu!  Thembu!  INGANI besendichazile nje ukuba kudala ndifuna ukumbona
ubawo ngeento zekhaya.

kuthi ukuba KUNGOKUHLWA ibe ngathi akuyi kusa kungagwetywanga.

Waziqhuba ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada wanyuselwa kumgangatho
ONGENTLA.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango LUNGAPHAMBILI.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
KUNGALO mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada
waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

Oku komelela KUNGAKA kubangwa kukuthanda umsebenzi, nokuthanda ukuhamba
ngeenyawo.

Kambe ke nawe tywalandini uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
ANGAKA.

Uhlel' ixesha ELINGAKANANI nayo?  

Xa kuthe kwakho umntu ozayo, yayisilwa de kube NGAKUMBI okokuba yindoda.

Izinto ezimbini kuye zazingathumani manzi icuba notywala, kwakude kube
NGAKUMBI ecubeni, kuba wayesithi esebenza nje ehamba apho  elokishini  kube
kusisisi nje kuye nangemva kwakhe yinqawa eqhumayo.

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   ENGANGEERANDI  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Eli  Juda  laxhuzula  imali   ENGANGEEPONTI  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, WABA NGATHI
zimshiyile.  

Aba NGATHI amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi. 

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube NGATHI ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Kutheni le nto babase de kube NGATHI kuyatsha

kubuhlungu kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje KUNGENXA
yokungazalwa Sulenkama, ukanti yeyona nto ngeyayinconywa kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, KUNGENXA
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Phfou zona azikafumaneki kude KUBE NGOKU?

Mhlawumbi KUNGOKUBA ebelangazelela ukuba noThantaswa lowo endele
kwaZulu.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje KUNGOKUBA utshatile.

Phofu zona azikafumaneki kude kube NGOKU?

KWAKUNJALO nasezinkomeni, wayenazo kanobom.

Nako ke yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
INJALO, akugqiba ukuyifunda.

"Hayi AKUNJALO Qwambi uyaphazama, akukho luthimbo kule nto, uthimbo lubakho
xa bekusiliwa,"

Siphathekile, KUNJALO nje sesifile, anisaboni bantu!

Nokutya kwakuye kunqabe KUNGENJALO kunkinkishwe, umntu angafumani
yonke into le.

KUNGENJALO yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Nangani KUNJALO,  imali , impahla nokutya bayakuthenga.

Ebelazi KUNJALONJE icebo aza kumzuza ngalo uThantaswa.

Kuthi KUSENJALO akhumbule mhla babeye eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo kaZimelegeqe   ngo-1976  .

KUSENJALO futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

KUNGANJANI emva kwenyibidyala sekugqityiwe nokubhula ingqolowa?

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba KUNGANJANI na xa sivana."

Ulindele ukuba NDIBE njani Xa uza nento kum uze kwawena ubuye uyigushe?

"Andinaxesha lakoyika kuma phambi  kwejaji , ndingakhathalele nokufa
 maan  xa KUNJE."

wayezimisele UKUBA njengoyise, uMnumzana Bongile, naye eza kuphumelela
ibanga lobugqwetha.

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwom ENJENGEZINGCUKA.  

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama ANJENGOMXHAKA,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Singabala nje abe mbalwa ANJENGALA: abakwaMsomi,  iiVikings ,
 iiSpoilers ,  amaRashiya  nelamaZulu.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle EZINJENGOOZINKAWU, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Thina ngokwesithethe sethu apha kwaRharhabe ingxilimbela nentyulubi
ENJENGALO mfo wasemaKwayini asibuyi sahlukane nayo xa sithe sahlangana nayo."

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo EZINJENGOKUTSHAYA, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko okuzonwabisa kwabantu
ANJENGOONOBUHLE,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

Umntwana  waseRhawutini  ebesazi mhla kuza kungena oompondo-zihlanjiwe
 ABANJENGOOMA-ORLANDO  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=,
=Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 ABANJENGOOGIBSON  Kente uyabazi.

Nako ke yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  INJE ngokuba
injalo, akugqiba ukuyifunda.

KUNJE NGOKUBA ndikuxelela, mama. 

Akuthandeki ukulala kwentombi kude KUBE semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

wayenomdla loo mfo, kufunda nezidenge eziqonda kade kuye apho kuba
wayekwazi ukunyamezela de sibe SISEMGANGATHWENI kwelo banga zikulo kuba
wayexolele ukuhamba kade nezifundo asiphetheyo zonyaka ngenxa yabantu
abathabatha kade ukuqonda.

Ikhaya lakhe LISETSHOLOMNQA kwakwelakwaNdlambe;  ukutsho oko ke
ngumkhaya kuThantaswa.

Kanene selekhe wabanga neenkomo zikamama esithi ZISEMALUNGELWENI akhe, kuba
engunyana omkhulu.

Iinyanga eziphelileyo zazise ZISESITHANDATHHWINI uKhohlela ekwa Rharhabe.

Izifundo athe wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba asoloko ebhalela
kubazali echaza ulwazi athe wanalo oko waba SEMFAZWENI. 

izifundo athe wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba asoloko ebhalela
kubazali echaza ulwazi athe wanalo oko WABA SEMFAZWENI.

Wagxanya ke ngoku esenzela ukuba aziwele zombini i ibholoro  KUNGEKABI
sebusuku kakhulu

asisoze sayithwala into yokumiswa SISEZINGXAKINI zethu.

nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu  SELESEMZINI
wakhe.

nanko ehamba ebuzisa, athi  ESELOKISHINI  abe  esedolophini .

uThandeka WAYESENGXAKINI enkulu.

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
USENYANINI.  

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba NDISELUSIZINI lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.

ithe yakubuya phandle intokazi le, kucaca noko ukuba  ISEZINGQONDWENI
ngoku, amathontsi emvula ayibuyisele kweli  sikulo ilizwe.

into owawungabona ngayo ukuba lo mntwana  USENTLUNGWINI,  ziinyembezi.

Ndikhumbula ndilaliswa nguNozanqa egulela  ibhokisi , ephuphuzela uboya
lo Mbokothwana nawe ungekho USEBHAYI. 

Wafumana igumbi  eHostele  yamadoda kwindawo ekwakusithiwa
KUSEMASINGILINI.

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana SISEMLANJENI, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro ISEMAZANTSI.

Bafika basebenza kumgodi okufutshane  eStirtonville   ESEBOKSBURG , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Buza kulowo wandidalayo, wadala yonk' into ESEMHLABENI.  

Kuloo lali yaseCentuli ESESITSOKOLWENI seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive ESEKHAYA, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

UZuziwe uzive ESENGXAKINI.  

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe ZISETHEMBENI lokubonwa ngabafana.  

Ndiyathembisa kakhulu nam ukuba ndakusoloko NDISECALENI kwakho, ungaxhali
ndiza kubambisana nawe. 

Xa ESENGXAKINI uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

Ngenye imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha KUKWANYAMA ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Inokusinda njani BEBODWA apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Umbekele umbeko wokokuba akhe adibane EWODWA engekho yena phakathi kwawo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
LILONKE, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Igalelo laba bantu xa BEBONKE uyalazi.

"Kuya kuba lula ukudibana nawe xa  NDIPHAYA, ndikunik' impendulo
yam."  

Lo msebenzi ungaka uthathe le minyaka ingaka, wenzeka lo mfo kaMfanti
EPHAYA.

ZIPHI zona ezo gusha nezo nkomo siphila  komaRhawuti  nje? 

UZuziwe uwajonge ixesha elide amanzi omlambo, engasakhumbuli nokuba
UPHI na kanene. 

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba LUPHI na.

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba KUPHI, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

"Ndicinga ukuba ungawufumana ngethutyana ELINGEPHI kuyo umkhondo."

Yhu! UMbokothwana wanele, ib' INGABEHOBE kakade; xa konakele wamnye
kusalingene." 

KULAPHO kwakuqeqeshwa amajoni amhlophe.

Waya kwabanye emlilweni, kuba wawubaswe kangangokuba kube SHUSHU gqitha
apho

iminyaka esiphila phantsi kwayo  INZIMA kakhulu itsho iindlela zavaleka
lwale,  kunzima ukuchaza ukuba sivela phi na sisinga phi na?

KUNJALO kanye, Ntombentle, kwaye ke akusentsuku zatywala lifike elo
xesha njengoko nawe usazi.

KUBE NZIMA ukuyiphendula le mibuzo kuSinganeko

Wambuza okokuba lo mntwana wakhe ngaba umphuthumela okokuba aye kufela
phaya kwaSobantu na.  KUBE nzima ukuyiphendula le mibuzo kuSinganeko.

Kanti ukuba ukhe waziqeshisa  ngoSathana  akuyi kuba LULA ukwahlukana naye

Kanti ukuba ukhe waziqeshisa  ngoSathana  akuyi KUBA LULA ukwahlukana naye.

Wathi akufika ekhaya KWANZIMA ukumisa ngenkomo kwangeCawa kwafuneka alinde
usuku loMvulo

Eyona nto yaba mbi yeyokuba zakholisa ukubalekana ZODWA kuba KWAKUNZIMA
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumnyama.

Eyona nto yaba mbi yeyokuba zakholisa ukubalekana zodwa kuba KWAKUNZIMA
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumyama.

KWAKULULA ukumva umntu esithi "Uyamazi na uBani ohlala  eKoloni ?"

Kwathi xa EMGANYANA ukusuka ekhaya gqi angatye

NDILUSIZI ukunigangqela ngobusuku  njengoNikodimo , ndifunisa ngomntwana.

Kodwa NDIBUHLUNGU ukuphawula ukuba nakubeni nje nikhe nehlelwa zizihlo
ezinje

Kazi UNJANI na ukunxila kulaa ntselo bendiyibona phaya

Madoda, khumbulani okokuba into ongazange uyenze kowenu okanye yenziwe
nangabazali bakho AKULULA ukuyenza, mveleni lo mntwana

KUNZIMA mhlekazi ukuphimisela ndithi ndicinga oku noku kuba le nto inzima
yaye iyoyikeke.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi KUMNANDI ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.

KUBUHLUNGU mawethu ukuva iintetho ezihambisa umzimba ngezi  titshala  ziphuma
kuni.

Kunjani, KUMNANDI ukufundisa abantwana Mncedi?

iminyaka esiphila phantsi kwayo  inzima kakhulu itsho iindlela zavaleka
lwale,  KUNZIMA ukuchaza ukuba sivela phi na sisinga phi na?

"KUBUHLUNGU ukwahlukana, sithandwa, kodwa ke xa kufanelekile
masizixolise."

"Kunjalo, =K.K=., kodwa ke KUNZIMA ukuzibamba kolu nxunguphalo."

KULULA ukumisa ngeenkomo.

KUNZIMA ukusebenza, KULULA ukufunda.

Kwathi xa EMGANYANA ukusuka ekhaya, gqi idangatye

eli nyala lalenziwe yinkosi, kwaye ke KUNGELULA ukukhomba inkosi
ngomnwe,inkosi ayizanga yakhonjwa ngomnwe kwaXhosa.

"Kuya kuba LULA ukudibana nawe xa ndiphaya, ndikunik' impendulo yam."


BAMDAKA kukudlala.

Kwesi sithuba uZithulele unge ANDAKUFUTSHANE  kuNozikweliti  amkrwece
ayiyeke le ncoko. 

KUNGAMNANDI kum ukuya kuchitha khona ikhefu lonyaka.

Kwathi BEKUBUHLUNGU kuZuziwe ukubethwa ngamanqindi, kwaba buhlungu
ngaphezulu ukuhlekwa.  

KUMNYAMA kuye ngamasiko, izithethe nangentlalo yasemaphandleni.

Ewe,wayehamba nayo  ifashoni  ade athi qabavu phambi kwayo ukuba iyangcemba
ukuhamba, KUNGEMNANDI kuye kukwesikaMnebese.

UNtombi yena wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube NZIMA kuZuziwe. 

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo UNGENZULU kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

ewe, wayehamba nayo  ifashoni  ade athi qabavu phambi kwayo ukuba iyangcemba,
KUNGEMNANDI kuye  kukwesikaMnebese.

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, KUMNANDI kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

KUBUHLUNGU kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje kungenxa
yokungazalwa Sulenkama, ukanti yeyona nto ngeyayinconywa kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

Amehlo alo ASEBUKHALI kuba lisazithungela izihlangu  neesali  zalo.

a uthile, le nkwenkwe yeva okokuba kukho amakhwenkwe ANZIMA phesheya
kweQonce kwiilali zemiDushane, yaya.

Kwathi BEKUBUHLUNGU kuZuziwe ukubethwa ngamanqindi, kwaba buhlungu
ngaphezulu ukuhlekwa.  

Wayentsundu ngebala, ephakathi ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
unentsinga kakuhle.  

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, KUBUHLUNGU
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

Emehlweni wayefake  iigilasi  zealnga ezixhakaxhaka zaza ukwakhiwa kwazxo
zabamba ukuba LUHLAZA ngokwesibhakabhaka

Kubo bonke abafazi bakuthi akukho UBENJENGAYE ngokulunga nangengqondo

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza KUBA NJANI ngentsasa elandelayo. 

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo WAWUBOMVU ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

Ibikhe imfikele ingcinga ethi akanguye walapha, ngakumbi kuba yena
EBENTSUNDU ngebala.

Waye loo mfo kaMajeke uze kubonwa ekhululekile kunene, EMNANDI
nangokuthetha nangokwazi abantu: abe lo mfo eyimvumi, ayimbongi, nobugqira
bukwakho kanobomi bemichiza ingebubo obakuvumisa nakukhwitsa, nakuthini

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi
zimshiyile.  

Isivatho sawo SISEBOMVU krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
ukusivanga kwezinye iindawo.

Ndinakho ukunichazela yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo EBOMVU ziinyembezi.  

Izinto ezasoloko ZIRHONORHONO yimikhala. 

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa KUNGCONO
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

Xa kuthe kwakho umntu ozayo, yayisilwa de KUBE NGAKUMBI okokuba yindoda

"KUNGANJANI sidiban' apha ngeli xesha kule vek' izayo?" 

KWABA NZIMA xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika. 

KWANJALO ke, baza bakhula becinga okokuba bangamawele.

Ewe, KWABA NJALO kodwa singaphelanga isikhohlela kulo  asesikolweni 

okwenene KWABA NJALO, watsho ngekhwelo  elibukhali emisa, ema.

imeko yona AYIBANGA NJENGOKUTHANDA kwabo

Singabala nje abe MBALWA anjengala: abakwaMsomi,  iiVikings ,
 iiSpoilers ,  amaRashiya  nelamaZulu.

Ngulo mhlaba owenza amanzi ABE MDAKA, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni.

Singabalula nje ABE mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
ooma-=African= ==National== =Congress= avele ubukhulu becala kwiminyaka  yoma-1950 .

O-o-o ndiyakhumbula ngoku ukuba ukhe AKABI MNANDI

weva ukuba ebekhe akabi MNANDILO nzalikazi wakhe

Mhlawumbi kuya KUBA BHETELE

Wayethwele umnqwazi omkhulu omhle ubambe bungathi uza kuba  BUTHEKWANE
ngebala

Khawuphumle, Mkhozi, mhlawumbi nentloko le wena IZA KUBABHETELE

Yini wethu Qhinebe WANJE namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa kukho
into engxamisekileyo?

athi efika apho, ahlangana nento emehlo ABOMVU enxibe isidlokolo, eyathi
yawaganga engekahlali, yawasika.

Ndikunqwenelela ixesha ELIMNANDI, uyidle ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

Phofu ke ebesitsho engagudlanga bani UTHILE, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

Ubungozi bemibane sebuyinto nje yeengcinga zabantu ABABUTHATHAKA
unesivetyuma ESINJALO  semoto .

khangela umntu  ONJALO, ingaba intsingiselo yakhe ebomini iya phi na, xa
alolu hlobo?

Emehlweni wayefake  iigilasi  zealnga EZIXHAKAXHAKA zaza ukwakhiwa kwazxo
zabamba ukuba luhlaza ngokwesibhakabhaka

nto imothusileyo umntwana kukuva lo mfo esitsho ngezwi ELIMNANDI encumile:
Bhota.

Isiqololwane somfo ESINJEYA, silibale kukuchola amazimba eluthulini

uninzi lweelali ezo lingabantu  ABABOMVU.

"Uthi wena kunokubakho intomb' ENGANGAM lo kwezi mini engenamntu
wayo?"
("..............................................................................
........")

wawungenakho ukuyibona into ENGAMNYANA kuwe.

Laa nto yembola yaba sele izindaba nje kodwa kungekho nto ITYHULU kwelo
khaba litsha  lasesikolweni 

UKhanyisile lo ebeligatyana ELIMASHUMI mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, emfimfitha amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

Kwenzeka ngamhla uthile abezinye iinkonzo ABABALWA baya kwinkonzo leyo
wayengena kuyo uKhakhakha ngenjongo zokuphanda into angaba uyiyo enkonzweni

Yonke le mihlaba imiwe ngabalimi ABAMHLOPHE, abantu ABANTSUNDU abalapha
ngamalose

Lonke eli xesha acinga le nto ufundekelwa yintsholo EMNANDI yabantwana
besikolo. 

kodwa ke mfo wam uyalubona olu gezo nesi sidelo SINGAKA?

kwakuyinto entle kambe ukuhlangana kukaPhilabadane naloo nzotsholo
IMAQHOKOLO inguFido .

okwenene kwaba  njalo, watsho nekhwelo  ELIBUKHALI emisa, ema.

umzi kaMpholi wawusele ulinxuwa lebobosi, iintlanti ZIZE

Okanye ke noko yena wayengede abalelwe kubaphambukeli, apha kwaRharhabe
kwakukwakokwabo aye amaKwayi EKWANGAKO ukba maninzi kwelo lakwaNgqika, umXhosa
angafika kubantu bakokwabo ke wonwaba kuphele

nakubeni uyise wayemshiye ENGELUSIZI kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu  selesemzini
wakhe.

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
KUNGENJALO ahambe yedwa.  

KUNJALONJE uyakuya kwelooBawo-mkhulu engenaso nesi sokunyathela

xa KUNJE andiqondi ukuba sinento esinokuyenza thina ngokwethu.

Intetho yalapho YAYINZIMA kodwa yakhawuleza yalandeleka

Ilizwe LALIMAXONGO.

AYEMBALWA amadoda  ayeneebhokwe  ezininzi njengaye lo.

Kwelakusasa ilixa KWAKUNZIMA ukubakho kwabafana, babehlangana emva kwemini
bawaqhokre mpela bengawalinganiseli, nawo ezenzela kubo.

Ukhumbule kaloku ukuba ngelaa xesha lokukhula kwethu izinto
ZAZINGENJE. 

KWAKUMNYAMA oku kokuba ungaboni nento le.

BEBEMHLOPHE Sikhulu,  beneenwele ezinde.

lathi kuba ichibi BELINZULU wakhutshwa sesithe pitsi ukuzala isisu.

Inene sithi kuni ZIMBALWA izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

BAMBALWA abasaziyo isinqe sakhe.

Into yobumfama unamehlo IBUHLUNGU. 

Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, LUNZULU, lunamandla alingana
nawesikhukhula somlambo xa uzele.  

ethubeni ajika amazinyo azo  azinyanda, bambi abantu BAMAKANXEKA.

"Intliziyo yalo INZULU kwaye alukho apha emhlabeni udondolo
olunokufikelela emazantsi ayo.

Nokuba KUNJALO ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

AKANZULWANGA Sthubeni, uMadliwa ukhohlakele,  unochuku, unomona.

"Uyaz' ukuba KUNZIM' ukudibana kwethu."  

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, EMXHOLO uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ITHILE iphethwe ngumvandedwa.

Anentsingiselo ENZULU kubomi bakhe akuzikisa ukucinga.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi ELINGQABAVU uKhanyisile.

Ebenendlu EMAGUMBI-MANE kwalapho ePhiri.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye OBOMVU zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Intliziyo yakhe isebugxwayibeni, igutyungelwe ngamafu ANGQINGQWA,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Wakuthi phalaphala ngamehlo ubona intshetshevu yexhego elinwele
ZIMHLOPHE thwahla.

Kusatshilwa kwiindawo EZITHILE nangani loo nto ingeyonto yemihla
ngemihla.

Ziindulana EZIMNANDANA ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho EMYOLI nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Bathi bakutshata bakhawuleza bafumana indlu EMAGUMBI mane kwalapha
 eStirtonville .

Kwenzeka ngamhla UTHILE abezinye iinkonzo ababalwa baya kwinkonzo leyo
wayengena kuyo uKhakhakha ngenjongo zokuphanda into angaba uyiyo enkonzweni

Lo msebenzi UNGAKA uthathe le minyaka ingaka, wenzeka lo mfo kaMfanti
ephaya.

Zona zizakhela iingxukuma zeengxande EZISIXWEXWE ezifana nezo
zifunyanwa  ezidolophini .

Ukutyhamziswa zizithembiso EZIQOBOQOBO.

"Nam ngokwam, ndikunqwenelela ELIMYOLI ithuba."

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye OBOMVU wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
iingxaki EZITHILE abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Emva kwemizuzwana EMBALWA azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Amaqandangelo xesha aye sekukutywa kwabakhethiweyo intloko nomhluzi
ikukutya kweengcungcu EZIMILOMO mide.

Okwesibini, naxa wayeselenamabanga awaphumeleleyo kwafuneka   Ootitshala  
beqandule umhla nezolo kuba wayengxamele ukuba liqhathu EKUNZIMA ukulibonisa.

"Andilibali mna eyokuphumza ingqondo kowabo kanti intliziyo yakhe
ISEMALANDALAHLA."

Ukuthetha kwakhe kuyateketa laye ilizwe lakhe LILIKHULU libutshotho

Enye indawo uFumbalele lo mhlaba wawuthandiswa kukuba wawusisandle,
UKWASHUSHU.

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
EBOMVU, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
KUNGENJALO ahambe yedwa.  

KUNGENJALO masilinde uZuziwe achaze ngokwakhe konk' okwenzekileyo.

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye KUNJALONJE bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Phofu ke nangona KUNJALO bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Yaqengqeleka iminyaka kuhleliwe KUMNANDI, nabantwana bekhula.

Ahleli wona amatye azinzile, atsho KUBE LULA ukuwela naxa umlambo
unamanzi.  

"KUNJALO, =K.K=., kodwa ke kunzima ukuzibamba kolu nxunguphalo."

ndifik' apha emva kwemini nje umfazi ENGEKHO.

"Amakhwenkw' agezayo ANOKUBA kweli lenu icala kuphela.  

Ndinexesha lembutho kakade?

Wayentsundu ngebala, ephakathi ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
UNENTSINGA kakuhle.  

Lo mfo yayinguNtabeni Mlilo, ENEZINTO kakuhle.  

Umfo lo UNOBOM kuba ukhule  esidla  into ayithandayo kweli  Rhawuti .

UBUNELINYE idinga na ngolu rhatya

KWAKUNGEKHO nto imkhathazayo ngaphandle kwamakhwenkwe agezayo. 

Apha KULE lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

KULOO ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko KUMZUZU efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

KWIMIHLA yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi na.

KWEZOo ntsuku uKhanyisile ebesenza amalungiselelo okuya  eMabopane 
njengoko ebeza kuya kufundisa khona.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti KWEZINYE iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Kambe KUBO bobabini ibilibhongo elingathethekiyo ukuhamba ngomoya.

 KWIKLINIKI  asebenza kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, umXhosakazi
owendele kwaZulu.

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "KUBO bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?
KEY#[KUBA]

          [18485]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[=2=.=3=  Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

Kuthe noko kuba lalibusibekela elaloo mini abantu bathandela
ezindlwini. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Uyithetha kuba unenkwenkwe yomThembu oncuma nayo? 

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

Wayemazi kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi.  

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana. 

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

La mazwi uwagqibe engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.

Bathi KUDALA bethandana kodwa bebekade beyifihla loo nto.

"Ndiqinisekile bayakukhumbula, kudala wabagqibela."  

"Kudala ndilapha."  

"Kanti noNotizi uyakukhumbula, kudala nagqibelana."  

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

"Kudala sihlel' apha sobabini."  

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi
 eMonti .  

"Kusafuneka ndihlambe, ndikh' amanzi, ndigoduke." 

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza. 

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi huu KUNALE nkathazo yakhe ingaka yokusoloko
echukuzelelana nabanye.

Hayi ndilunge ndinje, ndiyifunda ngomhlathi kunomtwana  wesikolo 
oyibhala ibuye. 

"Akunakufuman' ixesh' elide kuneli xa ndihambele kwamalume."  

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye. 

Ndingas'ke ndingabi nabantwana kunokuba ndibafundis'obo bubhanxa.  

Ziindulana ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
NAMAKHWENKWE alusayo.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma KWALAPHA  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

KWANGOKUNJALO phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
KWANGOKWAKHA oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

KWASEKUSELE nje ukuva ukuba wafa.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha KUKWANYAMA ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Okanye ke noko yena wayengede abalelwe kubaphambukeli, apha kwaRharhabe
KWAKUKWAKOKWABO aye amaKwayi ekwangako ukuba maninzi kwelo lakwa Ngqika, umXhosa
angafika kubantu bakokwabo ke wonwaba kuphele.

KWASEKUKHO esezihlala emahlathini zibuye sezande zangumhlambi.

UVimba lo selefana nenyange lalapha kuba UKWASISO  isisele  senyathi.

Kaloku KWASEBUNCINANENI babefunda kunye  sikolweni-sinye .

Bebesebelubhalisele  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Ulindele ukuba ndibe njani Xa uza nento kum uze KWAWENA ubuye uyigushe?

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

Ngasemva, rhuthu umtshoveni kwalapho entla  kwebhedi . 

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Xa ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena KWAKANYE mhla laliye kukhupha amazinyo.

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile KWAKWEZO ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

Ikhaya lakhe liseTsholomnqa KWAKWELAKWANDLAMBE;  ukutsho oko ke
ngumkhaya kuThantaswa.

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo KWAMHLAMNENE.

Lathi ukuze life ilizwe suka kwada kwanyamalala uNongxokozelo, KWA-intombi
kaSarhili eyayimpelesi  kaNovili , kwarhaneleka ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo;
hayi ke ahloma amaGcaleka, yile mfazwe sesikhe sayikhankanya yaseSithebe ke leyo
kwakweli bali lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

Nezi ndledlana zakhe zingaqondakaliyo zokubela abanye izinto zabo
seleziphandle kuba  uVasiwe  uziphawule KWANTLANDLOLO.

Kwaphuma wamnye ke owayethambile ekwalixumbululu. 

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe KUKWAKHO
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Nawo alapha kwakule ndlu  ebhekileni . 

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Bathi bakutshata bakhawuleza bafumana indlu emagumbi mane KWALAPHA
 eStirtonville .

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
KUKWAKHO nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba KUKWAKHO
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Ude waba neminyaka emithathu waba selelekelwa KWAYENYE inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

Ziindulana ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya KWAKUNYE
namakhwenkwe alusayo.

Ndifuna ukubuya ndenze umsebenzi wam KWANGETHUBA.

Abayityesheleyo le migaqo ngabo baxheshwa zizinto ZAKWAMPUCUKO
nemisebenzi.

Ebenendlu emagumbi-mane KWALAPHO ePhiri.

Ligama nje eli lokuba wafuduka kuba UKWALILISO apha ekhayakhulu.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi KWALAPHO  eKimberley .

UBakhulule lo ebemfuna ngandlela zonke uThantaswa ukususela
KWAKWIINTSUKU zobutsha babo.

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Yena ucinge ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba IKWANGUTHENJIWE lo.

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini yena
waba nakho ukugqitha  KWAJ.C .

Enye indawo uFumbalele lo mhlaba wawuthandiswa kukuba wawusisandle,
UKWASHUSHU.

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Imigcobo eza kwenziwa ixoxwa igqitywe kwakweli bala.  

Apha KWAKHAYAKHULU njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali YAKWAZINYOKA.

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana WAKWAMVELASE, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi YAKWANKONKI
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Andithi kaloku uThantaswa lo ebedla ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe LAKWAZULU?

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni KWALAPHA
elalini.  

Ndijongile nje selexhinele ukuba kude kuphathe yena phaya KWAM.

Bandiphatha kakuhle xa ndihambele KWAMALUME.  

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto ZAKWAXHOSA,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Aziphose phezu  kwebhedi  umntwana WAKWADILIZA, alile.

Babehlala  kwinkomponi  YAKWAMZIKINYA.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda AKWAXHOSA akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Ungene endleleni eya KWAZIDENGE uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

Loo mini yaba yimini enkulu kwaZithulele  kuvele umafungwashe.

Ngoku ke bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo KWAYE
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
siso nqo KWAYE siyanambitheka.

Bayashiyana ngobukhulu KWAYE nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Kunjalo kanye, Ntombentle, KWAYE ke akusentsuku zatywala lifike elo
xesha njengoko nawe usazi.

Lo mhlaba kaMphasa uyimbunguzulu ngobuhle KWAYE utyebile.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi KWAYE uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule athe phithi yiyo.

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku KWAYE ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

"Intliziyo yalo inzulu KWAYE alukho apha emhlabeni udondolo
olunokufikelela emazantsi ayo.

"Kaloku nditshatile KWAYE ke andilangazeleli ziphazamizo."

KWAYE iinkabi zakhe zaziphakamile, zinqakraza ukuhamba oku.

Ngasemva, rhuthu umtshoveni kwalapho entla  kwebhedi . 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, KUFUPHI nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, KUFUPHI nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
NEZAPHESHEYA  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

EMVA koko wanyamalala ukuba engazange wabuya.

EMVA kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

EMVENI koko wathi yabalala akabisenza nelo theko lokuyalusa.

Bakhulela PHANTSI kwezo meko ke abantwana bakaMguqulwa, bengamaphuthi
ahlathinye noyise.

NGAPHANDLE nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Kwangokunjalo PHAKATHI komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Iziphango ezidla ngokufika EMVA kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

EMVA kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo. 

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, EMVA kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

EMVA kwexesha wayifumana indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

UZuziwe waya ezibukweni ehamba kancinci EMVA kokugezelwa nguDiliza.

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli PHEZU
kwelitye, elila ngumsindo.  

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa EMVA koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba OBUPHAKATHI kwabaThembu namaHlubi.  

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze PHANTSI kweNduli yakwaZidenge.

EMVA kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba PHANTSI kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

EMVA kweenyanga ezithile uThantaswa uphawule ukuba lithand' ukunqaba
ngoku apha ephepheni igama likaThenjiwe.

EMVA koko ke bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

EMVA kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

 isikolo  uyasiya xa ESEPHANTSI kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Aba bantwana bakaMguqulwa bakhule bengazi bomi bumbi NGAPHANDLE kobu.

NGAPHANDLE nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

NGAPHANDLE nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Kanti NGAPHANDLE kwaleyo eli xesha likhoyo lelomfazi nendoda. 

Sikrokrela ukuthi noko yayingajonganga kumgxotha NGAPHANDLE
kokumohlwaya.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu NGAPHEZU kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

NGAPHANDLE nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Zihambile zona iintsuku njengesiqhelo phofu kungekho nto icacayo
kuThantaswa NGAPHANDLE kokunxunguphala.

NGAPHANDLE nje kwamaqela obundlobongela athe azazisa, kubekho
 nawobupolitika  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

Oku kubangelwa kukuba PHAKATHI kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Ngelishwa ke ayenzi mahluko phakathi kobusuku nemini.

Yini inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu,  utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini. 

Lo mthetho  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-1961  ude
wagqitywa EMVENI kokuba onke amaqela  obupolitika  abaNtsundu avalwa umlomo.

NGAPHANDLE nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho NGAPHAKATHI ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

NGAPHANDLE nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

KUFUPHI nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

Nanko uZiki ebhadula ebheka kwaNomejele.

Andiva Rhadebe kodwa ndixakiwe kuba naku unje.

Nanku umzi ecaleni kwendlela

Nqanda!  Nqanda MaMpangela nantso inja ibaleka necala legusha.

NAKO ngenye imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, ekwamxelela
ngesi siyengelezane.

Uyabora ke natnso into endiyifunayo.

nanku uNonesi eyimvuze-mvuze yendlezane.

Nanku noYaliwe esiphathele  iti !

uninzi lwabantu lwaluse lufikelele esigqibeni sokuba uKhohlela akazali kuba
naku abafazi bakhe bokuqala bengazanga baphathe mntwana.

Andazi ke ukuba uyifihlela nina kuba ingam kuba naku endibukula.

NAKO ke yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
injalo, akugqiba ukuyifunda.

Nanku naloo loliwe selefikile.

Nali itakanae enamkelwa ngalo apha kweli khaya lendlala.

Ewe nje nanku naye selehamba eyithetha loo nto esithi ndimlibazisile.

NAKO ke ukuchathana bobabini bada baya kutshona ngaphaya kwendulana.

Kufuphi nesikolo NANKO uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

NANKU naloo loliwe selefikile".

NANTSI ke ngoku imbeleko iziziqwenga nezijungqe, kuza kuthiwani?

Ngexesha lokubhalwa kweli bali NANKO eyinqununu eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

NAKO ke uThantaswa ehamba elila, esiya kukila  kutitshala .

Ewe nje NANKU naye selehamba eyithetha loo nto esithi ndimlibazisile.

Yafuna ukuwavungamisa amaKwayi ndaweni-nye nelali yakuHolela iphela le nto
kuba kaloku uninzi lwabantu lwaluse lufikelele esigqibeni sokuba uKhohlela
akazali kuba NAKU abafazi bakhe bokuqala bengazanga baphathe mntwana.

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
MANDIZE andise koogqirha belo zwe. 

"Yhu!  isikolo  MAKASINCAME njengenja incame icuba.

Ndiyazi ukuba kudal' usithi MANDIKUVUME, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

MASIYEKE, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa.

Hayi, mfazi, MASICINGE enye into. 

"MANDIKUSHIYE khon' ukuze ndingakuphazamisi." 

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela MAKAHAMBE ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda." 

MAYIKUCACELE mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

"Eyam inkqubo ithi:  Intomb' enye MAYIBE nenkwenkw' enye, inkwenkwe
ibe nentomb' enye."  

Abantwana bethu MABANGAWELI kulo mgxobhozo siwela kuwo thina. 

UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Yathi ibuya ingoma aye engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu SELEMANA ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho SOMANA
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

....izidumbu EZIMANA ukuqholwa.

KUAMANA kufika abantu kweli khaya beze kukhuza bewaphindaphinda la
mozwi....

Thina madoda akwaXhosa sizizinto ezithanda UKUMANA zibuthelana zisidla
amathol eendaba.

Emva kokuhlala ixesha elide eSinxago NGOKUMANA enqandwa ngabantu, uNzingo
wada wancama wahlala ekhaya.

EkaNongxokozelo ke yabangwa yindelo kaNgangelizwe inkosi yabThembu owathi
wee rhoqo WAMANA ukubetha umkakhe  uNovili , intombi kaSarhili lo, ngokunga uthi,
"ndifuna uyihlo ngaphaya kwakho,"nalapho ke uSarhili akazanga angxame waba
ngathi akayiboni le ntoyenziwa yile nkosi yomThembu.

Ukufika kweencwadi kuye kukhulisa ukuchaswa kukaNzingo yilali, bada bambi
BAMANA ukuyibhekisa le nto nakunceyana.

He-e! le nto ingumntu ayincanywa bububi eyakha yakubo, kuba uKhakhakha ko
WAMANA egwexana nomnye umfo kuloo madoda, kwada ngomnye umhla yaphakama loo
ndoda yambetha ngenduku.

Kwala ngaminazana ithile afika amadoda lawo evela emsebenzini enxilile
onke, afika nje AMANA ekucukuceza ukupheka kwekrwala eli, elithuka.

Undikhumbuza umfo ka Tshonophi, ufike unkabi SELEMANA ukwakha amaxhaka
encumile emana ukujonga phezulu ngathi uyayibona le Nkosi ahlangana nayo ephatha
kuthi gxezu kancinane ezimazini kuba umfo unenjezu, laye igwangqa lakhiwe.

Yathi ibuya ingoma aye engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu SELEMANA ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Umandlalo wakhe WAWUMANA ukuthshixiza, kucaca ukuba uguquka futhi.

uT WAYEMANA esiva abafana namantombazana bethetha ..

Kwezi ntokazi ZAZIMANA ukuphoseka kuye kwabakho nentombi kaZembe,
umNywabekazi, eyathi phambi kokuba imosule ukubila yakha yemisa phambi kwakhe
idlala, ithe qhiwu iqhiya yayo.

uze UMANA usiza naye. 

wonke ke lo gama wokuba ebona le mibona uZeni KUMANA ukuthi tha engqondweni
yakhe izinto awayezixelelwa  ziititshala  zakhe.

Yinja etheni yona le IMANA ilala-lala ngathi ngumniniyo.

Zamthso akonwaba uNofundile ezi ntetho, suka nabantu ababebonakalisa
ukumthanda bachasela kude, walilolo, wayinto EKUMANA kukhonjiswana ngayo
ngabantu.

Bavakala BEMANA ukundumzela besithi, "Yinto ngobunto bayo le, ongaka umdudo
asizanga siwubone,"benyakazela abantu ingathi ziintubi, kubomvu
kusisiqhoqhobela.

Zaphambana iintokazi ZIMANA ukugibisela ngeeqhiya zimbi ziziphosa zonke
kuye zimosula umbilo.
KEY#[MANA-TW-SIT+INF]

          [18687]
Key1#[
Key2#[
Key3#[
Key4#[
TAG#[Nqumama uTozana owayedlala utyeketyeke nomnakwabo uSigogoyi, ejamela
uGobidolo EMANA ukukrwaqula unina ngelibuzayo.]

Wayengathi akayihoyanga yonke loo nto iqhubekayo EMANA ukuzigxezula nje ezi
ntokazi ngelo liso lizele uthando nobo buso buzele uncumo, lithi iliso lakhe
ukuba lithe lahlangana nelentokazi umbone omdala eliqoboza elakhe.

Zijikeleze kabini kathathu wabonakala umfo wasmaKwayini sel'ephakathi
kwazo, sel'EMAN'ukwakha amaxhaga besitsho ngengoma ephantsi bengakhwazi besithi:
"Uzumnced'umhlob'akho  Ungabisamenjenjalo, umhlob'akho".

Undikhumbuza umfo ka Tshonophi, ufike unkabi selemana ukwakha amaxhaka
encumile EMANA ukujonga phezulu ngathi uyayibona le Nkosi ahlangana nayo ephatha
kuthi gxezu kancinane ezimazini kuba umfo unenjezu, laye igwangqa lakhiwe.

Kwalile ethubeni kwavakala EMANA engqukruleka, ekhutywa, yathabatha ithuba
loo nto ada avuka buthe dlwe utywala.

Mandithi, Sikhulu, ndimvile omnye EMANA esithi "=Yes= =Yes=, =Yes=!" emana
enqwala nangentloko, ehleka.

Kwaye kudala NDIMANA ndiyiva le nto yalo MZ noMO.

Unina bamxakekise ngabantwana babo ABAMANE bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika.  

Uyise ubone ngenye imini kufika amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa MAYELA phaya  ngasebharini .

Kwancokolwa ZIMBI yakhe yayekwa leyo  yemali . 

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala,"
atshilo amazwi elandela u-ewe. 

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

Kusenjalo futhi qatha UMHLA babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

Wayesithi MHLA awise yanye kudikwe wonke umntu.

MHLAWUMBI kungokuba ebelangazelela ukuba noThantaswa lowo endele
kwaZulu.

Baza kumangaliswa, MHLAWUMBI bade bamcingele ngolunye uhlobo.

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela.  

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani NABELUNGU bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

UTHANTASWA yena ebenamashumi amabini anesihlanu eminyaka ezelwe.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo WONA ujonge ngaselutshabeni. 

UNtombi YENA wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

INTLALO yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

UNTSIZI yena wayeka xa  ekuForm  =3= ngokusuka alwe nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

Kwalinganwa ngamasimi, kwalinganwa ngeziza, iingqondo ZONA zishiyana
ngayiphi indlela?. 

 UNOWINILE  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi awaluke.

UKHANYISILE yena ebesithi nguNtombentle xa embiza ngenxa yobo buhle
bakhe.

Babeculela phandle ngokungathi bayamqhayisela ukuba ooyise BONA
babathumele  esikolweni . 

Egoduka nje ke namhlanje UTHANTASWA yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki YENA engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

ISOWETO yona idibanise  iilokishi  eziliqela ezinye zazo izezi:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.

Hayi, Ngqosini, AMAKHWENKWE wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo ENTLE yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

Waba NETHUBA elincinane lokufuna umsebenzi.

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba UNYANA omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo ENKULU nogwebu OLUNINZI, ube ngathi ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Kuthi qatha engqondweni imini ababeye ngayoeThekwini, beyokubukela
UMDYARHO omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Yena ucinge ukuba le YINTATHELI entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Xa uphuma phandle ubethwa LIVUMBA elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi EZINE zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Nangoku ke kwathi kwakwakhiwa  ILOKISHI  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
nendawo evulelwa amashishini.

 ILOKISHI  endala yakwaDukathole yathi yakuchithwa yavuswa
 eNatalspruit .

Ngakule ndawo yokuqubha kukho IBALA elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika KULWANDLE olikhulu, olunzulu.  

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala EZINGAMABOBOSI
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
AMAHLE asemlanjeni aya kumthuthuzela. 

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho INYOKA enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

UMpandla USENOMSEBENZI omkhulu endifuna ukuba andenzele wona.

Kwicala lamaHlubi kukho IMITHI emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela. 

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  OORANTABILE  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Lonke eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga IZINTO ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

IMITHETHO emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959= ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye neminye izelwe lo
mfo kaMfanti selephumile.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala UMNTWANA wamnye ogama linguJongikhaya.

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni. 

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe ELIHLE kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

"Yintw' EMBI, okanye lihlebo?"  

Loo mini yaba YIMINI enkulu kwaZithulele  kuvele umafungwashe.

IXesi asimlambo MKHULU kakhulu.  

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba NGUMTSALANE
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
EZAZIKWIINDAWO ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

Kanti ke kuthi kwakucima izibane kubhenelwe kuFumbalele UNYANA
omkhulu.

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa KUBANTU
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Ayembalwa amadoda  AYENEEBHOKWE  ezininzi njengaye lo.

BABENABANTWANA abahlanu.

Andithi kaloku unina lowo ude wanebhongo naye ngolu thando lwabo,
WANETHEMBA elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo EZIMBI, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  EZINCINCI okusisimanga.

Uyabona Nonesi, umntu othanda ukusoloko ehleli ngabanye abantu AKANAMKHONDO
mhle.

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye AMAKHULU,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, wamjonga ngamehlo AMABI.  

"Ukho," uphendule ngelizwi ELINCINCI uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba amxelele inyani umhlobo lo wakhe.  

Zandithuka NGEZITHUKW' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
NGENDEBE endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Eli  Juda  laxhuzula  imali   ENGANGEEPONTI  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.
Kungadlulanga XESHA lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe ABANTU abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali BANTU baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Eyesibini yazala IINTOMBI ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

Uya kubona into EMBI ngawenyama. 

"Yintoni le ifun' ixesh' ELIDE kangako?" 

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi ELIKHULU kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

Wathabatha IXESHA elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi.  

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla AMATSHA uhambele phambili uyimbumba edibeneyo.  

"Akunakufuman' ixesh' ELIDE kuneli xa ndihambele kwamalume."  

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' AMANINZI ukuba ndineentomb' ezininzi."  

Eyokuqala, uMaNdamane, yazala ABANTWANA ababini kuphela, amakhwenkwe
odwa.

ABANTU abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

"Ndingala AMASOKA amaninzi kangaka ndithambele kuye kanti ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

Wazimisela ukuba uza kuvula ISHISHINI elikhulu nokuba  yivenkile  okanye
 ikhefi .

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' OMKHULU waza
kukhotha.  

Ngoku simbona ecokomile UMFO omkhulu ejija  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

IINDAWO ezininzi ngelo xesha apho  eRhawutini  zazisengamathafa,
kungekakhiwa kuzo.

Njengoko sesibona, INDODA enkulu iphantse yabe ishiyeke yodwa nangona
izele.

UFumbalele UNYANA omkhulu seleneminyaka eliqela wemkayo eCentuli.
KE
"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'INTO entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.
IMPI eninzi yabanjwa yasiwa  eMarshall  =Square= le namhlanje yaziwa
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe AMADALA abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula EZINKULU,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

INTOMBI enkulu uBulelwa yathwalwa lisoka langakulonina eQholorha xa
wayesenza ibanga lesithandathu.

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa ABANTU abadala.

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka OMTSHA, nangeemini zemitshato.  

Mfamlibe izidubedube yayikade iyinto YABANTU abakhulu kodwa namhlanje
nabantwana bayazingena.

UMaKhumalo lo watsho ngesigelekede SENKWENKWE entle kunene.

Emva kwexesha ELIDE uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo. 

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana ABANINZI emzini. 

Wayekwintanga yamakhwenkwe AMADALA, ekuthenjelwa kuwo emadabini. 
UMguqulwa wahlala IMINYAKA emine engazange wabhala.

Yihagu etheni yona ixhelwa IINYANGA ezintathu? 

Kodwa asihlalanga xesha LIDE.  

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' ELIDE
kangaka, Zuziwe?  

Wahlala ethe cwaka ixesha ELIDE ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

Yathatha IMINYAKA emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

Kodwa ke asingegqibi sitsho kuba  NGUYEHOVA  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.

UKHANYISILE lo yena ebemkh =5=.1  UKhanyisile lo yena ebemkhapha, eza
kuphethuka  eKimberley .

"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba amxelele inyani UMHLOBO lo wakhe.  

ABAZUKULWANA aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  athe
wafuna ukuncediswa.

Ukuba ungumhambi elingazange limbone liza kukubona ngokubetha KONTAWO
olu lwakho.

UMZI lo sikuwo ngowakwaMfanti.

Ndaphawula ukuba uSipho wayebuya egushe into NGOKWENDLELA le wayehamba
ngayo.

Waye NOMNTWANA lowa ubumthumile akaveli.

Akuba egqibile amadoda anikela KWIKHANKATHA lawo liwase kwindlu yawo esele
ilungisiwe, lawathabatha laya kuwangenisa.

Impi eninzi yabanjwa yasiwa  EMARSHALL  =Square= le namhlanje yaziwa
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu UMBOKOTHWANA lo namhlanje ungasandaziyo. 

UNozimanga ude waxobuluka kuloo  bhedi  wavela emnyango wabiza
INKWENKWANA le iqeshiweyo. 

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, INTO leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Ligama nje ELI lokuba wafuduka kuba ukwaliliso apha ekhayakhulu.

Phofu yona ingqondo yakhe ibilubengu UBUKHALI obu.

Mhlawumbi kungokuba ebelangazelela ukuba NOTHANTASWA lowo endele
kwaZulu.

La madoda ayezise umonakalo owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda NOONKOKELI aba  esikolweni  esinye.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo LOWO uyekwe phakathi.

Inxulumene NESHISHINI eli loo nto?

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho LE unayo.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Ndisaza kumfumana UTHANTASWA lo.

Namhlanje akungeze wazi ukuba UMPU lo uwufumene njani na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

Elinye laloo magumbi ke ebelinike THANTASWAa lo ukuba ahlale kulo.

"Akundiniki nethanjana eli, Zuziwe?"  

UTHANTASWA lo ebengomnye wabantu abathanda ukufunda iNdyebo yeSizwe.

Naxa UMVULANE lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali UKHEHLE lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

UBAKHULULE lo ebemfuna ngandlela zonke uThantaswa ukususela
kwakwiintsuku zobutsha babo.

Ngezo mini UTHANTASWA lo wayesathiwe lwale ziingqondo zobuntwana.

USITHAMAFU lo wayehleli apha  eRhawutini  isithuba seminyaka engamashumi
amabini.

Andithi kaloku UTHANTASWA lo ebedla ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

UBAKHULULE lo ebengumfana oliciko, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

=5= IXHEGO eli njengoko sesivile selijongwe nguye ngento yonke ethi
inqongophale.

UKHANYISILE lo ebeligatyana elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, emfimfitha amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

UMAKHUMALO lo watsho ngesigelekede senkwenkwe entle kunene.

UMFO lo unobom kuba ukhule  esidla  into ayithandayo kweli  Rhawuti .

Kambe ke AMAXHOSA la luhlanga oluneziphiwo eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

UVIMBA lo selefana nenyange lalapha kuba ukwasiso  isisele  senyathi.

Ebengeyonzwakazi kambe UTHENJIWE lo;  ebeyintokazi nje enomkhitha
ongabalaselanga.

1  Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana ABA bedlalaqathanaye. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

UBAKHOLISE lo akayongulube;  yinyhwagi;  wena ke ungumhlangala.

UBAWO uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Andithi kaloku UNINA lowo ude wanebhongo naye ngolu thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

UMANTLANI lo akazange abe sathanda ukubuyela eCentuli ukubhubha
kukaninazala.]

Kaloku UMFO lo wayesebenza ngeemini zobutsha bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
UMZI lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

Ngaphandle nje KOHLAZA olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

IZOLO oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 
KE
Umntu oyaziyo  iGeorge  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
yapheliswa yaya kuvuswa eSoweto.

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa NGAMATHEKO okuzonwabisa kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

Umntu akukho NENDAWO yokuchitha uthuthu okanye inkunkuma. 

Ilizwi lithe akubangakho MNTU wokuphothula. 

Ngethamsanqa akubanga kho MFUNEKO yokwenza oko. 

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho MFUNEKO yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni. 

Ingxaki yakhe yaba  YIMALI  yokukhwela ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

La maqela ayishukumisa intlalo yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ZIIMEKO zokuhlala  namapasi .

Lo mfo WAYELICHULE lokuyinyanga impahla yakhe ngamayeza esiXhosa.

Waba SISISULU sokungxoliswa ngakumbi ke namhlanje.

Lawo YAYINGAMAZWI okuyeka kwakhe ukufundela esakhe isiqu, wakhula ngakumbi
ekulungiseleleni abantu.

Ingxaki yakhe yaba  yimali  YOKUKHWELA ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje INGENGAWO okuhleka.


Ezi ibiba ZIIMINI zokonwaba nezokudibana kwabantu ngezemidlalo.

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki LIQAQA lokusithela. 

YINGQONDO nje yokubanga, nentliziyo ekhohlakeleyo ebangela yonke loo nto.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje INGENGAWO okuhleka.

ASIYONDAWO yokuphambukela kwezibhadu-bhadu le.

Waba ngumongikazi ogqibeleleyo NAKWICALA lokubhelekisa.

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose KWICHIBI
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci KWINDAWO yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

kunyaka wokugqibela  KW I-J.C  . apho wagula sisifuba

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba
yintoni na emdlayo WAYEKWITHUBA lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

ENDAWENI yokuphendula wasuka walila kakhulu uZuziwe.  

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe ZISETHEMBENI lokubonwa ngabafana.  

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba NDISELUSIZINI lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.

NDINENJENGO yokubabela kakuhle ngokulinganayo ilifa lam aba bantwana
kwangaphambili kokuba ndife.
KE
Abasebenzi ababuya babuye emigodini banento YOKUSIQHAYISELA  ngeRhawuti 
ingathi thina zange sayibona loo  Rhawuti .

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi NANDLELA yokumphepha.  

Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo YAKULALA, bengenanto yakutya nakunxiba.

Ngenye imini waphuma kusasa enxibe kakuhle kuba umntu lo wayesele NENDAWO
yokuzuthanda.

NDINEXESHA lembutho kakade

 IMALI  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika ephepha loo ngozi.

Hayi wena, mkhozi, siyayifudumeza nje, kuba INENTO yokukhawuleza ibande
lakutshona ilanga.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena WAYENOMKHWA wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

Wayengazanga waba NALO ithuba lokuhlala.

Onke amanzithinzithi NAMAHLANDINYUKE okuhlala  eGoli  amfumana.

Amakhwenkw' elali yabaThembu ANOMKHWA wokuwel' eze nganeno. 

Kwacaca into yokuba yayingumfo ONAMAVA okufundisa.

Yonke ke le nto yehla ngexeshana elifutshane kangangokuba angabi NALO
ITHUBA lokumbulela.

"ANDINAXESHA lakoyika kuma phambi  kwejaji , ndingakhathalele nokufa
 maan  xa kunje."

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha ABANENKOLO yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.


Ndiziva ndingenakho ukuzibamba nangona NDINEXHALA lokungena injece
yabantu ababini.
KE
EbeneeNJONGO zokuphemba ulilo.

Akukho mntu UNALUNGELO lokunyanzela omnye xa engayifuni into.

Umntu ONENTO yokuhambisa ngumntu onento ekhe ithetheke ivakale.

Loo nto icacisa ukuba iimpundulu nooThikoloshe bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo INKOHLAKALO yokubulala. 

Siyayifudumeza nje, kuba INENTO yokukhawuleza ibande lakutshona ilanga.

Usule iinyembezi NGELAPHU lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , NANGOSUKU lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

Phofu behtu uyivumile INTO yokukulimela xa uthe wasikelwa indawo yakho.

Ongasihambiyo  isikolo , uyazizamela IINDLELA zokuphila ukuba
akasebenzi.

Wathi kwangoko wafumana UMSEBENZI wokuqhuba  iibhasi   zikaMasipala .

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentangazakhe,
engayiqhelanga INTO yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Wathi uyisemkhulu ngenxa yemincili wayithiya IGAMA lokuba
nguNtyatyambo.

Kulapho wafundela ukuqhuba khona umfo kaMfanti wada wafumana IINCWADI
zokuqhuba izigadla.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula USUKU lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Ndifuna ukuba uZoleka akhawuleze abhale ukuze nam ndilifumane ITHUBA
lokukhuphela kweyam incwadi akubhalileyo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa IMEKO
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela INDAWO yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Ulifumana phi IGUNYA lokundibuza umnt' endithandana naye?  

Kodwa uNtsizi waselefumana ITHUBA lokubaleka  isikolo .

Babhaqa ilizwe ukuhlala kulo.  Babhaqa umlambo ukuwela kuwo.  Babhaqa
UMBONA wokutya.

Hayi yeka zendikhe ndivukele kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo ndisele
ndiboleka  NEKARI  yokusa usisi kwagqirha.

"Awakuth' amakhwenkwe akayenz' INTO yokugezel' iintombi zamaHlubi."

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika ISAQHWITHI sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Andingekhe ndiyivumele INTO yokuqhathwa yenye indoda ndijongile.

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ITHUBA lokuthetha."  

"Hayi bo, uKhanyisile wenza nje ISHEYI lokubaleka  neesali  kuba ayikho
le nto ayithethayo."

Uqonde kwangoku uNongxaki ukuba namhlanje ulifumane ITHUBA lokuya
 esikolweni . 

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, INTO yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?"  

Kwakunyanzeleka ke ukuba afune INDAWO yokulala kwenye yezi  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

Kwathiwa ikrwala malibuyele kuloo ndlullenze UMSEBENZI wokupheka, elawenza,
labuya ke kwaxolelwana.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi MANYATHELO okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane INDLELA yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Kwezo ntsuku uKhanyisile ebesenza AMALUNGISELELO okuya  eMabopane 
njengoko ebeza kuya kufundisa khona.

Akaphelelanga apho, wenza INYALA nesikizi emaXhoseni lokumthathela umfazi
wakhe uThuthula intombi kaMthunzana eMnyameni kwalandela ubutyadidi begazi.

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho IMFUNEKO yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

INTO yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Iya kuqheleka INTO yokushiywa ngumfazi njengokuba iya kuqheleka
neyokushiywa kwakho  yimali  yakho,mhla wayibhaqa into yokuba imkile.

Iyaxaka kodw' INTO yokusuk' afun' ukuhamba zakufika.  

Ngaphezu koko ke ebemhle umntwan' omntu, ecikizwe ngaphezu KWEKHWEZI
lokusa.

Lathi lakuphela ixesha LESINKQAMANGELO sokusebenza emgodini, waphuma.

Ngaloo mihla ubukhulu BEENDAWO zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

Kukho amawa awoyikekayo KUMACALA omabini omlambo.  

"Bekungasekho NTO yimbi sinokuthetha ngayo?"  

Akukho NTO yimbi ndiyaziyo. 

Ngethutyana elingephi elapho wazibalula ngezinxbo nangemfundo yakhe,
selebizwa NGAMAGAMA wambi kusithiwa  nguArthur  Maphenuka waseMshishi  eGoli .

Kuthe iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana kwee qatha mntu
WUMBI engqondweni.

Aba bantwana bakaMguqulwa bakhule bengazi BOMI bumbi ngaphandle kobu.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, MAXA
WAMBI nomdlalo lowo uyekwe phakathi.
KEY#[N+MBI-TYD]

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana IZULU nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba    ICHICK    yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
izicwangciso ZOMTSHATO nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Lithi LBALI ngalo mfo waseMpumalanga wafika weyela kwiziyolo zakwaXhosa,
khona apha kwaRharhabe akaze aphinde abuyele kwelakokwabo ukuya kunika ingxelo
ngovuko lwabafileyo, wanyamalala waxela ihobe likaNowa.

NONTOMBI ngokwakhe, lo ebendibetha ngamanqindi, zange ndixabane naye.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi LWEZIZWE ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Kusatshilwa kwiindawo ezithile nangani loo nto ingeyonto YEMIHLA
ngemihla.

Waziqhuba ke ezi  bhasi  IMINYAKA ngeminyaka wada wanyuselwa kumgangatho
ongentla.

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu NGENYANGA nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

INDLU nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Apha kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli YOMZI ngamnye.

Kanti NONTOMBI ngokwakhe andinakufunga ndithi ibinguye.  

Intonjane iselisiko eligciniweyo kanti nolwaluko NGOKWEMIGAQO yakwaNtu,
lusaqhutywa.

BUTHONGO buni obu bukulalisa ubusuku nemini?

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza UMSINGA omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo.  

La madoda ayezise umonakalo owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  ESIKOLWENI  esinye.

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane NESIFEB' esinye.  

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane NESIFEB' esinye.  

Abantu  basedolophini  izinto abazithathi NGOHLOBO olunye nabo
 basezikolweni .

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa uyise ekweli  Goli  engazange agoduke
NEMINI enye.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa UBUHANAHANISI bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Eyokuqala, uMaNdamane, yazala abantwana ababini kuphela, AMAKHWENKWE
odwa.

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse UMLENZE
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

Kukho amawa awoyikekayo KUMACALA omabini omlambo.  

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe NGEENDIDI zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Ixhego eli njengoko sesivile selijongwe nguye NGENTO yonke ethi
inqongophale.

Unesipho sokuthetha IILWIMI zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

UBakhulule lo ebemfuna NGANDLELA zonke uThantaswa ukususela
kwakwiintsuku zobutsha babo.

Nalo manzabomvu ugqibe ILIZWE lonke wayengaziwa kwimihla yakudala.

Qaphela kananjalo ukuba intliziyo yam isisikhongozelo sothando lwakho
MAXA onke.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  LETRANSKEI  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  BETRANSKEI  iphela.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze INGQAYI
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Ekubuyeni kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
NOMLENZANA wasemsengeni besiza nganeno.  

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu IMIVUNDLA yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba ABANTWANA bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, UTSHABA lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Ndiza kukubethela ucingo ndisakuyifumana  IDILESI  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

UNkokeli UNYANA wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Noko YAYIYINJONGO yam leyo ukuba athi lo mfana wakuthi azeke emzini
onegama.

Wayengalindele nokuba uZuziwe angaba nakho ukuwaphendula AMAZWI akhe
okugqibela. 

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi IKHEFU lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Ucinga imihla yolonwabo, UTHANDO lwabo noKhanyisile lusavutha, besitya
incum yelizwe.

Naxa singenakuzibhala zonke izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa INCWADI
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, INTOMBI yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba ABANTWANA basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu NJENGAMADODA akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

UNYANA wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

NJENGOMZINGELI wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

UZithulele unge angayiqala INCOKO yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

Sowukhe wayibona INDYEBO yeSizwe yakutshanje?

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka INGXOWA
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke IGAMA
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

Encwadini yakhe wayeselezibhale ngokuba  unguFanty , IGAMA lakhe
lesiLungu  inguConvert .

Ngaloo mini wayeze negqiza LABADLALI bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Akazi nto NGOBOMI  basezikolweni  apho isinqe sakhe sikhona.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
NEZILWANYANA zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Neemvumi ZAKUDALA  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi kanti
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

Uyithetha kuba UNENKWENKWE yomThembu oncuma nayo?  

Kangangendlela ISHISHINI lakhe elalihamba ngayo, wakhawuleza wanemali
nezinto.

Ngelo xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa ubongikazi KWISIBHEDLELE
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana NABAHLOBO bakhe ekwakuse kulithuba
wagqibelana nabo.

Wayekwintanga YAMAKHWENKWE amadala, ekuthenjelwa kuwo emadabini. 

Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli YEPHEPHANDABA  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Uza kuwuthwala umbona uye kusila ELITYENI lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza NOMNTWANA wakhe aza
kumfundisa.

"Khumbula AMAZWI am ebendiwathethe kuwe  eJan , =Smuts= xa besilindele
inqwelo-moya."

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela UMLO
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Zona zizakhela IINGXUKUMA zeengxande ezisixwexwe ezifana nezo
zifunyanwa  ezidolophini .

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba YENDLELA yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Kodwa kwakukho UMFO wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

ASINGOBANTU bolwazi kuphela ababetyelela eli nyange.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina LENDODA esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
ZIZINONGO zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

Unina bamxakekise NGABANTWANA babo abamane bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Njengoko ibala lalo mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
NGABAMELWANE bakhe ababengabantu beBala.

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi NGAMATHONTSI
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi NGAMAQELA ootsotsi awayengavisisani.

IBILULUVO lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
wemizekeliso.

Akuba egqibile amadoda anikela kwikhankatha lawo liwase KWINKLU yawo esele
ilungisiwe, lawathabatha laya kuwangenisa.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula KWIINTOMBI zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Hayi ndilunge ndinje, ndiyifunda ngomhlathi KUNOMTWANA  wesikolo 
oyibhala ibuye. 

Zuziwe, UNEENKWENKWE yomThembu ohambisana nayo?  

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele NGOMNTWANA wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  yahlawula.

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza IGAZI leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala UMDLALO weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato. 

Ngeli xesha uyise wayesele ezifincile ukuzazi IILWIMI zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, ebika UTHANDO
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

UMNTWANA wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini yena
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

Aqaqambile engqondweni yakhe AMAZWI kaKhanyisile athi, "Thina
sobabini, Ntombentle, asinakwahlulwa naziindudumo."

Ungafika IINKABI zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, UNCUTHU lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa YESIFO
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

La maqela ayishukumisa intlalo YABANTU  baseRhawutini  ababebethwa
ziimeko zokuhlala  namapasi .

Ngaphandle nje KWAMAQELA obundlobongela athe azazisa, kubekho
 nawobupolitika  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

UMNINAWA kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

Akusabonakali kuphithizela kwabantu ngaphandle kokuqukeza KOMFAZI
walapha ogama  lingunowinile .

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela KUMHLABA
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

INTO yobumfama unamehlo ibuhlungu. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  OWAYEYINTSHATSHELI  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

NGUMSEBENZI wabafazi neentombi ukukha amanzi emlanjeni. 

Kusatshilwa kwiindawo ezithile nangani loo nto INGEYONTO yemihla
ngemihla.

Le nzwana isekunene kwakhe LISOKA lakhe.

Intombi enkulu uBulelwa yathwalwa LISOKA langakulonina eQholorha xa
wayesenza ibanga lesithandathu.

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa LISIKO lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

NGABANTWANA bakamalum' ab' uth' abalunganga.  

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa YIMFAZWE
kaThambolenyoka noZenzile. 

Uhlalutya nezinto aqhel' ukuxelelwa zona NGUMFANA wakwaMvelase.

Izinto ezivela kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe YIMIKHOSI  kaHitler .

ANDILILO inyange lalapha kwaGcaleka.

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
ISISISEKO sentlalo yesizwe.

Njengoko ibala lalo mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

Lo ungasekhohlo nguThantaswa Diliza, INZWAKAZI yaseTsholomnqa
kwisithili  saseMonti .

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
NGUMFANEKISO wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Andithi kaloku EBENGUMNTU wegugu, ade ambonise  neefoto 
zikaKhanyisile?

Le nyama ke ZIZINONGO zedolophu.

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa YIMFAZWE
kaThambolenyoka noZenzile. 

IKWAZIZINTO zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Abayityesheleyo le migaqo ngabo baxheshwa ZIZINTO zakwampucuko
nemisebenzi.

Mfamlibe izidubedube yayikade IYINTO yabantu abakhulu kodwa namhlanje
nabantwana bayazingena.

Le ntokazi nayo yayithunyelelwe  imali  LISOKA layo ukuba mayiye kuchitha
ikhefu layo  eRhawutini .

Ngezo mini uThantaswa lo wayesathiwe lwale ZIINGQONDO zobuntwana.

Ziindulana ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya KWAKUNYE
namakhwenkwe alusayo.

EBENGUMNTU wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa NGUMFO kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Qaphela kananjalo ukuba intliziyo yam ISISIKHONGOZELO sothando lwakho
maxa onke.

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana BUBUHLE bentombi yasemaHlubini.

Bobabini BEBEYINXENYE yabahlobo balo mfana wakwaMvelase.

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ZIINTO zooQangule, kodwa
siso nqo kwaye siyanambitheka.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ZIILWIMI zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Wayethandwa kakhulu ZINTANGA zakhe kuba naye wayezixabisile. 

Wayengumthungi nomsiki WEEMPAHLA zamadoda nabafazi.

Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana ELIYINTATHELI yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Igama layo nguBakholise Ndandani, UMFANA waseMkhangiso kwisithili
saseBhisho.

Iingozi zazixhaphakile ZIYINTO yemihla ngemihla.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli LILIZWE leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona YINTO yawo ukuchola izinja; nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Yonke le mihla KWAKUYINGXOKOZELO yabantu abasoloko bethethela
phezulu.

UVimba lo selefana nenyange lalapha kuba ukwasiso  isisele  SENYATHI.

Barhumrheka kukuya kudla  iiholide   eMonti  KUDADE bonina bagqibela
ngokubaleka  isikolo .

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo KWISIKHULULO seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

UBakhulule lo ebemfuna ngandlela zonke uThantaswa ukususela
KWAKWIINTSUKU zobutsha babo.

Babehlala  KWINKOMPONI  yakwaMzikinya.

Emva koko ke bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

Ngasezantsi, KWICALA labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

KWICALA lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela.  

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  KWIOFISI   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Kaloku umfo lo wayesebenza ngeemini zobutsha bakhe KUMZI  weJuda   eKapa .

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba KUGXA wakhe.

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba KWISEBE
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ngasezantsi, KWICALA labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

Wabizelwa  KWIOFISI  yenqununu uBakhulule emva koko, waxoxiswa.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele KUMZI
 weeDry   Cleaners .

Anentsingiselo enzulu KUBOMI bakhe akuzikisa ukucinga.

IXesi liphuma KWIINTABA zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi
 eMonti .  

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni KWICALA lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela KWISEGQUBO somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba SAMASHUMI asibhozo anesibini ubudala.

"Ingaba intsingiselo yawo yintoni na KUBOMI bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

Iingcinga)  Ziyayidudula ingqondo yakhe, ziyibuyisela KWIMIHLA
yamnene, esemncinane, kwezo mini  zasesikolweni .

KWICALA lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela. 

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu NGESAMBESO somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
KWINZONZOBILA yothando.

Abantu ABABEKWISITHUBA samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Bayeka bengaphumanga KWIBANGA lesiThandathu baza baya kufuna umsebenzi
 eMonti .

 EBEYITITSHALA , efundisa KWIBANGA lesithoba neleshumi  KWISIKOLO 
semfundo ephakamileyo  eOrlando .

IXesi liphuma KWIINTABA zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi
 eMonti .  

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe UKWISITHUBA sama-=61= eminyaka.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze KWICHIBI lovuyo.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi EZIKUDIDI lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

KWIMIHLA yamandulo, IMIHLA yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi na.

Kodwa into esisimanga apha KUMZI kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Okunene uThantaswa ubethe  imfonomfono , wabuzisa KUMABHALANA
wabahloli.

Ngeli xesha uSibusiso abuza lo mbuzo ebefika KWINDLU kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

Lo ungasekhohlo nguThantaswa Diliza, inzwakazi yaseTsholomnqa
KWISITHILI  saseMonti .

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe KWILALI
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

ingathi xa simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi UKWISITHUBA seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise KOOGQIRHA belo zwe. 

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce KWILALI yakwaZinyoka.

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu KWINCOCHOYI yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

Singabalula nje abe mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
ooma-=African= =National= =Congress= avele ubukhulu becala KWIMINYAKA yoma-1950.

Ngexesha lokubhala kwethu eli bali ebeselekunyaka WOKUQALA.

Nalo manzabomvu ugqibe ilizwe lonke wayengaziwa KWIMIHLA yakudala.

Naye ebesebenza  eRhawutini , engumaqhuzwana othile KUMZI-MVELISO
womqhaphu.

Asizi kunamathela kakhulu KUBUQAQAWULI beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya.

Ngaloo mini wayeze negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha KWISIXEKO  seDayimani .

Ebengumongikazi, ephangela  KWIKLINIKI  yasePhiri.

Igama layo nguBakholise Ndandani, umfana waseMkhangiso KWISITHILI
saseBhisho.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi OKUDIDI lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi KUDIDI
lwakhaphukhaphu.

Bebeshiyana ngotyefezo KUGQATSO lokuzuza esona sihlalo sobomi babo
kuloo ntliziyo yakhe.

Egameni leNdyebo yeSizwe sibanqwenelela ulonwabo, impumelelo
neentsikekelo EMTSHATWENI wabo.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu EGXALABENI lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ECALENI lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo ELONWABENI lwakhe.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime PHANTSI
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

Wafumana IGUMBI  EHOSTELE  yamadoda kwindawo ekwakusithiwa
kuseMasingilini.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  EBHASINI 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Kuloo lali yaseCentuli ESESITSOKOLWENI seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Besekuziiveki ezintathu egodukile uThaantaswa, sezisondele noko
iintsuku zokuba aphindele EMSEBENZINI wakhe ePhiri.

Ukuba bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, ndicule iculo elalatha
EMAZANTSI EENTLIZIYO zethu.

"Maziphume ziphele ENGQONDWENI yam zonke iingcinga ezinxulumene
naye."

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela EMLONYENI weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."  amkhwankqise kakhulu la mazwi, abangela uqulukubhode
ENTLIZIYWENI yakhe."

Uphindele EMSEBENZINI wakhe ePhiri uThantaswa lisakufika ixesha
lokuba enjenjalo.

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
ESITIYENI  sesikolo . 

Ukuza EMBUZWENI wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Zangena ENYELENI yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa EMIZINI yabantu  ngeelori  zakhe.
KEY#[N+POSS-LOK]

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi ENTETHEWENI yazo.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu EGXALABENI lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Buz' izinambuzane neentak' ezibhabhayo nezilo zasendle.  

Intshukumo yawo yangena NASEZIMBALINI zeli loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

"Zonwabele EMTSHATWENI wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye EMDENI weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Aqaqambile ENGQONDWENI yakhe amazwi kaKhanyisile athi, "Thina
sobabini, Ntombentle, asinakwahlulwa naziindudumo."

"Intliziyo yalo inzulu kwaye alukho apha emhlabeni udondolo
olunokufikelela EMAZANTSI ayo.

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
EMVUZWENI wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo NGASENGXOWENI
 yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
EMBINDINI womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  

ENCWADINI yakhe wayeselezibhale ngokuba  unguFanty , igama lakhe
lesiLungu  inguConvert .

Ibalasele ENGQONDWENI yakhe ingcinga emkhumbuza mhla babeye kusel'
umoya  eSun  =City=, "kwizulu lasemhlabeni", ngabula bona.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando EBOMINI bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

UZenzile uhambe ekhuza njalo nomninikhaya besiya NGASENGXOWENI
 yebhokhwe . 

Ngaphandle nje kwamaqela obundlobongela athe azazisa, kubekho
 nawobupolitika  athe aba negalelo EBOMINI boMzantsi Afrika.

Kanti iyanceda ke NASESITHUBENI samasela ebusuku. 

Kodwa EZINGQONDWENI zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Wayemazi kakhulu kuba uZuziwe wayevana NODADE wabo uNotizi.  

Ngaloo mini wayeze NEGQIZA labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana ZEZILIMO ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana NESONDO langasemva. 

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana NEZIMVO zakhe malunga NABANTU
basetyhini.

Apha kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo NEMVELI yomzi ngamnye.

Amehlo alo asebukhali kuba lisazithungela izihlangu  NEESALI  zalo.

Ngaloo mini wayeze negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu NENTOMBI zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye NEENTANGA zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Bobabini ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye uyazamkela
izithethe, izimbo NEZINTOYINTO zomnye.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo EZINEMICANGALABE yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

UMguqulwa ngovelwano NENGQONDO yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Intshukumo yawo yangena naseZimbalini zeli loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= NESIGIGABA  zaseSharpeville .

Wawungamva esithi xa athetha NEETSHOMI zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane NESITHANDWA sakhe
ngenye imini.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola NABAHLOBO bakhe.

NEENKOMO zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane NEZINYO
lenja. 

UVimba lo selefana NENYANGE lalapha kuba ukwasiso  isisele  senyathi.

Wayedla ngokuhamba NABAFAZAZANA bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

"Ndivana kakhulu NODADE wabo, uNotizi." 

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye NEENTANGA zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Ngenxa yokukhumbula izibhambathiso awazenza  NEJUDA  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  yititshala .

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, IXHALA lamakhwenkw' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

Andithi kaloku ebengumntu wegugu, ade ambonise  NEEFOTO 
zikaKhanyisile?

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela NOMCIMBI  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

ABANTU balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Selesaziwa ngamava NOBULUMKO bakhe.

Bakhule besazi ukuba indoda NENTSAPHO yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

UNESIPHO sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  NEDILESI  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo NEMEKO yalapha.

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana NEENJINGA zehlabathi.

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko NEZITHETHE zoomawokhulu, luphelele.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi NENGQINIBA yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba INTETHO yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi,
=absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho NOMLO  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

UThantaswa yena ebenamashumi amabini anesihlanu EMINYAKA ezelwe.

Kambe ke umbandela wokuzala UNENGXAKI yawo ngamanye amaxesha.

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze azilibale izinyeliso
NEZITHUKO zikaNtombi.  

Wayedla ngokuhamba NABAFAZAZANA bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

NGEXESHA lokubhalwa kweli bali nanko eyinqununu eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

Naxa singenakuzibhala zonke izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa incwadi
yakhe NGOBOMI  baseRhawutini  izele.

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, NGOBUDENGE bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla AMEHLO akhe NGOBUHLE bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Kaloku umfo lo wayesebenza NGEEMINI zobutsha bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, NANGEEMINI zemitshato.  

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  NGAMAXESHA omsebenzi.

Ngamanye amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke NGENTSIMBI yesithathu
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
ukuthi kwakuthe shishilili yimpahla NGEEMINI zangaphambili.

Kukhona kuyiwe kubhungwa NGENGXAKI  kaNozikweliti 

Nako ngenye imini emisa uThantaswa NGETHUBA lemidlalo, ekwamxelela
ngesi siyengelezane.

Sel' exhentsa NGESIDANGA  sikaPercy  =Sledge= nje kungenxa yaloo nto
kanye.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba ebenolwazi NGAMAYEZA esiNtu.

Akafuni kumngxamela kuba, umthetho wakhe, uqamela NGAMAZWI engoma
yemvumi  yaseMelika ,  uPercy  =Sledge=, - amazwi athi, =Take= =time= =to= =know= =her=.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya NGOMOYA wolwandle eKhiwane NGOMHLA
 wePasika  yalo nyaka."

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  NGEELORI  zakhe.

Kumnyama kuye ngamasiko, izithethe NANGENTLALO yasemaphandleni.

Lo mfo wayelichule lokuyinyanga impahla yakhe NGAMAYEZA esiXhosa.

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko NANGONDILISEKO  lwekati .

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo NAMAZIKO ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

Ukunqongophala kwezinto NGEXESHA lemfazwe kubonakele kulo lonke eli.

UMaKhumalo lo watsho NGESIGELEKEDE senkwenkwe entle kunene.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa NGEENJONGO zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Uconywe gqityha NGAMANDL' akho.  

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene NGEZIKHONDO zamehlo
ngenxa yobukhwele.

NGEXESHA lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango NGENTLAZANE yemini elandelayo.

NGEEMINI zangeeCawa kwakusiyiwa emidlalweni apho bekubukelwa amaqela
odumo ekhuphisana.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
NGOTHANTASWA wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi NGEZINTO-YINTO zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Singathi xa simjonge NGAMEHLO asesiLungwini sithi ukwisithuba seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.

"Ndithandazela ukuba ndingaze ndiphinde ndimbone NGAMEHLO enyama
uThantaswa."

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela NGEENTO  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Kaloku NGOKWABANTU  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
kwakusithiwa usuka  eKoloni .

Intonjane iselisiko eligciniweyo kanti nolwaluko NGOKWEMOGAQO yakwaNtu,
lusaqhutywa.

Kanye NGOKOBUNINZI beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Nabo NJENGABANTWANA  basedolophini  babebabona abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

Sel' esaziwa NJENGOMMI walapha.

Uze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
kusoloko ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha EBOMINI bam ngenxa yakho.

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza IGAZI leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Oyiswe kukuzibamba xa kulapho UMNTWANA wakwaDiliza, ancume kakhulu.

Ngoku sekusele nje IMINGQANDANDANA yeenkomo neegusha neenkuku.

Baphumla kulo msebenzi ngamaxesha eemvula, kusetyenziswe AMANZI  etanki 
emakhaya.  

Ngeemini zangeeCawa kwakusiyiwa emidlalweni apho bekubukelwa AMAQELA
odumo ekhuphisana.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
INGQONDO yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Asingabo oonobhalana kula  Rhawuti  iginya IINTSANA zethu.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa IZIMVO zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza IINZAME zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye UBUHLE bekhiwane umntu
wemizekeliso.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde UBUME  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba ujonge ISIQU sakho kuphela. 

Usavavanya UBUNZULU bukaThantaswa.

"Ubulikhathalele ngani IHLEBO lentomb azana?"  

Wathi esenza IBANGA lesiNe wemka namanye amakhwenkwe.

Musani ukulahla IMBO yenu ngophoyiyana. 

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ULWIMI lwakhe.

Aqala amadoda athabatha phantsi ukufuna INTLONZE yayo yonke loo nto.

Lo mfo wayelichule lokuyinyanga IMPAHLA yakhe ngamayeza esiXhosa.

Intombi enkulu uBulelwa yathwalwa lisoka langakulonina eQholorha xa
wayesenza IBANGA lesithandathu.

Uyise wamsa  eJabulani  =Training= =School=  eKilnerton  apho wayeye kufunda
IBANGA  LOBUTITSHALA .

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo IKAMVA lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona UBUHLE  beTranskei  iphela.

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ILALI yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda AMAZINYO enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Kodwa ke asingegqibi sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo IMIDA yobomi
bethu.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca UHLOBO
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Baba nethamsanqa kuba le ndlu bayifumana kumntu owayekhutshwa kuyo
ngenxa yokungayihlawuli kakuhle  IRENTE  yayo.

Ucinga IMIHLA yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile lusavutha, besitya
incum yelizwe.

Bona bakhule bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa UTYWALA
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

Andiyiboni konk' INJONGO yomntu olwayo.  

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
BAKHE kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza IZICWANGCISO zomtshato.

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye ABANTWANA bakhe kokwabo.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela INGOMA yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Akwaba bendingumzobi, bendiya kwenza umfanekiso  otolika  IMBILINI yam
ngawe.

IINKOSI zamaXhosa, abaThembu, amaMpondo, amaXesibe, amaMpondomise,
amaBhaca namaBomvane lizazi ukusuka nokuhlala.

Akakhawulezanga ukuwaqonda AMAZINYO enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

UMaMpemvu naye uthathe ISITHEBE sakhe wasiluka, wenza unomkhondazwana
wokugqibela wasinqunqu. 

Sewade waqhela IINYEMBEZI zenkosazana naxa umthetho wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

Wenza ISICELO sokushishina.

Wathi kwangoko wafumana umsebenzi wokuqhuba  IIBHASI   zikaMasipala .

(Iingcinga)  Ziyayidudula INGQONDO yakhe, ziyibuyisela kwimihla
yamnene, esemncinane, kwezo mini  zasesikolweni .

Kuthi kusenjalo akhumbule mhla babeye eMthatha, beyokubukela
IMIBHIYOZO kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Ndiziva ndingenakho ukuzibamba nangona ndinexhala lokungena INJECE
yabantu ababini.

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala INKWENKWE yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Into ebisoloko imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  Kukubona
IGAMA lika Thenjiwe.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke ABADLALI bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise AMAGAMA ezinye iilwimi entetheweni yazo.

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ithe ngcembe emva komntakwayo uNkokeli
yaphumelela IBANGA lesiThandathu.

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume INKWENKWANA yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
ISICIKO sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na 

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  IIGADI  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Xa esengxakini uyalisebenzisa INQINDI lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
UBUNYANISO baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye ISIZEKABANI sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Ibimibini imisinga eqweqwedisa INGQONDO kaKhanyisile.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba    ICHICK    yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
IZICWANGCISO zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  IFOTO  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

UZithulele ulande AMAGAMA oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela INTSHINGA yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Bambalwa abasaziyo ISINQE sakhe.

Akawuphendulanga lo mbuzo uZuziwe, ecaphukela UBUNDLAVINI bukaDiliza.

Wakumbuza UMNTWANA  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

"Awakuth' amakhwenkwe akayenz' into yokugezel' IINTOMBI zamaHlubi."

La maqela ayishukumisa INTLALO yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ziimeko zokuhlala  namapasi .

Ebekhe azikhumbule IIMINI zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa ABANTWANA bakho bangaze
bayilibale. 

Yamzamela  IPASI   laseRhawutini  walifumana.

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha UNYAWO lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Wakuthi phalaphala ngamehlo ubona INTSHETSHEVU yexhego elinwele
zimhlophe thwahla.

Ziwuphulula kamnandi UMPHEFUMLO wakhe iingcinga ezimkhumbuza iindlela
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

Enye into ebangele UBUHLUNGU bentliziyo kukucinga unina.

IGALELO laba bantu xa bebonke uyalazi.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ULWIMI lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi UMPHEFUMLO walowo
athetha naye.

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe ibujika UBOMI bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe IINTSAPHO zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

"Mfo kaMvelase, ukuba le nto ndiza kukubonisa yona iza kuwukhubekisa
UMPHEFUMLO wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

"Uyabubona ke UBUHLE bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

INKWENKWE yomThembu ndinyanzelekil' ukuba ndiyibethe ndiyibulale ukuba
ndinendlela.  

Ngoku ke bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze UTHANDO lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

"Kutheni ingathi ufunda INTO yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Ndingachitha IXESHA lam kangaka, madoda, kanti ndilichithela
ibhedengu?

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela AMABALI akudala.

Wakha wayiva inja engasakhethi NAMAZWI abantu basekhaya? 

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe INDAWO yabo.

Ucinga imihla yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile lusavutha, besitya
INCUM yelizwe.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze AMANDLA okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela UMNYHADALA weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

UZuziwe wayethanda ukuhambela UMALUME wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi. 

uZithulele uyilahla ngephanyazo INGXOWA  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi INTLIZIYO
kaKhanyisile.

IGAMA layo nguBakholise Ndandani, umfana waseMkhangiso kwisithili
saseBhisho.

Sewade waqhela iinyembezi zenkosazana naxa UMTHETHO wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

INTOMBI kaMguqulwa uNozizwe ithe ngcembe emva komntakwayo uNkokeli
yaphumelela ibanga lesiThandathu.

UMFO kaMfanti wabetha ngenqindi phantsi wathi yena akasoze aye
emfazweni.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, IFUTHE lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ILIZWI lalowo ubekhonkothwa yinja.

ABANTU  basedolophini  izinto abazithathi ngohlobo olunye nabo
 basezikolweni .

Kambe kuthi xa sezimthimbe kanje iingcinga ezingale ntombi ithathe
ibeka INTLOKO yakhe.

Ngoku ke UNYANA wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba IZIZWANA zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka engama-=57=, kuba
UMKHULUWA wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, sebugqibile
UBUKRWALA bakhe.

"UBOMI bazo mabugutyungelwe ngamashwangusha."

Izinto ezivela kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku AMAZIBUKO
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

AMAZWI  kaNozikweliti  amvuyisa kakhulu uNongxaki. 

INGQONDO yakhe ikuThantaswa.

ISIVATHO sawo sisebomvu krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
ukusivanga kwezinye iindawo.

Ngaphandle nje kokuba IMEKO yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala UMFANA kaMvelase, sekungathi
AMADANGATYE omlilo aza kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi UNYANA
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini ABANTWANA bakhe bafela endlwini. 

Kambe ke UMBANDELA wokuzala unengxaki yawo ngamanye amaxesha.

Bakhulela phantsi kwezo meko ke ABANTWANA bakaMguqulwa, bengamaphuthi
ahlathinye noyise.

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela UNYANA wolahleko.

Ngeso sizathu AMANZI aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni.  

Akazi nto ngobomi  basezikolweni  apho ISINQE sakhe sikhona.

"Andilibali mna eyokuphumza ingqondo kowabo kanti INTLIZIYO yakhe
isemalandalahla."

Kuthiwa INXEBA lendoda alihlekwa kodwa yena akanakungalihleki
elibona.

Qaphela kananjalo ukuba INTLIZIYO yam isisikhongozelo sothando lwakho
maxa onke.

Loo nto imbi kakubi kuba NABANTU beli xesha abanazifuba. 

AMEHLO alo asebukhali kuba lisazithungela izihlangu  neesali  zalo.

UMZI wakhe waba ngowokugqibela elalini phambi kokuba uwelele
ngaphesheya.

INTO kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

AMANGESI akhe ayengoomalambedlile kuba kaloku ayelindele ukuleqa ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

Ngaloo mihla UBUKHULU beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

ILIZWE lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

AMAGAMA abo yayinguFumbalele noMguqulwa.

Loo nto icacisa ukuba iimpundulu NOOTHIKOLOSHE bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo inkohlakalo yokubulala. 

Iminyaka ihambile IINTANGA zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

Kulapho wafundela ukuqhuba khona UMFO kaMfanti wada wafumana iincwadi
zokuqhuba izigadla.

Lathi lakuphela IXESHA lesinkqamangelo sokusebenza emgodini, waphuma.

"INTLIZIYO yalo inzulu kwaye alukho apha emhlabeni udondolo
olunokufikelela emazantsi ayo.

Yayiba yinto efana nomingimingi nasebantwaneni xa besiva esithi IKHAYA
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Kuthe IINGCINGA zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana kwee qatha mntu
wumbi engqondweni.

Andikasingeni  isikolo  mna, mama, itshilo IMPENDULO kaNongxaki. 

Ngubani IGAMA lale ntwana ibe ingxamele ukukhotha apha? (

IKHAYA lakhe liseTsholomnqa kwakwelakwaNdlambe;  ukutsho oko ke
ngumkhaya kuThantaswa.

UZuziwe wafika ekhaya seliza kutshona ilanga, ABAZALI bakhe
sebenexhala.  

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba INTLIZIYO yakhe
ikhe imcebise ukuba ayitshate njengoko sekukhankanyiwe.

Wayeqonda ukuba INJONGO kaNtombi kukumenza angabi nakuthandana
noBhuqa.  

UMNTWANA  waseRhawutini  ebesazi mhla kuza kungena oompondo-zihlanjiwe
 abanjengooma-Orlando  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=,
=Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

Wafika ABANTWANA babaThembu bequbha emlanjeni.  

Kambe ke IGAMA lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba IKHEFU lakhe belingqamene nelo lakhe.

UMNTWANA  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko okuzonwabisa kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

Ngaphezu koko ke ebemhle UMNTWAN' omntu, ecikizwe ngaphezu KWEKHWEZI
lokusa.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba    ICHICK    yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba
IINTSOMI zakhe ziza kuphila apha.

"IGAMA lakhe nguBakholise Ndandani."

ABASEBENZI  baseRhawutini  babesiza neendaba zokuba usaphila.

INTO yokufa komntu ibingeyiyonto ibothusayo kuba ibisenzeka phambi
kwabo.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili IGAZI lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

ABAZALI bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Sesivile ke ukuba UMFO kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

Naxa uninzi LWAWO lwabhanga, kodwa asekho namanye asabanga
unxunguphalo.

INTSHUKUMO yawo yangena naseZimbalini zeli loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

INQUNUNU yakhona, uTshutsha into kaHonono yathumela ukuba afunwe aze
kuxoxa eli tyala lakhe.

Nokuba eli lilinge, lilinge endingazange ndilive nasezimbalini,
ELIMPUMELELO yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kude kalokunje.

UZuziwe wavela sebebadala ABAZALI bakhe. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekileusuka xingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi UMGIDI wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Isivatho sawo sisebomvu krwe yimbola naxa IMPAHLA yaseMlungwini ithande
ukusivanga kwezinye iindawo.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane UMNTU
wemizekeliso.

ABAZALI bakhe babhala bancama.

Njengoko IBALA lalo mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

AMAVA omntu akapheli esengophilayo.

"Ingaba INTSINGISELO yawo yintoni na kubomi bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo INTOMBI
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

UKhanyisile lo ebeligatyana elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, USOKADALA wokwenene, emfimfitha amashiqa KWINDEBE YOBOMI bobufana.

Ibe mfutshana kangako IMPENDULO kaZithulele. 

INGQONDO kaThantaswa isuke yaxakeka, yabhadula kwezo ngcinga.
Emva kweenyanga ezithile uThantaswa uphawule ukuba lithand' ukunqaba
ngoku apha ephepheni IGAMA likaThenjiwe.

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ILIZWI lalowo ubekhonkothwa yinja.


INTLIZIYO yakhe isebugxwayibeni, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Bakhula abantwana bada babadala UMFO kaMfanti onwabile  eGoli .

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba INTLIZIYO yakhe iligazi. 

"Sendikhetha ukufa,"  atsho ejweda, eziqikaqika phezu  kwebhedi ,
uqukuqela UMTHOMBO wamehlo.

AMANZI eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole. 

Nangona UBUNDLAVINI bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

Ebesel' efudukele  eMabopane  UMFANA wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ILIZWI lalowo ubekhonkothwa yinja.

Kodwa UMNTWANA  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

UNINA kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Kwaye IINKABI zakhe zaziphakamile, zinqakraza ukuhamba oku.

UKUFIKA kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso,
uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

Ayekho NAMAXESHA ogezo kolu qubho.  

ABANTWANA  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Ukuba INTLOKO yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

ABANTWANA bale ndoda bakhulele kobu bomi  baseRhawutini .

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho IMIZI yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

INTLIZIYO yakhe igruzukile lolu daba;  iyopha.
UNINZI lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Aziphose phezu  kwebhedi  UMNTWANA wakwaDiliza, alile.

Ebengazi yena  torho  ukuba ISIZEKABANI sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
isisiseko SENTLALO yesizwe.

Lonke eli xesha acinga le nto ufundekelwa yintsholo emnandi YABANTWANA
besikolo. 

Wayengumthungi nomsiki WEEMPAHLA zamadoda nabafazi.

Ngaphandle nje KOBUNDLOBONGELA bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

 isikolo  uyasiya xa esephantsi KOLAWULO lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela kwiminyaka engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= EMINYAKA.

Amakhwenkw' ELALI yabaThembu anomkhwa wokuwel' eze nganeno.  

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 WEPASIKA  yalo nyaka."

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi ZODIDI lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Kaloku umfo lo wayesebenza ngeemini ZOBUTSHA bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi KWEEMBETHI zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi YEENTABA zonandiphiso.

Akafuni kumngxamela kuba, umthetho wakhe, uqamela ngamazwi ENGOMA
YEMVUMI  yaseMelika ,  uPercy  =Sledge=, - amazwi athi, =Take= =time= =to= =know= =her=.

Kodwa ke asingegqibi sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida YOBOMI
bethu.

Bebeshiyana ngotyefezo kugqatso lokuzuza esona sihlalo SOBOMI babo
kuloo ntliziyo yakhe.

Bobabini bebeyinxenye YABAHLOBO balo mfana wakwaMvelase.

Ngexesha LEMFAZWE  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

Abazange bamqonde nokuhamba kwakhe ngenxa YOBUSHUSHU bengxoxo. 

Emva KWESIDLO sakusasa konwatywa kwada kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Qaphela kananjalo ukuba intliziyo yam isisikhongozelo SOTHANDO lwakho
maxa onke.

Into YOKUFA komntu ibingeyiyonto ibothusayo kuba ibisenzeka phambi
kwabo.

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
YAMANQINDI apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

Ngenye imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, omnye
WABAHLOBO bakaKhanyisile.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala KOBUHLOBO babo obo.

Uninzi LOMZI wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa YENTANG' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Wakha wayiva inja engasakhethi namazwi ABANTU basekhaya? 

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  BENGINGQI yaseMabopane."

Kanye ngokobuninzi BEZIPHALUKA zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo ZEENQWELOMOYA zomkhosi.

USithamafu lo wayehleli apha  eRhawutini  ISITHUBA seminyaka engamashumi
amabini.

"Ndivumele ndenze libe linye nam, NTOMBI yakulobawozala. 

Uligqabhuzile ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, NTOMBI
yaseMaMpemvini, simphe ilifa lomntwana, kakhulu engumntwana oyintombazana. 

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
oyintombazana. 

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane YINDAWO
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Uyise wamsa  eJabulani  =Training= =School=  EKILNERTON  apho wayeye kufunda
ibanga  LOBUTITSHALA .
Owokugqibela ogama linguNothemba yena ufunda kwaThema =high= =School=
 ESPRINGS  apho enza ibanga lesithoba (Std =9=).

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada APHO kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe YAMATHAFA apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Ke NDIYINDODA elichule lokuwadwelisa amagama xa ndikhe ndabufaka.
Wokuchazela ngoo"Sikhalo", "Zwi", "=How= =Long=", njalo njalo kanti
nabadlali ABAPHAMBILI  abanjengooKenny  Majozi, Ndaba Mhlongo, =Zakes= Kuse, =Winston=
Ntshona,  nooJohn  Kani, njalo njalo.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ITHOKAZI eliwasakazi
awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi
nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika
selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa
 idemoni  yobukhwele esendiyikhankanyile kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
UMZANA ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  IMALI  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Imini angasoze ayilibale yimini awayengomnye WABANTU  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Ngelishwa akazange abafundise ukuba unekhaya ELISEMVA kuCentane
elingathi ngenye imini libafune.

UKhanyisile lo EBELIGATYANA elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, emfimfitha amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

Imini angasoze ayilibale YIMINI awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1=9=38  ESELIGATYANA elibudala bulishumi elinesithandathu.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo YIMIGULUKUDU
enobundlobongela.

UBakhulule lo EBENGUMFANA oliciko, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

Ade abe NGUSODADALA ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.
KE
Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, IGQIYAZANA eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Bazalelwa bakhuliselwa KWIIMEKO ezilolu hlobo.

Akayikhathalele into yokuba unxibe ngohlobo olungamkelekiyo
EMATHEKWENI alolu hlobo.

Ebenendlu EMAGUMBI-MANE kwalapho ePhiri.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   NOTATE  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

UFumbalele unyana omkhulu SELENEMINYAKA eliqela wemkayo eCentuli.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
UMZANA ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Umntwana  waseRhawutini  ebesazi mhla kuza kungena OOMPONDO-ZIHLANJIWE
 abanjengooma-Orlando  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=,
=Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

ISoweto yona idibanise  IILOKISHI  eziliqela ezinye zazo izezi:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana AMAGAMA anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Bathi bakutshata bakhawuleza bafumana INDLU emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

"Kuthe kanti nyhani bufihle (ubuhle) IIMPETHU ezinGuquzayo," utshilo
xa aphendulayo uSibusiso.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni NABABHALI
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' AMAKHWENKW' aliqela?"  

Umntu oyaziyo  IGEORGE  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
yapheliswa yaya kuvuswa eSoweto.

Kodwa INTO esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Ade abe ngusokadala OMINYAKA ithe kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

USithamafu lo wayehleli apha  eRhawutini  isithuba SEMINYAKA engamashumi
amabini.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo BABANTU abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Wakuthi phalaphala ngamehlo ubona intshetshevu YEXHEGO elinwele
zimhlophe thwahla.

Uhlel' IXESHA elingakanani nayo?  

 KWIKLINIKI  asebenza kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, umXhosakazi
owendele kwaZulu.

Akuba ebekile umhlekazi amadoda athululisana ngamazwi, esikha KUMTHI esele
ikhe kuwo inkosi.

Yathatha iminyaka emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  EZIDOLOPHINI  ezisondele kuzo.

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa ZINGENANDAWO zinokuzonwabisa kuyo.  

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  ISIKOLO  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ndikhumbula UBUNZIMA endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

Ngoku ke seniyazi INDAWO eniya kuyo.

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu KWESICANGCA
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, NEENTOMBI kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Ningazikhathazi ngam akukho NTO ndinayo.  

Ulifumana phi igunya lokundibuza UMNT' endithandana naye?  

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa AMAVA anawo agqithile.

ISIBINDI anaso sigqithile.

"Ikho INDODA endinayo."  

ULWAZI analo ngala maqela lugqithile.

Buyani nihambe NGENDLELA ebenimke ngayo apha.
KEY#[N+REL(NGA)-NGA]

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

KANGANGENDLELA ezazikhasela phantsi ngayo, kwanyanzeleka ukuba amadoda
azinike amathafa.

Kuthi qatha engqondweni imini ABABEYE ngayoeThekwini, beyokubukela
umdyarho omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ILIZWI anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa." 

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga ezimkhumbuza IINDLELA
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo INDLEL' ohlaselwe ngayo.


Ebelazi kunjalonje ICEBO aza kumzuza ngalo uThantaswa.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu INQWELO-MOYA aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Wafumana igumbi  eHostele  yamadoda KWINDAWO ekwakusithiwa
kuseMasingilini.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana NOMLAMBOKAZI ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika. 

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana NOMLAMBOKAZI ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika. 

Ethubeni wadibana NENTOKAZI ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

IZIBUKO ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Singathi xa simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi ukwisithuba SEMINYAKA
ekumashumi mane anesithathu.

Ngelo lixa AMALUNGISELELO ayeselephakamile AWENZILEYO yena okugoduka
kwakhe.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi IZINTO
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Iyho!  Ndithi ke wethu inene ubafake enqashini kuMdala, kuba kucaca ukuthi
BANEZINTO abazithethileyo angazithandanga.

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' INT' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane NOMFO amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Andiyaz' INTO endabenza yon' ooNtombi eyabangel' ukuba bandithiye
kangaka.  

Nokuba eli LILINGE, lilinge endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kude kalokunje.

Wayejonge emsingeni ngaloo mehlo akhe azele ziinyembizi, kungekho NTO
ayibonayo.  

Ungandikhaph' ukub' uyathanda, kodwa akukho NTO ndiyoyikayo.  

Akukho NT' aza kundenza yona.  

Bahamba kancinci kuba kungekho NTO bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Mawethu akukho NTO sinibizela yona ngaphandle kolwimi esiluve
ngamahambanandlela.

"Ubungathanga na kukhw' INT' ofun' ukundibuza yona?" 

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho INTO aza kuyithetha
namhlanje. 

Akukho KWANTO andibizela yona ngaphandle kwembutho.

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' INT' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo". 

Akukho NT'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Akukho QHINA angazanga angalisombululi xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

Nangoku uThobelakhe ngexesha lokwaluka kwakhe kwakungekho NTO angayaziyo
ngempahla.

Ndingayivuyela loo nto Magusha kuba uyazi akukho NTO ndiyithiye ebomini
njengendoda esisilambi ekubeni noyise wayesiso.

"Kukhw' INTW' endifun' ukubuza yona."  

Akukho NTO bayifunayo kuwe  Vasiwe  mntakabawo ngaphandle kwezinto ezi
zakho.

NGUMSEBENZI lo awawuthanda kakhulu nangona nawo wawunamagingxigingxi.

Ukuba UNGUMHAMBI elingazange limbone liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

Okwesibini, naxa wayeselenamabanga awaphumeleleyo kwafuneka   Ootitshala  
beqandule umhla nezolo kuba wayengxamele ukuba LIQHATHU ekunzima ukulibonisa.

kwakucacile ukuba nokuba YINTONI na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena
Thandeka amtyekezele.

Ndingathini ukusuka apha ndiye kufela KUMAZWE endingawaziyo?

Kaloku sezindala kuMdala akufuneki nganto ukuba avunyelwe nakuyiphi na INTO
ayithethayo.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi NAMAKHUKO athi awaluke.

Kuthiwa ke lo mfo WAYENENJA awayeyithanda kakhulu.

Wawungade ugqibe ukuba liphepha  lemali  ema-waka-waka ngangendlela
ewayeliqwalasele ngayo, NEXESHA awalithabathayo ukulisonga.

Phofu, uyaqonda nje ukuba njengomzali unakho uMdala ukuyinyanzelisa NANTONI
na ayifunayo.

Uhlalutya NEZINTO aqhel' ukuxelelwa zona ngumfana wakwaMvelase.

Uyabona ke Sthubeni kuya kufuneka sibe NENDAWO ayisikelwayo, aya kuthi yena
ayishiye  kuVasiwe .

Kodwa ke yena waba NESHISHINANA awayeliqhuba.

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando NOMNTU awayekade emthatha
okomntwana.  

Manene abekekileyo, silapha NGOMCIMBI ebesikhe sawuvandlakanya apha
ngezolo.

NGENDLELA angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Mna ndithi NGANGENDLELA ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


kumana ukuthi tha engqondweni yakhe IZINTO awayezixelelwa  ziititshala 
zakhe

"Manene, khaniyeke ukundixelela IZINTO endingazaziyo."
Ifanele inkosi ukuba mayifane nomntwana kuba kaloku izama ukwanelisa ABANTU
ebaphetheyo.

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  INT' ayichazayo.  

Ufike apho uZoleka eziphala, ephala nodonga olu lwesisele, ehesha INTO
angayiboniyo ekhala.

Ndiza kukulimela, ndikuvunise, ndikuthengisele IZINTO ozilimileyo.

Kunjalo nje kuthiwa uyayithetha INTO angayibaliyo emntweni laa mfo.
UNtombi yena wayesenza INTO ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

akayazi INTO emakayithethe.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani UBUNZIMA awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Inene ndiyakumbonisa into ebengayazi, ndikuxelel' UKUXELELA mna.

Unxibe  IIBHULUKHWE  awayezithengelwe nguyise.

Kumelekile ukuba uMgcini-sihlalo ayazi INTLALO endiyihleliyo.

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga INTO endiyithandayo. 

Yini ukundikhumbuza UMHOBE endiwuve usenziwa yile ntwana yam incinci
izolo.

"Sukuyigqweth' INT' endiyithethayo, Zuziwe."  

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna INTO angayaziyo kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

Ngenxa yokukhumbula IZIBHAMBATHISO awazenza  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  yititshala .

Inene ndiyakumbonisa INTO ebengayazi, ndikuxelel' ukuxelela mna.

AMAZWI ubuweva nje, akuqondang' ukuba ngawobani?  

IXESHA eya kulithabatha le nyewe ayaziwa mutu.

IMINI angasoze ayilibale yimini awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Kuphela oku, INTO ayaziyo kukunkulana nam lo.

IPHUPHA awayelilawula loo mfo liphelile.

Ukuba ebengumntu okholelwayo kwisithembu alithandabuzeki INYATHELO
ebeya kulithatha.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi IMINYAKA elisaza kuyihlala.

Umfo lo unobom kuba ukhule  esidla  INTO ayithandayo kweli  Rhawuti .

Hawu!  Hawu!  izinge yatsho inja ikhonkotha kucaca ukuba UMNTU
emkhonkothayo uyasondela.

Ndibona kungena uDlamini lo, waye ke NOMCEPHE ebesikhe sawufumana use
uphelile 

"Ikho INT' obuyihleka".  

"Kukuphela KOKUTY' endikutyay' oko." 

Oku kubangelwa kukuba phakathi KWEZINTO azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

kucaca ukuthi BANEZINTO abazithethileyo angazithandanga.

Yathi INDODA esindileyo yalazi ikhaya.

UMNTU oyaziyo  iGeorge  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
yapheliswa yaya kuvuswa eSoweto.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , IINTO ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

YIHAGU etheni yona ixhelwa iinyanga ezintathu? 

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ITHUBA elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza NGEENKATHAZO ezingapheliyo zelizwe.

ayintle into yokuba undwendwe lubone NEZINTO ezifihlwayo zomzi.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na ABADLALI-MANQINDI
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona YINJA ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Endleleni apho kuloliwe wahlangana NABANTWAR abasele bebakhulu ngokwabo,
awayefunda nabo  esikolweni , ngoku bona se le  beziititshala .

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho INTO
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa WAYENEZIHLOBO
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
IZINTO ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

"YINTO nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana INCWADI
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Kodwa ke, sisi, kukhw' ABANT' abangevayo abalunga bakubethwa.  

Namhlanje YIMAZI efudumeleyo evunyiweyo kukwenda.

Ziingcinga ezifana nezi ezenza ukuba uZuziwe abawele ukuqubha.  

Abekwa kudala kule ndawo NGAMADODA akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda.  

NGUMNT' othen' onokucing' int' enjalo?  

Intliziyo yakhe isebugxwayibeni, igutyungelwe NGAMAFU angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

WAYENAMEHLO aqaqambileyo, abonisa ukundweba nokuvuleka kwengqondo. 

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye NENKCAZO enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

ABANTU ababekwisithuba samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Banokuba bakho ABANTU abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Bafika basebenza KUMGODI okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho MNTU uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho TYALA lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Nasemva koko ke uye wabhala kodwa akwabikho NTO icacayo.

 Kwikliniki  asebenza kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, UMXHOSAKAZI
owendele kwaZulu.

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho AMADODANA  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa kukho
INTO engxamisekileyo?

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  NEMALI  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho ISITHUBA esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Kukho AMAWA awoyikekayo kumacala omabini omlambo.  

Kwakungekho NTO imkhathazayo ngaphandle kwamakhwenkwe agezayo.  

Zihambile zona iintsuku njengesiqhelo phofu kungekho NTO icacayo
kuThantaswa ngaphandle kokunxunguphala.

Kambe ke amaXhosa la LUHLANGA oluneziphiwo eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

 EBEYITITSHALA , efundisa kwibanga lesithoba neleshumi  kwisikolo 
SEMFUNDO ephakamileyo  eOrlando .

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe NGABABHALI
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe NGUMBONO ongalibalekiyo. 

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu NEMPAHLA efuyiweyo.  

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili UYIMBUMBA edibeneyo. 

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli ENGUMNTU
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Aligobanga, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama LUHADI oluzibethayo.

Lijika libe SISIKHUKHULA esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Intetho SISIXHOSA esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

Intonjane ISELISIKO eligciniweyo kanti nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

"Kanti ke le yona, Ngqosini, ASINGABO abayithiyileyo. 

Ukuntlokothiswa YINTETHO ephelekwa LUNCUMO olubukekayo.

EBELITYENDYAZANA elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo
athetha naye.

Into yokufa komntu IBINGEYIYONTO ibothusayo kuba ibisenzeka phambi
kwabo.

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba UNGUMPHA ochutywe
walahlwa. Ukuba EBENGUMNTU okholelwayo kwisithembu alithandabuzeki inyathelo
ebeya kulithatha.

Ayisosizathu esibalulekileyo eso.

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa LUTHANDO
oluvuthayo.

NGUMFO ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Kanti ke owesibini UBUYINGCINGA emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ULITHENDE elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Kambe kubo bobabini ibilibhongo ELINGATHETHEKIYO ukuhamba ngomoya.

Kungenjalo YINTONI ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona YINJA ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

UMguqulwa ngelo xesha WAYENGUMFANA ozivayo.

BEZILIQELA elibonakalayo IINYANGA eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

Ayisosizathu esibalulekileyo eso.

Ukuphanjaniswa BUBUHLE obubalaseleyo.

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , NGUYE owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' ENGUMFANA ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

Omnye wabantu owayethanda ukumtyelela YAYINGUNINALUME
ongumntakwabonina, uSithamafu into kaVatala.

Ukubothozwa NGAMAZWI azobozayo.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, IINTO
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

Yini bafazi uNozimanga evelele apha kuthi wakhulela apha kuthi
ndidibane naye SEYINTO engadibani nelanga?. 

"Bendifudula ndingakuvumeli, ntanga, kodwa ngoku NDIYINKUKU esikwe
umlomo."

Abekwa kudala kule ndawo NGAMADODA akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda.  

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe LUHLAZA olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
ANDILOHLUBI ligqibeleleyo. 

Owokuqala UBUYINGCINGA emalatha kuThantaswa Diliza.

Ebengeyonzwakazi kambe uThenjiwe lo;  EBEYINTOKAZI nje enomkhitha
ongabalaselanga.

"YINTONI ekuhluphayo ekundikhumbuleni kwabo?"  

Yayiba YINTO efana nomingimingi nasebantwaneni xa besiva esithi ikhaya
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
LINGELOLIZWE elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
YINDODA engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu YAYINGAMABOBOSI akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
SELENGUMFO ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
UMTHEMBUKAZI owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Bebethe zava kamnandi phezu  KWESITULO  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

UThantaswa wonwabile EKWINQWELO-MOYA eya  eBen  =Schoeman=  eMonti .

Siya kubonana kwakhona NAKWIXESHA elizayo, sonwabe kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

Emva koko ke bakhula befunda  KWIZIKOLO  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

Waziqhuba ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada wanyuselwa KUMGANGATHO
ongentla.

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile KWINDAWO
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela KWINDLELA evela emlanjeni.  

Uthe selefikile KUDONGA olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Wena ke mntu  wasesikolweni  uya kumthekelela KWIMINYAKA engama-=57=, kuba
umkhuluwa wakhe ukwisithuba sama-=61= eminyaka.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu KUBAKHENKETHI abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo EZIKWIINTILI ezingasemlanjeni.

Baba nethamsanqa kuba le ndlu bayifumana KUMNTU owayekhutshwa kuyo
ngenxa yokungayihlawuli kakuhle  irente  yayo.

La madoda ayezise umonakalo owawenziwe nguNkokeli KWINTWAZANA
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

Bebesebelubhalisele  KWAKWIIVEKI  EZIDLULILEYO olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Ungene ENDLELENI eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

Kodwa uninzi luphelela esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye EZINDAWENI ezizisa  imali .

Bafika basebenza kumgodi okufutshane  ESTIRTONVILLE   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama EMAQANDENI abolileyo.

UKUNCONYWA okungenaSIZATHU SIBAMBEKAYO, njalo-njalo.

Ebengeyonzwakazi kambe uThenjiwe lo;  ebeyintokazi nje ENOMHKITHA
ongabalaselanga.

Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, lunzulu, LUNAMANDLA alingana
nawesikhukhula somlambo xa uzele.  

Ziindulana ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe ALUSAYO.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
EZINEENTATYANA ezingakhulanga kuyaphi.

UBakhulule lo ebengumfana oliciko, incoko ELINONCUMO
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

Kambe ke amaXhosa la luhlanga OLUNEZIPHIWO eziphantse ukudlula
nezezinye izizwe.

WAYENOBUSO obuthandekayo, kodwa abe mbi oyikeke xaenomsindo.  

ANDINAMNTWANA uza kwenziwa ihilihili. 

"Wayesoloko ENAMEHLO angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba." 

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye NENGXELO ephathelele kuwo.

Kodwa ziyadlula zifane NEZULU ebeliduduma libuye lizole.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka NEMIWEWE ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

ANDINAMNTWANA uza kujikwa ingqondo afakwe entsha. 

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
YANETHUBA eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Khona kutheni unendawo ekrikrizayo nje mfanandini?

Izimanga NEZIGIGABA ezazisenziwa ngala maqela zazisoyikeka.

Nangoku ke kwathi kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
NENDAWO evulelwa amashishini.

Waphendula NGELIZWI elipholileyo wathi:  Hayi,  bhut'  Duma,
ungaphazami.  

Akayikhathalele into yokuba unxibe NGOHLOBO olungamkelekiyo
emathekweni alolu hlobo.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, NONCUMO olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe NGAMEHLO athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.  (

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene NGENDLEL' enidizayo."  

Undincede NGOMTWANA ofundileyo. 

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  NGOORONTABILE 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

"Ndicinga ukuba ungawufumana NGETHUTYANA elingephi kuyo umkhondo."

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani NGENTSASA elandelayo. 

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela NGENDLELA etyenenezekileyo ebomini.

Kusasinwa iingodwane kungqungqwe NGEMIHLA enamagama.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
NGOKOKHOZI oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba NGOKOMNTU ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, NGOKOMNTU ozivayo ukuba
usenyanini.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
NJENGENTOMBI eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Ukuba kufike UMNTU osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Kuthe qatha engqondweni INTO etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

Kwabuya kwavela kwakhona INKWENKWE eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Kufik' UBHUQA ohlala kulaa lali yabaThembu wancokola. 

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa OONOZAKUZAKU abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza INYANGA
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya UMYALEZO othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 


Ufunga UMNAKWENU owafela emgodini, uthi wayesimba  imali .

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele UMDUDUZI okuthanda kakhulu ukuhleka.

Umalume wam, owancanc' ibele washiyel' UMAM' ondezalayo, uhlala kulaa
lali.  

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke UBUTSHABA obuphakathi kwabaThembu namaHlubi. 

Ndingathin' ukuthiy' ABANT' abangazange bandone nakancinane.  

Buza imvula, ubuz' UMOY' ovuthuzayo. 

Uyazi kakuhle ukuba asifuni MTHEMBU othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha INXIWA eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Kwakulula ukumva umntu esithi "Uyamazi na UBANI ohlala  eKoloni ?"

Ungazikhethela ke nawe INGXOLO eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe UBUTHUMBU obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
wemizekeliso.

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe IINGCINGA ezimkhumbuza iindlela
abaqhel' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

Nawe ukub' akuyiv' INTW' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Ubone kakuhle ukuba woba uzinqikela ILITYE elineembovane. 

Ngelo xesha bebelindele INQWELO-MOYA eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini kowabo.

Wakha wayiva INJA engasakhethi namazwi abantu basekhaya? 

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele ngaloo mazwi uMduduzi, ehleka
INTSINI ecaphukisayo.

Akwaba bendingumzobi, bendiya kwenza UMFANEKISO  otolika  imbilini yam
ngawe.

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  IMALI   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Enye yazo yaba ise ifumana IGAMA elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Buz' izinambuzane NEENTAK' ezibhabhayo nezilo zasendle. 

UZithulele naye evela kukhapela uthathe umkhala wawuthunga IINDAWO
eziqhawukileyo. 

andabona NTW' ihlekisayo." 

Wena, Diliza, ubathiyelen' ABANT' abangazange bakone? 

"Uncede, sithandwa, undinik' IMPENDUL' eya kundonwabisa."

Ukuba bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, ndicule ICULO elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Wazifunela inxiwa eGodidi ILALI emelene neCentuli neyahlulwa ngumda.

La madoda ayezise UMONAKALO owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ULWIMI olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Ucinga IINQULEQHU ezazisenziwa ngulo mfana eseyinkwenkwe, eyawazama
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka OKOMNTU
oqhulayo.

Ngenye imini yathi INTWANA endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
IINDAWO ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

IMIGCOBO eza kwenziwa ixoxwa igqitywe kwakweli bala. 

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye UMNTU okhule esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Kuthe kanti ikho INTO ebalekwa nguNkokeli  esikolweni  naxa wayengazange
ayithethe.

Kambe kuthi xa sezimthimbe kanje IINGCINGA ezingale ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Inene sithi kuni zimbalwa IZIFUNDISWA ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

Bancokole bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika INQWELO-MOYA
eya  eMonti , kwakhwelwa.

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba UMOYA opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

"Ikho INT' ekhoyo phakathi kwenu."  

Ifikile INKUMBULO ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Ibimibini IMISINGA eqweqwedisa ingqondo kaKhanyisile.

Ibalasele engqondweni yakhe INGCINGA emkhumbuza mhla babeye kusel'
umoya  eSun  =City=, "kwizulu lasemhlabeni", ngabula bona.

NEMITHOMBO enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni.  

Banokuba bakho ABANTU abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, INTO ethethe
ukuthi kwakuthe shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

IZINTO ezivela kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

ULWIMI olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Kambe INTO emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

UMNTU obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

IGAMA elisuke laxhaphaka bumini nguNozuko Mvelase.]

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho INTO emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

INTO ebisoloko imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale UHAMBO olungasayi kuze
luphele.  

"AMAKHWENKW' agezayo anokuba kweli lenu icala kuphela.  

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, IINDADI ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

Ziyamphehluzelisa uThantaswa IINGCINGA ezingoBakhulule.

Kodwa kucacile ukuba ikho INTO emkhathazileyo.  

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' UNTOMBI othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona IINDAWO
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Ayembalwa AMADODA  ayeneebhokwe  ezininzi njengaye lo.

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga UMNT' othandana naye."  

UMNTWANA othi efundisiwe abenakho ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

IZIPHANGO ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho IZIFUNDISWA ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Yiyo nale nto  IILETA  ezibuzisa ngaye zazingafumani mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho wayehlala khona.

"Intliziyo yalo inzulu kwaye alukho apha emhlabeni UDONDOLO
olunokufikelela emazantsi ayo.

UMNTU owayehlala  kwelaseRhawutini  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

UThantaswa lo ebengomnye WABANTU abathanda ukufunda iNdyebo yeSizwe.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala WEEMVUMI ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane YEMINI elandelayo.

Yonke le mihla kwakuyingxokozelo YABANTU abasoloko bethethela
phezulu.

Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa YODAKA olwabangela
ukuba amane ukutyibilika. 

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho YESILUNGU ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi,
=absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, ixhala LAMAKHWENKW' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

Uyithetha kuba unenkwenkwe YOMTHEMBU oncuma nayo?  

Andiyiboni konk' injongo YOMNTU olwayo.  

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela KWEMIBETHE ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Ngaloo mini wayeze negqiza labadlali BEBHOLA ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala KWABAQHUBI abathembekileyo.

Xa uphuma phandle ubethwa livumba elibi LAMANZI achithwa  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
LWEENGCAMANGO eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
KWENKALO evelele loo miqhokro isemazantsi.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini WOMNUMZANA obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho INTO ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Owokuqala YAYIYINKWENKWE egama linguNkokeli.

Walandelisa NGENTOMBI egama linguNozizwe.

Kwalandela INTOMBI egama linguBulelwa.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela INTOMBI egama linguNothemba.

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, UMGWENYE obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Lonke eli xesha acinga le nto ufundekelwa YINTSHOLO emnandi yabantwana
besikolo. 

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato NOMFANA othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
IINGXAKI ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Phofu ke nangona kunjalo bekukho IINGXAKI ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

"Kanti kukho INGULUBE ethile ayifake ekhwapheni?"

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela ISOHLWAYO esibuhlungu asifumanayo.  

ZIINDULANA ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
YINTWAZANA engakanana, efikayo kwezi zinto.  

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
NDULANENI ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle IZISHIQI ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
KWEMIZIMBA empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.

"Uthi wena kunokubakho INTOMB' engangam lo kwezi mini engenamntu
wayo?"
("..............................................................................
........")

Ukutyhamziswa ZIZITHEMBISO eziqoboqobo.

Naye ebesebenza  eRhawutini , ENGUMAQHUZWANA othile kumzi-mveliso
womqhaphu.

Kusatshilwa KWIINDAWO ezithile nangani loo nto ingeyonto yemihla
ngemihla.

Wothuke wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa egonene NOMFANA
othile, bencumelene, benqabulana.

ANENTSINGISELO enzulu kubomi bakhe akuzikisa ukucinga.

NGAMHLAZANA uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza NGAMINAZANA ithile iphethwe ngumvandedwa.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla NGELIZWI elingqabavu uKhanyisile.

Kulapho kwakuqeqeshwa AMAJONI amhlophe.

Ndikunqwenelela IXHESHAelimnandi, uyidle ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

Eli  Juda  laxhuzula  IMALI   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza
kumfundisa.

Phofu ke ebesitsho engagudlanga BANI uthile, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe IZINTO ezimnandi.  

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi eqwalasela
UMFANEKISO othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo OKWEENYANGA ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Emva KWEMIZUZWANA embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Emva KWEENYANGA ezithile uThantaswa uphawule ukuba lithand' ukunqaba
ngoku apha ephepheni igama likaThenjiwe.

Kwangokunjalo phakathi KOMGWENYE obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

WAYENOBUSO obuthandekayo, kodwa abe mbi oyikeke xa enomsindo.  

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu NENCINDI
isisiseko sentlalo yesizwe.

IZINTO ezimbini kuye zazingathumani manzi icuba notywala, kwakude kube
ngakumbi ecubeni, kuba wayesithi esebenza nje ehamba apho  elokishini  kube
kusisisi nje kuye nangemva kwakhe yinqawa eqhumayo.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika KWEENTOMBI ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho IMISINGA emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

Uyise ubone ngenye imini kufika AMADODA amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .

USithamafu lo wayehleli apha  eRhawutini  isithuba seminyaka ENGAMASHUMI
amabini.

Besekuziiveki EZINTATHU egodukile uThaantaswa, sezisondele noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Ude waba NEMINYAKA emithathu waba selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

"Eyam inkqubo ithi:  Intomb' enye mayibe NENKWENKW' enye, inkwenkwe
ibe nentomb' enye."  

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba emncinci NGEMINYAKA
emibini kunaye.  

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   ENGANGEERANDI  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Bazala ABANTWANA abane.

Ndiziva ndingenakho ukuzibamba nangona ndinexhala lokungena injece
YABANTU ababini.

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala IINYANGA
ezimbini.

UMguqulwa wakha wakweli qela laya kuhlala  eMarshall  IINYANGA
ezintathu.

Wakhawuleza uyise wadibana NOGQIRHA othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
ISIGANEKO esithile. 

MFAZANA uthile wayebase  iprimus  yaza yadubula yalumekeka emaphepheni.

Akukho THEMBA lokuba angaze aphinde alungcamle oluyole kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi LIKRATSHI lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe asazi ke nokuba YINTO yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

Namhlanje LIBHEKO lokuba unina woze ayibone le nto. 

Ukuba ibingeyiyo INTO yokuba kuhlwe kangaka ngendikubalisela ngeyona mini
ndingasayi kuze ndiyilibale.

Ukhulile untemekana wafika KWIXABISO lokuba athiywe igama. 

Ebekholelwa kakhulukazi KWINTO yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Umzi wakhe waba ngowokugqibela elalini PHAMBI kokuba uwelele
ngaphesheya.

Kanti ke ukuba UNENGCINGA yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

Ngaphandle kolwazi olo babese bethanda NENTO yokuba uZweni ezalwa kuloo
lali. 

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna NDINOLUVO lokuba undlela-lula
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Akubuya abuye  esikolweni  NENDABA zokuba uziphumelele iimviwo uyise
wamxhelela inkabi yequsha.

Abasebenzi  baseRhawutini  babesiza NEENDABA zokuba usaphila.

Abanye abantu BABENGENAFIFI lokuba le koloni umntu athetha ngayo iqala
phi iphele phi na.

Kwalile xa kanye eseshumini leminyaka ubudala waphuthunywa nguyise
uKhakhakha lo, selenalo igama eli, kuba lathiywa nguyise omkhulu wakulonina,
NGEENJONGO zokuba igama eli limfuze, kuba waphepha into enzima - ukufa.

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa kwada kwafika IXESHA lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Yahamba iminyaka iseyiloo nto le nkwenkwe kwada kwafika IXESHA lokuba ifune
ngokwayo ukoluka.

Kuthe naxa kuqulunqwa UMTHETHO wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
NEMDAKA yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

Athi akuphawula izithonga zakhe, azama INTO YOKUBA amxhinkxe azokudideka.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi INTO yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Wayengasazi ISIZATHU sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Akayikhathalele INTO yokuba unxibe ngohlobo olungamkelekiyo
emathekweni alolu hlobo.

Uyayiphawula INTO yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana umva ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani. 

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into YOKUBA ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Uza kuzama ICEBO lokuba angene nokuba  akanamali .

Kunini ndikuxelela INTO yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Uphindele emsebenzini wakhe ePhiri uThantaswa lisakufika ixesha
LOKUBA enjenjalo.

Yena ucinge ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
ULUVO lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Kaloku, mkhozi, ayintle INTO yokuba undwendwe lubone nezinto ezifihlwayo
zomzi.

Besekuziiveki ezintathu egodukile uThaantaswa, sezisondele noko
IINTSUKU zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Ngoku ke bathi lifikile ITHUBA lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

UMINGIMINGI lokuba bonke abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Lafana ke ixhego LANETHEMBA lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
KWANGOKWAKHA oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Kwaye iinkabi zakhe zaziphakamile, zinqakraza UKUHAMBA oku.

Wabuya walala akuba efakwe intlonze kuba kakade UKULILA oko kwakungabangwa
liphango, kwakubangwa bubuthongo.

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, NOKUSILA oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Hayi =Dolly= sendibona loo mhla WOKUBOTSHWA kwethu ngeqhina.  

Ngexesha LOKUBHALA kwethu eli bali ebeselekunyaka wokuqala.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba LOKUBHALA kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Bona bakhule bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, KUKUQHEKEZA kwabo bangasebenziyo.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa KUKUFUNDA kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

UMinenzima ukhutshwe endlwini KUKUGRAGRAMA kukaMasiphindelele.

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa KUKUVUVUZELA kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba EKUBHALWENI kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

Wathi mhla wehla wehlela ukuya kwaluka EKUQALENI kuka-=1942=.

EKUBHADULENI kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye NOKUMA kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye NOKUMA kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Xa uphuma phandle ubethwa livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
NOKUNGCOLISA kwabantwana.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa NOKUXATYISWA kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Ukuba ungumhambi elingazange limbone liza kukubona NGOKUBETHA konyawo
olu lwakho.

Akusabonakali KUPHITHIZELA kwabantu ngaphandle kokuqukeza komfazi
walapha ogama  lingunowinile .

Kwala ngaminazana ithile afika amadoda lawo evela emsebenzini enxilile
onke, afika nje amana ekucukuceza UKUPHEKA kwekrwala eli, elithuka.

Mbone ke UKUVUYA kwakhe ukuvalwa  kwezikolo  engakhathali nokuba azibuyanga
zivulwe.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda UKUTSALWA
kocingo.

Ebengumntu wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa UKUHANAHANISA kwesibhinqa.

UKUNQONGOPHALA kwezinto ngexesha lemfazwe kubonakele kulo lonke eli.

Akuthandeki UKULALA kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Kwelakusasa ilixa kwakunzima UKUBAKHO kwabafana, babehlangana emva kwemini
bawaqhokre mpela bengawalinganiseli, nawo ezenzela kubo.

Wathi UKUPHEFUMLA kwakhe, akuphuma kuyo, kwanga ebebaleka emmangweni.

UKUFIKA kondwendwe olunje kwaku soloko kulindiwe. 

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani SOKUNGAPHENDULI
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Into YOKUMKA kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
YOKUNQONGOPHALA kwabaqhubi abathembekileyo.

Ngexesha LOKUBHALWA kweli bali nanko eyinqununu eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

Akusabonakali kuphithizela kwabantu ngaphandle KOKUQUKEZA komfazi
walapha ogama  lingunowinile .

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko OKUZONWABISA kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

UMaNtlani lo akazange abe sathanda ukubuyela eCentuli UKUBHUBHA
kukaninazala.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha UKUTSHAYISA kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Babengaxeli NOKUXELA ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

Wathi engekagqibi NOKUTHETHA babe bengena, uZuziwe noMlenzana.


NOKWENZA andiphoxe kangaka ekubeni engumkhaya?

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele NOKUHAMBELA phambili.  

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
NOKUVUNGAMA. 

Abazange bamqonde NOKUHAMBA kwakhe ngenxa yobushushu bengxoxo. 

EYOKUQALA uMaNdamane, yazala abantwana ababini kuphela, amakhwenkwe
odwa.

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza LE
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Iya kuqheleka into yokushiywa ngumfazi njengokuba iya kuqheleka
NEYOKUSHIYWA kwakho  yimali  yakho,mhla wayibhaqa into yokuba imkile.

Amadoda ngelo lixa ayehleli ngasebuhlanti, elindele UKUGQITYWA komngxuma.

Abona bakhwezeli ASINGAWO na amantombazana.

Kaloku thina Mncedi ASIZIZO  ZITITSHALA , zona kufuneka zibuyele  ezikolweni 
ukuqala nje konyaka.

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza KUYE. 

Ungathethi njalo KUM, sifebendini. 

Ezi zifundiswa ziziindidi kuba KUZO bakho abafundisi-ntsapho,
abafundisi beLizwi, oosomashishini, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Nokuba kunjalo ke yiza KUM ngokukhawuleza, ndikulindele.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma KUCOMFIMVABA eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

kukho namny' endimoyikayo KUBO.  (

Ngoku kuthiwa izikhethele apha KUTHI. 

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa kwada kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha ESITIYENI. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo OWAWUPHAKATHI kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Aziphose PHEZU  kwebhedi  umntwana wakwaDiliza, alile.

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  NGASEHAMBURG , kude kufuphi
 eMonti .  

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye NAWO
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

NAMHLANJE yimazi efudumeleyo evunyiweyo kukwenda.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, NEENTOMBI kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Zuziwe, uneenkwenkwe yomThembu ohambisana NAYO?  

Uyithetha kuba unenkwenkwe yomThembu oncuma NAYO?  

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathaNAYE. 

NAYIZOLO bendikutsalele umnxeba waza wnadindiza, wakugqiba akweza.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna NGAYO endingenakuyithetha apha emnxebeni.

 ISIKOLO  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi asebenze.

Abantu  basedolophini  IZINTO abazithathi ngohlobo olunye nabo
 basezikolweni .

UYISE ubone ngenye imini kufika amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .]

Umingimingi lokuba bonke abafana ABAMINYAKA iphakathi  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Walandelisa ngentombi EGAMA linguNozizwe.

Njengoko adla ngokuthi UMNTU akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

UMGUQULWA wakha wakweli qela laya kuhlala  eMarshall  iinyanga
ezintathu.

Bakhula ABANTWANA bada babadala umfo kaMfanti onwabile  eGoli .

Ngeli xesha UYISE wayesele ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi EGAMA linguNothemba.

Owokuqala yayiyinkwenkwe EGAMA linguNkokeli.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
UTAMBOLENYOKA amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.


Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni UMNTU athetha ngayo iqala
phi iphele phi na.

UYISE weva sekukudala ukuba waphuma esikolweni.

Yayisithi INDODA ifika ekhaya abe umfazi eyihlaba umyeyezelo.

UMGUQULWA ngelo xesha wayengumfana ozivayo.

Kangangendlela ezazikhasela phantsi ngayo, kwanyanzeleka ukuba AMADODA
azinike amathafa.

IISILINGI zazisenziwa ngantoni zingenziwanga ngamarhonya namaphepha.

Yaqengqeleka IMINYAKA kuhleliwe kumnandi, nabantwana bekhula.

Ngomothuko UYISE wambuza unyana naye akamsa kude.

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa UYISE ekweli  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

Azipheli IIMPUKANE kuba kaloku akucocekanga.

Ndinexesha LEMBUTHO kakade?

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho KWAZO.

Akukho kwanto andibizela yona ngaphandle KWEMBUTHO.

Kambe ke igama LESIQHULO lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele NAKWELESIBINI, baphile bonke abo bantwana.

Siya kubonana kwakhona NAKWIXESHA elizayo, sonwabe kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

NASEMVA koko ke uye wabhala kodwa akwabikho nto icacayo.

Ayiseva NANGENDLEBE naxa sel' eyinqanda. 

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene NANGOKUBA
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

"Khange ndikubone ndingakhange ndikuve NANGENDLEB' ukuza kwakho." 

NANGOKU ke kwathi kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
nendawo evulelwa amashishini.

Sazeka sahlala ekhaya sonke akwabikho NAMNYE UPHUMAYO. 

Umntu akukho NENDAWO yokuchitha uthuthu okanye inkunkuma. 

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye NEENTANGA zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Kanti NASEMPOTHULWENI kungokunjalo. 

 NASEPITOLI  kwavela  oomaAtteridgeville ,  Ga-Rankuwa ,  Mabopane , Mamelodi,
njalo njalo.

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti NENTSAPHO le unayo.

"Nongxaki, khawundizele NAMANZI ndisele", uvakele esitsho uZithulele.

Uhlalutya NEZINTO aqhel' ukuxelelwa zona ngumfana wakwaMvelase.

Kanti ke NALAWA awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba NABANTWANA imbandezelo ibambathe.

Intonjane iselisiko eligciniweyo kanti NOLWALUKO ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, kodwa asekho NAMANYE asabanga
unxunguphalo.

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba NOTHANTASWA utshatile?

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti NOBUMFAMA
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela.  

Mfamlibe izidubedube yayikade iyinto yabantu abakhulu kodwa namhlanje
NABANTWANA bayazingena.

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  NAM andisayi
kukuhlupha kowakho..."

Kanti ke NABAZINGELI babekholwa kukusinga bemi kwezi nduli.
Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, lunzulu, lunamandla alingana
NAWESIKHUKHULA somlambo xa uzele.  

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Uyithetha kuba unenkwenkwe yomThembu oncuma nayo?  

Ulifumana phi igunya lokundibuza umnt' endithandana naye?  

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Uvuyo nalo luyabethisa ngenye imini. 

Zuziwe, uneenkwenkwe yomThembu ohambisana nayo?  

Nawo alapha kwakule ndlu  ebhekileni . 

NABO njengabantwana  basedolophini  babebabona abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

NABABEKHATHAZWA zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

NAYE ebesebenza  eRhawutini , engumaqhuzwana othile kumzi-mveliso
womqhaphu.

Kunjalo kanye, Ntombentle, kwaye ke akusentsuku zatywala lifike elo
xesha njengoko NAWE usazi.

"NAM ngokwam, ndikunqwenelela elimyoli ithuba."

Ukhathazekile ke NAYE koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
akazange abase NABANYE abantwana bakhe kokwabo.

Apha kule lali yaseCentuli akukho NAMNYE umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli NABAMSULWA," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

NEEMVUMI zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi kanti
ke nezangoku  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho NAYE azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho NALEYO imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa ukudibana neenjinga zehlabathi.

Ngumsebenzi lo awawuthanda kakhulu nangona NAWO wawunamagingxigingxi.

NEENKOMO zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke NEENTWANANTWANA zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Kambe ke NALE nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Mhlawumbi kungokuba ebelangazelela ukuba NOTHANTASWA lowo endele
kwaZulu.

Andithi kaloku unina lowo ude wanebhongo NAYE ngolu thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

NALO manzabomvu ugqibe ilizwe lonke wayengaziwa kwimihla yakudala.

Le ntokazi NAYO yayithunyelelwe  imali  lisoka layo ukuba mayiye kuchitha
ikhefu layo  eRhawutini .

Kambe ke NAWE tywalandini uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
angaka.

Yaqengqeleka iminyaka kuhleliwe kumnandi, NABANTWANA bekhula.

NOKUTYA kwakuye kunqabe kungenjalo kunkinkishwe, umntu angafumani
yonke into le.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi NOMDLALO lowo uyekwe phakathi.

NAMHLANJE akungeze wazi ukuba umpu lo uwufumene njani na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

Loo nto imbi kakubi kuba nabantu beli xesha abanazifuba. 

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
NASIPHI na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso NASIPHI na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Neemvumi zakudala  ezinjengooDolly  Rathebe, =Sophy= Mgcina, =Miriam=
Makheba, Nosis Rululu, =Martha= Mdenge, =Nathan= Mdledle, njalo njalo wayezazi kanti
ke NEZANGOKU  ezinjengooBlues  Ntaka, =Hugh= Masekela, Tandi =Klaasen=, =Margaret=
Mcingana, =Babsy= Mlangeni, njalo njalo akazilibele.

NAYE ke uNtuthuko waphatheka kakuhle njengomkhuluwa wakhe.

Ngomothuko uyise wambuza unyana NAYE akamsa kude.

Ithe xa isenza ibanga  likaForm  =2= NAYO yathotywa isidima yenye itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

NAYE wayeze ngokuza kusebenza waselehlala kweli.

Akusabonakali kuphithizela kwabantu ngaphandle kokuqukeza komfazi
walapha ogama  LINGUNOWINILE .

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Ngenye imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana NOBONGANI Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Uphendule ngelibekekileyo  uNozikweliti . 

Wayemazi kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi.  

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala ezi viyoviyo zabo. 

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. (

Kwalandela intombi egama LINGUBULELWA.

UBAKHULULE lo ebengumfana oliciko, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa echwayitile.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale NZULE athe phithi yiyo.

"Igama lakhe NGUBAKHOLISE Ndandani."

Njengogoba kule lali yethu kukho ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali koku kucabela kwabafazi. 

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi nguXhents'enkunkumeni. 

Walandelisa ngentombi egama LINGUNOZIZWE.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama LINGUNOTHEMBA.

Ngelo xesha bebelindele inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
UTHANTASWA ebesiya ekhefini kowabo.

UMisumlenze usamkele isonka wasibekha entla. 

Umzi lo sikuwo NGOWAKWAMFANTI.

"Hawu,hawu, hawu". "Nqanda, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

Igama elisuke laxhaphaka bumini NGONOZUKO Mvelase.

"Hawu,hawu, hawu". "Nqanda, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

Owokuqala YAYINGUDWALA, owesibini YANGUNTSIZI.

Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba KUTHENJIWE Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe UMANMTLANI, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

"NguZikhethele",itshilo impendulo. 

Le ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile iphuma KUSIBUSISO Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

Ngeli xesha uSibusiso abuza lo mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
ehamba NOMDUDUZI Hlabanisa.

Ezinjeni kukho ooThap'nazo, ooNton'esebantwini noTsheleza. 

UZuziwe wayeligqibelo  likaMvangeli  uLanga. 

Owokuqala yayiyinkwenkwe egama LINGUNKOKELI.

Ebezimisele kangangoko anakho ukusebenzisa elo thuba umfana
WASETSHOLOMNQA.

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi izine zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

Into KAMFANTI yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

Ungafika bekhala NGOMAGOQO xa bethetha ngaye.

Inqununu yakhona, UTSHUTSHA into kaHonono yathumela ukuba afunwe aze
kuxoxa eli tyala lakhe.

"Kambe ke nditsho kuba wena, NTOMBENTLE, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Kuthiwa ke lamfumana naye umKway' omkhulu lo olu khohlo-khohlo, lwalumthso
ome ke unkabi athi ukusuka akhohlele igazi, kwase kusithiwa ke
NGUKHOHLELINTWEBOMVU;  yase iba ligama abizwa ngalo, elo

Uzamile ebunzimeni UZUZIWE ukuyiphepha le mibuzo.  

Izolo oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa NGUNOMNTU kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Igama layo nguBakholise NDANDANI, umfana waseMkhangiso kwisithili
saseBhisho.

UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva la magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Ude waba neminyaka emithathu waba selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
LINGUNTUTHUKO.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 NGASESAJONISI  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Umninawa kaFumbalele ogama LINGUMGUQULWA yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

Ukuba ndandikho mna NTAMBOZENQANAWA-ZIXANANAZILE ngekuthethwa ezinye
ngoku.

Lo mhlaba KAMPHASA uyimbunguzulu ngobuhle kwaye utyebile.

Wazifunela inxiwa EGODIDI ilali emelene neCentuli neyahlulwa ngumda.

Le ntshetshevu ngubawo UVIMBA, uMvulane omkhulu.

UKhanyisile yena ebesithi nguNTOMBENTLE xa embiza ngenxa yobo buhle
bakhe.

Amagama abo yayinguFumbalele NAMGUQULWA.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, UNONTINI noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

"Heyi, ntombindini!  asizontsana njengokuba silapha nje," kutsho
uNtombini Dakana ngomsindo.  (

"Ndivana kakhulu nodade wabo, uNotizi."  

Wathi uyisemkhulu ngenxa yemincili wayithiya igama lokuba
NGUNTYATYAMBO.

Eyokuqala, UMANDAMANE, yazala abantwana ababini kuphela, amakhwenkwe
odwa.

Omnye wabantu owayethanda ukumtyelela yayinguninalume
ongumntakwabonina, USITHAMAFU into kaVatala.

NAKUBENI uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu selesemzini wakhe.

Kusatshilwa kwiindawo ezithile NANGANI loo nto ingeyonto yemihla
ngemihla.

NANGANI kunjalo,  imali , impahla nokutya bayakuthenga.

NANGANI singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
siso nqo kwaye siyanambitheka.

NANGOKU BASEBENZA  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

Kodwa ke uMguqulwa NANGONA wayetshiphile engenanxibelelwano newabo,
wayesaphila ngenene.

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

Phofu ke NANGONA kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Kuthe NANGONA la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 


Akukho nt'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Xa umkhangele usemtsha NAXA engengomtshakazi.

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Ayiseva nangendlebe naxa sel' eyinqanda. 

Ngeso sizathu amanzi aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni.  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Ahleli wona amatye azinzile, atsho kube lula ukuwela naxa umlambo
unamanzi.  

Okwesibini, NAXA wayeselenamabanga awaphumeleleyo kwafuneka  Ootitshala 
beqandule umhla nezolo kuba wayengxamele ukuba liqhathu ekunzima ukulibonisa.

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

NAXA uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

NAXA yena ebengazibizi ngokuba ulixhwele kodwa ubungenakufa uVimba
ekho.

NAXA ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

NAXA la maZulu ayezalana ngemveli nalawo aseNatala, kodwa la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

NAXA uninzi lwawo lwabhanga, kodwa asekho namanye asabanga
unxunguphalo.

NAXA singenakuzibhala zonke izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

NAXA wayengekho yena  eSharpville  ngaloo mini yomlo kodwa kwaba ngathi
wayekho.

Le mfuyo kaFumbalele iye yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba NAXA
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

Phofu ke NAXA sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti NAXA ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Kambe ke nawe TYWALANDINI uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  namaxhego
angaka.

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Kodwa kwakucacile ukuba akulunganga konke.  

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Amazwi ubuweva nje, akuqondang' ukuba ngawobani?  

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika kule nto ndiyiyo.  

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  int' ayichazayo. 

Andiyifuni konke loo nto.  

Andizibonanga kuba bendisithwe ngamaty' amakhule.  

Akathethanga ndakumxelel' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
kumkhangela.  

Kodwa ke, sisi, kukhw' abant' abangevayo abalunga bakubethwa.  

Kodwa asihlalanga xesha lide.  

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Andifuni kuzibophelela ndith' ibingubani nobani ndingababonanga.  

Kunjalo nje ndingayifuni nje andiyifuni.  

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Uyazi ANDIKUBONANGA naxa usuka kuthi phaya. 

Khon'ngatshongo, mntwan'aseMaNgwevini, kanti ngoku siyalingana.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Bendisithwe ngamatyholo namatye amakhulu, zingandiboni.  

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza. 

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
usenyanini.  

Ukuba bendingayibethi ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo. 

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?" 
"Ungacing' ukuba ndingaba bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ongenakuqiniseka ukuba ngamadoda enene.  

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

Ungathethi njalo kum, sifebendini.  

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.


Akukho nomnye owaqhwalelayo. 

Ilizwi lithe akubangakho mntu wokuphothula. 

Abekwa kudala kule ndawo ngamadoda akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda.  

Indawo yokuqala akukho nomnye owathwalayo njengokuba sibahlanu nje.

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo."  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto.  

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.


Le njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

IXesi asimlambo mkhulu kakhulu.  

Hayi asiyonja le. 

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka. 

Ayisosizathu esibalulekileyo eso.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Sazeka sahlala ekhaya sonke akwabikho namnye uphumayo. 

Ndingas'ke ndingabi nabantwana kunokuba ndibafundis'obo bubhanxa. 

Akukho namny' endimoyikayo kubo.  

Ungandikhaph' ukub' uyathanda, kodwa akukho nto ndiyoyikayo. 

Akukho kwanto andibizela yona ngaphandle kwembutho.

Akukho nt' aza kundenza yona.  

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Akawuphendulanga lo mbuzo uZuziwe, ecaphukela ubundlavini bukaDiliza.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Ngabantwana bakamalum' ab' uth' abalunganga. 

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

"Kanti ke le yona, Ngqosini, asingabo abayithiyileyo.

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

Wakha wayiva inja engasakhethi namazwi abantu basekhaya? 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Izolo oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

Loo mbokotho wayiqengqa nje engayiva. 

Uyibize kaninzi ingezi. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Inyanga ibe ingapheli uMbokothwana engathumeli. 

La mazwi uwagqibe engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.


Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu KUNGEKHO waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa LUNGATHANGA lumbone ukufika kwakhe.

"Kutheni ungangeni nje?"  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi. 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

"Kuthen' ungavumi nje ndikubulisa?"  

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ilali yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi.  

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Wayengalindele nokuba uZuziwe angaba nakho ukuwaphendula amazwi akhe
okugqibela.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Nceda ufike, ungandiphoxi.

"Mandikushiye khon' ukuze ndingakuphazamisi."  

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ngelishwa kwenzekile ukuba aba molokazana bangafani nezenzo
nangemikhwa. 

"Hawu,hawu, hawu". "Nqanda, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele".

"Hawu,hawu, hawu". "Nqanda, mntanam, uThambolenyoka angalumi abantu",
utshilo uMaMpemvu exakekile erhida. 

Usana lwam aluzukusuka lufuze yena? 

Ngelishwa ke ayenzi mahluko phakathi kobusuku nemini.

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

Ngeso sizathu amanzi aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni.  

"Akundiniki nethanjana eli, Zuziwe?"  

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

"Awakuth' amakhwenkwe akayenz' into yokugezel' iintombi zamaHlubi."

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba. 

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

WANGA angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba
yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.


Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

NGEEMINI zangeeCawa kwakusiyiwa emidlalweni apho bekubukelwa amaqela
odumo ekhuphisana.

UMguqulwa NGELO xesha wayengumfana ozivayo.

NGEXESHA lokubhalwa kweli bali nanko eyinqununu eNgcizele =Junior=
 Sekondari .

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

NGALOO mini wayeze negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi NGAMANYE amaxesha azityelele.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, NGELINYE ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

NGEXESHA lokubhala kwethu eli bali ebeselekunyaka wokuqala.
KEY#[NGA(INIS)]

Kwakha kwathi NGENYE imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

NGELI xesha uyise wayesele ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Kodwa NGELISHWA yafika le nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

NGAMANYE amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke ngentsimbi yesithathu
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

NGALOO mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.


Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Ngethamsanqa akubanga kho mfuneko yokwenza oko.  

Ngasemva, rhuthu umtshoveni kwalapho entla  kwebhedi . 

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi NGENYE imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

NGELO xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa ubongikazi kwisibhedleleekuthiwa  yiNightingale .

NGELISHWA akazange abafundise ukuba unekhaya elisemva kuCentane
elingathi ngenye imini libafune.

NGAMHLAZANA uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

NGENYANI ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.


Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli NGEZO mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

NGOMOTHUKO uyise wambuza unyana naye akamsa kude.

Iindawo ezininzi NGELO xesha apho  eRhawutini  zazisengamathafa,
kungekakhiwa kuzo.

UMguqulwa NGOVELWANO nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

NGENYE imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe NGAMANYE
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) NGELI thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba NGENYE imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

NGELI xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade NGAMANYE
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

NGEXESHA lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha
emabeleni.  

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

angathini uyise kaDengana ndakutyholwa ngokuba  imali , suke naye ancedise le
lali ngokundenza intlekisa.

Akukho nto ndizakuyenza ngokuthoba kwayo Festile.

Yonke eminye imizi imgama ngokoyika lo mlanjana ungena eNqabara phofu.

"Kulungile, ezo zingekafikeleli kwibanga lesithandathu ziza kulungiselelwa
zilifumane, ngokunikwa nje zingacelanga.

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Akakuxelelanga nto ngokulwa kwabo? kubuza uDuma. 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Umcacisele ngokuphandle uSandile kaNgqika ukuba ngokungamakhululi kwakhe
uKhohlela kungathi kudaleke isixholo-xholo esibi.

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Enkosi  titshala , uxolo ngokunivusa nilele".

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.

Kwasusela loo mini ke, kwathi ngokukwaywa kwendlu kaGando yonke inzala
yakhe yase ibizwa ngokuba ngamaKwayi.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Endleleni wahlangana nabantu bamakhasi amathathu, bathi kuye angafumana
intywenka ekhe wafaka apha  imali  engangeshumi, "thina silibuyise ngokuphindwe
kaninzi".

le nto ayenzekanga phantsi kweempembelelo zobutshaba nokuqhwaya uchuku,
ngokuthetha komhlekazi uSandile kaNgqika, ibikukufeketha nje efekethela
umntakwabo".

Kumnyaka wesibini wakrokreleka uNofundile, kwathi ngokuqengqeleka
kweenyanga nonyaka kwaqondakala ngenene ukuba unto.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha. 

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Uthe NGOKUBUZA-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
KWANGOKWAKHA oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

NGOKUHAMBA kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

NGOKUKHUMBULA kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa kwaza kwazalwa uThema.

Ubuye ngokukhawuleza. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.)

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.) 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

UBhuqa wahlala naye elityeni ngakuZuziwe, imilenze eyijingisa
emanzini.  

Intombi enkulu uBulelwa yathwalwa lisoka LANGAKULONINA eQholorha xa
wayesenza ibanga lesithandathu.

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi
esizibeni.  

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

Uve ngaphakathi entliziyweni yakhe ukuba uthanda uBhuqa ngaphezu
koNtabeni.  

NGAPHEZU koko ke ebemhle umntwan' omntu, ecikizwe ngaphezu kwekhwezi
lokusa.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza NGAPHAKATHI ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

Wakhula ephethwe kakuhle uNtyatyambo epakelwe ngabazali bakhe nabazali
bakayise NGOBUBELE nangokufekethiswa.

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe NGOTHANDO nangolonwabo, tshomam."

Uconywe gqitha ngamandl' akho.  

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Akukho nt'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole. 

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, wamjonga ngamehlo amabi.  

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi. 

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.


Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

Kwicala lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela.  

Ngelishwa ke ayenzi mahluko phakathi kobusuku nemini. 

NGELO xesha bebelindele inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini kowabo.

NGEZO mini uThantaswa lo wayesathiwe lwale ziingqondo zobuntwana.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
NGAMANYE amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Ukhumbule kaloku ukuba ngelaa xesha lokukhula kwethu izinto
zazingenje. 

NGENYE imini uBakhulule wada wambhalela incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

NGENDLELA angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Ngeso sizathu amanzi aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni.  

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

Kaloku NGEYE Silimela wabuya usithi usafuna isitya emnyameni 

Uya kubona into embi ngawenyama. 

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Kanti nasempothulweni kungokunjalo. 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe NGOKWANELEYO
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Uphendule ngelibekekileyo  uNozikweliti . 

Akwaba bendingumzobi, bendiya kwenza umfanekiso  otolika  imbilini yam
NGAWE.

Ngelishwa kwenzekile ukuba aba molokazana bangafani nezenzo
nangemikhwa. 

Wanqwenela UKUNGA akangeze afunyanwe kowabo.

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Bathi .... Bathi ... mna andilunganga ... NGAPHAYA koko bathi nding uM.Z .
babuye bathi ndinguM.O.

NGAPHANDLE nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

Ndicinga ukuba ukhe uze kuba lapha kum ngeenjongo zokuba ukhe ufumane
impepho yaselwandle.

Nako NGENYE imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, ekwamxelela
ngesi siyengelezane.

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
NGENYAMEKO nangondiliseko  lwekati .

Ngethutyana elingephi elapho wazibalula NGEZINXBO nangemfundo yakhe,
selebizwa ngamagama wambi kusithiwa  nguArthur  Maphenuka waseMshishi  eGoli .

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

Ngokukhumbula kukaMguqulwa NANJENGOKO wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa kwaza kwazalwa uThema.

NGETHUTYANA elingephi elapho wazibalula ngezinxbo nangemfundo yakhe,
selebizwa ngamagama wambi kusithiwa  nguArthur  Maphenuka waseMshishi  eGoli .

Ebezithanda zombini NGOKUFANAYO nangokulinganayo ezi ntombi lo mfana.
Ngethamsanqa isaqhwithi eso asizange sivuke kuNgqosini. 

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de NGATHI zicela umngeni okanye injezu.

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe ezayizolo.  

Usajongile ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe INGABA izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

"INGABA intsingiselo yawo yintoni na kubomi bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

Ingaba nguMlenzana lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

"NGAKO oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga NGAKUMBI eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.]

Hayi! Ewe, hayi wena ziyayilungiselela imeko enjengale ezi nkosi,
NGAKUMBI xa zisazi ukuba iyakubuya ilungiswe.

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.

ayehlala kule ndawo namhlanje yaziwa ngokuba
 yiBaragwana .

Ngani ukuba ude uzikhathaze ngalo nto, Dosini, yayikho nje nenkosi, isiva
ngeendlebe, ibona ngamehlo.

Akukho kwanto andibizela yona ngaphandle wembutho.

Kwakungekho nto imkhathazayo ngaphandle kwamakhwenkwe agezayo.  
KEY#[ngaphandle+POSS]

Kaloku inkosi le yinkosi ngabantu; ayinako ukwenza intando yayo ngaphandle
kokuba ithethane namaphakathi okanye icetyiswe ngamaphakathi.

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini LINGATHI linomdla kakhulu.

Evuka kusasa nje NGATHI uya  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
engaqondwa nje.

Uthi xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube NGATHI awusoze
ushiyeke wodwa.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada
waya kufa naso, sesimfanela ngoku NGATHI wazalwa naso.

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Kaloku thina maXhosa asizonto zikholwayo kukusoloko zijamelene nabafazi
NGATHI singabeLungu. 

WAKUNGATHI uyayikhalimela le ngxolo, wodibana nenyoka iphunga
umhluzi.

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, SEKUNGATHI
amadangatye omlilo aza kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Abasebenzi ababuya babuye emigodini banento yokusiqhayisela  ngeRhawuti 
INGATHI thina zange sayibona loo  Rhawuti .

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Ndandingatsho ukuba bangamfumana indlela awayekhawuleza ngayo ukudlula apha
ENGATHI umhlaba akawunyatheli.

"Kutheni INGATHI ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Wasuka WANGATHI uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile esakuyibona le
nzwakazi yakwaDiliza.

Ngoku ezi mini zolonwabo SEKUNGATHI uzibona ephupheni uThantaswa.

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhule ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de NGATHI
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

"Andazi kodwa INGATHI kukwaNgqika, lee  eCiskei ," uthandabuze watsho
uSibusiso.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi NGOKUNGATHI uyalila.

Bekusithi khona ukuba wonwabile abe NGATHI uyacula nokuba uyancokola
nje.

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga YANGATHI iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

Kwesi sithuba uZithulele unge angakufutshane  kuNozikweliti  amkrwece
ayiyeke le ncoko. 

Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba NGEKWABHENELWA nakubo.

Hayi kaloku Mbulawa NGEKHE umncede umfazi ngonyana wakhe omkhulu.

Ukuba ndandimbonele kude NGENDALANDULA kwaphela ukuba nguye.

Le ntombi ayifani nezi ntombi ziruq'iinyawo ZINGE zifake amalekanisi.

Yinto mfondini ethi xa ithetha noThixo INGE imbambe ngesandla.

Lowo mlilo kanye uya kuba luncedo kwimeko enjengale ndiyixelayo,
NGENDIMSHIYILE wena lo mfo, Mkhozi, ntonje uluncedo olukhulu kum.

Uqiniseke kwangoko ukuba ube NGELENGAMBONANGA umhlobo wakhe lo ukuba ube
engezanga ngokwakhe apho kowabo.

Ndikhumbula mhla wafuna ukusibetha kuba siboleke  ikari  yamahashe kuTat'
umdala, esithi NGESASIQALE kuye.

Kubuhlungu kuba lo mntwakaSinxotwe sel'ebekwa la mabala nje kungenxa
yokungazalwa Sulenkama, ukanti yeyona nto NGEYAYINCONYWA kanye ke leyo yoko
kuvumisa.

Utsho esithi uva into embi ngokuba esimka engakubonanga NGELEKULINDA kuloko
unedinga nomhlobo wakhe osuka  eMonti   ngemoto  esiya eBhayi apho asebenza khona.

NGENDILAZI ngoku igama lakhe, utsho ejika egoduka.

Ukuba bekusiya ngokwam NGEKULINYWA ndingekho apha.

Ukuba bekunjalo, Mpinga, NGELAPHA uNovayithi, umkakho.

Ukuba ndandikho mna Ntambozenqanawa-zixananazile NGEKUTHETHWA ezinye
ngoku.

Wathi ukuphefumla kwakhe, akuphuma kuyo, KWANGA ebebaleka emmangweni.

Andiwazi amanye amakhaya kodwa eliya lam ikhaya likhaya ngo Mpandlo ukub
ebengekho NGEKUBA andinakhaya.

NGELI xesha uSibusiso abuza lo mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

NGENXA yoko ke wazimisela ukuba abe yena seletsiba phandle, yekoko ukuya
kutshona endlwini. 

Kodwa yena NGENXA yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

NGENXA yokukhumbula izibhambathiso awazenza  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  yititshala .

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi nguXhents'enkunkumeni. 

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Abazange bamqonde nokuhamba kwakhe ngenxa yobushushu bengxoxo. 

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba ngowokuqala ngenxa
 yesikolo  qha". 

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, KUNGENXA
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

La madlelo akabiyelwanga, loo mathafa makhulu akhuthukile, KUNGOKO neenkomo
zingavumiyo ukunamathela.

Abanye bathi  isikolo  usingenisa kade uze NANGOKO sel'esingenisile
angafundisi. 

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

Ndiziva ndinakho noko ngoku ukuthetha.  

Ubone kwangoko uZithulele ukuba intlalo yenye namhlanje. 

NGOKU simbona ecokomile umfo omkhulu ejija  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

"Bendifudula ndingakuvumeli, ntanga, kodwa NGOKU ndiyinkuku esikwe
umlomo."

Kaloku NGOKU ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

NGOKU ezi mini zolonwabo sekungathi uzibona ephupheni uThantaswa.

NGOKU ke bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

NGOKU sekusele nje imingqandandana yeenkomo neegusha neenkuku.

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

KWANGOKUNJALO phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku NGOKUYA lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

Belitshothoza kanye ngokwelika Ntombi, ililo elivakala kakhulu
ukugqithi' amanye.  

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
usenyanini.  

"Nam NGOKWAM, ndikunqwenelela elimyoli ithuba."

Thina NGOKWESITHETHE sethu apha kwaRharhabe ingxilimbela nentyulubi
enjengalo mfo wasemaKwayini asibuyi sahlukane nayo xa sithe sahlangana nayo."

Kanye NGOKOBUNINZI beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Kaloku NGOKWABANTU  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
kwakusithiwa usuka  eKoloni .

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, KISITHINI na", utshilo
encumile uThantaswa.

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

"Kutheni ungangeni nje?"  

"Ndikuthanda nje kancinci njengokuba ndithanda nawuphi na umntu
ongumhlobo wam."  

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

"Ingaba intsingiselo yawo yintoni na kubomi bukaThantaswa
engatshatanga NJE?"

"Kuthen' ungavumi nje ndikubulisa?" 

Ngoku sekusele NJE imingqandandana yeenkomo neegusha neenkuku.

Ebuza NJE uSibusiso ebephethe iphephandaba iNdyebo yeSizwe.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani NJE, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

Iphendule eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje. 

Kunjalo nje ndingayifuni nje andiyifuni.  

Ade abe ngusokadala ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu NJE
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

Bekusithi khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula nokuba uyancokola
NJE.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo NJE ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Uphose NJE ukulibulisa ubuze impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

"Hayi bo, uKhanyisile wenza NJE isheyi lokubaleka  neesali  kuba ayikho
le nto ayithethayo."

O!  Hayi wena, mkhozi, siyayifudumeza NJE, kuba inento yokukhawuleza ibande
lakutshona ilanga.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba igodukile NJE iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Egoduka NJE ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

"Wowu!  Akusanqweni NJE,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Ligama NJE eli lokuba wafuduka kuba ukwaliliso apha ekhayakhulu.

Ngaphandle NJE kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Kwasekusele NJE ukuva ukuba wafa.

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

Ebengeyonzwakazi kambe uThenjiwe lo;  ebeyintokazi NJE enomkhitha
ongabalaselanga.

Sel' exhentsa ngesidanga  sikaPercy  =Sledge= NJE kungenxa yaloo nto
kanye.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi NJE, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali NJE kungokuba utshatile.

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

"Hlenje uThantaswa ndingazi NJE undibambe ngengqondo?"

NJENGOKUBA indlela yeenyawo ese yade yankulu ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto. 

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

NJENGOMZINGELI wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Nabo NJENGABANTWANA  basedolophini  babebabona abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

Kwakucacile ukuba abazimisele kuze balishiye iDike lokuzalwa kwabo, kodwa
imeko yona ayibanga njengokuthanda kwabo.

Lo mcimbi awuzukuba lla ngolu hlobo silucingayo okanye njengokuba sithetha
nje.

Ndikhohliwe yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ise ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi owabona ukuthi
makancame yena, kuphile mna, asikuko nokuba ndiyabulela.

Kwimibono emitsha awayibonayo uZweni, kwaba kho nebuhlungu enje ngokuba
amaNgesi aphose ibhombo kwenye yeedolophu.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho NJENGOKUBA igodukile nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

NJENGOKO sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

NJENGOKO sesibona, indoda enkulu iphantse yabe ishiyeke yodwa nangona
izele.

Kaloku NJENGOKO sesitshilo, iimvula azinqabile.

Ixhego eli NJENGOKO sesivile selijongwe nguye ngento yonke ethi
inqongophale.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku NJENGOKO
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

NJENGOKO adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

NJENGOKO ibala lalo mfo lalikhanya kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

NJENGOKO usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

NJENGOKUBA uZweni ephuma  esikolweni  nje uNzingo sel'efundisa  kwisikolo 
saseSulenkama.

Uthi NJENGOKUBA efile nje kunxila angabuya athethe into enengqondo.

Njengogoba kule lali yethu kukho ooNoziganeko, ooMbathalala,
ooNtwisebantwini, ooSibaqondile nooGqogqilali koku kucabela kwabafazi. 

NANJENGOKUBA sesenjenje, akukho ukurhoxa mfo kaMdaka, kufayayo.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

Indawo yokuqala akukho nomnye owathwalayo njengokuba sibahlanu nje.


Ukhulele kule lali, uyabazi kakuhle abantwana balapha njengokuba
ndibazi.  

Apha kwakhayakhulu NJENGOKUBA kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

Ngelishwa ke ayenzi mahluko phakathi kobusuku nemini. 

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza. 

Sikrokrela ukuthi NOKO yayingajonganga kumgxotha ngaphandle
kokumohlwaya.

Ndiziva ndinakho noko ngoku ukuthetha.  

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi NOKO
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


Bekusithi khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula NOKUBA uyancokola
nje.

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

Wayesithi NOKUBA inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

NOXA emaninzi kangako amabali abaliswayo inyaniso imi imi yona yokuba
amaKwayi ikwangamTshawe, ngabatnwana bakaNgconde, noxa ngezi mini sekukho into
ethi amaTshawe ayathathana nje namaKwayi;  phofu ke ukuba loo nto injalo
asilonyala, yalungiswa mhla akhutshwa amaKwayi ebuTshaweni ngaloo mhla mnene.

UMBHODAMO nokugilana kwabantu kwenza ukuba abanye benzakale.

Ebengumntu wemizekeliso, ebabeka apha  OOEFA   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba UKUBALULEKA, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 UKNOETZE   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  OOSTANLEY  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Ezi ibiba ZIIMINI zokonwaba nezokudibana kwabantu ngezemidlalo.

Xa uphuma phandle ubethwa livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
NOKUNGCOLISA kwabantwana.

Ukhathazekile ke naye KOKU kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Amagama abo YAYINGUFUMBALELE noMguqulwa.

Wakhula ephethwe kakuhle uNtyatyambo epakelwe NGABAZALI bakhe nabazali
bakayise ngobubele nangokufekethiswa.

Nantsi ke ngoku imbeleko IZIZIQWENGA nezijungqe, kuza kuthiwani?

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa BUBUNINZI babantu nempahla efuyiweyo.  

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa NEZIWANA, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
NGUMFANEKISO wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Ziindulana ezimnandana ezithandwa ZIZILWANYANA zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

Iisilingi zazisenziwa ngantoni zingenziwanga NGAMARHONYA namaphepha.

Wayengumthungi NOMSIKI weempahla zamadoda NABAFAZI.

Umntu owayehlala  kwelaseRhawutini  kuloo mihla YABAKWAMSOMI  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka NEMIWEWE ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Imithetho emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959= ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye NEMINYE izelwe lo
mfo kaMfanti selephumile.

Kangangendlela ishishini lakhe elalihamba ngayo, wakhawuleza wanemali
NEZINTO.

Umntu wayesithi ephuma nje phandle abe edibana  nepolisa , NOMCUPHI
okanye ijoni.

Ngelishwa kwenzekile ukuba aba molokazana bangafani NEZENZO
nangemikhwa. 

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana NGEZITYALO namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

Wokuchazela ngoo"Sikhalo", "Zwi", "=How= =Long=", njalo njalo kanti
NABADLALI abaphambili  abanjengooKenny  Majozi, Ndaba Mhlongo, =Zakes= Kuse, =Winston=
Ntshona,  nooJohn  Kani, njalo njalo.

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana NGEZITYALO namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo .

Kumnyama kuye NGAMASIKO, izithethe nangentlalo yasemaphandleni.

Intshukumo yawo yangena naseZimbalini zeli loMzantsi Afrika
 NGEDEFIANCE  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

UMguqulwa NGOVELWANO nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Wokukuxelela NGOODAMBUZA Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

Ulwimi olutyebileyo NGENTETHA, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Bendisithwe NGAMATYHOLO namatye amakhulu, zingandiboni. 

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, NGOBUDENGE bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko okuzonwabisa kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni NAMAQELA omculo.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle EZINJENGOOZINKAWU, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Selesaziwa NGAMAVA nobulumko bakhe.

Apha kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, sitsho
UMLIBO nemveli yomzi ngamnye.

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene UMTSHOVENI
newayilezi.

 OOTITSHALA   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha IINTABA
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi
 eMonti .  

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike INYOKA nerhamncwa nohili.

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa IINKUNI namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela IMO nemeko yalapha.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone UTHANTASWA noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Bobabini ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye uyazamkela
IZITHETHE, izimbo nezintoyinto zomnye.

Amehlo alo asebukhali kuba lisazithungela IZIHLANGU  neesali  zalo.

Lawo ayebonakalisa UBUGWALA nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa ICUBA nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi awaluke.

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele UKUKHUBEKA
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso,
uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize UTHANDO, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni. 

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  ISIKOLO  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Kodwa wayengathandi ukudanisa ABAZALI bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu NENCINDI
isisiseko sentlalo yesizwe.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
UBUNYANISO baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha INYANISO nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ULONWABO nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Bona bakhule bebabona OONINA nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

Emva kwexesha wayifumana INDAWO nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa ISKOKIYANE, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Intliziyo yakhe isebugxwayibeni, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
awalath' IINDUDUMO nezikhukula.

Inene nisaza kuchola NAMACHANTI neengonyama nizizise ekhaya. 

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya ABANTU nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni.

"Musa ukuquka;  uza kubangela INGXUSHUNGXUSHU nengxubakaxaka
emhlabeni."

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine LAA masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Nangani kunjalo,  IMALI , impahla nokutya bayakuthenga.

Egameni leNdyebo yeSizwe sibanqwenelela ULONWABO, impumelelo
neentsikekelo emtshatweni wabo.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke ABADLALI bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

Kuthe ekuthwaseni kwenye uNongxaki wabona uyise efika ephethe ICWECWE
kunye nento yokubhala. 

Buz' IZINAMBUZANE neentak' ezibhabhayo nezilo zasendle.  

Obu bungqabavu NOBU buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Zimphathe xa kulapho IINTLONI nodano uThantaswa, alile ngakumbi.

Kambe ke nawe tywalandini uyazenza izimanga xa  "umpolisa"  NAMAXHEGO
angaka.

UNONTINI noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
AMAKHWENKWE amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

INGCA, utyani, uhlololwane, imithi, zonke ezi zinto zinika isondlo
empahleni.

IZIMANGA nezigigaba ezazisenziwa ngala maqela zazisoyikeka.

Onke amanzithinzithi NAMAHLANDINYUKE okuhlala  eGoli  amfumana.

Ezi zifundiswa ziziindidi kuba kuzo bakho ABAFUNDISI-NTSAPHO,
abafundisi beLizwi, oosomashishini, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Bakhule besazi ukuba INDODA nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Loo nto icacisa ukuba IIMPUNDULU nooThikoloshe bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo inkohlakalo yokubulala. 

UDANO, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

UNOMANTI noKhuziwe bona abazange bende.]

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba UMOYA opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ILALI yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  KAPANGAMAN   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  ZOOBLUE  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
YAMACHEBA nebhaqolo. 

Zarhana ukuba kukhw' into phakathi KWAM noBhuqa njengokuba  nobhuti 
erhana.  

Abayityesheleyo le migaqo ngabo baxheshwa zizinto zakwampucuko
NEMISEBENZI.

Iinkosi zamaXhosa, abaThembu, amaMpondo, amaXesibe, amaMpondomise,
amaBhaca NAMABOMVANE lizazi ukusuka nokuhlala.

 EBEYITITSHALA , efundisa kwibanga lesithoba NELESHUMI  kwisikolo 
semfundo ephakamileyo  eOrlando .

Ebelubuka kakhulu olu thando luphakathi KOTHANTASWA noKhanyisile.

Ngoku sekusele nje imingqandandana YEENKOMO neegusha neenkuku.

Le mpi YEMPUCUKO nemfundo isabethwa ngobuninzi yile mpi kaPhalo
yomthonyama.
KEY#[NP+NA-NP-POSS]

Buthongo buni obu bukulalisa ubusuku NEMINI?

Ngaphandle nje kobundlobongela BEMIHLA ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Izidubedube yinto YEMIHLA ngemihla.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  


Wothi kungathangani ubone sekusiliwa ngeemela,  ngezitena , NGAMATYE
okanye  iibhotile .

Umntu akukho nendawo yokuchitha uthuthu okanye inkunkuma. 

Nokuba eli lilinge, LILINGE endingazange ndilive nasezimbalini,
elimpumelelo yalo iya kuba yincasa yeencase kususela oko ndaba khoyo emhlabeni
kude kube kalokunje.

Into yobumfama unamehlo ibuhlungu. 

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
SELENGUMFO ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, OKANYE
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika. 

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Kuqala, kwakuthathwa abo bazifuneleyo kodwa ETHUBENI kuye kwafunwa
ukunyanzeliswa.

EKUBHADULENI kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Endaweni yokuphendula wasuka walila kakhulu uZuziwe.  

ETHUBENI wadibana nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

ENCWADINI yakhe wayeselezibhale ngokuba  unguFanty , igama lakhe
lesiLungu  inguConvert .

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
NDULANENI ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Iindawo ezininzi ngelo xesha apho  ERHAWUTINI  zazisengamathafa,
kungekakhiwa kuzo.

Kanti ke apha ENGQONDWENI kuye abona badlali-manqindi babalulekileyo
ngabo baphuma  eRhawutini .

EGAMENI leNdyebo yeSizwe sibanqwenelela ulonwabo, impumelelo
neentsikekelo emtshatweni wabo.

Kaloku KWASEBUNCINANENI babefunda kunye  sikolweni-sinye .

Ezinjeni kukho ooThap'nazo, ooNton'esebantwini noTsheleza. 

Kanti nasempothulweni kungokunjalo. 

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha ENGQONDWENI kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Buz' ezintabeni nasezintilini nasemilanjeni.  

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe. 

Uve ngaphakathi entliziyweni yakhe ukuba uthanda uBhuqa ngaphezu
koNtabeni.  

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza ENDAWENI yazo kwakhiwa ezintsha.

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Kaloku yena ude watshata noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe LASEKWENDENI nguNozuko.

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Ubunelinye idinga na ngolu rhatya?

Ithe xa isenza ibanga  likaForm  =2= nayo yathotywa isidima YENYE itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

Wayeqhelene NENYE intwana yomZulu ekwakusithiwa nguMkhize.

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, edibene NOMYEe umfo walapho eSoweto.

"Kambe wakha wathi OMNYE umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe KWELINYE igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

Akanayo ENYE into ayicingayo ngelo xesha.

Apha kule lali yaseCentuli akukho NAMNYE umzi elingawaziyo, sitsho
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya NEZINYE iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Mawalale ngenxeba  torho  AMANYE amasoka ayincwasileyo le nzwakazi.

ENYE into ebangele ubuhlungu bentliziyo kukucinga unina.

Ude waba neminyaka emithathu waba selelekelwa KWAYENYE inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

Ebengumntu wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  NAMANYE ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , ebonisa ukuhanahanisa kwesibhinqa.

ENYE indawo uFumbalele lo mhlaba wawuthandiswa kukuba wawusisandle,
ukwashushu.

Angahlekwa gqitha NGAMANYE amakhwenkwe ukuba waliwe. 

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti KWEZINYE iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha KWEZINYE iintombi. 

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  KWENYE indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Izinto ezivela KWAMANYE amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa KWELINYE icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Waya KWELINYE icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

Isivatho sawo sisebomvu krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
ukusivanga KWEZINYE iindawo.

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana NENYE
intombi. 

UNtsizi yena wayeka xa  ekuForm  =3= ngokusuka alwe NENYE inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

Abekwa kudala kule ndawo ngamadoda akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho NAMNYE umntu ophilayo owaziyo loo madoda. 

iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
NABANYE abantu. 

Wathi esenza ibanga lesiNe wemka NAMANYE amakhwenkwe.

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
NABANYE abantu.  

"Inene nasi isibhozo, ndiza kumfundis' amasiko elirhanuga nje,"
wavakala esitsho urheme NGENYE imini.

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba NGENYE imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
NGAMANYE amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Kwakha kwathi NGENYE imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

NGEZINYE iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato. 

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye IMINI ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Kambe ke umbandela wokuzala unengxaki yawo NGAMANYE amaxesha.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye IMINI.

Le ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
NGENYE imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

NGENYE imini uBakhulule wada wambhalela incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Nako NGENYE imini emisa uThantaswa ngethuba lemidlalo, ekwamxelela
ngesi siyengelezane.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe NGAMANYE
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

NGENYE imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

NGAMANYE amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke ngentsimbi yesithathu
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

Baza kumangaliswa, mhlawumbi bade bamcingele NGOLUNYE uhlobo.

NGENYE imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Uyise ubone NGENYE imini kufika amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, NGELINYE ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo NGAMANYE
amaxesha.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade NGAMANYE
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise EZINYE iilwimi.

ABANYE abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu athetha ngayo iqala
phi iphele phi na.

AMANY' amazw' ibingawoobani? 

Khangela xa babuyayo ABANYE abantwana  esikolweni , ufike naye selethe gxwa
phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi AMANYE amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke EZINYE iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, OMNYE umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile,
bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  


Kambe ke amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo eziphantse ukudlula
NEZEZINYE izizwe.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama EZINYE iilwimi entetheweni yazo.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi ZEZINYE iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

OMNYE wabantu owayethanda ukumtyelela yayinguninalume
ongumntakwabonina, uSithamafu into kaVatala.

Ngenye imini kufika OMNYE wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

UThantaswa lo EBENGOMNYE wabantu abathanda ukufunda iNdyebo yeSizwe.

Imini angasoze ayilibale yimini AWAYENGOMNYE wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Impendulo ithi, akuzanga kwabakho kwamntu lowo ugama linguMkwayi, ntonje
esi siduko sobukwayi sasuka sananyathiselwa kwindlu kaGano apha emaTshaweni
owaye KWANGOMNYE woonyana bakaNgconde.

Kwakunyanzeleka ke ukuba afune indawo yokulala KWENYE yezi  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' ABANYE babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Ngenye imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, OMNYE
wabahlobo bakaKhanyisile.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' ABANYE babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

ISoweto yona idibanise  iilokishi  eziliqela EZINYE zazo izezi:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.]

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Akukho NAMNY' endimoyikayo kubo. 

Akukho NAMNY' endimoyikayo kubo. 

Sazeka sahlala ekhaya sonke akwabikho NAMNYE uphumayo. 

Akukho NOMNYE owaqhwalelayo. 

Indawo yokuqala akukho NOMNYE owathwalayo njengokuba sibahlanu nje.

Kwaphuma WAMNYE ke owayethambile ekwalixumbululu. 

loo nto iya kubangela ukuba kungaze kubekho NAMNYE oya kuba nebango
elilelakhe yedwa.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, kodwa asekho NAMANYE asabanga
unxunguphalo.

Ukuba kukho enoduma iza kubuya ichetywe YENYE.

Bobabini ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba OMNYE uyazamkela
izithethe, izimbo nezintoyinto zomnye.

Umbhodamo nokugilana kwabantu kwenza ukuba ABANYE benzakale.

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba ezoyika.  

Ndinakho ukunichazela yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

Udibene phi naye?  kubuza uDuma.  

Loo mini yaba yimini enkulu kwaZithulele  kuvele umafungwashe.


"Ungamphazamisi, Duma," kutsho  uMvangeli .  

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Ndithe kuhlwile makagoduke.  

Kukhona kuyiwe kubhungwa ngengxaki  kaNozikweliti 

Le njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Nithi kwenzeka ntoni kanye kule lali?  

Kwaphendula uMamiya, inkosikazi  kaMvangeli , wathi:  Ayinakuba
nguMlenzan' olibazis' uZuziwe.  

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa kwada kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

Kufik' uBhuqa ohlala kulaa lali yabaThembu wancokola. 

"Ayivakali kakuhle le nt' uyithethayo, Zuziwe," kutsho  uMvangeli .

Lonke eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi.

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa leyo  yemali . 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili. 

"Bekungasekho nto yimbi sinokuthetha ngayo?"  

"Khawulezisa kuhlwile," utsho encumile uZuziwe.  

Kutyiwe kwagqitywa kuncokolwa kamnandi. 

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile,
bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?"  

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe ezayizolo.  

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

Ushikixe amathambo entloko wada wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku. 

Kanti nasempothulweni kungokunjalo. 

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala ezi viyoviyo zabo. 

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo. 

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi. 

Wayekwintanga yamakhwenkwe amadala, ekuthenjelwa kuwo emadabini. 

"Kukhw' intw' endifun' ukubuza yona."  

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

"Uwubuza loo mbuzo kuba kuthanda mna?"  

"Utheth' ukuthini xa usithi kuhlwile?"  

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe.  

Kwaphuma wamnye ke owayethambile ekwalixumbululu. 

Apha kwam kubaswa phantsi. 

Kaloku akungxanywa kwaXhosa. 

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo .

Bancedwe kukuba kungxame ingqeqana xa ibona amasi.

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

"Heyi, ntombindini!  asizontsana njengokuba silapha nje," kutsho
uNtombini Dakana ngomsindo.  

Yhu! UMbokothwana wanele, ib' ingabehobe kakade; xa konakele wamnye
kusalingene."

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza.

Ingaba nguMlenzana lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Yintoni, Zuziwe, ulilela ntoni?  kubuza uMamiya.  

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Akakuxelelanga nto ngokulwa kwabo? kubuza uDuma.  

Xa ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
ISIBHEDLELE lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ISHUMI ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  AMEHLO wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

"Zonke IINGCINGA zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

UBakhulule lo ebemfuna ngandlela zonke UTHANTASWA ukususela
kwakwiintsuku zobutsha babo.

Ziyamphehluzelisa UTHANTASWA iingcinga ezingoBakhulule.

Amazwi ubuweva nje, akuqondang' ukuba ngawobani?  

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, UMHLABA ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Ndiqinisekile nomtshayelo uyawuhlonipha.

EbElazi kunjalonje icebo aza kumzuza ngalo UTHANTASWA.

Zimphathe xa kulapho iintloni nodano UTHANTASWA, alile ngakumbi.

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' UMNXEBA kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela ISILILI kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

"Intombi akunakuyifanisa nenkwenkwe."  

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto uzigqiba elapha endlwini.

Bendingayuyayo ke MamThembu ukuba  uVasiwe  lo ebengakhawuleza ende, kuba olu
VANO lwabo noMadliwa andiluthandi.

UNINA bamxakekise ngabantwana babo abamane bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele UKUKHUBEKA
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha UKWAHLUKANA kwaso,
uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

Nencoko yasemini akukho ukhe wayichaphazela. 

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni YEDWA, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba YEDWA esiya
kukha amanzi.  

Inokusinda njani BEBODWA apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe YEDWA.  

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela YEDWA, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga. 

Kodwa uninzi luphelela esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
OKANYE ezindaweni ezizisa  imali .

Banokuba bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka azive enochuku
esakumcinga OKANYE esakumbona.

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile athi cwaka,
angambhaleli ncwadi OKANYE ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  OKANYE azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Wathi akuyenzakalisa wabaleka esoyika ukugxothwa OKANYE ukubanjwa.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni OKANYE injezu.

Uzokufunda OKANYE uzokucela uthando?

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga OKANYE iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Xa esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo yimela OKANYE iphanga.

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu. 

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile.

"Ndakuzam' ukuhambela kwamalume kule vek' izayo okanye wengaphaya."

"Mhlawumbi kule vek' izayo, okanye kule nyang' izayo, okanye kulo
nyak' uzayo."  

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  OKANYE kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Umntu wayesithi ephuma nje phandle abe edibana  nepolisa , nomcuphi
OKANYE ijoni.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa OKANYE abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

"Kule veki ezayo mhlawumbi, okanye kwengaphaya."  

"Ufun' ukundibalisel' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?" 

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe OKANYE ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

Lo mcimbi awuzukuba llu ngolu hlobo silucingayo okanye njengokuba sithetha
nje.

Wazimisela ukuba uza kuvula ishishini elikhulu nokuba  yivenkile  OKANYE
 ikhefi .

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
OKANYE emizini yabantu.

Izifundo athe wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba asoloko ebhalela
kubazali echaza ulwazi athe wanalo OKO waba semfazweni. 

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Oko, andizange ndilunywe yinja. 

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

UZibawu OKOKO ebemke noMphothulo akakhange abuye aphinde abonakale.

Ukuba ayangena amagama omtshato kule iCawa aya kubizwa okokugqibela
ngeyokugqibela umsebenzi ube kwicawa yokuqala kweyeKhala.

Mna andifuni nokuxoka ndiyaya apho. 

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, UFUMBALELE wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

"Kanti noNotizi uyakukhumbula, kudala nagqibelana."  

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

Kwalandela intombi EGAMA linguBulelwa.

"Yintoni le ifun' ixesh' elide kangako?"  

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."

Bafika basebenza kumgodi okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , OGAMA
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Kambe into emmangalisileyo kukuba UKHANYISILE athi cwaka,
angambhaleli ncwadi okanye ambethele ucingo, angamhlangabezi nokumhlangabeza.

Ezi ntombi ziqondile ukuba ikho into ekhoyo.  

Ithe ke INJA xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Iphelile icawa emva kwale ngxoxo. 

Ndiza kukubethela ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo UMFANA emtyandela ngoshiyi.

Zavalwa zabuya zavulwa  IZIKOLO  kumnyaka olandelayo uMzamo engadanga
wabonana no =Dolly=.

"Uthini wena?  Uyayingqina loo nto?"  

"Khawulezisa kuhlwile," utsho encumile uZuziwe.  

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Kodwa UNTSIZI waselefumana ithuba lokubaleka  isikolo .

"Ungena phi wena kuloo nto?"  ubuza uZuziwe encumile.  

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana ELIBUDALA bulishumi elinesithandathu.

Unesimilo kakhulu loo mntwana.  

UMGUQULWA wahlala iminyaka emine engazange wabhala.

INTONJANE iselisiko eligciniweyo kanti nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

INTETHO sisiXhosa esingangxengwanga kuba sisazele oluya cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

AMAXHOSA ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Kuxutyiwe entlalweni nangona IZIMBO zahlukile.

Akusabonakali kuphithizela kwabantu ngaphandle kokuqukeza komfazi
walapha OGAMA  lingunowinile .

Wakuthi phalaphala ngamehlo ubona intshetshevu yexhego ELINWELE
zimhlophe thwahla.

"Ayivakali kakuhle le nt' uyithethayo, Zuziwe," kutsho  uMvangeli .

OKU kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Ayiphel' imfazwe yakub' iqalile.
(.....................................)

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi ezine zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Umninawa kaFumbalele OGAMA linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

"Ebetheth' inyani," utsho uDuma efutha ngumsindo.  

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
IINTLOLA zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba UTSHABA luphi na.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye UMHLABA uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto. 
Ayekho namaxesha ogezo kolu qubho.  

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

"Nawe undothusile ngelo lizwi lakho lidokodoko."  

"Ikho int' obuyihleka".  

Wayethandwa kakhulu zintanga zakhe kuba naye wayezixabisile. 


"Andazi," waphendula uZuziwe ebuxakwa.  

Wangena enyuleni kwakhona UBAKHULULE, wagxothwa ngaloo mini kweso
 sikolo .

Uphindele emsebenzini wakhe ePhiri UTHANTASWA lisakufika ixesha
lokuba enjenjalo.

UZuziwe wafika ekhaya seliza kutshona ilanga, abazali bakhe
sebenexhala.  

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo UKHANYISILE.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba UNDLELA-LULA
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

"Ndiyakukhumbula nam, Zuziwe," uBhuqa uphendula emthe ntsho emehlweni.

Akuba ephengulule ezincwadini UMABHALANA uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
UTHANTASWA emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

"Ndivume wena qha uthi uyandithanda."  

Ulindele walindela wancama, ingabuyi IMPENDULO.

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

"Ukuba uyandivuma, nawe ekuhambeni kwexesha uya kundithanda kangako."

Lafana ke IXHEGO lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone engena
exela unyana wolahleko.

Nako ke UTHANTASWA ehamba elila, esiya kukila  kutitshala .

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi."

Iyaxaka kodw' into yokusuk' afun' ukuhamba zakufika.  

Ibe mfutshana kangako impendulo kaZithulele. 

"Ndiyeke,"  watsho uNtombi eyivuthulula ngomsindo.  

Akabanga nakho ukuzibamba uZuziwe wazama naye ukumtshicela.  

Wayengakwazi ukulwa uZuziwe, athi uyabetha umoya.  

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo UMDUDUZI eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

Zahleka zacubhuka iintshaba zakhe, zimkhwaza, zimgxwala.  

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi
zimshiyile.  

Wathabatha ixesha elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi.  

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili.  

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

Hayi nam andaz' ukuba bebendibethela ntoni.  

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho UMDUDUZI ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
UKHANYISILE athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni. 

Kodwa kucacile ukuba ikho into emkhathazileyo.  

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje OOKHULILE, seyinguye othathe indawo yabo.

Wathi engekagqibi nokuthetha babe bengena, uZuziwe noMlenzana.

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe?  

Endaweni yokuphendula wasuka walila kakhulu uZuziwe.  

Andiyaz' aph' iqale kona le nto.  

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  int' ayichazayo. 

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

Ibingoobani ezo ntombi?  ubuzile uDuma, enomsindo, kodwa ezibambile.

Kanti wayengelogwala uMlenzana. 

Banokuba bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa. 

Bakhuza bonke akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
sukutheth' isimanga.  

Siya kubonana kwakhona nakwixesha elizayo, sonwabe kunye
njengesiqhelo," utshilo UMFANA.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
UMDUDUZI wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Ngumsebenzi LO awawuthanda kakhulu nangona nawo wawunamagingxigingxi.

UMGUQULWA ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala kwathi kanti kukuqala kobuhlobo babo OBO.

Wabalekisa umlomo uZuziwe, wamtyhala kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

"Uyaz' ukuba kunzim' ukudibana kwethu."  

Kaloku njengoko sesitshilo, IIMVULA azinqabile.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, UCENTANE yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

"IBHINQA alithembeki kuba alikwazi ukunyaniseka."

Wayesoloko emcenga-cenga ukuba bathandane, abhebhethe UTHATASWA.

Zimphathe IINTLONI esakwenjenjalo ukucinga.

Ngendlela angakhange ayazi UKHANYISILE ukuba yenzeke kanjani na
UTHANTASWA ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Ngenye imini UBAKHULULE wada wambhalela incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Wabizelwa  kwiofisi  yenqununu UBAKHULULE emva koko, waxoxiswa.

Akazange ancame nasemva koko UBAKHULULE.

Ebengaphangelanga ngaloo mini UTHANTASWA.

"Inene nasi isibhozo, ndiza kumfundis' amasiko elirhanuga nje,"
wavakala esitsho URHEME ngenye imini.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye OGAMA linguJongikhaya.

UFUMBALELE waba nowakhe umzi waza UMGUQULWA watshipha.

UNontini noNontlangu benda waza UJONGIKHAYA waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

Ngeli xesha USIBUSISO abuza lo mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

Okunene UTHANTASWA ubethe  imfonomfono , wabuzisa kumabhalana
wabahloli.

Uthi xa sele uzele UMZI ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

UKHANYISILE lo yena ebemkhapha, eza kuphethuka  eKimberley .

"Hayi bo, UKHANYISILE wenza nje isheyi lokubaleka  neesali  kuba ayikho
le nto ayithethayo."

Ngoku ezi mini zolonwabo sekungathi uzibona ephupheni UTHANTASWA.

"Kufuneka ade abe wenzani na UMNTU ukuze abe uyalungisa?"

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba amxelele inyani umhlobo lo wakhe. 

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba INQWELO-MOYA,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

"Kambe wakha wathi omnye UMFO wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho UMFANA, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Le ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo UTHANTASWA.

"Nam ndiyakuthand' oko kutya."  

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, wamtsalela
kuye efuna ukumphuza.  

Besekuziiveki ezintathu egodukile UTHAANTASWA, sezisondele noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

"Andazi kodwa ingathi kukwaNgqika, lee  eCiskei ," uthandabuze watsho
USIBUSISO.

"Hayi, Bhuqa, ayinakulunga loo nto."  

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele ngaloo mazwi UMDUDUZI, ehleka
intsini ecaphukisayo.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu UKHANYISILE.

"Ikho int' ekhoyo phakathi kwenu."  

Nditsho ndisithi ke IZULU lingadibana nomhlaba ukuba ndinokukulibala.

Kuthi makafe UKHANYISILE ngumsindo.

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi  ULINDIPASI  ufike liqingqa.

"Ndithandazela ukuba ndingaze ndiphinde ndimbone ngamehlo enyama
UTHANTASWA."

Kambe ke nale nto yokuba ABATHANDAZELI ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Kodwa ke UMGUQULWA nangona wayetshiphile engenanxibelelwano newabo,
wayesaphila ngenene.

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho UKHANYISILE, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

Ngaphezu koko ke ebemhle UMNTWAN' omntu, ecikizwe ngaphezu kwekhwezi
lokusa.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile UTHANTASWA.

Naxa yena ebengazibizi ngokuba ulixhwele kodwa ubungenakufa UVIMBA
ekho.

"Kuthe kanti nyhani bufihle (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," utshilo
xa aphendulayo USIBUSISO.

"Andinamdla kule ntshwaqane yenu," utshilo uKhanyisile ENGABAHOYANGA.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo USIBUSISO
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Beziliqela elibonakalayo IINYANGA eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

Bancokole bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika INQWELO-MOYA
eya  eMonti , kwakhwelwa.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
UKHANYISILE endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka UTHANTASWA, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 USISTER  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Wasondela uNtombi wamtshicela ebusweni uZuziwe.  

Nantsi ke ngoku IMBELEKO iziziqwenga nezijungqe, kuza kuthiwani?

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha UKHANYISILE.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu INGAKROBOKI, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Le ndlela yokuphila yabakhuthaza kuba abazange babanjwe nemini enye.

Ngelo lixa amalungiselelo ayeselephakamile awenzileyo yena okugoduka
kwakhe.

Lathi lakuba lifikile ilixa lokukhwela kwakhe kwaba selekukade eqheliwe
ngabafana  basesikolweni  ndawonye neentombi zabo.

nebali lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Nezi ndledlana zakhe zingqaondakaliyo zokubela abanye izinto zabo
seleziphandle kuba  uVasiwe  uziphawule kwantlandlolo.

UKUFIKA kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso,
uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

Bancedwe kukuba kungxame ingqeqana xa ibona amasi. 

Utshilo uZenzile ebonakala ukuba ubidekile. 

Hayi asiyonja le. 

"NguZikhethele",itshilo impendulo. 

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi. 

Yini inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu,  utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini. 

Baguca bonke abafazi bethu.

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

"Ekubhekiswa kuye wozikhethela", itshilo impendulo. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Igalelwe ingqaka kuloo mazinyo, yacengwa inja ukuba ize kukhotha. 

Isimanga sesokuba noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Abantwana bethu mabangaweli kulo mgxobhozo siwela kuwo thina. 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

Zaqengeleka zona iintsuku engafiki. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Uyazi ukuba ungene ephethe ntoni lo mntwana?. 

Ziphi zona ezo gusha nezo nkomo siphila  komaRhawuti  nje? 

Guqu-guqu-guqu, wakhanyisa, yavutha into yakhona. 

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Iphendule eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Ukhulile untemekana wafika kwixabiso lokuba athiywe igama. 

Uzame ukumjonga aze akwazi ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

Uqonde kwangoku uNongxaki ukuba namhlanje ulifumane ithuba lokuya
 esikolweni . 

Ndiyakholwa yeyesithathu le. 

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala,"
atshilo amazwi elandela u-ewe. 

Uhlambile yena uNongxaki.  

Uligqabhuzile ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, ntombi
yaseMaMpemvini, simphe ilifa lomntwana, kakhulu engumntwana oyintombazana. 

Ubone kwangoko uZithulele ukuba intlalo yenye namhlanje. 

Uphendule ngelibekekileyo  uNozikweliti . 

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto uzigqiba elapha endlwini. 

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Libuyile ibhunga, wayinikwa  imali   uNozkweliti , naye wabulela waya
kwakhe. 

Kwesi sithuba uthe nyebelele uZithulele. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na. 

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Andikasingeni  isikolo  mna, mama, itshilo impendulo kaNongxaki. 

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

"Mama ndiya  esikolweni  namhlanje?" Utshilo uNongxaki evuyile. 

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa leyo  yemali . 

KONKE ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

LONKE eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

"Wethu andikho kuyo YONKE le nto uyithethayo.

Wonke ke lo gama wokuba ebona le mibono uZweni kumana ukuthi tha
engqondweni yakhe izinto awayezixelelwa  ziititshala  zakhe.

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo YONKE loo migudu alambathe.

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto uzigqiba elapha endlwini. 

Ingca, utyani, uhlololwane, imithi, zonke EZI zinto zinika isondlo
empahleni.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile BONKE abo bantwana.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - ZONKE ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Aqala amadoda athabatha phantsi ukufuna intlonze yayo YONKE loo nto.

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo YONKE le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Lonke eli. 

WONKE ke lo gama babebonana kakhulu  noLavisa  yaye waye selesaziwa ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

YONKE le mihla kwakuyingxokozelo yabantu abasoloko bethethela
phezulu.

LONKE eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

Ndiyacela ngoku ukuba niphulaphule KONKE oku ndiza kukuthetha.

Ukunqongophala kwezinto ngexesha lemfazwe kubonakele kulo LONKE eli.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba ZONKE iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
wemizekeliso.

Nokutya kwakuye kunqabe kungenjalo kunkinkishwe, umntu angafumani
YONKE into le.

Luphanze kwangoko LONKE ulonwabo kuThantaswa.

Lo mthetho  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-1961  ude
wagqitywa emveni kokuba ONKE amaqela  obupolitika  abaNtsundu avalwa umlomo.

"Qonda kakuhle futhi ukuba kubo BONKE ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam."

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo BONKE ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Baguca bonke abafazi bethu. 

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha ZONKE
iimfihlelo zakhe.

"ZONKE iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke BONKE ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  
Kuzo ZONKE  iilokishi  awakhe wahlala kuzo akayilibali  i-Alexander .

KUZO zonke  iilokishi  awakhe wahlala kuzo akayilibali  i-Alexander .

Mandiqale ndibulel' uMlenzana kakhulu NGAYO yonk' into andenzele
yona.  

Babaliselana ngayo YONKE into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.


Buza kulowo wandidalayo, wadala YONK' into esemhlabeni.  

Naxa singenakuzibhala ZONKE izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  izele.

Umingimingi lokuba BONKE abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo ONKE amaxesha afanelekileyo.

"Maziphume ziphele engqondweni yam zonke IINGCINGA ezinxulumene
naye."

Kaloku ngokwabantu  baseRhawutini  WONKE umntu osuka ngapha ngezantsi
kwakusithiwa usuka  eKoloni .

"Maziqalekiswe ZONKE iinzwakazi ezikhoyo emhlabeni."

Ithi indoda yakufika kulo kuzanywe zonke IINDLELA zokuba yonwabe ililibale
elokuzalwa kwayo, ithi yonwaba, ntliziyo, kusekhaya nalapha.

Uze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
kusoloko ndiziphethe nyulu ngalo LONKE ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

Amanzi eZingcuka ahlala emahle NGAWO onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana,
eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole.  


Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze YONKE indlu.

Wayesithi mhla awise yanye kudikwe WONKE umntu.

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye ZONKE izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba WONKE umzimba engakhululanga. 

ONKE amanzithinzithi namahlandinyuke okuhlala  eGoli  amfumana.

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
ZONKE ezakho, andaziphendula ngabom."

Kungenjalo masilinde uZuziwe achaze ngokwakhe konk' okwenzekileyo.

Ndingabatyis' udaka BONKE. 
Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa ZONKE nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

"Awu, madoda, la magama ezi zinja ayathetha ONKE. 

Sazeka sahlala ekhaya SONKE akwabikho namnye uphumayo. 

Bakhuza BONKE akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
sukutheth' isimanga.  

Wokukuxelela NGOODAMBUZA Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali bemidlalo-qongeni nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

Kufuneka ndisoloko ndisenza OZITI. 

Singabalula nje abe mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
OOMA-=AFRICAN= ==National== =Congress= avele ubukhulu becala kwiminyaka yoma-1950.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  OOSTANLEY  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

 NASEPITOLI  kwavela  OOMAATTERIDGEVILLE ,  Ga-Rankuwa ,  Mabopane , Mamelodi,
njalo njalo.

Ngenxa yamabhongo, amadoda amisa izipoponi NOOMAFUTHA, ephikisana ngazo
ukuzisa kwasosuthu.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  ZOOBLUE  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Bekusithi khona ukuba WONWABILE abe ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba ujonge isiqu sakho kuphela. 

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo EPHANGALELEYO
NEPHOLILEYO, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Ndikuthiyile mna ukulwa.  

Kukho abalala bejongile njengemivundla". 

Ezi ntombi ziqondile ukuba ikho into ekhoyo.  

Uzamile ebunzimeni uZuziwe ukuyiphepha le mibuzo.  

Kuthe ekuthwaseni kwenye uNongxaki wabona uyise efika ephethe icwecwe
kunye nento yokubhala. 

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Kutyiwe kwagqitywa kuncokolwa kamnandi. 

Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi ezine zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ITHE ngcembe emva komntakwayo uNkokeli
yaphumelela ibanga lesiThandathu.

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

Uzame ukumjonga aze akwazi ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

UTHE akufika ekhaya kwathi gogololo ukufa.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

AQHUBENE,aqhubana amaphakathi ukuthi, "Buza, bani".

Sowukhe WAYIBONA iNdyebo yeSizwe yakutshanje?

Iintsuku zibethe zaqengqeleka njengesiqhelo eMaMpingeni kungekho
sikhwasilima ngaphandle kwabaphethwe ngumvandedwa  wesikolo  nethemba labo
lingafiki. 

KUTHE iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana KWEE qatha mntu
wumbi engqondweni.

Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa WASOLOKO emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

UZithulele naye evela kukhapela uthathe umkhala wawuthunga iindawo
eziqhawukileyo. 

Uligqabhuzile ithumba uZithulele wathi, "Namhlanje ke, ntombi
yaseMaMpemvini, simphe ilifa lomntwana, kakhulu engumntwana oyintombazana.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

UDE waba neminyaka emithathu waba selelekelwa kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

"Zonke iingcinga zam," UTHETHE watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," UNCOME watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

BEBESEBELUBHALISELE  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
BAWATHANGA kwangelo xesha  amatikiti .

ITHE xa isenza ibanga  likaForm  =2= nayo yathotywa isidima yenye itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba LITHE naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Akabanga nakho ukuzibamba uZuziwe wazama naye ukumtshicela. 

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."  AMKHWANKQISE kakhulu la mazwi, ABANGELA uqulukubhode
entliziyweni yakhe."

"Andazi kodwa ingathi kukwaNgqika, lee  eCiskei ," UTHANDABUZE WATSHO
uSibusiso.

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba.  (Zuziwe het haar o laat gaan na onder en bemerk dat die
water weer ontmoet en 'n eenheid gevorm.)

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  (Hulle het verstaan die
kinders dat Zuziwe nie 'n lafaard is nie alhoewel sy s sy hou nie van baklei
nie, hulle het haar gerespekteer.)

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  int' ayichazayo.  

Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib'
ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa EZITHE
kwangokwakha oku ZAZAHLULA kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Ndibone ukuba mandimyeke ndingambuzi nto ngezaa ntombi, ndathetha
ngeziny' izinto.  

Beziliqela elibonakalayo iinyanga EZIQENGQELEKE zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

KUTHE naxa kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

ZITHE zakusoloko zisematheni ezi ndaba zalo mfo WAWUMENA uSandile umdudo
ukuba ubelapho kwakhe Komkhulu.

Naye ke BAMENZE loo nto wazibona selemisa ngokukhawuleza.

KUTHE nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
AKAKHOLELWA ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

Uthe cebu bucala uNtombi ephepha loo mathe, wangena kuZuziwe
ngamanqindi.  

ULINDELE walindela wancama, ingabuyi impendulo.

Ingqondo kaThantaswa ISUKE YAXAKEKA, YABHADULA kwezo ngcinga.

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi UKHUPHE ezi mbiza zabo zenkcenkce, WAGALELA amanzi.

Kuthe sel'ahlukene, WABUYA wakhwaza. 

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, EMPHOSE kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu ALADIBANA nomhlaba.

WOTHUKE wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

Okunene uThantaswa UBETHE  imfonomfono , WABUZISA kumabhalana
wabahloli.

UTHE ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile WAXELELWA phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Igama ELISUKE laxhaphaka bumini nguNozuko Mvelase.

Kufik' uBhuqa ohlala kulaa lali yabaThembu wancokola.  

Ngenye imini KUTHE  ESEDOLOPHINI  i WADIBANA noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Kwasekukho esezihlala emahlathini zibuye SEZANDE zangumhlambi.

 izikolo  zininzi  ezilokishini  ZIZELE zada zaphuphuma.

Yena UCINGE ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, ALWAMFIKELA
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

"Ungenzani ngebhinqa!"  UKHALIME watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  UBUZE ephelile yintsini
uMduduzi WADA wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Abazukulwana aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  athe
WAFUNA ukuncediswa.

Okunene LITHE litshona elaloo mini wabe selethe thimbilili uTobhana,
wahlala ke iminyaka kowabo.

Akukho qhina angazanga angalisombululi xa kuthe KWAKHO ingxuba-kaxaka
apha elalini.

"KUBHALIWE apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  IILOKISHI  ezindala ezingamabobosi
ZACHITHWA kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
WAZITHEMGISA.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," UNQANDE
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni IFIKE yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Kwalile xa kanye eseshumini leminyaka ubudala WAPHUTHUNYWA nguyise
uKhakhakha lo, selenalo igama eli, kuba lathiywa nguyise omkhulu wakulonina,
ngeenjongo zokuba igama eli limfuze, kuba waphepha into enzima - ukufa.

Zijikeleze kabini kathathu WABONAKALA umfo wasemaKwayini sel'ephakathi
kwazo, sel'eman'ukwakha amaxhaga besitsho ngengoma ephantsi bengakhwazi besithi:
"Uzumced"umhlob"akho Ungabisamenjenalo, umlob' akho".

Ngamhlazana uthile KUTHE esaphumle egumbini lakhe WAFUMANA incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana
zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Akoyiswa amadoda, ajike amakhwenkwe ayokutya eza zinto selengenaxhala, kuba
LIDUDUME ladlula.

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

Uqale wenza ngathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

BANCOKOLE bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , KWAKHWELWA.

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

Utheth' ukuthi uyiyekile laa nkwenkwe yahlala nawe yakuncokolisa? 

UTHUTHUNJELWE yintliziyo, wazibhala zaluthotho kodwa kunani kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

UNozimanga ude waxobuluka kuloo  bhedi  wavela emnyango wabiza
inkwenkwana le iqeshiweyo. 

Uthe umdudo sowuntsuku ntathu uphelile WAQOKELELA amaphakathi ambalwa
kwawakhe uSandile wawadibanisa nawakwaGcaleka egquguleni.

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

UVUKE wanxiba wahamba ebhinqa ukuya  kwatitshala .

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

Nasemva koko ke UYE WABHALA kodwa AKWABIKHO nto icacayo.

UMaMpemvu naye uthathe isithebe sakhe wasiluka, wenza unomkhondazwana
wokugqibela wasinqunqu. 

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela.  

INDULUKE YANTINGA kungekudala, YABEK' amaphiko esibhakabhakeni
okwexhalanga.(inqwelo-moya)

Libuyile ibhunga, wayinikwa  imali   uNozkweliti ,naye wabulela waya
kwakhe. 

UHAMBILE ke yena umntwana wakwaDiliza WADA WAYOKUFIKA kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Kungadlulanga xesha lide IPHINDE yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Ndihambile ndaya kufika, ndahlala phezu kwelitye, ndabukel' abantwana
bequbha.  

Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.  

Ude ngelikade wawela, wazalis' igogogo ngamanzi, ndamncedisa
ukuliphakamisa, walithwala, sagoduka.  

OYISWE kukuzibamba xa kulapho umntwana wakwaDiliza, ANCUME kakhulu.

Kaloku ngoku UBUYE ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ADE ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

UVuyisile yena uthe akushiywa ydewa WAKHUPHA umdiza watshaya, wathi kuba
neli cwecwe leengoma beseliyekile ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe.

Uthe xa egqiba ukutsho wee gwiqi ephethe isitya.

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Ushikixe amathambo entloko wada wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku. 

"Hayi!  Anditshongo.  Sukungxama kangaka."  

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

 EBEYITITSHALA , efundisa kewbanga lesithoba neleshumi  kwisikolo 
semfundo EPHAKAMILEYO  eOrlando .

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Andikasingeni  isikolo  mna, mama, itshilo impendulo kaNongxaki. 

Ubuye ngokukhawuleza. 

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

UMisumlenze usamkele isonka wasibekha entla. 

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
oyintombazana. 

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi. 

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Ukhulile untemekana wafika kwixabiso lokuba athiywe igama. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na 

Ikhona yona imini AWAPHANTSA waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe. 

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, PHANTSE umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

Njengoko sesibona, indoda enkulu IPHANTSE yabe ishiyeke yodwa nangona
izele.

Kambe ke amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo EZIPHANTSE ukudlula
nezezinye izizwe.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Wayesuka andijonge andihleke athi "Wena WAPHANTSA ukuyenza into embi. 

WAPHANTSA ukugxothwa eBlythswood ngokubetha intombazana yase Mountfrere.

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye, ngonyawo, PHANTSE umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

Kodwa NDINGAPHANTSE ndiqiniseke ukuba akayonwabelanga loo nto ngoku.

WAYEPHANTSE wafana noyise ngokukhuthala kodwa ngoku ingathi izinto
zithsintshile ndlela le uS.  onqena ngayo

Ndifuna ukuba APHANTSE atshe ukuze lo mntwana azi ukuba umlilo lo asinto
yakudlala.

Ukusukela oko umfo lo wasoloko ezibusela enkosini AKUPHANTSA atshiselwe
indlu yakhe ngamaphakathi enkosi.

Khona ngale ntshonalanga amakhwenkwe abuya esithi nantso inkabi enco yase
Mangwevini iqungquluze eNtshingeni phezu kokuba kusasa nje beshihlinza ewasakazi
yasemaMpingeni ishiya inkonyana  eneeveki  ezimbini.

"Ndikuthanda nje kancinci njengokuba ndithanda NAWUPHI na umntu
ongumhlobo wam."  

Kwalinganwa ngamasimi, kwalinganwa ngeziza, iingqondo zona zishiyana
NGAYIPHI indlela?. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele SIPHI na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Kusele kamnandi kweli khaya, kungekho waziyo ukuba isizatha SESIPHI.

NDAPHIKELA ndancama ukumbuza ngale nto.  Kuloko yena ngawo onke amaxesha
wayesuka athi "Uyakubuya andicacisele ngayo yonke ito eyenzekileyo"

 utitshala  uyathanda UKUPHIKELA ngokuhlohla ngemibuzo kodwa ngamanye
amaxesha ebona ukuba isandla sam andisiphakamisanga.

UPHIKELE ngokumane endijonga kwintlanganiso ebesinayo izolo ndibona ukuba
ufuna de ndithethe kodwa andakhe nditsho.

"Inene inokuba ikho into andityise yona kuba ndibona NDIPHIKELA ndisiya
endlini yakhe kodwa yena zange waya kwam".

Ndiyamazi ke mna busiza njena ubusika uza KUPHIKELA ngokuza kundikhathaza
ngeenkuni.

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Zithe ukuba ziphele iintetho zemibulelo nemibuliso WAPHINDA waphakama
umhlekazi wathi, "Ke bantakwethu ndifikelele kwisigqibo sokuba umKwayi lo asale
angaphindi nani ukubuyela ekhaya ngoko ke nothi ningakhathazeki bantakwethu".

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

Akukho themba lokuba angaze APHINDE alungcamle oluyole kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

APHINDE futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba.  

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

BAPHINDA abafana bonda ngaye apho akhoyo befuna ukumcima igama.

Ndakha ndamva imini yanye, ndaye andinqweli KUPHINDA ndimve, kuba ndiyabona
ukuba ndingaqabuka sendigqobhokile nam.

Atya ada akugqiba konke kutya APHINDA ala.

Ngaloo mini ndavuka NDAPHINDA ndalala andabinako ke ngoko ukulibona iduli
lifika.

Wathula uB. AKAPHINDA athethe

UPHINDE wathatha  ibhotile  yegrangqa wagalela  egilasini  waza wayinikezela
kut wamxelela ukuba ... aze alumke.

Umntu othe wasibona eso silo, WAYENGAPHINDI abuye  azokuxelela abantu
akubonileyo.

Izolo oku BENDIPHINDA ndimgqogqa iindlebe malunga namanyala awenzileyo.

Ndihamba NDIPHINDE ndiwe ngenxa yomlenze wam wasekhohlo olimeleyo
edolweni.

Lithi ibali ngalo mfo waswMpumalanga wafika weyela kwiziyolo zakwaXhosa,
khona apha kwaRharhabe akaze APHINDE abuyele kwelakokwabo ukuya kunika ingxelo
ngovuko lwabafileyo, wanyamalala waxela ihobe likaNowa.

Kuthiwa mfondini yakhathazeka le ndoda ayatya ngaloo mini isithi injayayo
yonakele, ayisoze IPHINDE ilume, iza kuba ngulo mbuna anguwo amagqobhoka.

Zawa iinkabi zeenkomo yayinyhikityha engako inyama andiqondi ukuba iyakuba
IPHINDE ibekho, zaye zonke izizwe zilawulwe kungekho sikhalazo.

Umthetho unalo ilungelo lokumnika isohlwayo esiqatha AKUPHINDA one umntu.

Ndifuna ukuthi kuwe ke mfo wasemaNcotshewni, ndisaleka umsundulo kweliya
lithethwa nguMhlekazi, umKwayi lo AKAPHINDI aphume kula masango akwaRharhabe
umphelo.

Kulungile ke Stubeni NDIYAKUPHINDA ndizenzele ithuba kwakhona ngomso.

Abakha babonana, baya KUPHINDA babonane.

Mandingaze NDIPHINDE ndidibane noThantaswa.

"Ndithandazela ukuba ndingaze NDIPHINDE ndimbone ngamehlo enyama
uThantaswa."

Kungadlulanga xesha lide IPHINDE yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

PHOFU ke ebesitsho engagudlanga bani uthile, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa PHOFU lona izulu aladibana nomhlaba.

PHOFU ke nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Uqubule umthayelo ethetha yedwa phofu iinjongo zakhe ikukuba
uZithulele eve. 

PHOFU yona ingqondo yakhe ibilubengu ubukhali obu.

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

PHOFU ke bethu loo nto ibingathethi ukuba ubachasile.

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele".

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza. 

Kwabakho umntu ombonayo loo mntwana, PHOFU selevukile, ntonje esadengile.

PHOFU ke naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

UNAYE nje umfazi NEYAKHO indawo yokuhlala.

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka KWEYOKUGQIBELA ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  KWESEDAYIMANI  isixeko.

UFumbalele waba NOWAKHE umzi waza uMguqulwa watshipha.

"AWAKUTH' amakhwenkwe akayenz' into yokugezel' iintombi zamaHlubi."

"EYAM inkqubo ithi:  Intomb' enye mayibe nenkwenkw' enye, inkwenkwe
ibe nentomb' enye."  

"Kambe wakha wathi omnye umfo WASEMZINI, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi
ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Uninzi lomzi WAKWAXHOSA nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Loo nto iya kubangela ukuba kungaze kubekho namnye oya kuba nebango
ELILELAKHE yedwa.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa NGOWAKHO wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  EYEEDYONGO 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Ngaphandle nje kwamaqela obundlobongela athe azazisa, kubekho
 NAWOBUPOLITIKA  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

OWOKUGQIBELA ogama linguNothemba yena ufunda kwaThema =high= =School=
 eSprings  apho enza ibanga lesithoba (Std =9=).

"Andilibali mna EYOKUPHUMZA ingqondo kowabo kanti intliziyo yakhe
isemalandalahla."

Ezi ibiba ziimini zokonwaba NEZOKUDIBANA kwabantu ngezemidlalo.

Lo wam ASINGOWOKHONGEZA inani. 

Le nkosikazi sesikhe sayibona YEYAKHE koko seyiyeyesithathu.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe;  le inkundla ASIYIYO  EYEEDYONGO 
ezinjengathi," impendulo evele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Into esingayaziyo ke YEYOKUBA ngobani na aba bantu abalindele ukuba mabaze
kumbona.

"Ngecebo lakho Nkosi, elibangele into yokuba ndibe sisingqininqini sokwakha
esi sizwe kwicala lemfundo makube KOKWAKHO ingabi kuko okwam".

Indawana yayimzulazulis' ingqondo YEYOKUBA  imali  uza kuyigcina  eposini .

Eyona nto yaba mbi YEYOKUBA zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumyama.

Kanye kweso siziba siphantsi koMadubela kuko izinja ezingaziwayo nokuba
ZEZIKABANI na.

Into yaba nye eyammangalisayo ke uNomeba, YEYOKUBA kwakungekho unesivetyuma
esinjalo  semoto .

Umzi lo sikuwo NGOWAKWAMFANTI.

Ngecebo lakho Nkosi, elibangele into yokuba ndibe sisingqininqini sokwakha
esi sizwe kwicala lemfundo makube kokwakho ingabi KUKO OKWAM .

Esingayaziyo YEYOKUBA kwakungekho limbi na igama phambi kokuba kufike esi
sifo sokhohlo.

Uninzi lwezi nqwelo IBILOLWALAPHA  eMonti  kodwa ke zikhona nezabahambi.

Ke xa enendawo elinyiweyo EYEYAKHE angakwazi ukuzihlakulele ngokwakhe.

Eyona nto yaba mbi YEYOKUBA zakholisa ukubalekana zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumnyama.

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi LELENTAKA, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Ndisuke ndibone indoda ingena nengxowa nokuba YEYOMBONA nokuba YEYOMGUBO.

Le nkosikazi sesikhe sayibona yeyakhe koko SEYIYEYESITHATHU.

Ibikhe imfikele ingcinga ethi AKANGUYE walapha, ngakumbi kuba yena
ebentsundu ngebala.

Izigqibo zaba ZEZOKUQALA ekuqaleni kwenyanga entsha waza ke ngoko waba
nethuba elincinane lokufuna umsebenzi.

Isimanga SESOKUBA noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le nto
yabo okanye aphume nayo.  

Eli bali ke ndikhumbula lona LELOMFO wasemaNgesini.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba NGOKANTABENI kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Umzi wakhe waba NGOWOKUGQIBELA elalini phambi kokuba uwelele ngaphesheya.

Elinye ibingathi LELIKANTOMBI wakwaDakada esingeni. 

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba NGOWOKUQALA ngenxa  yesikolo 
qha.  

Eyona nto yayingamandla YAYIYEYOKUBA  uLavisa  aye kuhlala kwakhe khon ukuze
ajongane nawo wonke umsebenzi wendlu.

Kanti ngaphandle kwaleyo eli xesha likhoyo LELOMFAZI nendoda.  

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
YAKOWABO kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ngelo xesha bebelindele inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini KOWABO.

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo LAKOWABO.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele NAKWELESIBINI, baphile bonke abo bantwana.

Ikhaya lakhe liseTsholomnqa KWAKWELAKWANDLAMBE;  ukutsho oko ke
ngumkhaya kuThantaswa.

Ude ekuhambeni kwexesha wabhenela KWELIKANINAKHULU wathi
nguNozwilakhe. 

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  KWELAMAMPONDO, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Umntu owayehlala  KWELASERHAWUTINI  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene NOWASEGCUWA.

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
NEZAPHESHEYA  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ilali yabaThembu NEYAMAHLUBI,
lingakhethi.  

Ezi ibiba ziimini zokonwaba nezokudibana kwabantu NGEZEMIDLALO.

Wahamba esithi NGELAKHE uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Uya kubona into embi NGAWENYAMA. 

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Ukubuya kwazo izinja zifike umphothulo ulingene EZASEKHAYA kuphela.

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
ELAKHE. 

OWOKUQALA ubuyingcinga emalatha kuThantaswa Diliza.

EYESIBINI yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
EYESITHATHU,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

Wothuke wakhamisa OKAMVELASE akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

EYOKUQALA, uMaNdamane, yazala abantwana ababini kuphela, amakhwenkwe
odwa.

Iphendule EYASEMAMPEMVINI ingazalelwa mlambo nje. 

OWOKUQALA yayiyinkwenkwe egama linguNkokeli.

OWOKUQALA yayinguDwala, OWESIBINI yanguNtsizi.

Kanti ke OWESIBINI ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  ekuthiwa
yiNdyebo yeSizwe.

Latsona ELALOO mini iingqondo zibethabethana. 

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe EZAYIZOLO. 

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu KWELOKUZALWA,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Ndingabatyis' udaka bonke.  

"Ungad' ubuze wophele, soze ndikuxelele." 

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

"Ndingayijik' ibe ngumbuz' ukub' uyathanda."  

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

"Ndingakhe ndingcamle ke?" 

Wayengalindele nokuba uZuziwe angaba nakho ukuwaphendula amazwi akhe
okugqibela.  

Ucinga ukuba angaqhantha bani?

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

Ndingabutha nalaa mgulukudu mna?

Angahlekwa gqitha ngamanye amakhwenkwe ukuba waliwe.  

Ungandikhaph' ukub' uyathanda, kodwa akukho nto ndiyoyikayo.  

SINGABALA nje abe mbalwa anjengala: abakwaMsomi,  iiVikings ,
 iiSpoilers ,  amaRashiya  nelamaZulu.

NDINGATHINI ukusuka apha ndiye kufela kumazwe endingawaziyo?

Ngumfo ongathi xa umkhangele UQINISEKE ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

"NDINGALA amasoka amaninzi kangaka ndithambele kuye kanti ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

Kodwa ke ASINGEGQIBI sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.

SINGABALULA nje abe mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
ooma-=African= ==National== =Congress= avele ubukhulu becala kwiminyaka yoma-1950.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa SITHI noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Bendiqonda mhlophe ukuba ezaa ntombi zingandilalela zindibulale ndife
tu.  

Hayi,  bhuti , andingetsho.  

Abantu  basedolophini  izinto abazithathi ngohlobo olunye NABO
 basezikolweni .

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Kanti noNtombi ngokwakhe andinakufunga ndithi IBINGUYE.  

YIYO kanye loo nto ndikuqandayo  Vasiwe  ekwendeni.

Kwenzeka ngamhla uthile abezinye iinkonzo ababalwa baya kwinkonzo leyo
wayengena kuyo uKhakhakha ngenjongo zokuphanda into angaba UYIYO enkonzweni.

Abantu ngale mihla baba umntu udalwa kabini kanti umntu lo udalwa kanye:
lowo anguye ebuntwaneni, UNGUYE ebukhulwini nasekwaluphaleni.

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa SITHI aba sakhe imizi. 

Inokuba NGUYE ke lowo.

Inokuba NGUYE ke lowo, Tata.

WAQOKELA watsho umfundisi  esithi "Imini yomgwebo isondele abantu
mabaguquke" Kodwa kunani abantu abakhe beve.

"Ndithanda UKUGOKELA ngokutsho ke xa ndibona ukuba imeko imbi ngakwicala
lam, basuke babone ngabo sebelahlekiwe liqhinga lokundoyisa ngentetho."

WAYEQOKELA atsho uNosipho ukuba akamfuni uZolile kodwa abazali bona
bamnyanzela ngokumendisela kuye.

EBEQOKELA atsho ke unyawusa ukuthi yena engazange aye nje  esikolweni , akuba
wayesisidenge, kuloko wayesalusa igusha zikayise.

"Ndifuna ukuba AQOKELE atsho enkundleni ukuba akaqinisekanga ngokundibona
ndiphuma endlini yam ngobo busuku besihelegu, ukuze ndimtshonise liwele ngakuye
ityala."

Kuloo mfazwe athi AKUQOKELA ngokuthi amaXhosa "Utywala beMfengu abupheli
ekoyini" amaMfengu anomsindo yaba ke iqala ngoloo hlobo ke imfazwe.

NDIQOKELA ndimane ndisitsho ke kuwe ukuba umntu thatha ithuba elide
ukumfunda, kodwa wena awuva.

Ndiza KUQOKELA nditsho ukuba zonke iibhokhwe mazitshatyalaliswe ukuze
bandive into kanye endikuyo yobuxhwele.

Onke AMANZITHINZITHI namahlandinyuke okuhlala  eGoli  amfumana.

Kwowu!  hayi, YAYINGUDASA-DASA ngentetho apho kuba la  asesikolweni 
selethenge  iiragi  ngokwesiko lawo xa akhupha amakhwenkwe awo.

Soloko siphosana kuba kaloku ndisoloko NDISISINXADA-nxada into esoloko
isendleleni.

IZIDUBEDUBE yinto yemihla ngemihla.

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo
cala.  

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa EPHINZIPHINZIZA kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

Bobabini ke aba bantwana bahlalisene ngoxolo kuba omnye uyazamkela
izithethe, izimbo NEZINTOYINTO zomnye.

Uthe NGOKUBUZA-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

Ubawo uVimba lo selephila YINKAMNKAM ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke NEENTWANANTWANA zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

"Sendikhetha ukufa,"  atsho ejweda, EZIQIKAQIKA phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Wavelelwa apho obo busuku SELENKOLO-NKOLOZA kuba wayeqala ukungcamla
uluchwe lomthetho.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi NGEZINTO-YINTO zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Wayesoloko EMCENGA-CENGA ukuba bathandane, abhebhethe uThataswa.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, AYIBUKA-BUKE, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza ISITHWANGATHWANGA."

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Ufike wayichitha-chitha. 

Ufike wayichitha-chitha. 

Latsona elaloo mini iingqondo zibethabethana. 

UNtombi yena wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi
zimshiyile.  

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Abantwana  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Iintsuku zibethe zaqengqeleka njengesiqhelo eMaMpingeni kungekho
sikhwasilima ngaphandle kwabaphethwe ngumvandedwa  wesikolo  nethemba labo
lingafiki. 

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Andiyaz' aph' iqale kona le nto.  

Uyile nto UYIYO nje kukuba akuzange ulibone kwaukulibona.

Enjenjalo nawakwaGcaleka ukwamkela AKUPHATHISWAYO.

Amava omntu akapheli ESENGOPHILAYO.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba USENGOPHILAYO na.

Phofu waze njani ukuba kukho umntu ONDIM apha esinaleni.

Belitshothoza kanye ngokwelika Ntombi, ILILO elivakala kakhulu ukugqithi'
amanye.  

Wavuma uKhakhakha wazikhululela kumfundisi apho zonke iincwadi YANGUYE
obhalelana noRhulumente ngaloo mbadela.

Ndiyazi mhlophe ukuba icebo elinokuvela kuwe LELIPHILILEYO.

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika kule nto NDIYIYO.  

Abantu ngale mihla baba umntu lo udalwa kabini, kanti umntu lo udalwa
kanye:  lowo ANGUYE ebuntwaneni, unguye ebukhulwini nasekwaluphaleni.

Bambalwa ABASAZIYO isinqe sakhe.

"Nam ngokwam, ndikunqwenelela elimyoli ITHUBA."

Akukho themba lokuba angaze aphinde alungcamle OLUYOLE kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo EPHANGALELEYO
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli NEHLAZIYAYO kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe NOWAYEBIZWA ngokuba nguDini yena
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
ABAFULELWEYO  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Wazifunela inxiwa eGodidi ilali emelene neCentuli NEYAHLULWA ngumda.

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho WAZIYO nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Ukuba kukho ENODUMA iza kubuya ichetywe yenye.

"Kule veki ezayo mhlawumbi, okanye KWENGAPHAYA."  

Utsho ngoku ebhekisa KOLUNYIWEYO. 

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

ONGASIHAMBIYO  isikolo , uyazizamela iindlela zokuphila ukuba
akasebenzi.

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
ELIFANELA intombi yakhe. 

Babakhona kubo ABADE baye kufika  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
kuthelekiswa nale nyambalala ihamba  isikolo .

ABAYITYESHELEYO le migaqo ngabo baxheshwa zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.


Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Ayisosizathu esibalulekileyo eso.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba ujonge isiqu sakho kuphela. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi LWABAHLAWULWAYO owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima, uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawokukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidilwakhaphukhaphu.

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Nanjengokuba sesenjenje, akukho ukurhoxa mfo kaMdaka, kufayayo.

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo adibanela khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Kwilixa lokuthukuza kobumbongi kuKhakhakha yaba LELINZIMA kakhulu kuye eloo
lixa.

ENGONGAKANANI na?

Abekwa kudala kule ndawo ngamadoda akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda.  

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Wayentsundu ngebala, ephakathi ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
unentsinga kakuhle.  

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

La mazwi uwagqibe engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.


He-e-e ooMaDlamini basaza kutshelwa zizindlu. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Yhu! UMbokothwana wanele, ib' ingabehobe kakade; xa konakele wamnye
kusalingene." 

Ngelo xesha yena uThantaswa WAYESAQEQESHELWA ubongikazi kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.
.

Ayiseva nangendlebe naxa sel' eyinqanda. 

Inene nisaza kuchola namachanti neengonyama nizizise ekhaya. 

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

"Bekungasekho nto yimbi sinokuthetha ngayo?" 

"Wowu!  AKUSANQWENI nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

Kanti akasayi kuphumla nalapho.  

Andisamthiye ngako.  
Uxolo, tata, ndisabhidekile nangoku.  

USAVAVANYA ubunzulu bukaThantaswa.

Kuthe iingcinga zikaThantaswa ZISATHINJWE ngulo mfana kwee qatha mntu
wumbi engqondweni.

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe. 

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye.  

"Kusafuneka ndihlambe, ndikh' amanzi, ndigoduke." 

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Ndafundiswa ukubathiya ndisakhula.  

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza kuyithetha
namhlanje.  

USAJONGILE ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

Zimphathe iintloni ESAKWENJENJALO ukucinga.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  USAKUGQIBA umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Wasuka wangathi uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile ESAKUYIBONA le
nzwakazi yakwaDiliza.

Kuthe khona ISAKUPHAKAMELA phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka azive enochuku
ESAKUMCINGA okanye ESAKUMBONA.

Yambonisa loo ncwadi, ISAKUGQIBA yamohlwaya kanobom(inqununu.)

Uphindele emsebenzini wakhe ePhiri uThantaswa LISAKUFIKA ixesha
lokuba enjenjalo.

ESAKUYIFUNDA le ncwadi uThantaswa usuke wamelwa yingqondo.

Ndiza kukubethela ucingo NDISAKUYIFUMANA  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

"Ndivumele ndenze libe linye nam, ntombi yakulobawozala. 

eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje. 

Asingooqalintloko kula  Rhawuti . 

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe ZOOMAWOKHULU, luphelele.

Kodwa yena ngenxa yokuba UMKAKHE uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam NONINAZALA bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Njengomzingeli wodumo WAMHLA-MNENE, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Nalo MANZABOMVU ugqibe ilizwe lonke wayengaziwa kwimihla yakudala.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo ZEENQWELOMOYA zomkhosi.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye ISIZEKABANI sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Akukho qhina angazanga angalisombululi xa kuthe kwakho INGXUBA-KAXAKA
apha elalini.

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu. 

Lo mbandela ukhe wayenza MADOLWANZIMA inkosi, naxa yazomelezayo ethubeni.

Besendisitsho nokutshukuthi fana selesilwa apho akhona ngoku, UMNTOMKHULU.

Wokukuxelela ngooDambuza Mdledle, =Peggy= Pango, =Victor= Ndlazulwana,
 neKing  =Kong= yamandulo kanti ke abadlali BEMIDLALO-QONGENI nababhali
 abanjengooGibson  Kente uyabazi.

Aligobanga, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
MNTAKAMAMA luhadi oluzibethayo.

Nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka OWAYENGUDADEBOKHOKEKILE phofu selesemzini wakhe.

Noxa emaninzi kangako amabali abaliswayo inyaniso imi imi yona yokuba
amaKwayi ikwangamTshawe, ngabatnwana bakaNgconde, noxa ngezi mini sekukho into ethi amaTshawe ayathathana nje namaKwayi;  phofu ke ukuba loo nto injalo asilonyala, yalungiswa mhla akhutshwa amaKwayi ebuTshaweni ngaloo MHLA mnene.

Asinabuchule konke ke NGEMVELA-PHI yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoka yakha yada yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi zaso zokutshona kwabantu nempahla efuyiweyo kwantama ukuba inkulu into ekuso,kwase kusithiwa igama lasonguNtinkulu.

Ezi zifundiswa ziziindidi kuba kuzo bakho ABAFUNDISI-NTSAPHO,
abafundisi beLizwi, OOSOMASHISHINI, abalimi, oomabhalana njalo njalo.

Naye ebesebenza  eRhawutini , engumaqhuzwana othile KUMZI-MVELISO
womqhaphu.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-LAMAMVULANE, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele UKHWEMBEKHWEMBE.

Omnye wabantu owayethanda ukumtyelela yayinguninalume
ONGUMNTAKWABONINA, uSithamafu into kaVatala.

Onke amanzithinzithi NAMAHLANDINYUKE okuhlala  eGoli  amfumana.

UMguqulwa lo unyana KATHAMBODALA-KADE-BEMQONGQOTHA, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Umntwana  waseRhawutini  ebesazi mhla kuza kungena OOMPONDO-ZIHLANJIWE
 abanjengooma-Orlando  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=, =Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na ABADLALI-MANQINDI
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman= =Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack= =Jim=, njalo njalo.

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko okuzonwabisa kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , IMIDLALO-QONGENI namaqela omculo.

Apha KWAKHAYAKHULU njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

UMaNtlani lo akazange abe sathanda ukubuyela eCentuli ukubhubha
KUKANINAZALA.

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ithe ngcembe emva KOMNTAKWAYO uNkokeli
yaphumelela ibanga lesiThandathu.

Okunene uThantaswa ubethe  imfonomfono , wabuzisa KUMABHALANA
wabahloli.

Amangesi akhe AYENGOOMALAMBEDLILE kuba kaloku ayelindele ukuleqa ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

UBakhulule lo ebengumfana oliciko, incoko elinoncumo
OLUYINCAMISA-MXHELO xa echwayitile.

UKhanyisile lo ebeligatyana elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, USOKADALA wokwenene, emfimfitha amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

Kaloku kwasebuncinaneni babefunda kunye  SIKOLWENI-SINYE .

Ebenendlu EMAGUMBI-MANE kwalapho ePhiri.

"Ndiyakuva Thantaswa, kodwa ke mna ndinoluvo lokuba UNDLELA-LULA
kukuwutsalela  kwiofisi   yabahloli-zikolo  bengingqi yaseMabopane."

Wathi UYISEMKHULU ngenxa yemincili wayithiya igama lokuba
nguNtyatyambo.

"Andilibali mna eyokuphumza ingqondo kowabo kanti intliziyo yakhe
ISEMALANDALAHLA."

Kuthi kusenjalo akhumbule mhla babeye eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo KAZIMELEGEQE  ngo-1976 .

Ebuza nje uSibusiso ebephethe IPHEPHANDABA iNdyebo yeSizwe.

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo SEENQWELO-MOYA,  iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Olwau uluvo madoda lelokuba OBESANDULA ukuthetha makanike abanye ithuba
lokuthetha.

KWASEKUSELE nje ukuva ukuba wafa.

UVimba lo SELEFANA nenyange lalapha kuba ukwasiso  isisele  senyathi.

Ndisuke ndothuswa  nguNoventi  lo, SELENGENA nomtshengele, naye esithi ucinge okokuba mandibe ndinxaniwe. 

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi nazo.  
Hayi =Dolly= SENDIBONA loo mhla wokubotshwa kwethu ngeqhina. 

EBESEL' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibiuThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Ayiseva nangendlebe naxa sel' eyinqanda. 

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, SELEXOLILE noyise akuba embona
umntwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Waphela unyaka SELEZIMELE owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo akathanga wangenwa sisifo sobuvila.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Wathetha ngathi uyahleka esithi, Awu, bantu, senomzi naye? 

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

Aninakuliphakamisa nilikhuph' emanzini xa selizele.  

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

Zifike sel' eza kuhamba kakade.  

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe ezayizolo. 

Akukho nt'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

"Ufike sendiza kuhamba."  

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

BESEKUZIIVEKI ezintathu egodukile uThaantaswa, SEZISONDELE noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Phofu ke naxa SENDILAPHO ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Kambe kuthi xa SEZIMTHIMBE kanje iingcinga ezingale ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe imcebise ukuba ayitshate njengoko SEKUKHANKANYIWE.

Yathi ibuya ingoma aye engasabonakali SELEBUYELE esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada
waya kufa naso, SESIMFANELA ngoku ngathi wazalwa naso.

Hayi yeka zendikhe ndivukele kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo NDISELE
ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Asazi ukuba uya kuthini na xa SESIYIBHEKISA kuye.

Ewe nje nanku naye SELEHAMBA eyithetha loo nto esithi ndimlibazisile.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi eliwasakazi
awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi
nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika
SELEHAMBA nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa
 idemoni  yobukhwele ESENDIYIKHANKANYILE kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Wonke ke lo gama babebonana kakhulu  noLavisa  yaye waye SELESAZIWA ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

BESEMDOSOTSHO nokutshukuthi fana selesilwa apho akhona ngoku, umntomkhulu.

Uzibone SELECHUKUMISA amaqhosha  emoto  engazanga nokuba ungene nini na.

Abafazi zizinto ezikholwa kukusoloko zithetha uchuku apho zikhoyo, ithi ke indoda yakusoloko iphakathi kwabo inganyali ukuziva SEYIPHENDULA kwezi nkcuku, ngokwenjenjalo ke izithiye igama lesibini lokuba ngubafazini. 

Ngoku ke SENIYAZI indawo eniya kuyo.

Kwenzeka ke ngelo lixa lokuguquka kwakhe azifumane SELENGAFUNANI nayo
inqawa wayiyeka.

Ngethutyana elingephi elapho wazibalula ngezinxbo nangemfundo yakhe,
SELEBIZWA ngamagama wambi kusithiwa  nguArthur  Maphenuka waseMshishi  eGoli .

Naye ke bamenze loo nto wazibona SELEMISA ngokukhawuleza.

Ngenxa yoko ke wazimisela ukuba abe yena SELETSIBA phandle, yekoko ukuya
kutshona endlwini. 

Njengokuba uZweni ephuma  esikolweni  nje uNzingo SEL'efundisa  kwisikolo 
saseSulenkama.

Usuke uthi abantwana bakukhuluma nawe, USE usuka uqalekisa usweba. 

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana EBESEL' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

IBISEL' idlulile kodwa yona  iPasika .

Ungegqithanga kakhulu  evenkileni  ube SOWUNGENA elalini kuHolela.

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, SEKUNGATHI
amadangatye omlilo aza kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

Waba ke ngaloo ndlela uyemka ukuya ekhaya SELE usongana unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Khangela xa babuyayo abanye abantwana  esikolweni , ufike naye SELETHE gxwa
phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

Wasala uKhakhakha SELEZILAHLE phaya ezo mbola, enxibe  iibhulukhwe 
awayezithengelwe nguyise.

Kodwa uNtsizi WASELEFUMANA ithuba lokubaleka  isikolo .

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone SELEKHUPHA zonke
iimfihlelo zakhe.

Kwabakho umntu ombonayo loo mntwana, phofu SELEVUKILE, ntonje esadengile.

Kwowu!  hayi, yayingudasa-dasa ngentetho apho kuba la  asesikolweni 
SELETHENGE  iiragi  ngokwesiko lawo xa akhupha amakhwenkwe awo.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
OSELUVANGWE ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide ziyifundiswe.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye SELELULIBELE ulwimi lwakhe.

Ngoku SEKUSELE nje imingqandandana yeenkomo neegusha neenkuku.

Amabini okuqala SELALISHIYA eli phakade.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube SEKUFE abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Encwadini yakhe WAYESELEZIBHALE ngokuba  unguFanty , igama lakhe
lesiLungu  inguConvert .

Kaloku njengoko SESITSHILO, iimvula azinqabile.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo, engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani nokuqhelana, babe SEBESENZA izicwangciso zomtshato.

SEL' exhentsa ngesidanga  sikaPercy  =Sledge= nje kungenxa yaloo nto
kanye.

WAYESELESAZIWA nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa zilungiselela ezi ncwadi zazo.

Ngoku ezi mini zolonwabo SEKUNGATHI uzibona ephupheni uThantaswa.

"SENDIKHETHA ukufa,"  atsho ejweda, eziqikaqika phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Uthi xa SELE uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

SOWUKHE wayibona iNdyebo yeSizwe yakutshanje?

UFumbalele unyana omkhulu SELENEMINYAKA eliqela wemkayo eCentuli.

Ixhego eli njengoko SESIVILE SELIJONGWE nguye ngento yonke ethi
inqongophale.

KWASEKUKHO ESEZIHLALA emahlathini zibuye SEZANDE zangumhlambi.

Le nkosikazi SESIKHE sayibona yeyakhe koko SEYIYEYESITHATHU.

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, SEKUNGATHI uza kucuntsula kule nto yabantwana.

Ubawo uVimba lo SELEPHILA yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva la magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

SELESAZIWA ngamava nobulumko bakhe.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, SEYINGUYE othathe indawo yabo.

SELESAZIWA kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

SEWADE waqhela iinyembezi zenkosazana naxa umthetho wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba SEKUGQUTHA, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Njengoko SESIBONA, indoda enkulu iphantse yabe ishiyeke yodwa nangona
izele.

Uyazi ukuba SENDAYILIBALA loo mfeketho.

Njengokuba indlela yeenyawo ESE yade yankulu ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze seyiphambili yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi
ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini
yasemaGubevini.

Haeyi! Heyi! Heyi, ikude le kum nokuba SEKWATSHIWO.

Kowu!  Kaloku lawo amakhwenkwe SELEKUDE ngoku.

Nezi ndledlana zakhe zingaqondakaliyo zokubela abanye izinto zabo
SELEZIPHANDLE kuba  uVasiwe  uziphawule kwantlandlolo.

Njengokuba indlela yeenyawo ese yade yankulu ngoku yona iyihla phakathi
ilali ukuze SEYIPHAMBILI yahluke kubini, elinye icala lijonge emzini wabefundisi ukuze elinye lijonge kwenye  ibholoro  yaseNqabara ewelela elalini yasemaGubevini.

Nakubeni uyise wayemshiye engelusizi kuba waye ikukuphela konyana wakhe
kwakunye nentombi enguThembeka owayengudadeboKholekile phofu SELESEMZINI wakhe.

Noxa emaninzi kangako amabali abaliswayo inyaniso imi imi yona yokuba
amaKwayi ikwangamTshawe, ngabatnwana bakaNgconde, noxa ngezi mini SEKUKHO into ethi amaTshawe ayathathana nje namaKwayi;  phofu ke ukuba loo nto injalo asilonyala, yalungiswa mhla akhutshwa amaKwayi ebuTshaweni ngaloo mhla mnene.

Kwakusa wamsa  esikolweni , SELENESHUMI leminyaka ubudala.

Kaloku mna SEKUKUDALA ndasikwayo ngenxa yalaa gusha kaSidiya kuthiw
ndayiba.

Uphawule SELEPHANDLE ukuba akathwalanga nto entloko.

Wayisakele SELESENCOTSHENI kuba uShandi ebesele yifumbathile  imatriki  

Ukwenza umntu odibene naye SELEMAZINYO asibhozo okokuba akuthande engazange  akhe akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye, kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

Laa nto yembola yaba SELE izindaba nje kodwa kungekho nto ityhulu kwelo
khaba litsha  lasesikolweni .

Athi ehlala kwaba SELELIQELA agqityiweyo.

Kwalile xa kanye eseshumini leminyaka ubudala waphuthunywa nguyise
uKhakhakha lo, SELENALO igama eli, kuba lathiywa nguyise omkhulu wakulonina, ngeenjongo zokuba igama eli limfuze, kuba waphepha into enzima - ukufa.

Kwathi kuba KWAKUSE kukho namaNgesi.

Zijikeleze kabini kathathu wabonakala umfo wasemaKwayini SEL'EPHAKATHI
kwazo, sel'eman'ukwakha amaxhaga besitsho ngengoma ephantsi bengakhwazi besithi: "Uzumced"umhlob"akho Ungabisamenjenalo, umlob' akho".

Uthe umdudo SOWUNTSUKU ntathu uphelile waqokelela amaphakathi ambalwa
kwawakhe uSandile wawadibanisa nawakwaGcaleka egquguleni.

Endleleni apho kuloliwe wahlangana nabantwar ABASELE bebakhulu ngokwabo,
awayefunda nabo  esikolweni , ngoku bona se le  beziititshala .

Khawumbuze ukuba  abhetele  ngantoni na wona loo maqaba waya kuzifaka kuwo
SELELOLU thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

Amadoda awayedilinga loo mbizo athi ebuya kwaye SELE kukho imiqodi evela
ngokwemidolomba kwiiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu.

Akoyiswa amadoda, ajike amakhwenkwe ayokutya eza zinto SELENGENAXHALA, kuba lidudume ladlula.

Yahamba iminyaka ISEYILOO nto le nkwenkwe kwada kwafika ixesha lokuba ifune ngokwayo ukoluka.

Amaqandangelo xesha aye SEKUKUTYWA kwabakhethiweyo intloko nomhluzi
ikukutya kweengcungcu ezimilomo mide.

Iinyanga eziphelileyo ZAZISE zisesithandathhwini uKhohlela ekwa Rharhabe.

Okwesibini, naxa WAYESELENAMABANGA awaphumeleleyo kwafuneka  Ootitshala 
beqandule umhla nezolo kuba wayengxamele ukuba liqhathu ekunzima ukulibonisa.

Inkonzo leyo yayinabakhokeli abadala, izinto zona ezazinamava kunjalo
nakumfundisi wabo enamava, ngenxa yokuba waye SELEYINKONDE kwabanye.

Lathi lakuba lifikile ilixa lokukhwela kwakhe kwaba SELEKUKADE eqheliwe
ngabafana  basesikolwni  ndawonye neentombi zabo.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe EKWAKUSE kulithuba wagqibelana nabo.

Mna SENDIZIXOLISILE ngelithi siya kubonana kungekudala.

Ngelo lixa amalungiselelo AYESELEPHAKAMILE awenzileyo yena okugoduka
kwakhe.

Enyanisweni wena SELEPHUMILE kuba kubhale yena buqu esithi wayeyalele ukuba maze ndingaxelelwa. 

Ndijongile nje SELEXHINELE ukuba kude kuphathe yena phaya kwam.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi SELUQINISEKILE ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya bakuba befikelele exabisweni.


Abanye bathi  isikolo  usingenisa kade uze nangoko sel'ESINGENISILE
angafundisi. 

SESIFIKILE ke ngoku Sikhulu kulaa mzi ubuthetha ngawo.

Uyaphi na ntombam, SEWUTHENJISIWE na? 

Njengoko SESIVILE ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Lathi ukuze life ilizwe suka kwada kwanyamalala uNongxokozelo, kwa-intombi kaSarhili eyayimpelesi  kaNovili , kwarhaneleka ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo; hayi ke ahloma amaGcaleka, yile mfazwe SESIKHE sayikhankanya yaseSithebe ke leyo kwakweli bali lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

Ezi zithi SEZIBUYILE  esikolweni  zibe ziphindele.

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku SELE kujongwe leyo yokutsha kwakhe, iyekiwe le yomlo.

Ndiqinisekile ukuba amehlo SELEKHUTSHWE oku kwakononkola eMzana.

Nanku naloo loliwe SELEFIKILE".

Wahlala inyanga yonke kowabo SELECHACHILE ngoku.

Ndakha ndamva imini yanye, ndaye andinqweneli kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba ndingaqabuka SENDIGQOBHOKILE nam. 

Koko unina wayengayihoyanga yonke le nto ezamisa imbiza eyayilapho eziko
SELE sinekile naye esifa ngumsi 

ungaqabuka umfazi SEKUXAKILE endlwini esithi ugqobhokile.

Ndingakugxotha kulo wam umzi. 

Owu!  Thembu!  Ingani besendichazile nje ukuba kudala ndifuna ukumbona
ubawo ngeento zekhaya.

Xa aya etywaleni ebehamba naye SEL' emenzele nentongana yakhe ngokwendoda enkulu. 

Ngokwenene waye SELENGXAMELE ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba
wagqibelana nabo.

Madoda(SELIJIKILE ilang, masinikhulule.

Lo mfo weza kuye SELANEKE izandla kade, ekhongozele loo mithwalo yakhe.


Ndibona kungena uDlamini lo, waye ke nomcephe ebesikhe sawufumana USE
uphelile. 

SOWUGQIBILE apho kuza kuthandazwa ngoku.

Ndingakhange ndithethe nje kuthe kanti nam ndiwuxelele owam kuba ndithe
ndirhabula nje wabe nawo SOWULUNGELE ukuginya. 

Waqhuba kakuhle ke ezifundweni zakhe kungakhange kubekho sikwasilima de
waya kufika kunyaka wakhe wesithathu ngethuba ekwenzeka ngazo ezi ziganeko
SESIZIVILE.

Impendulo yaba mfutshane kakhulu ngenxa yokuba WAYESELEGQITYIWE ngumoya
kaThixo uKhakhakha waphendula esithi:  "Ndibhale mkhokeli ndiya guquka."

Wayengafuni kuphazanyiswa kuloo msebenzi nakuba WAYESELEKHULILE enombefu
ngaphuezulu.

Ngeli xesha ke uMbulelo WAYESELE eyiphumele  iB.A . yakhe ebufundisini,
sekusele nje ukuba makabekwe izandla njengomfundisi, emva koko anikwe isikethe yakhe aqhube umsebenzi wakhe.

UVuyisile yena uthe akushiywa ydewa wakhupha umdiza watshaya, wathi kuba
neli cwecwe leengoma BESELIYEKILE ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.

Ewe! Kuba usuke wanokunyoluka okuthile, kangangokuba SENDIGQIBE ekubeni
ndimnike inxiwa lakhe azakhele azihlalele apho kunye nezinto zakhe.

Wayisakele selesencotsheni kuba uShandi ebesele YIFUMBATHILE  imatriki . 

Nanjengokuba SESENJENJE, akukho ukurhoxa mfo kaMdaka, kufayayo.

Akuba egqibile amadoda anikela kwikhankatha lawo liwase kwindlu yawo ESELE
ilungisiwe, lawathabatha laya kuwangenisa.

Akuba ebekile umhlekazi amadoda athululisana ngamazwi, esikha kumthi ESELE ikhe kuwo inkosi.

Ngokwenene waye SELENGXAMELE ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba wagqibelana nabo.

Kuba kaloku naye njengomntwana OSELEKHULILE kuyafuneka afunde ukuzimela.

BESENDIYICINGILE ke naleyo ngenxa yokubona indlela amngqingqela ngayo
uMadliwa umntwan' am efuna ukuyiba ingqondo yakhe.

Hini Mama.  BESENKILUCELILE nje Thembu, ufuna ndide ndithini?

Kuthe sel'AHLUKENE, wabuya wakhwaza. 

Kanene SELEKHE wabanga neenkomo zikamama esithi zisemalungelweni akhe, kuba engunyana omkhulu.

Ndikhohliwe yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ISE ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi owabona ukuthi
makancame yena, kuphile mna, asikuko nokuba ndiyabulela. 

Kwathi xa kuthiwa yiloo mini  yeKilisimesi  ngomso, abantu SEBEPHIWE, bathiwa qululu ngempahla  yeKilisimesi , kwagaleleka uNtamnophondo apho kwaKinenzima.

Abamelwane bale ndoda BABESEBEKHAWULEZISE benza umlilo belungiselela
ukutshisa unyawo lwale ndoda de litshe libe mnyama.

Yafuna ukuwavungamisa amaKwayi ndaweni-nye nelali yakuHolela iphela le nto kuba kaloku uninzi lwabantu LWALUSE lufikelele esigqibeni sokuba uKhohlela akazali kuba naku abafazi bakhe bokuqala bengazanga baphathe mntwana.

Hayi, uyise kaKhakhakha, waye SELEBUMNCAME okokuba angenza nto ngayo loo
nkwenkwe, naxa yayithandwa nguyisemkhulu.

Uthe ngokucinga nzulu wathi kanti SELELIBELE ukuba ubencokola nonyana wakhe owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, SEBUGQIBILE
ubukrwala bakhe.

Wathi uphela loo nyaka waba loo mntwana SELEHLAWULIWE wagqitywa.


UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku SEYIQALA ukuxuba.

BEBESEBELUBHALISELE  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

SESIVILE ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona SEKUSIZA izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

SEL' esaziwa njengommi walapha.

Wothi kungathangani ubone SEKUSILIWA ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

UZuziwe wavela sebebadala abazali bakhe. 

li xesha SELENABA bantwana babalwe apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

Uyise weva SEKUKUDALA ukuba waphuma esikolweni.

Imithetho emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959= ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye neminye izelwe lo mfo kaMfanti SELEPHUMILE.

Naye wayeze ngokuza kusebenza WASELEHLALA kweli.

Ngexesha lokubhala kwethu eli bali EBESELEKUNYAKA wokuqala.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali SELELIQINA lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko SELENGUMFO ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , WAYESEL' engumfana ozivayo, sebugqibile
ubukrwala bakhe.

Yayigalelekile inkosana awayekade eyilindile, eqonda ukuba kumhla WAYINDODA naxa wayesel ebala izilimela.

Asinabuchule konke ke ngemvela-phi yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoka yakha yada yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi zaso zokutshona kwabantu nempahla efuyiweyo kwantama ukuba inkulu into ekuso, KWASE kusithiwa igama lasonguNtinkulu.

UMdalal yena UBESELETHETHA ngesibhedlele.

BESENDISITSHO nokutshukuthi fana selesilwa apho akhona ngoku, umntomkhulu.


Inkunkuma endlwini KWAKUSE kungathi kwandlalwe yona kuloo mgangatho. 

Akuba ephumile amadoda intombazana EYAYISEL' ibonakala okokuba ingujixa
kwamanye yaphakama yaya nggo elityeni apho lalinembola yambiza.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe EKWAKUSE kulithuba wagqibelana nabo.

Kwasusela loo mini ke, kwathi ngokukwaywa kwendlu kaGando yonke inzala
yakhe YASE ibizwa ngokuba ngamaKwayi.

Kuthiwa ke lamfumana naye umKway' omkhulu lo olu khohlo-khohlo, lwalumthso ome ke unkabi athi ukusuka akhohlele igazi, KWASE kusithiwa ke nguKhohlelintwebomvu;  yase iba ligama abizwa ngalo, elo.

Intombi awazekelwa yona, nguNomasebe intombi kaZembe emaNywabeni, laa
ntokazi yafika yemisa phambi kwakhe ngala mhla womdudo yashiya iqhiya yayo, kuyacaca ke ukuba uNgconde lo wathi ekulandeni kwakhe imvela-phi yeqhiya WASEL' enyanisa.

Le mibuzo UBESEL'eyibuzela ukuqinisekisa uZenzile. 

Ezi ntwanazana zakowabo kwacaca ukuba aziyi kulunga xa SEKUDE kwahlwa.

Ngaphandle kolwazi olo BABESE bethanda nento yokuba uZweni ezalwa kuloo
lali. 

Uthe ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe OWAYESELE epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

UWeziwe owalekela uNontozakhe waye SELE vela ekwendeni, kuba wabhujelwa
yindoda yakhe. 

UNkokeli wamthwala wathi elotyolwa waba SEL' ehlala naye kokwabo.

Ude waba neminyaka emithathu waba SELELEKELWA kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

Nguye omele ukwenza amasiko neemfanelo zekhaya lakuba liphelelwe ngamandla
eli xhego, yimfanelo ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona
SELIYOKULALA kobandayo. 

Enye into ke Tat, bendiboleka  uVasiwe  aye kuhlalisa  uNojaji  phaya ekhaya,
kuba noko SELEXAKEKILE.

Ngeli xesha uyise WAYESELE ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

"Kanene uya kuhambela nini kwamalune wakho?"  

"Mhlawumbi kule vek' izayo, okanye kule nyang' izayo, okanye kulo
nyak' uzayo."  

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha.

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali." 

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

Ndiyabona uyamoyika kuba kaloku ufundile. 

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu. 

"Kanti inene ndiyakukhumbula, Zuziwe."  


Enyanisweni uZuziwe wayemqhula uBhuqa.  

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

ahambe yedwa.  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

Ndafundiswa ukubathiya ndisakhula.  

Akawuphendulanga lo mbuzo uZuziwe, ecaphukela ubundlavini bukaDiliza.


Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

EGODUKA nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba ENGABHALI nje kungokuba utshatile.

ESAKUYIFUNDA le ncwadi uThantaswa usuke wamelwa yingqondo.

KUNGENJALO yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

EVUKA kusasa nje ngathi uya  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
engaqondwa nje.

EBUZA nje uSibusiso ebephethe iphephandaba iNdyebo yeSizwe.

Kungenjalo masilinde uZuziwe achaze ngokwakhe konk' okwenzekileyo.

NDINGAKHANGE ndithethe nje kuthe kanti nam ndiwuxelele owam kuba ndithe
ndirhabula nje wabe nawo sowulungele ukuginya.

KUNGADLULANGA xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

UZithulele naye evela kukhapela uthathe umkhala wawuthunga iindawo
eziqhawukileyo. 

Khona ngoku siziimpuku nje amanye amadoda esebenza imisebenzi
 ebhetele  salibala kukwalusa.

SISEMKA, sobuya sibuye."

NDIJONGILE nje selexhinele ukuba kude kuphathe yena phaya kwam.

KUSENJALO futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan= =Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Kwaphuma wamnye ke owayethambile ekwalixumbululu. 

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, IME imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo enezawo
izinja. 

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Kunjalo nje ndingayifuni nje andiyifuni.  

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza kudibana nesondo langasemva. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza kudibana nesondo langasemva. 

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Abantwana  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Iphendule eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje.

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Uphose nje ukulibulisa ubuze impilo, AKUSOBE uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

"Qonda kakuhle futhi ukuba kubo bonke ubomi bakho ndiya KUSOLOKO
ndikuthantasa, sithandwa sam."

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo kwaphila yanye amazibulo. 

ze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
KUSOLOKO ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya KUSOLOKO ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

WAYESOLOKO emcenga-cenga ukuba bathandane, abhebhethe uThataswa.

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba liSOLOKO
lambeswe luhlaza olubanwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya KUSOLOKO
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile, bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya KUSOLOKO
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

Into EBISOLOKO imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

"BENDISOLOKO ndicinga ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi LUSOLOKO lukho kanti ke ezinye iintlanga azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide ziyifundiswe.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa WASOLOKO emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe ngenye imini.

Yonke le mihla kwakuyingxokozelo yabantu ABASOLOKO bethethela
phezulu.

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya KUSOLOKO undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule nto yabantwana.

Kwaye naye ubethanda UKUSOLOKO ethetha ngawe, inene ubungapheli emlonyeni wakhe.

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi huu kunale nkathazo yakhe ingaka YOKUSOLOKO
echukuzelelana nabanye.

Usapho lwalo mzi lwaluthwele olo zanduva LOKUSOLOKO lwalandula lubakhomba
ezantsi kwa Yimile apho ivenkile yayikhona.

Uyabona Nonesi, umntu othanda UKUSOLOKO ehleli ngabanye abantu akanamkhondo
mhle.

Kaloku thina maXhosa asizonto zikholwayo KUKUSOLOKO zijamelene nabafazi
ngathi singabeLungu. 

Ukufika kondwendwe olunje kwaku SOLOKO kulindiwe. 

Ude wababona naba bantu WAWUSOLOKO unqwenela ukubabona uboyika phofu.  

Zihle ziqukuqela iinyembezi AWAYESOLOKO ezibambe ngeenkophe. 

Kanti imini le yonke EBESOLOKO esithi ulinde wena , andiyazi le nto isuke yamthutha ngesiquphe.

Kufuneka NDISOLOKO ndisenza oziti. 

Izifundo athe wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba ASOLOKO ebhalela
kubazali echaza ulwazi athe wanalo oko waba semfazweni. 

Ndiyathembisa kakhulu nam ukuba NDAKUSOLOKO ndisecaleni kwakho, ungaxhali ndiza kubambisana nawe. 

Zithe ZAKUSOLOKO zisematheni ezi ndaba zalo mfo wawumema uSandile umdudo
ukuba ubelapho kwakhe Komkhulu.

Kwaye ndiyazi ukuba uyakuba lunzcedo malunga nabaqeshwa apha endlwini
njengoko mna nentombi yam uNomagugu SOLOKO sixakekile yimisebenzi neentlanganiso ezibalulekileyo.

"Andikakuva mhlekazi, woxola kukuba NDISOLOKO ndisabela futhi ndizenza
isithulu.

Ezi ngqeqe ZISOLOKO zinivungamela zindilingene.

SOLOKO siphosana kuba kaloku NDISOLOKO ndisisinxada-nxada into esoloko
isendleleni.

Ndiqiniseke ngalo lonke ixesha, kuba nendlu le ISOLOKO itshixiwe xa
ndingekho.

Hayi, Mama, Thembu, bendibuza nje ukuba utata akayanga na kwa Sthubeni kuba SOLOKO ndafika engekho.

Soloko siphosana kuba kaloku ndisoloko ndisisinxada-nxada into ESOLOKO
isendleleni.

Kulungile ke Mtika siya KUSOLOKO sibonana ngoku kuba ndiya kusoloko ndikho ude uqabele lo msebenzi wenu.

"Ungad' ubuze wophele, soze ndikuxelele."  

Uthi xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi AWUSOZE
ushiyeke wodwa.

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi zimshiyile.  

Umfo kaMfanti wabetha ngenqindi phantsi wathi yena AKASOZE aye
emfazweni.

Imini ANGASOZE ayilibale yimini awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ababeqokelelwe  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  ANDISOZE
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

Ayekho namaxesha ogezo kolu qubho.  

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Wayekwintanga yamakhwenkwe amadala, ekuthenjelwa kuwo emadabini. 

Wayentsundu ngebala, ephakathi ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
unentsinga kakuhle.  

Kuthe noko kuba lalibusibekela elaloo mini abantu bathandela
ezindlwini. 

Wayejonge emsingeni ngaloo mehlo akhe azele ziinyembizi, kungekho nto
ayibonayo.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa ngathi libhekisa kubo nje. 

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 


Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza kuyithetha
namhlanje.  

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Lo mfo wayethanda kakhulu ukuzingela. 

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo enezawo
izinja. 

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze azilibale izinyeliso
nezithuko zikaNtombi.  

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi kukumenza angabi nakuthandana
noBhuqa. 

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu.  

Zaziqonda ukuba uZuziwe ukhathazeke kakhulu. 

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

Kodwa kwakucacile ukuba akulunganga konke.  

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi amqonde ukuba uyimamele
le ntsholo. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

Lo mfo yayinguNtabeni Mlilo, enezinto kakuhle. 

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  

Wayenamehlo aqaqambileyo, abonisa ukundweba nokuvuleka kwengqondo.

UBhuqa wayekade emcingela ukuba uselusana, kuba emncinci ngeminyaka
emibini kunaye.  

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

Wayenobuso obuthandekayo, kodwa abe mbi oyikeke xa enomsindo.  

Wayethandwa kakhulu zintanga zakhe kuba naye wayezixabisile.  

UBhuqa wayechukunyisiwe kukubona uZuziwe ewalangazelala kangaka
amanzi.  

Wayemazi kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi. 

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi.  

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

Kusenjalo futhi qatha umhla BABEYOKUZONWABELA kwisegqubo somculo
eMbabane, BABUKELA umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan= =Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Owokuqala YAYINGUDWALA, owesibini YANGUNTSIZI.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu YAYINGAMABOBOSI akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho kuvuze yonke indlu.

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

Mfazana uthile WAYEBASE  iprimus  yaza yadubula yalumekeka emaphepheni.

WAYESITHI khona akuthetha olu lwimi lwabo abe ngumntu weBala agqibe.

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka AMTYEKEZELE. 
Umntu WAYEBULAWA abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

Wayengakwazi ukulwa uZuziwe, athi uyabetha umoya.  

Umntu WAYESITHI ephuma nje phandle abe edibana  nepolisa , nomcuphi
okanye ijoni.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha AZITYELELE.

YAYISITHI indoda ifika ekhaya abe umfazi eyihlaba umyeyezelo.

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, KUBE kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

UNtombi yena wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

Wayengoyiki ukuyimela inyani xa kufuneka ayimele.  

Sizikhotha imihlana ngathi sasingazalanga. 

Yena ke umfazi wayengayiva. 

Ndiqinisekil' ebemnceda kuloo nto iveleleyo.  

Zibuzile ukuba uBhuqa ebesithini na kuye.  

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Andimyekanga mna, ndaphindaphinda ndimkhwaza kakhulu kuba umlambo
ubugquma.  

"Besithetha ngaye kakhulu." 

Bekucacil' ukuba zafun' ukundibulala ndife cimi.  
"Ibisithini kuwe?"  

UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva la magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Ezaa ntombi bezisilwela ntoni nawe, sisi?  

Hayi nam andaz' ukuba bebendibethela ntoni.  

Nontombi ngokwakhe, lo ebendibetha ngamanqindi, zange ndixabane naye.

Kutheni ubungambambi nje umaphule kubini?  

"Bekungasekho nto yimbi sinokuthetha ngayo?"  

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe?  

Bendisithwe ngamatyholo namatye amakhulu, zingandiboni.  

Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba ngowokuqala ngenxa
 yesikolo  qha". 

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo cala.  

"Ikho int' obuyihleka".  

"Ebetheth' inyani," utsho uDuma efutha ngumsindo. 

Andizibonanga kuba bendisithwe ngamaty' amakhule.  

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Babeculela phandle ngokungathi bayamqhayisela ukuba ooyise bona
babathumele  esikolweni . 

"Ubulikhathalele ngani ihlebo lentombazana?" 

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?" 

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi.")  

Bendihleli phezu kwelitye kule ndlela ibhek' emlanjeni, ndeva
iintombi zithetha, zihleka, zivel' emlanjeni, zigoduka.  

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, BEBETH' iqam
kwinzonzobila yothando.

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Andithi kaloku EBENGUMNTU wegugu, ade ambonise  neefoto 
zikaKhanyisile?

Loo mini IBIDLA ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

Bendingaqond' ukuba ndakufik' ekhaya namhlanje.  

BEKUSITHI khona ukuba wonwabile ABE ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

EBESITHI khona xa ehamba AGQIBELELE ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Ziindulana ezimnandana EZITHANDWA zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

UZuziwe wavela sebebadala abazali bakhe. 

Ngomso uza kundiqhatha uthi ulibele waxakeka kwathini.

Nceda ufike, ungandiphoxi.

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

Le nto indenza ndihlasele ndibulale iyafana nale yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale.  

Uze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe KWAYE ndiya
kusoloko ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

Isimanga sesokuba noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

Ngeli xesha ke uMbulelo wayesele eyiphumele  iB.A . yakhe ebufundisini,
sekusele nje ukuba MAKABEKWE izandla njengomfundisi, emva koko ANIKWE isikethe
yakhe aqhube umsebenzi wakhe.

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni. 

Khawuphume egusheni Mfana, uyeke ukusoma kambe UZIYEKE neentsomi.

"Ungad' ubuze wophele, soze ndikuxelele."  

"Ndivumele ndenze libe linye nam, ntombi yakulobawozala. 

"Nongxaki, khawundizele namanzi ndisele", uvakele esitsho uZithulele.

"Uncede, sithandwa, undinik' impendul' eya kundonwabisa."

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle kulo msebenzi wamageza wasekhay'apha.

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili.  

"KHAWUMFUNDELE iphephandaba, Mduduzi, AVE ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.


Ushikixe amathambo entloko wada wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Mazo mandikukhwelele UKWAZI ukuzonwaya.
Wambuza okokuba lo mntwana wakhe ngaba umphuthumela okokuba AYE kufela
phaya kwaSobantu na.  Kube nzima ukuyiphendula le mibuzo kuSinganeko.

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

APHINDE futhi AKHUMBULE mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,  uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi lwakhaphukhaphu.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi nazo.  

Uze UNCEDE kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  ADIBANE nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

Hayi yeka zendikhe NDIVUKELE kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo ndisele ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Inqununu yakhona, uTshutsha into kaHonono yathumela ukuba AFUNWE aze
kuxoxa eli tyala lakhe.

Ndikhohliwe yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ise ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi owabona ukuthi
makancame yena, KUPHILE mna, asikuko nokuba ndiyabulela. 

Wayesoloko emcenga-cenga ukuba BATHANDABE, abhebhethe uThataswa.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ADE ngamanye
amaxesha ACINGE ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

UPHOSE nje ukulibulisa UBUZE impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

AZIPHOSE phezu  kwebhedi  umntwana wakwaDiliza, ALILE.

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  ATSHO agigitheke
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni BAZIFUNELE
inxiwa, BAZAKHELE.

Ewe! Kuba usuke wanokunyoluka okuthile, kangangokuba sendigqibe ekubeni
NDIMNIKE inxiwa lakhe azakhele azihlalele apho kunye nezinto zakhe.

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

"Kusafuneka ndihlambe, ndikh' amanzi, ndigoduke."  

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ZIQULATHE ubuthumbu obubolileyo, ATSHO AKHANKANYE ubuhle bekhiwane umntu wemizekeliso.

Nokutya kwakuye KUNQABE kungenjalo kunkinkishwe, umntu angafumani
yonke into le.

Kambe into emmangalisileyo kukuba uKhanyisile ATHI cwaka,
ANGAMBHALELI ncwadi okanye AMBETHELE ucingo, ANGAMHLANGABEZI nokumhlangabeza.

Emva kwemizuzwana embalwa AZUZE amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
AKHUPHE  ifoto  kaKhanyisile, AYIBUKA-BUKE, LITYHULOBE ngemincili igazi lakhe emithanjeni, intliziyo IGXAMPUZE kwichibi lovuyo.

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

Igalelwe ingqaka kuloo mazinyo, yacengwa inja ukuba ize kukhotha. 

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

Igama ELISUKE laxhaphaka bumini nguNozuko Mvelase.

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Esakuyifunda le ncwadi uThantaswa USUKE wamelwa yingqondo.

Waba ngabongoza WASUKA yena uThantaswa wathi tu, akathetha nelimdaka.

Yaphela KUKUSUKA ayithengise.

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa USUKA azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

Usana lwam aluzukusuka lufuze yena? 

WASUKA wacaphuka xa kulapho ke uBakhulule kwathi kuba wayesisiqhwaga,
wamqhwaba ngempama.

BEKUSUKA kunyukuze umnqonqo kuThantaswa akulibona.

WASUKA wangathi uneqwakaza ngaloo mini uKhanyisile esakuyibona le
nzwakazi yakwaDiliza.

Usuke uthi abantwana bakukhuluma nawe, use USUKA uqalekisa usweba.

UNtsizi yena wayeka xa  ekuForm  =3= NGOKUSUKA alwe nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

Ingqondo kaThantaswa ISUKE yaxakeka, yabhadula kwezo ngcinga.

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
WASUKA umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli NGOKUSUKA kuphikisane ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga NGOKUSUKA athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

Hayi mna, Tata, uMkhuluwa NDISUKE ndambuza ngoswazi olube lufunwa.

Hayi inene USUKE wabayala nje bebonke esithi mababekane bathandane.

Nangoku UDISUKE ndanexhala ngathi ndiza kuva into embi.

Ludaba luni olu ndiza kuluva, abe nosisi umntu okufutshane ekhaya
nonokukhawuleza eve xa kungaphilwanga USUKE wathi cwaka.

UMatshawe akakhange awuphendule lo mbuzo ngaphandle kokuba ESUKE
wamkrwaqula umhambi lo ngeliso elibomvu wangena ngaphakathi kwenye yezindlwana okanye amagunjana ngenjongo yokuya kubiza lowo ubefunwa.

Uza kundidina  njengokuba ESUKE wadinditha, wangqingqa waxel'indidala nje.

Lungalwa lugugume ulwandle, alephuze amaza alo kodwa uthando LUSUKA
luludele.

KUSUKA kuthi nethe, kufune ukubuya nokwayizolo elinye.

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?"  

Kanti imini le yonke ebesoloko esithi ulinde wena , andiyazi le nto ISUKE
yamthutha ngesiquphe.

Endaweni yokuphendula wasuka walila kakhulu uZuziwe.  

Xa SUKUBA kukho into enje ngale asinakuzinceda ukuba singayicingi sithethe ngayo, kuba ulure ludala ulunqa, ulunqa ludale unxunguphalo; size ke sizikise ukucinga sithethe kananjalo, sithetha izimvo zethu.

Ukususela le mini uNte akazange abuye adinge senti.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana ZIMBINI womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


ELINYE laloo magumbi ke ebelinike uThantaswa lo ukuba ahlale kulo.

Ebenendlu EMAGUMBI-MANE kwalapho ePhiri.

EYESIBINI yazala iintombi EZIMBINI, uNontini noNontlangu, yaza
EYESITHATHU,  uNowinile  lo, yazala umntwana WAMNYE ogama linguJongikhaya.

Intombi enkulu uBulelwa yathwalwa lisoka langakulonina eQholorha xa
wayesenza ibanga LESITHANDATHU.

Eyokuqala, uMaNdamane, yazala abantwana ABABINI kuphela, amakhwenkwe
odwa.

Le njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

Kwaphuma wamnye ke owayethambile ekwalixumbululu. 

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi ASIBHOZO anesibini ubudala.

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo kwaphila yanye amazibulo. 

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Ndiyakholwa yeyesithathu le. 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Yhu! UMbokothwana wanele, ib' ingabehobe kakade; xa konakele wamnye
kusalingene." 

"Ndivumele ndenze libe linye nam, ntombi yakulobawozala. 

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele NAKWELESIBINI, baphile bonke abo bantwana.

Abantwana  bakamvangeli  babebahlanu, inguZuziwe kuphela oyintombi. 

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu." 

UThantaswa yena EBENAMASHUMI amabini anesihlanu eminyaka ezelwe.

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba wemka apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala BULISHUMI elinesithandathu.

Ndakha ndamva imini YANYE, ndaye andinqweneli kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba ndingaqabuka sendigqobhokile nam. 

Singathi xa simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi ukwisithuba seminyaka
ekumashumi MANE anesithathu.

UKhanyisile lo ebeligatyana ELIMASHUMI mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, emfimfitha amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

Bathi bakutshata bakhawuleza bafumana indlu emagumbi MANE kwalapha
 eStirtonville .

Wayesithi mhla awise YANYE kudikwe wonke umntu.

Le nkosikazi sesikhe sayibona yeyakhe koko SEYIYEYESITHATHU.

AMABINI okuqala selalishiya eli phakade.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Enye yazo yaba ise ifumana igama elinguZikhethele, enye yaba
nguNxubulozisenyathelweni naxa abantwana se beyinqumlela besithi
nguZisenyathelweni. 

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Kwicala lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela.  

Aba bafazana bathanda ukuya kukha amanzi malanga, kwakuphola, bahambe
beliqela.  

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Nayizolo bendikutsalele umnxeba waza wnadindiza, wakugqiba akweza.

KWAKUSA wamsa  esikolweni , seleneshumi leminyaka ubudala.

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

AKUBA ephumile amadoda intombazana eyayisel' ibonakala okokuba ingujixa
kwamanye yaphakama yaya nggo elityeni apho lalinembola yambiza.

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.


Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni nasemakhwapheni.  

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

WAKUTHI phalaphala ngamehlo ubona intshetshevu yexhego elinwele
zimhlophe thwahla.


Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka. 

 isikolo  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa AKUTHANDA
uzifunela umsebenzi asebenze.

Yambonisa loo ncwadi, ISAKUGQIBA yamohlwaya kanobom(inqununu.)

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili.  

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

WAKUMBUZA umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman= =Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack= =Jim=, njalo njalo.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini ANQWENELE
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Yayiba yinto efana nomingimingi nasebantwaneni xa besiva ESITHI ikhaya
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Akukho qhina angazanga angalisombululi xa KUTHE kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

"Ndiyeke,"  watsho uNtombi eyivuthulula ngomsindo.  

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu. 

Ude ekuhambeni kwexesha wabhenela kwelikaninakhulu wathi
nguNozwilakhe. 

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
UKUTHI kwakuthe shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Ngathi noko le ndoda indifihlele intloko NDAKUTHI ukujonga.

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha. 

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

Wathetha ngathi uyahleka esithi, Awu, bantu, senomzi naye? 

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Wayengakwazi ukulwa uZuziwe, athi uyabetha umoya. 

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

Bathi bebane balwe nomntw' omnye.  

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Yihagu etheni yona ixhelwa iinyanga ezintathu? 

Nithi kwenzeka ntoni kanye kule lali?  

Kwaphendula uMamiya, inkosikazi  kaMvangeli , wathi:  Ayinakuba
nguMlenzan' olibazis' uZuziwe.  

Ndimkhwazil' uZuziwe ndisithi makawele. 

Uqale wenza ngathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.


Ndithe kuhlwile makagoduke.  

UZuziwe uthe bizine, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi.  

Waphendula ngelizwi elipholileyo wathi:  Hayi,  bhut'  Duma,
ungaphazami.  

Kanti noNtombi ngokwakhe andinakufunga ndithi ibinguye.  

Bakhuza bonke akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
sukutheth' isimanga.  

Utheth' ukuthi uyiyekile laa nkwenkwe yahlala nawe yakuncokolisa? 


Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi ezine zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

Ilizwi lithe akubangakho mntu wokuphothula. 

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

Mna loo pulayima ndathi mhla ndayibona  uNosawuti  eyidumisa kulo mzi
kabawo ndayikhupha ngomnyango ibhabha. 

"KUTHENI ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Kuthe noko kuba lalibusibekela elaloo mini abantu bathandela
ezindlwini. 
Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

"Kuthen' ungavumi nje ndikubulisa?"  

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo, Bhuqa."  

"Utheth' ukuthini xa usithi kuhlwile?"  

"Uthini wena?  Uyayingqina loo nto?"  

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?"  

"Ndivume wena qha uthi uyandithanda."  

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

Kodwa intombi yasemaHlubini yayipholile, yamphendula ngelitsolileyo
yathi:  "Ungangxami, ndoda."  
"Khange ndithi ndiyakuthanda."  

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  

Ndiza kukhawuleza ukwenzela ukuba ATHI efika ekhayya ndibe nam ndingena.

Izifundo ATHE wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba asoloko ebhalela
kubazali echaza ulwazi athe wanalo oko waba semfazweni. 

Nditsho NDISITHI ke izulu lingadibana nomhlaba ukuba ndinokukulibala.

Thina ngokwesithethe sethu apha kwaRharhabe ingxilimbela nentyulubi
enjengalo mfo wasemaKwayini asibuyi sahlukane nayo xa SITHE sahlangana nayo."

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi eliwasakazi awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi nguZawela, oko KUKUTHI ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa  idemoni  yobukhwele esendiyikhankanyile kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Waphela unyaka selezimele owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo AKATHANGA wangenwa sisifo sobuvila.

WAYESITHI nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, LATHI liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza kumfundisa.

Sikrokrela UKUTHI noko yayingajonganga kumgxotha ngaphandle
kokumohlwaya.

Abazukulwana aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  ATHE
wafuna ukuncediswa.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba UTHI unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Inene SITHI kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa EZITHE
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile  abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

ANDITHI kaloku uThantaswa lo ebedla ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

SINGATHI xa simjonge ngamehlo asesiLungwini SITHI ukwisithuba seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.

Apha kule lali yaseCentuli akukho namnye umzi elingawaziyo, SITSHO
umlibo nemveli yomzi ngamnye.

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje KOKUTHI   uLindipasi   ufike liqingqa.

Yiyo le nto KWATHIWA utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

"KUTHE kanti nyhani bufihle (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," utshilo
xa aphendulayo uSibusiso.

Kaloku ngokwabantu  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
KWAKUSITHIWA usuka  eKoloni .

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo OWATHI ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

YATHI indoda esindileyo yalazi ikhaya.

Naxa ungetsho ugqibe UKUTHI eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ETHI
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi OLUTHI luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
ONOKUTHI ufunde ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba UTHI apho afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

UNGATHINI ukuhlala  iveki  yonke  nemali  yam.

Owu!  Yise kaVasiwe UNOKUTHINI  uVasiwe  ukuzibonela ngokwakhe  isoka .

Intsimbi ibethile, kodwa NDINGATHINI ukukufulathela.

Seyimbuza ukuba ANGATHINI ukuya kungena  ekhitshini ,ngakumbi kulaa Nonceba ungakhathali nokuba kumdaka.

"Kambe ke NDITSHO kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ethetha nalowo UTHE ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza, intombe yakwa Ndlambe.

Aqaqambile engqondweni yakhe amazwi kaKhanyisile ATHI, "Thina
sobabini, Ntombentle, asinakwahlulwa naziindudumo."

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , ATHE,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Kazi aba bantu akhwele nabo baza KUTHI uncumela ntoni na, encumela
bani na.

Ikhaya lakhe liseTsholomnqa kwakwelakwaNdlambe;  UKUTSHO oko ke
ngumkhaya kuThantaswa.

Waba ngabongoza wasuka yena uThantaswa WATHI tu, akathetha nelimdaka.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule ATHE phithi yiyo.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza ESITHI
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe ngenye imini.

UTHE ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

KUTHE nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

WAYESITHI xa ethetha athi yena akazange afelwe yimpahla.

Akanantloni kakade UKUTHI swii yintlanga ndikhona?

UTHI xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

Ngoku ke BATHI lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
BATHI baza kutshatela ekhusini kungekudala.

Into kaMfanti yayikholisa UKUTHI xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

WAYESITHI mhla awise yanye kudikwe wonke umntu.

KUTHIWA inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena akanakungalihleki
elibona.

KUTHI makafe uKhanyisile ngumsindo.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada WATHI qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo kaKhanyisile.

uMduduzi ETHE gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam UKUTSHO oko  imali  esisondlo evela
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa ATHE
wazithengisa.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko ATHI awaluke.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  UTSHILO ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

"Kambe wakha WATHI omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako ATSHO naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

BEBETHE zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,  iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Ebelityendyazana ELITHE sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo athetha naye.

Ixhego eli njengoko sesivile selijongwe nguye ngento yonke ETHI
inqongophale.

UKhanyisile yena EBESITHI nguNtombentle xa embiza ngenxa yobo buhle
bakhe.

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo ZITHIWE wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam kwinzonzobila yothando.

Ekubuyeni kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
noMlenzana wasemsengeni besiza nganeno. 

BEKUSITHI khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

Kuthiwa ke lamfumana naye umKway' omkhulu lo olu khohlo-khohlo, lwalumthso
ome ke unkabi ATHI ukusuka akhohlele igazi, kwase kusithiwa ke
nguKhohlelintwebomvu;  yase iba ligama abizwa ngalo, elo.

Kuthe ekuthwaseni kwenye uNongxaki wabona uyise efika ephethe icwecwe
kunye nento yokubhala.

KWATHI kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko akazanga abe abuye aphinde
akwenze oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana.

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi KUTHI KANTI uzibizele ukhwembekhwembe.

Uthe ngokucinga nzulu wathi KANTI selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe
owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

Uthe ngokucinga nzulu WATHI kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe
owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

UMguqulwa ngovelwano nengqondo yobufana wayithatha ukutshayisa kwakhe
wayifunela indawo yokuhlala KWATHI kanti kukuqala kobuhlobo babo obo.

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

KUTHE kanti ikho into ebalekwa nguNkokeli  esikolweni  naxa wayengazange
ayithethe.

KUTHE kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Kuthe kanti inja seyikhe yamvavanya lo mfo apha esiqulubeni. 

Ndingakhange ndithethe nje kuthe KANTI nam ndiwuxelele owam kuba ndithe
ndirhabula nje wabe nawo sowulungele ukuginya.

Evuka kusasa nje NGATHI uya  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
engaqondwa nje.

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , UTHE kanti nentsapho le unayo.

KUTHE khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Ngaphandle nje kwamaqela obundlobongela ATHE azazisa, kubekho
 nawobupolitika  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

UVuyisile yena uthe akushiywa ydewa wakhupha umdiza watshaya, WATHI kuba
neli cwecwe leengoma beseliyekile ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.]

KWATHI kuba kwakuse kukho namaNgesi.

UVuyisile yena uthe akushiywa yedwa wakhupha umdiza watshaya, WATHI kuba
neli cwecwe leengoma beseliyekile ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.

Wasuka wacaphuka xa kulapho ke uBakhulule KWATHI KUBA wayesisiqhwaga,ngempama.

WATHI kwangoko wafumana umsebenzi wokuqhuba  iibhasi   zikaMasipala .

mhla wehla wehlela ukuya kwaluka ekuqaleni kuka-=1942=.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba LITHE naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Kuthe NAXA kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

UTHE ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe
owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

UTHE ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe
owayesele epitiliza ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

Kwasusela loo mini ke, KWATHI ngokukwaywa kwendlu kaGando yonke inzala
yakhe yase ibizwa ngokuba ngamaKwayi.

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

BATHI njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Babuya banduluka bejonge kolo lwandle lukhulu lusemantla e Afrika EKWATHI phambi kokuba baye kufika, begqitha kwisiqithana saseMalta ukusinga kwelama  Taliyane . 

WATHI esenza ibanga lesiNe wemka namanye amakhwenkwe.

KUTHI kusenjalo akhumbule mhla babeye eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Umntwana othi efundisiwe abenakho ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

Loo mini ibidla NGOKUTHI iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza KUTHI
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Wathi engekagqibi nokuthetha babe bengena, uZuziwe noMlenzana.


Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

KUTHE selhlukene, wabuya wakhwaza. 

YATHI ibuya ingoma aye engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

LATHI limlobola labe limshiya nomzi lisiya kusebenza.

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho KWAKUTHI nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Ezi ZITHI sezibuyile  esikolweni  zibe ziphindele.

Okunene LITHE litshona elaloo mini wabe selethe thimbilili uTobhana,
wahlala ke iminyaka kowabo.

KUTH sel'ahlukene, wabuya wakhwaza. 

Ndingakhange ndithethe nje kuthe kanti nam ndiwuxelele owam kuba NDITHE
ndirhabula nje wabe nawo sowulungele ukuginya. 

WATHI esilwa kwabe sekungasancedi nto kuba wayengenakuba sathathwa
 esikolweni .

ATHI ehlala kwaba seleliqela agqityiweyo.

UTHE umdudo sowuntsuku ntathu uphelile waqokelela amaphakathi ambalwa
kwawakhe uSandile wawadibanisa nawakwaGcaleka egquguleni.

Amadoda awayedilinga loo mbizo ATHI ebuya kwaye sele kukho imiqodi evela
ngokwemidolomba kwiiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu.

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

WATHI engabhungisananga noyise wawuthatha lo msebenzi wathi akugqiba
akamxelela.

Umntu WAYESITHI ephuma nje phandle abe edibana  nepolisa , nomcuphi
okanye ijoni.

WATHI uphela loo nyaka waba loo mntwana selehlawuliwe wagqitywa.

UNkokeli wamthwala WATHI elotyolwa waba sel' ehlala naye kokwabo.

WATHI uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

WOTHI kungathangani ubone sekusiliwa ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

Kwakha KWATHI ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

YAYISITHI indoda ifika ekhaya abe umfazi eyihlaba umyeyezelo.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka ATHI ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

KUTHE iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana kwee qatha mntu
wumbi engqondweni.

Ngenye imini KUTHE  ESEDOLOPHINI  i wadibana noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Khawuleza uthi unyoko akunike amasi, le nja imlumile uyihlo, mntwanam


Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi.

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Kanti ke KUTHI kwakucima izibane kubhenelwe kuFumbalele unyana
omkhulu.

 ilokishi  endala yakwaDukathole YATHI yakuchithwa yavuswa
 eNatalspruit .

Wathi uyise esathi uza KUTHI akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo."  

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa AKUYA  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib' ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela.  

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha emabeleni.  

LATHI lakuba lifikile ilixa lokukhwela kwakhe kwaba selekukade eqheliwe
ngabafana  basesikolwni  ndawonye neentombi zabo.

ZITHE zakusoloko zisematheni ezi ndaba zalo mfo wawumema uSandile umdudo
ukuba ubelapho kwakhe Komkhulu.

Abafazi zizinto ezikholwa kukusoloko zithetha uchuku apho zikhoyo, ITHI ke indoda yakusoloko iphakathi kwabo inganyali ukuziva seyiphendula kwezi nkcuku, ngokwenjenjalo ke izithiye igama lesibini lokuba "ngubafazini. 

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba ATHI akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

WATGU ukuphefumla kwakhe, akuphuma kuyo, kwanga ebebaleka emmangweni.

WATHI akuyenzakalisa wabaleka esoyika ukugxothwa okanye ukubanjwa.

Nangoku ke KWATHI kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
nendawo evulelwa amashishini.

UVuyisile yena UTHE akushiywa ydewa wakhupha umdiza watshaya, wathi kuba
neli cwecwe leengoma beseliyekile ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.

WATHI uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  yahlawula.

LATHI lakuphela ixesha lesinkqamangelo sokusebenza emgodini, waphuma.

BATHI bakutshata bakhawuleza bafumana indlu emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

WAYESITHI khona akuthetha olu lwimi lwabo abe ngumntu weBala agqibe.

Wathi engabhungisananga noyise wawuthatha lo msebenzi WATHI akugqiba
akamxelela.

Usuke UTHI abantwana bakukhuluma nawe, use usuka uqalekisa usweba. 

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto EZITHI kwakuna kutsho kuvuze yonke indlu.

ITHI indoda yakufika kulo kuzanywe zonke iindlela zokuba yonwabe ililibale elokuzalwa kwayo, ithi yonwaba, ntliziyo, kusekhaya nalapha.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi eliwasakazi awayelithanda kakhulu, AWATHI akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo zawela imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa  idemoni  yobukhwele esendiyikhankanyile kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Umntu wayebulawa abantu bejongile, UTHI ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

Phezolo ndithe nje ukuba ndimbone esiza ndaqonda ukuba namhlanje uza
kudibana nekaSiphiwo.

Ithe ukuba isibeke isitulo esi le ntombi yee gqada phandle isiya kwandlula kweyayo indlu.

Komkhulu kwakuzele iimfele zezingwe kuba WAYESITHI ukuba uphume ingqina
abuye nofele lwengwe qho.
KEY#[THI+UKUBA]

Ithe nje ukuba  imoto  idlule kuye, yema, kwehla inzwana yomfo.

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

LAHTI ukuze life ilizwe suka kwada kwanyamalala uNongxokozelo, kwa-intombi kaSarhili eyayimpelesi  kaNovili , kwarhaneleka ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo; hayi ke ahloma amaGcaleka, yile mfazwe sesikhe sayikhankanya yaseSithebe ke leyo kwakweli balie lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

Uthe xa egqiba isandla, wayiphiwa into ekukade eyililela, umntwana
oyintombazana.

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda ESINGATHI xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Ngumfo ONGATHI xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

EBESITHI khona xa ehamba agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' omkhulu waza
kukhotha . 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Kuthe xa athi uyahamba uBhuqa, kwafik' iintombi ezine zasesingeni,
uNtombi, uNomi, uMakaziwe noNompongo.  

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasbenzisa intonga, yiyo
lento yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasbenzisa intonga, yiyo
lento yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

KWATHI xa kuthiwa yiloo mini  yeKilisimesi  ngomso, abantu sebephiwe, bathiwa qululu ngempahla  yeKilisimesi , kwagaleleka uNtamnophondo apho kwaKinenzima.

ITHE xa isenza ibanga  likaForm  =2= nayo yathotywa isidima yenye itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

Uthe xa egqiba ukutsho wee gwiqi ephethe isitya. 

UTHE xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo lento yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Kambe KUTHI xa sezimthimbe kanje iingcinga ezingale ntombi ithathe
ibeka intloko yakhe.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi AWAYESITHI ngamanye amaxesha azityelele.

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke AWATHI wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha. 

BAZA kumangaliswa, mhlawumbi BADE bamcingele ngolunye uhlobo.

Wena ke mntu  wasesikolweni  WOBALA ufumanise ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

WOTHI kungathangani ubone sekusiliwa ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ADE aye kufika ephepha loo ngozi.

"Kuya kuba lula ukudibana nawe xa  ndiphaya, ndikunik' impendulo
yam."  

Ukuba kukho enoduma iza kubuya ICHETYWE yenye.

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka AMPHINDISELE  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba KUZA kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

SIZA kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho SOMANA ukuntinga SIYE kuloo ndawo siyithandayo SIBUYE size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni KOBUYA kulunge, adibane nesithandwa sakhe ngenye imini.

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu.  

Inene nisaza kuchola namachanti neengonyama nizizise ekhaya. 

"Ekubhekiswa kuye wozikhethela", itshilo impendulo. 

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya kumbetha ukuba akalumkanga.  

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo. 

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi  eMonti .  

Ibe ke ngaloo ndlela isaqhwithi siya kwenziwa qelele nekhaya. 

Uya kubona into embi ngawenyama. 

Aba bafazana bathanda ukuya kukha amanzi malanga, kwakuphola, bahambe
beliqela. 

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Ndakukuqhwaba kuloo mlonyana ubolileyo mna. 

Inene nisaza kuchola namachanti neengonyama nizizise ekhaya. 

Akukho nt' aza kundenza yona.  

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, sekungathi
amadangatye omlilo AZA kuphuma ngomlomo, KUTHAPHUKE umsi ngeempumlo.

Bekusithi khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula nokuba UYANCOKOLA
nje.

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

Bathi bebane balwe nomntw' omnye.  

Njengoko usiya ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ETHI
ngamanye amaxesha IBE ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Ithi indoda yakufika kulo KUZANYWE zonke iindlela zokuba yonwabe ililibale elokuzalwa kwayo, ithi yonwaba, ntliziyo, kusekhaya nalapha.

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
ITSHO loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Aninakuliphakamisa nilikhuph' emanzini xa selizele.  

Intliziyo yakhe ISEBUGXWAYIBENI, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Andifuni kuzibophelela ndith' ibingubani nobani ndingababonanga.  

Ngoku baqesha  iitekisi  zizokubabeka ekhaya lithe ngqanga. 

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?" 

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

Kulungile ke Mtika siya kusoloko sibonana ngoku kuba ndiya kusoloko NDIKHO ude uqabele lo msebenzi wenu.

NDIKUNQWENELELA ixesha elimnandi, UYIDLE ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa ndibuya.

Abafazi zizinto ezikholwa kukusoloko zithetha uchuku apho zikhoyo, ithi ke indoda yakusoloko iphakathi kwabo INGANYALI ukuziva seyiphendula kwezi nkcuku, ngokwenjenjalo ke izithiye igama lesibini lokuba "ngubafazini. 

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi UFUNDE ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

Neenkomo zakudala ZAZIPHILA zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Abanye bathi  isikolo  USINGENISA kade uze nangoko sel'esingenisile
angafundisi. 

KUSASINWA iingodwane KUNGQUNGQWE ngemihla enamagama.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba UTHI unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  ABUYE selelulibele ulwimi lwakhe.

Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu athetha ngayo IQALA
phi iphele phi na.

Nabo njengabantwana  basedolophini  babebabona abantu BEPHANGELA
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

 isikolo  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
UZIFUNELA umsebenzi asebenze.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, AFUNDE mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Kodwa uninzi LUPHELELA esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye ezindaweni ezizisa  imali .

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni INGANIKWA nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi AWALUKE.

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka IPHAKATHI  kwama-20  KUDE
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna KUTSHO kuvuze yonke indlu.

WATESITHI xa ethetha athi yena akazange afelwe yimpahla.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini EZINYANTSULAYO de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

WAYESITHI nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, AKHAWULEZE ayikhamele ayihlabele.

WAYESITHI mhla awise yanye KUDIKWE wonke umntu.

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, EBIKA uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba ATHI akuba etshatile yena ACINGE
ukuba noThantaswa utshatile?

KUTHI kusenjalo AKHUMBULE mhla babeye eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba UTHI apho AFIKE bedibene
khona besisiqhu, ABACUBHULE ngentsini ebachubela amabali akudala.

AKUTHANDEKI ukulala kwentombi KUDE kubesemini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
UTHI qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  USAKUGQIBA umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo SIBABONA apha
kulo mfanekiso  BAFOTWE  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla  wePasika  yalo nyaka."

Kwasekukho esezihlala emahlathini ZIBUYE sezande zangumhlambi.

Kanti ke KUTHI kwakucima izibane KUBHENELWE kuFumbalele unyana
omkhulu.

Ixhego eli njengoko sesivile selijongwe nguye ngento yonke ethi
INQONGOPHALE.

UTHI xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, UBE ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

AKOYISWA amadoda, ajike amakhwenkwe ayokutya eza zinto selengenaxhala, kuba lidudume ladlula.

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo IYAVALELWA ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye amaxesha.

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo.  

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
AWAYELIFINCA ishumi ADE atyekezele nakwelesibini, BAPHILE bonke abo bantwana.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi OLUTHI LUNTINGE ukuya kuzifunela umfunzelo LUBUYE luhuze ukuya ekhaya.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo IME phantsi
kobuhlanti ISINGE iinyamazana, IZIBONE apho zingena khona esihlontlweni.

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni. 

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
ZAZIMPHATHELA umphako ATSHO naye AZIVE esekhaya, ABONE selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Kodwa ZIYADLULA zifane nezulu ebeliduduma libuye lizole.

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe WAYEZINGELWA ade afunyanwe abulawe.

Umntwana othi efundisiwe abenakho ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Andikuthand' ukulwa.  

Andisamthiye ngako.  

Andikasingeni  isikolo  mna, mama, itshilo impendulo kaNongxaki. 

Yiza ke wena, asikafiki emfundweni engqongqo. 

Hayi ndilunge ndinje, ndiyifunda ngomhlathi kunomtwana  wesikolo 
oyibhala ibuye. 

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo, engafani nabeLungu bona BATHI beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani nokuqhelana, BABE sebesenza izicwangciso zomtshato.

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

UZuziwe uwajonge ixesha elide amanzi omlambo, engasakhumbuli nokuba
uphi na kanene.  

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

Ngoku baqesha  iitekisi  zizokubabeka ekhaya lithe ngqanga. 

"MATSE!  Kuluyolo ukukubuka wonwabile, uhleka, bhelukazi."

"WOWU!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Ucinga ukuba angaqhantha bani?

Ukuba bendingayibethi ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

UKUBA bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, ndicule iculo elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Ukuba uyandibuza ukuba ndibabulalela ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba liyitshisela ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela ntoni.  

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba ngowokuqala ngenxa
 yesikolo  qha". 

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya kumbetha ukuba akalumkanga.  

Ungandikhaph' ukub' uyathanda, kodwa akukho nto ndiyoyikayo.  

Inkwenkwe yomThembu ndinyanzelekil' ukuba ndiyibethe ndiyibulale ukuba
ndinendlela.  

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."

"Ndingayijik' ibe ngumbuz' ukub' uyathanda."  

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

"Ukuba uyandivuma, nawe ekuhambeni kwexesha uya kundithanda kangako."

Kanti ke UKUBA unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni abolileyo.

UKUBA kukho enoduma iza kubuya ichetywe yenye.

UKUBA ungumhambi elingazange limbone liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

UKUBA ebengumntu okholelwayo kwisithembu alithandabuzeki inyathelo
ebeya kulithatha.

UKUBA kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala  edolophini .

"Mfo kaMvelase, UKUBA le nto ndiza kukubonisa yona iza kuwukhubekisa
umphefumlo wakho ndicela uxolo ngokukubonisa.

UKUBA  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika ephepha loo ngozi.

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa UKUBA uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

UKUBA kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

UKUBA intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba UKUBA
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Uzicingela ukuba ubhandlile.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba.  

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele. 

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka, zaphela iinyembezi. 

Wawaphakamisa amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

Aninakuliphakamisa nilikhuph' emanzini xa selizele.  

Ndiza kubuye ndiphakame. 

UZuziwe wafika ekhaya seliza kutshona ilanga, abazali bakhe
sebenexhala.  

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu  hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Loo nto icacisa ukuba iimpundulu nooThikoloshe bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo inkohlakalo yokubulala. 

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

Utsho encumile encedisa intombi ekuphakeni. 

Ukuba bendiyimvumi, bendiya KUNTYILOZA, ndicule iculo elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Kodwa yakudibana iphazamiseke, kuphele nokuhambela phambili.  

Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika.  

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Zahleka zacubhuka iintshaba zakhe, zimkhwaza, zimgxwala.  

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi zimshiyile.  

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Baguca bonke abafazi bethu.

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.  

Wathabatha ixesha elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi.  

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule. 

Endaweni yokuphendula wasuka walila kakhulu uZuziwe. 

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  int' ayichazayo. 

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

"Khawume kancinci, Zuziwe."  

"Ndivume wena qha uthi uyandithanda." 

"Hayi!  Anditshongo.  Sukungxama kangaka."  

Zifike sel' eza kuhamba kakade.  

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhuleungemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi IDWELE kakuhle de ngathi yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

"QONDA kakuhle futhi ukuba kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam."

Lo mfo wayethanda kakhulu ukuzingela. 

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo enezawo
izinja. 

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

Ebelityendyazana ELITHE sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo athetha naye.

Zimphathe iintloni ESAKWENJENJALO ukucinga.

Lo mfo wayethanda kakhulu ukuzingela. 

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo enezawo
izinja. 

wayexolele ukuhamba kade nezifundo asiphetheyo zonyaka ngenxa yabantu
ABATHABATHA kade ukuqonda.

UZuziwe uthe bizine, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi.  

Ungathethi njalo kum, sifebendini.  

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Kusele kamnandi kweli khaya, kungekho waziyo ukuba isizatha sesiphi.

Asizi KUNAMATHELA kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

SESIFIKILE ke ngoku Sikhulu kulaa mzi ubuthetha ngawo.

Usajongile ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba IZINZE
kangakanani na kuloo ngcamango.

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

UZuziwe waya ezibukweni ehamba kancinci emva kokugezelwa nguDiliza.


BEBETHE zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, bebethwa yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,  iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

UZuziwe waya ezibukweni ehamba kancinci emva kokugezelwa nguDiliza.

Uyalibala kakhulu into yokuba zizindlu ezahlukeneyo ezo, iyileyo inobukhosi bayo.

wayexolele UKUHAMBA kade nezifundo asiphetheyo zonyaka ngenxa yabantu
abathabatha kade ukuqonda.

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

Ngaphandle nje kohlaza olo, LIZINGCA ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

Naxa la maZulu ayezalana ngemveli nalawo aseNatala, kodwa la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size KUTHI buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

Belitshothoza kanye ngokwelika Ntombi, ililo elivakala kakhulu
ukugqithi' amanye.  

Siphawula ukuba YAYINGAZALANGA kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

UKWENZA lula umthwalo wempilo nemvuko ndingathi ziyathwaleka.

Kwabuya KWAVELA kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

WAQHUBA kakuhle ke ezifundweni zakhe kungakhange kubekho sikwasilima de
waya kufika kunyaka wakhe wesithathu ngethuba ekwenzeka ngazo ezi ziganeko sesizivile.

Emva kweenyanga ezithile uThantaswa uphawule ukuba lithand' UKUNGABA
ngoku apha ephepheni igama likaThenjiwe.

UNGEGQITHANGA kakhulu  evenkileni  ube sowungena elalini kuHolela.

Uthe cebu bucala uNtombi ephepha loo mathe, wangena kuZuziwe
ngamanqindi.  

Uze UNCEDE kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Ukhumbule kaloku ukuba ngelaa xesha lokukhula kwethu izinto
zazingenje. 

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi."

Ubone kakuhle ukuba woba uzinqikela ilitye elineembovane. 

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba. 

Bendiqonda mhlophe ukuba ezaa ntombi zingandilalela zindibulale ndife
tu.  

QAPHELA kananjalo ukuba intliziyo yam isisikhongozelo sothando lwakho
maxa onke.

"QONDA kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi, =absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa NDIQONDE kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi.") 

UKHUMBULE kaloku ukuba ngelaa xesha lokukhula kwethu izinto
zazingenje. 

UBONE kakuhle ukuba woba uzinqikela ilitye elineembovane. 

Uze UQONDE kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
kusoloko ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

UYAZI kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, NDIQONDA kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi."  

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, EQONDA
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba WAFUNDA kakhulu.

"Hayi!  Anditshongo.  SUKUNGXAMA kangaka."  

UJohn wazifunela ngokwakhe UKUSEBENZA nzima.

Yayitshe yonke YAPHELA tu.

Igama elisuke LAXHAPHAKA bumini nguNozuko Mvelase.

LUPHANZE kwangoko lonke ulonwabo kuThantaswa.

Akukho themba lokuba angaze aphinde alungcamle OLUYOLE kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

Uphindele emsebenzini wakhe ePhiri uThantaswa lisakufika ixesha
lokuba ENJENJALO.

Njengoko ibala lalo mfo LALIKHANYA kakhulu wathandwa kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

Oyiswe kukuzibamba xa kulapho umntwana wakwaDiliza, ANCUME kakhulu.

APHINDE futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,  uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi lwakhaphukhaphu.

"Khawume kancinci, Zuziwe."  

ANDITHI kaloku uThantaswa lo ebedla ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

Siza kubayeka ke BEKHULA njalo.

EVUKA kusasa nje ngathi uya  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
engaqondwa nje.

 Siza KUTHI cwe kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli njani na.


Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Yini bafazi uNozimanga evelele apha kuthi wakhulela apha kuthi
ndidibane naye seyinto engadibani nelanga?. 

"Kudala sihlel' apha sobabini."  

Ndifik' uhleli apha wonwabile."  

"Kunganjani sidiban' apha ngeli xesha kule vek' izayo?"  

Umninawa kaFumbalele ogama linguMguqulwa yena wayenomkhwa wokutshipha
kuba WEMKA apha  ngo-1938  eseligatyana elibudala bulishumi elinesithandathu.

Ndingathini UKUSUKA apha ndiye kufela kumazwe endingawaziyo?

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba iitshomi zakhe ziza KUPHILA apha.

Mna andifuni nokuxoka ndiyaya apho. 

WEMKA apho ukuya endlwini yakhe eziva egazini okokuba ungomnye umntu.

NDIZA KUZA apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

Sihleli apho sibuzana impilo, le nto iyasifundekela. 

Besendisitsho nokutshukuthi fana SELESILWA apho akhona ngoku, umntomkhulu.


Ewe! Kuba usuke wanokunyoluka okuthile, kangangokuba SENDIGQIBE ekubeni
ndimnike inxiwa lakhe azakhele azihlalele apho kunye nezinto zakhe.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange ivisisane ncam noninazala BAGQIBA ekubeni bazifunele inxiwa, bazakhele.

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Bendiqonda mhlophe ukuba ezaa ntombi zingandilalela zindibulale ndife
tu.  

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Ndiqinisekile nomtshayelo uyawuhlonipha.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Siyeva ukuba nomNtakwendekazi lo wathi ukuze ade akhethe ukuthula nje
yafinyeza intombi yasemaKwayini yamkhomba ngomnwe kaninzi.

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange bandone nakancinane.  

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?"  

"Tyhini!  Uqhel' ukubaqhatha!"  

Yaphela inyanga inguloo mbhodamo de bakhwela ukuya kutshintsha kwiidolophu ngeedolophu.

"Ufun' ukundibalisel' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?" 

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."


Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza kuyithetha
namhlanje.  

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

"Xa usitsho ke utheth' ukuthi uyandivuma?"  

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, wamtsalela
kuye efuna ukumphuza.  

"Ndakuzam' ukuhambela kwamalume kule vek' izayo okanye wengaphaya."

Ingxaki yakhe yaba  yimali  yokukhwela ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Ndaba ilifa ukuphelisa uchuku (ongram). 

Ixhegokazi libalisa intsomi ukonwabisa aba-zukulwana (ongram).

Ummangali ubeka isikhalazo ukwazisa inkundla (ongram).

Umfundi ubhala incwadi ukubalisela uyise (ongram).

Inkwenkwe ibiza intombazana ukupheka inyama (ongram).

Umama ubuka  ihempe  ukuthengela unyana (ongram).

UThemba ubulela inkosi ukunceda abantu (ongram).

UNothemba ucinga usana ukulupha unina (ongram).


Ndidlala  ibhola  ukolula umzimba (ongram). 

Umama wenza umnqwazi ukufudumeza utata (ongram).

Inkwenkwe ifuna igusha ukuncedisa umfama (ongram).

Abantwana bafunda isifundo ukuphumelela (ongram).

Isigulana siginya iyeza ukunyanga umkhuhlane (ongram).

"Ndiyamaz' uBhuqa, ndiqhel' ukumbona xa ndiye kwamalume."  

UThemba uhlaba isigebenga ukukhusela umninawe (ongram).

Igqwetha libanga  imali  ukunceda indoda (ongram).

UThemba ukhumbula ikhaya ukugoduka (ongram).

"Utheth' ukuthini xa usithi kuhlwile?"  

Inkwenkwe ikhwela ihashe ukuliqhelisa (ongram).

Umfundisi ulamla ingxabano ukuxolisa amarhamente (ongram).

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

Ndimema abantu ukuzalisekisa idinga (ongram). 

UThemba unqanda inja ukukhusela inkwenkwe (ongram).

'Abantu banyula  ikomiti  ukuzilawula (ongram).

#[Indoda iphatha umphako ukupha umfazi (ongram).

Intombi ipheka ukutya ukulungiselela unina (ongram).

Intombi iphekuza umsi ukunceda uSipho (ongram).

Umfundi uphendula umbuzo ukuphumelela uviwo (ongram).

 utitshala  uqala isifundo ukufundisa umfundi (ongram).

USipho uqhuba  imoto  ukuyisa  egarajii  (ongram).

Inkomo isela amanzi ukuphelisa unxano (ongram).

Inkwenkwe isenga imazi ukuthengisa ubisi (ongram).

Ndithatha iinkuni ukubasa umlilo (ongram).

Ixhego lithenga  imoto  ukupha unyana (ongram).

Umfundi uthetha isiXhosa ukwanelisa  utitshala  (ongram).

UNosipho utheza iinkuni ukuphelisa icimi (ongram).

Inkwenkwe ithiya isigu ukubhabhisa intaka (ongram).

UThemba uthoba  ileli  ukunyusa uSipho (ongram).

Umfazi uthutha umbona ukukhusela indlala (ongram).

UThemba utsala intambo ukunyusa uSipho (ongram).

Indoda itshaya icuba ukukhohlelisa inkwenkwe (ongram).

 Utitshalakazi  uva umculo ukukhuthaza abantwana (ongram).

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Umfundi uguqula isivakalisi ukunceda ugxa wakhe (ongram).

Ziingcinga ezifana nezi ezenza ukuba uZuziwe abawele ukuqubha.  

 utitshala  ukhetha abantwana ukubhalisa uviwo (ongram).

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi.  

Umama ukhupha umbona ukupha intombi (ongram).

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' omkhulu waza
kukhotha.  

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Lonke eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

Akabanga nakho ukuzibamba uZuziwe wazama naye ukumtshicela.  

Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika.  

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka, zaphela iinyembezi. 

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Xela loo nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.


Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib' ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

UZuziwe uthe bizine, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi. 

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba ezoyika.  

Andifuni kuzibophelela ndith' ibingubani nobani ndingababonanga. 

Bekucacil' ukuba zafun' ukundibulala ndife cimi.  

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.


Kodwa ndiza kuzam' ukuchaza.  

Utheth' ukuthi uyiyekile laa nkwenkwe yahlala nawe yakuncokolisa? 

Myek' abalis' agqibe, wandul' ukubuza akugqib' ukubalisa.  

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa kukho
into engxamisekileyo?

Ayawaphakamisa amehlo, intombi kuphela yasebenza ukubhala ngobhontsi
wonyawo lwasekunene phantsi.

Waba ke ngaloo ndlela uyemka ukuya ekhaya sele usongana unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Kowu!  Kodwa unochuku ngathi ngumfazi laa mfo kuba uMdala ebengazi
kungxolela nto kuloo nto.

Umama uza ukuncancisa umntwana (ongram).

Inkwenkwe ifa ukukhathaza uyise (ongram).

Utata ufuduka ukugoduka (ongram).

Ufika ukukhwela uloliwe (ongram).

Ugeza ukufumana intombi (ongram).

Usana lugula ukubona ugqirha (ongram).

Bahleli ukutya (ongram).

Umqhubi ukhalaza ukuhlawulwa (ongram).

Ixhego lisika inyama ukunika inkwenkwe (ongram).

Ukhohlela ukufumana iyeza (ongram).

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo.

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

Uzame ukumjonga aze akwazi ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

 imoto  ilunge ukuhamba (ongram).

Inkwenkwe ima ukubulisa  utitshala  (ongram).

Kwicala lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela.  

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi esizibeni.  

UThemba ungxama ukubona utata (ongram).

UThemba uvala ucango ukugxotha umntwana (ongram).

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Ndixela iindaba ukulumkisa abantu (ongram). 

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona."  

UThemba uyeka umsebenzi ukudedela uSipho (ongram).

"Kukhw' intw' endifun' ukubuza yona."  

Inkwenkwe ibaleka ukuphumelela ugqatso (ongram).

Umsebenzi ubhaca ukuphathwa kakubi (ongram).

Babuya ukuzisa  imali  (ongram).

Indoda icaca ukufumana ukutya (ongram).

Ucaphuka ukufundisa umfundi (ongram).

Uwa ukufuna uhoyo (ongram).

Abafundi bavuka ukucula (ongram).

Ndimangala ukubethwa ngunyana (ongram).

Usana lukhula ukunceda unina (ongram).

USipho uhamba ukutyelela uyise (ongram).

Ingozi ihlile ukundilumkisa (ongram).

UThemba uphambuka ukubuka ilizwe (ongram).

 imali  iphelile ukunkinkqa (ongram).

Ukhohlakala ukubetha umfazi (ongram).

Umsi uqhuma ukurhaxa uZola (ongram).

Amadoda ayala amakhwenkwe ukuwalumkisa (ongram).

Lo mfo ukrokra ukubamba amakhwenkwe (ongram).
KE
Ulila ukufumana inyama (ongram).

Ulumka ukungalunywa yinja (ongram).

Uyavuya ukufumana  imali . 

Utata uvuma isimemo ukuya  eKapa  (ongram).

UThemba uphuma ukubona uSipho (ongram).

Impahla yoma ukuayinwa (ongram).

Unyana usebenza ukufumana  imali  (ongram).

Le  moto  ingxola ukuvusa abantu (ongram).

Isuka ukubamba uloliwe (ongram).

Abantwana balinda uyise ukumthwalisa impahla (ongram).

Umfazi uzala umntwana ukuvuyisa indoda (ongram).

UThemba uvela ukubona uSipho (ongram).

Wawenza onke amatiletile okuzama  imali  wada ngenye imini wadibana nomnyue umfundisi waseRhabe owathembisa ukuba uza kuliphakamisa igama lakhe kubantu abafuna ukuza kuqeqeshwa ebufundisini.

Kodwa ke yathi yakudibana inqila yabefundisi basekhabe ngenjongo yokuza
kubeka izandla uMbuleleo kwakho ukungevisisani kwabo ngenxa yeli tyala
abesandula ukulixoxa.

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya kumbetha ukuba akalumkanga.  

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
bekusatshisa. 


AKAFUNI kumngxamela kuba, umthetho wakhe, uqamela ngamazwi engoma
yemvumi  yaseMelika ,  uPercy  =Sledge=, - amazwi athi, =Take= =time= =to= =know= =her=.

Sikrokrela ukuthi noko YAYINGAJONGANGA kumgxotha ngaphandle
kokumohlwaya.

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka, zaphela iinyembezi.  

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo, engafani nabeLungu bona bathi BEQALA ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Emva kwethuba elikholeke kuye ubonakele ESITHI chu ukuhla ngendlela esinga kwaThobigunya.

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto.  

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa emabhinqeni," EBETHANDA ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Ewe,wayehamba nayo  ifashoni  ade athi qabavu phambi kwayo ukuba IYANGCEMBA ukuhamba, kungemnandi kuye kukwesikaMnebese.

Yathi ibuya ingoma aye engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu SELEMANA ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Aba bafazana bathanda ukuya kukha amanzi malanga, kwakuphola, bahambe
beliqela.  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa ngathi libhekisa kubo nje. 

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye intombi. 

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Iinkosi zakudala ZAZAMA ukukutshabalalisa ukufa kodwa kusafiwa
nanamhl'oku.

Bekucacil' ukuba zafun' ukundibulala ndife cimi.  

Okuziintonga KWAKHATHAZA ukuqwatywa apha eluthangweni.

WAKHETHA ukuthula kuba wayesazi ukuba umsakwabo wazi mhlophe ukuba abo
ndlebende bayalima.

MAKUQALE wena ukuphendula kuba ndim obuze kuqala.

Wagragrama,"Nomalinge, YEK ukuma ngegaba,  yimali  yam leyo".

Uthi umntu lo awazimisela entweni embi YOKUTHANDA ukurhwaphiliza izinto
zabanye.

Oku komelela kungaka kubangwa kukuthanda umsebenzi, NOKUTHANDA ukuhamba
ngeenyawo.

Kusingiswe kuBabini nguLucangwana, UKUFUNA ukuqonda ukuba kunjalo na ngale ndawo yokwaluka.

Ingxaki yakhe yaba  yimali  YOKUKHWELA ukuya kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Kanti  mna bendicingela ukuba BANOKUTHANDA ukukhe babethwe ngumoya.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku LOKUQALA ukuyibona le ntombi kwalapho  eKimberley .

Abazukulwana aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  athe
WAFUNA ukuncediswa.

Uthe akufika ekhaya KWATHI gogololo ukufa.

Bona bakhule bebabona oonina nooyise BEPHILA kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

YAPHELA kukusuka ayithengise.

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

Wathi mhla wehla wehlela ukuya KWALUKA ekuqaleni  kuka-1942 .

NDIFUNDE ukuyithanda laa ndawo lo mnyaka ndiphaya.

Lo mfazi NDIQHELE ukumbetha alale ngendlu, akazange ayenze le ayenze
namhlanje.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo BATHANDE ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Naxa ungetsho UGQIBE ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

 imali  IPHELILE ukuthenga ngayo (ongram).

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku UJONGE ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko NDIQHELE ukwenza.

UFANELE ukwenzakala akuva ukuba ebekhe akabi mnandi lo mzalikazi wakhe.

 imoto  IZELE ukugoduka. 

UFANELE, Nantsi, Mncedi, ukungabambeki wenziwa yinkohlakalo egqunyelelwe
ngothando olungekhoyo, uthando oluyingozi.

Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ETHETHE
ukuthi kwakuthe shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

Ewe zazikho iilali EZITHE qelele ukuma, zakhiwe emadlelweni, kananjalo
zinkulu, ziliqela.

Uhlalutya nezinto AQHEL' ukuxelelwa zona ngumfana wakwaMvelase.

Kambe ke amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo EZIPHANTSE ukudlula
nezezinye izizwe.

Ziwuphulula kamnandi umphefumlo wakhe iingcinga ezimkhumbuza iindlela
ABAQHEL' ukuzonwabisa ngazo bobabini.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana EZINGAKHULANGA kuyaphi.

Le nto immangalisile uNothozamile kuba namhla indlamanzi enkulu yingcathu, ISAYEKILE ukubuqala bulikhaxa iyokubuyeka buyingxotha.

Isivatho sawo sisebomvu krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ITHANDE
ukusivanga kwezinye iindawo.

Emva kokuba EMKILE uKhakhakha ukuya kumntakwabo la mododa asale ebasa
imbawula eyingqinga esotha.

"shintsha, Ntozodidi",  batshilo ababukeli xa elo nene LITHE chu ukuhla
 ngesitrato  lilandelwa lihlokondiba labantwana.

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona IKHOLISE ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

Lathi kuba ichibi belinzulu wakhutshwa SESITHE pitsi ukuzala isisu.

KWASEKUSELE nje ukuva ukuba wafa.

Nguye OMELE ukwenza amasiko neemfanelo zekhaya lakuba liphelelwe ngamandla eli xhego, yimfanelo ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona seliyokulala kobandayo. 

UMaNtlani lo akazange abe SATHANDA ukubuyela eCentuli ukubhubha
kukaninazala.

Wavelelwa apho obo busuku selenkolo-nkoloza kuba WAYEQALA ukungcamla
uluchwe lomthetho.

WAYEKHETHE ukuzenzela nje ezo zinto kwakungenxa yeentswelo.

Okwenene kwanjalo;  kuba bonke abantu BABEFUNA ukusiva isiphelo seli
tyala.

BABEKHAWULEZA ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Into kaMfanti YAYIKHOLISA ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

WAYENGAFUNI kuphazanyiswa kuloo msebenzi nakuba wayeselekhulile enombefu
ngaphezulu.

Omnye wabantu OWAYETHANDA ukumtyelela yayinguninalume
ongumntakwabonina, uSithamafu into kaVatala.

Kuba kaloku naye njengomntwana oselekhulile kuyafuneka AFUNDE ukuzimela.
Khawuphume egusheni Mfana, UYEKE ukusoma kambe uziyeke neentsomi.

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ANCWASE ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela etyenenezekileyo ebomini.


Ngelo lixa alungiselelwayo nguyise okokuba AKHWELE ukuya  eKapa  waye senza amadanya-danya emisebenzini yakowabo.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, UYEKE ukufukama emaqandeni abolileyo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi LUNTINGE ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

"Manene, KHANIYEKE ukundixelela izinto endingazaziyo."

UPHOSE nje ukulibulisa ubuze impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

Ndiba ngambonisa ubuqokolo bayo le nkewu ANGAFUNI kuva nentwana.

Wathi omnye AKAFUNA ukuqonda yathi le nkosikazi ayikhange inikwe sizathu.

Nako ke yena uThantaswa esiya kuyibonisa  ititshala  inje ngokuba
injalo, AKUGQIBA ukuyifunda.

UMzamo AKUKHOVA ukuthenga  isitampu .

ndithe NDISAKUFUNA ukunceda wala esithi yena akangomfazi.

Anentsingiselo enzulu kubomi bakhe AKUZIKISA ukucinga.


Ngathi noko le ndoda indifihlele intloko NDAKUTHI ukujonga.

NDIZAMA ukukubonisa ukuba ngale mihla yethu sizalela ukuzibulala.

Waba ke ngaloo ndlela UYEMKA ukuya ekhaya sele usongana unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi ngokungathi UYAQALA ukuyibona.

Emva kweenyanga ezithile uThantaswa uphawule ukuba LITHAND' ukunqaba
ngoku apha ephepheni igama likaThenjiwe.

Ifanele inkosi ukuba mayifane nomntwana kuba kaloku IZAMA ukwanelisa abantu ebaphetheyo.

Wathi ngokwakhe UFUNA ukumthatha.

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba UZAMA ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

NDIFUNA ukukhe ndiyiqondisise ke namhla kuba ngathi inesigezo phakathi.

Mna nkosi yam NDIKHETHA ukungathethi ngale nto njengoko ebetshilo uSiqungu, bendikhetha nokungayicingi mpela ukuba bendinokuzinceda, de ndibone isiqhamo sayo.

Endleleni ke umntakwabo umyalile okokuba angenzi nto kuba yena UFUNA
ukuyibuza kakuhle le nto, wavuma.

Yena SIZAMA ukushunqula eli gama lithi uMgwebi Olungileyo.

NDIHAMBA ukuya esibhedlele. 

Indoda IYAXOKA ukuphuma etyaleni. 

Waba ke ngaloo ndlela UYEMKA ukuya ekhaya sele usongana unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi IFUNA ukunyuka nengalo.

abanye abantu ABATHANDI ukubolekisa ngeento zabo.

KUYABANDA ukusebenza

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
ELICEBA ukwalusa olo thango lungaphambili.

UThantaswa lo ebengomnye wabantu ABATHANDA ukufunda iNdyebo yeSizwe.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane omkhulu kubakhenkethi ABAFUNA ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Uyabona Nonesi, umntu OTHANDA ukusoloko ehleli ngabanye abantu akanamkhondo mhle.

Lo mfana yinto ESHWESHWEZAYO ukuthetha inxibe iimpahla ezintsha
zasemLungwini.


La madlelo akabiyelwanga, loo mathafa makhulu akhuthukile, kungoko neenkomo ZINGAVUMIYO ukunamathela.

yakhula imikhwazo xa ikumkani ICHULA ukunyathela ixhage ikumkanikazi
ngathi kunyathelwa inkundla ukuya  emotweni .

Uthe ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe owayesele EPITILIZA ukukhanda  iimoto  zakhe qelele nonina.

Uvuke wanxiba wahamba ebhinqa UKUYA  kwatitshala .

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku SEYIQALA ukuxuba.

Zibe kusuka zisithini iimbongi zasemaGqunukhwebeni ziwathuka ZIZAMA
ukuwathunuka amaGqunukhwebe angubo zilubhelu wawavelela umKway' omkhulu.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Uthe gqada phandle uThobelakhe EFUNA ukukhe aphose iliso ezinkomeni
nasempahleni emfutshane.

Ndithe ndakuya kuNomakhephu suke wandibizela  ooNohantom , BEFUNA
ukundombelela.

Uthe esitsho waye uloliwe ENQANQAZA ukuya kusithela.

Ucinga iinquleqhu ezazisenziwa ngulo mfana eseyinkwenkwe, EYAWAZAMA
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Waba ngumngqusho apho kwaJubase, EZAMA ukuzihlobanisa  noNosethi , inkosikazi kaJubase.

Bathi ooManqane BEQALA nje ukuyiphatha loo  moto  zabawela izinja
zikaMaqandeka.

Watsho uSizani ENGXAMA ukuya ehasheni.

Ithe ukuba imise le ntokazi wabonakala uKhohlelea EYEKA ukutyhuluba
eyondela, yayiyintambanani okwayo intombi kaZembe.

Wathi akuyenzakalisa wabaleka ESOYIKA ukugxothwa okanye ukubanjwa.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala BEZAMA ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

siphikisene gqitha ngento endibe NDIZAMA ukumbonisa yona.

Uthe akuphila uSiganeko wamphuthuma ENGAVUMI umfazi ukubuyela emzini
wakhe.

Akafananga le  Rhawuti  wayihlala kangaka ENGAFUNI kuyishiya.

Kudala ndiyikrokrela loo nto kuloko ENGAVUMI ukude avele nayo.

Ibuye le nkwenkwe  esikolweni  INGASAFUNI kuzinxiba ezo mpahla kuba zinkulu - isithi iyahlekwa ngabanye.

Kwakungekho mntu wayebaxelele, kodwa BABONA nje kwaukumisa kwakhe zibekwa nje ukubetha konyawo phantsi beva nento eyayiphuma emlonyeni baqonda nababengamazi ukuba yincutshe le.

Umama uza KULALA ukubaleka ingxolo. 

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho SOMANA ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

Ndiza KUBUYA ukukunceda. 

Umama uza KULALA ukuphumla. 

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Uthe xa egqiba ukutsho wee gwiqi ephethe isitya. 

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo. 

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike BEDIBENE
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

Yiyo nale nto  iileta  ezibuzisa ngaye zazingafumani mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho WAYEHLALA khona.

BEKUSITHI khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

Ibisel' UDLULILE kodwa yona  iPasika .

Kodwa kwakucacile ukuba akulunganga konke.  

Ngomso uza kundiqhatha uthi ulibele waxakeka kwathini.

Inkwenkwe yomThembu ndinyanzelekil' ukuba ndiyibethe ndiyibulale ukuba
ndinendlela.  

Ngenye imini uBakhulule WADA wambhalela incwadi uThantaswa, ecela
uthando.

Ikhona yona imini AWAPHANTSA waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

wancuma engazi ukuba yintoni encumisayo kuye kuba lwaye lungongoza
ngamandla uvalo kukothuka.

wayephila kukuziphandela.

Mandithi Mvulane njengokuba thina silibele kukubala iinzwane nje wona lawo amakhwenkwe abala iinkwenkwezi.

Ndifumana udano olukhulu nomothuko kukuvaukuba isenzo sam simkhathazile.

Khona ngoku siziimpuku nje amanye amadoda esebenza imisebenzi
 ebhetele  salibala kukwalusa.

wayesazi okokuba kulapho anokufunyanwa lula ukuba abantu bomzi wakhe
abakakruquki nguye.

"Ebetheth' inyani," utsho uDuma efutha ngumsindo. 

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


Ngeso sizathu amanzi aseZingcuka akabi mdaka naxa umlambo uzele
ziimvula zasehlotyeni. 

Wayejonge emsingeni ngaloo mehlo akhe azele ziinyembizi, kungekho nto
ayibonayo.  

Akanantloni kakade UKUTHI swii yintlanga ndikhona?

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule ATHE phithi yiyo.

Andikakuva mhlekazi, woxola kukuba ndisoloko ndisabela futhi ndizenza
isithulu.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo. 

 utitshala  uvuka kubafundi. 

Umalume wam, owancanc' ibele washiyel' umam' ondezalayo, uhlala kulaa
lali.  

UThemba uphuma kuSipho. 

Unyana usebenza kuyise. 

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi  eMonti .  

Bayaphambuka kule ndlela. 

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle kulo msebenzi wamageza wasekhay'apha.


Ukhulile untemekana wafika kwixabiso lokuba athiywe igama. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo. 

UThemba uphambuka kuSipho. 

Kutheni ubungambambi nje umaphule kubini? 

Ndibuzile nakuZuziwe ayacaca kakuhle  int' ayichazayo.  

Kufik' uBhuqa ohlala kulaa lali yabaThembu wancokola.  

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Safuduka kwamalume/kulomalume. 

Le nkwenkwe ibaleka kuThemba. 

Le nkwenkwe ibaleka ngakuThemba.

Umsebenzi ubhaca kumqeshi. 

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Ziphi zona ezo gusha nezo nkomo siphila  komaRhawuti  nje? 

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Inkwendkwe isuka kuyise. 

 utitshala  ucaphuka kumfundi.

Lo mfo uyakrokra kuThemba. 

Inkwenkwe ifa kuyise. 

Ngenye imini yathi intwana endwebileyo yakumbona entywila, nayo
yantywila kwakuloo ndawo, yambamba phantsi kwamanzi, yamphuza, yamphathaphatha emabeleni. 

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto. 

Umbono uvele kuSipho. 

Le wotshi ingxola kum.

Le ngcinga yafika kuNothemba. 

Safuduka kumalume (ungram).

Ndivuya kuSipho (ungram). 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Ngethamsanqa isaqhwithi eso asizange sivuke kuNgqosini. 

Ndiza neencwadi  kutitshala . 

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

Isigulana sikhohlela kugqirha. 

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Usana lugula kunina. 

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

USipho uhamba kuyise. 

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu. 

Abantwana bangxola  kutitshala . 

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo ndlela amanzi emahle.  

Indoda imangala kunyana.

Usana lukhula kunina. 

Umqhubi ukhalaza kumqeshi.

Buza kulowo wandidalayo, wadala yonk' into esemhlabeni.  

UNozimanga ude waxobuluka kuloo  bhedi  wavela emnyango wabiza
inkwenkwana le iqeshiweyo. 

Bakhohlakele kulo mzi. 

Inkwenkwe ime  kutitshala  (ungram). 

Kwahlekwa kakhulu emva kwala mazwi anje aphume kuMaMpemvu. 

Bayageza  esikolweni . 

Umfundi ungena kwibanga leshumi. 

Umntwana ulunge  kutitshala  (ungram). 

Umsi uqhuma kuZola. 

Umntwana uyalila kunina. 

UThemba ungxama kutata (ungram). 

Ethubeni wadibana nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi OWAYESUKA kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Umntu OWAYEHLALA  kwelaseRhawutini  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini eyayisaziwa ngokuba yi"=Reign= =of= =Terror=".

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi NGOKUMKA kokwabo kuba kaloku ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo BABESIZA apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi WAYESANGXUNGXE apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

"Kudala ndikujongile ndime kwesaa siqithana sisemlanjeni, emva kwalaa
mithi, ndiqonda kakuhle ukuba uyawabawel' amanzi." 

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala NGOKUKHWELA kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika ephepha loo ngozi.

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Baphumla kulo msebenzi ngamaxesha eemvula, kusetyenziswe amanzi  etanki 
emakhaya.  

Uthe cebu bucala uNtombi ephepha loo mathe, wangena kuZuziwe
ngamanqindi. 

Le ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile IPHUMA kuSibusiso Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.

Uthe ngokubuza-BUZA apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,intombe yakwa Ndlambe.

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka.  

Uyazi andikubonanga naxa usuka kuthi phaya. 

Akukho nt' anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli
gogogo naxa selizel' amanzi.

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga.

Lo mfo WEZA kuye selaneke izandla kade, ekhongozele loo mithwalo yakhe.


Bathi njengokuba loo nyambalala YAYIDIBENE kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Ngeli xesha uSibusiso abuza lo mbuzo EBEFIKA kwindlu kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

Kangangokuba AYEHLALA kule ndawo namhlanje yaziwa ngokuba
 yiBaragwana .

Uthe akubuza kumabhoda akhe ukuba asivile na eso sandi avume athi kodwa
khange asithathele ngqalelo.

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
WATHI finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Babhaqa ilizwe UKUHLALA kulo.  Babhaqa umlambo UKUWELA kuwo.  Babhaqa
umbona wokutya.

Isivatho sawo sisebomvu krwe yimbola naxa impahla yaseMlungwini ithande
UKUSIVANGA kwezinye iindawo.

Emva kokuba emkile uKhakhakha UKUYA kumntakwabo la mododa asale ebasa
imbawula eyingqinga esotha.

Kwakunyanzeleka ke ukuba afune indawo YOKULALA kwenye yezi  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

Ingqondo kaThantaswa isuke yaxakeka, YABHADULA kwezo ngcinga.

Bafika BASEBENZA kumgodi okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

Kuzo zonke  iilokishi  awakhe WAHLALA kuzo akayilibali  i-Alexander .

Wayijonga umamfene le ngeqeqesho, wagqiba kwelokuba angamyekeli ezandleni zikayise lo mntwana.

wagqiba kwinto yokuba aye komnye wabo.

Ebengumongikazi, EPHANGELA  Kwikliniki  yasePhiri.

Intsuma-ntsumane akuzanga kubekho enye ngaphandle kwaleyo yokufika kwelixa lokuguquka kukaKhakhakha.

UThantaswa WONWABILE ekwinqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti .

Ukunqongophala kwezinto ngexesha lemfazwe KUBONAKELE kulo lonke eli.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba ESIVELE kumzi  weeDry   Cleaners .

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo EPHUME kwiNdyebo yeSizwe.

Ade abe ngusokadala ominyaka ITHE kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

Kanti ke nabazingeli babekholwa kukusinga BEMI kwezi nduli.

Bayeka BENGAPHUMANGA kwibanga lesiThandathu baza baya kufuna umsebenzi
 eMonti .

BABEHLALA  kwinkomponi  yakwaMzikinya.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo LWALUHLELI kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ABABELELE kuloo ndlu
bangcuchalaza bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Uphose nje ukulibulisa ubuze impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
UBUSIYA kuyo.

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  kude
KUYE  kuma-30  bayafuneka emfazweni, luvakele.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe emithanjeni, intliziyo IGXAMPUZE kwichibi lovuyo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga SIYE kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya ekhaya.

Siza kuthi cwe kancinci SIBENGE kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

Ungabuyi uphinde UBUYE kuwe.

Elinye laloo magumbi ke ebelinike uThantaswa lo ukuba AHLALE kulo.

Phofu ke nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile ajongene nazo,
ezimnyanzelisa ukuba ATSHATE kuloo nyaka.

Inene SITHI kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

Unkabi UYAYA kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Izinto EZIVELA kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile EBETHA koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

 Kwikliniki  ASEBENZA kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, umXhosakazi
owendele kwaZulu.

Ungafika iinkabi zeenkomo EZIPHUMA kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

Zihambile zona iintsuku njengesiqhelo phofu kungekho nto ICACAYO
kuThantaswa ngaphandle kokunxunguphala.

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe EPHUMA kolo lwandle
lwaseMpuma.

Ubawo uVimba lo selephila yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo EVELA
kuRhulumente, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

Wayeselesaziwa nazezi ntwana ZIFUNDA  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa zilungiselela ezi ncwadi zazo.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, ENGQUNGA kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe yingqondo.

Naye wayeze ngokuza kusebenza WASELEHLALA kweli.

Sesivile ke ukuba umfo kaMfanti naxa EPHINZIPHINZIZA kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, ESONDELA kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Emva koko ke bakhula BEFUNDA  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

Le ntetho itsolileyo ibhekiswe kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
ngenye imini ENGEKABUYI kowabo uThantaswa.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya KUMA  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada WAYOKUFIKA kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

Uphose nje ukulibulisa ubuze impilo, akusobe uye KUFIKA kule ndawo
ubusiya kuyo.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye KUFIKA  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Nako ke uThantaswa ehamba elila, ESIYA kukila  kutitshala .

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," utshilo uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza KUCUNTSULA kule nto yabantwana.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba ujonge isiqu sakho kuphela.

"Kambe ke NDITSHO kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza, intombe yakwa Ndlambe.

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka. 

Ligama nje eli lokuba WAFUDUKA kuba ukwaliliso apha ekhayakhulu.

Wakhetha UKUTHULA kuba wayesazi ukuba umsakwabo wazi mhlophe ukuba abo
ndlebende bayalima.

Makuqale wena UKUPHENDULA kuba ndim obuze kuqala.

Yiyo le nto kwathiwa UTSHIPHILE kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

Izinto ezivela kwamanye amazwe zazikhe ZIPHELE kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe avalwe yimikhosi  kaHitler .

Kodwa ke asingegqibi SITSHO kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, WODANA kuba uza kusebenzela ukulitshonisa kuba iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

AZIPHELI iimpukane kuba kaloku akucocekanga.

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi huu kunale nkathazo yakhe ingaka yokusoloko
echukuzelelana nabanye.

Siya kubonana kwakhona nakwixesha elizayo, SONWABE kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

Kaloku kwasebuncinaneni BABEFUNDA kunye  sikolweni-sinye .

Libuyile ibhunga, wayinikwa  imali   uNozkweliti , naye wabulela waya
kwakhe. 

"Ndiyamaz' uBhuqa, ndiqhel' ukumbona xa ndiye kwamalume." 

"Uyazi kule cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana. 

Ubize kwalaa maphakathi ezolo ukuba akhe aphande eso sikhalazo phambi
kokuba lingene ityala.

Ingxaki yakhe yaba  yimali  yokukhwela UKUYA kwaLanga kuba yonke
 ibisebhatyini .

Hayi, Mama, Thembu, bendibuza nje ukuba utata AKAYANGA na kwa Sthubeni kuba soloko ndafika engekho.

Owokugqibela ogama linguNothemba yena UFUNDA kwaThema =high= =School=
 eSprings  apho enza ibanga lesithoba (Std =9=).

BAJOYINA kwaTebha basinga  eRhawutini .

Uvuke wanxiba wahamba EBHINQA ukuya  kwatitshala .

"Akunakufuman' ixesh' elide kuneli xa ndihambele kwamalume." 

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke. 

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
usenyanini.  

Iphelile icawa emva kwale ngxoxo.

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala ezi viyoviyo zabo. 

Ndihambile ndaya kufika, ndahlala phezu kwelitye, ndabukel' abantwana
bequbha.  

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Aqala amadoda ATHABATHA phantsi ukufuna intlonze yayo yonke loo nto.

Bendihleli phezu kwelitye kule ndlela ibhek' emlanjeni, ndeva
iintombi zithetha, zihleka, zivel' emlanjeni, zigoduka.  

"Awukoyiki UKUMA phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo kaKhanyisile.

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.  

Kangangendlela EZAZIKHASELA phantsi ngayo, kwanyanzeleka ukuba amadoda
azinike amathafa.

Kushiyanwa ngezithonga UKUYA phantsi.

"Andinaxesha lakoyika KUMA phambi  kwejaji , ndingakhathalele nokufa
 maan  xa kunje."

Into YOKUMKA kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ithe ngcembe EMVA komntakwayo uNkokeli
yaphumelela ibanga lesiThandathu.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile BEHLELI phantsi komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Wayekhe ARHANE phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo IME phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

Umntwana wesithathu OZA emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini yena
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

Ukuba bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, ndicule iculo ELALATHA
emazantsi eentliziyo zethu.

Umntu wayesithi EPHUMA nje phandle abe edibana  nepolisa , nomcuphi
okanye ijoni.

Xa UPHUMA phandle ubethwa livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi esizibeni. 

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Umntwana  waseRhawutini  EBESAZI mhla kuza kungena oompondo-zihlanjiwe
 abanjengooma-Orlando  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=, =Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

Aphinde futhi AKHUMBULE mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,  uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi lwakhaphukhaphu.

Kuthi kusenjalo AKHUMBULE mhla babeye eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Unkabi uyaya kweso  sikolo  sithetha ulwimi lwakhe, AFUNDE mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe walahlwa. 

Aligobanga, alisimeleli koko LIPHUMA into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama luhadi oluzibethayo.

"Andinaxesha LAKOYIKA kuma phambi  kwejaji , ndingakhathalele nokufa
 maan  xa kunje."

Akalindeli kude EVE kwamkelwa kombuliso wakhe, koko ukhawuleza alandelise amazwi.

Ugcise into yokuba makadibane  noDora  njengesithembiso.

Ziingcinga ezifana nezi ezenza ukuba uZuziwe abawele ukuqubha.  

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla, zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo. 

UZenzile uhambe ekhuza njalo nomninikhaya besiya ngasengxoweni
 yebhokhwe . 

Uyithetha kuba unenkwenkwe yomThembu oncuma nayo?  

Wayekhe arhane phofu nangaphambili ukuba ikho into emtsalela kuye,
kuba wayethanda ukuncokola naye, amphe izinto ezimnandi.  

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Utheth' ukuthi uyiyekile laa nkwenkwe yahlala nawe yakuncokolisa? 

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib' ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Ekubuyeni kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
noMlenzana wasemsengeni besiza nganeno.  

Amakhwenkwe elali ayethanda kakhulu ukuhamba naye, nawo enezawo
izinja. 

Nawe ukub' akuyiv' intw' ethi bulala wakudibana nomThembu akuloHlubi
kakuhle.  

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Buza naliya ilanga, nants' inyanga, naz' iinkwenkhwezi.  

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

Wathi engekagqibi nokuthetha babe bengena, uZuziwe noMlenzana.

Ndingabutha nalaa mgulukudu mna?

Le nto indenza ndihlasele ndibulale iyafana nale yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale.  

Bathi bebane balwe nomntw' omnye.  

"Ndifuna le njakazi ibe mbi ifane nam."  

Akukho nt'anokuyithatha apha kum, kungekho nto azakuyenza ngeli gogogo
naxa selizel' amanzi.  

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

Apho kwafunwa amadoda AMAKAHAMBE noKhakhakha ukuya kubeka loo mcimbi kwaba bantu besemakhaya.

Kwaza kwanikelwa yena okokuba AHAMBE naye ukuya kulonina umntwana lowo.

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Kaloku yena ude WATSHATA noKhanyisile kwakwezo ntsuku kwaye ke igama
lakhe lasekwendeni nguNozuko.

UNtsizi yena wayeka xa  ekuForm  =3= ngokusuka ALWE nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

Yayiba yinto EFANA nomingimingi nasebantwaneni xa besiva esithi ikhaya
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Intshukumo yawo YANGENA naseZimbalini zeli loMzantsi Afrika
 ngeDefiance  =Campaign= nesigigaba  zaseSharpeville .

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo WAYESILWA naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe, iyekiwe le yomlo.

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

UBhuqa wahlala naye elityeni ngakuZuziwe, imilenze eyijingisa
emanzini.  

La madoda ayezise umonakalo owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
EYAYIFUNDA nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe walahlwa. 

Ngaloo mini WAYEZE negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Wakungathi uyayikhalimela le ngxolo, WODIBANA nenyoka iphunga
umhluzi.

Wonwaba esebenza imisebenzi yakowabo, SELEXOLILE noyise akuba embona
umntwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

"Unokuthin' ukundikhumbul' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?"  

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena WEZA nomntwana wakhe az kumfundisa.

Kanti akasayi kuphumla nalapho.  

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna UKUNYUKA nengalo.

"Hayi bo, uKhanyisile wenza nje isheyi LOKUBALEKA  neesali  kuba ayikho
le nto ayithethayo."

La maqela ayishukumisa intlalo yabantu  baseRhawutini  ababebethwa
ziimeko ZOKUHLALA  namapasi .

Mna andifuni nokuxoka ndiyaya apho. 

Mandithi mikhulu imisebenzi yakho, yaye isoyikeka nokoyikeka.

wayexhinele ukuba abe seKapa angegqithi nokugqitha kwaLanga.

Mna nkosi yam ndikhetha ukungathethi ngale nto njengoko ebetshilo uSiqungu, BENDIKHETHA nokungayicingi mpela ukuba bendinokuzinceda, de ndibone isiqhamo sayo.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
ENGEKAGQIBI nokuthetha uKhanyisile.

 bhuti  Sandi ndafikela kwinto ebandayo ENQENA nokundijonga.

Wakhawuleza uyise WADIBANA nogqirha othile wamalusa esoyika eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

Ngenye imini kuthe  ESEDOLOPHINI  i WADIBANA noBongani Mlaba, omnye
wabahlobo bakaKhanyisile.

Ethubeni WADIBANA nentokazi ekwakusithiwa nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Wathi esenza ibanga lesiNe WEMKA namanye amakhwenkwe.

Kanti iyanceda ke nasesithubeni samasela ebusuku. 

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Akazange ancame nasemva koko uBakhulule.

uZweni wafunda nento yokuba iimashini ezi zibhabhayo azisetyenziswa kulweni zonke.

ASOTHUKI nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ETHETHA nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza, intombe yakwa Ndlambe.

ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Ebetsho kuvokotheke, EKHANKANYA nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu basetyhini.

Ndiba ngambonisa ubuqokolo bayo le nkewu angafuni KUVA nentwana.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana ENGATHANDANGA
nale Nzule athe phithi yiyo.

Ngeli xesha uSibusiso abuza lo mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
EHAMBA noMduduzi Hlabanisa.

Kazi aba bantu AKHWELE nabo baza kuthi uncumela ntoni na, encumela
bani na.

Kambe ke amaXhosa la luhlanga oluneziphiwo eziphantse UKUDLULA
nezezinye izizwe.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo INGAZI nalapho iya khona.

WAYEBISA nalapha ekuthengiseni utywala.

Abasebenzi  baseRhawutini  BABESIZA neendaba zokuba usaphila.

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa uyise ekweli  Goli  engazange AGODUKE
nemini enye.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  ADIBANE nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

Kaloku ibholo lithi bebezimisele ukushiya oko kutya aze AXAKANE nako,
kubolele kwezo mbiza.

Abantu balaa lali NDIYAZALANA nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Emveni koko wathi yabalala AKAVISENZA nelo theko lokuyalusa.

Zona zizakhela iingxukuma zeengxande ezisixwexwe EZIFANA nezo
zifunyanwa  ezidolophini .

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba LUZA naba bafana.

Wawungamva esithi xa ATHETHA neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, kuphela amazinyo endoda."

UNkokeli wamthwala wathi elotyolwa waba sel' EHLALA naye kokwabo.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe ngeentombi, ENCOKOLA nabahlobo bakhe.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla INYUKA nayo ingazi nalapho iya khona.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo, engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, BENGEKAQHELANI nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Uphume apho ingqondo izula  uRubin  engazi nokuba uyaphupha nokuba uhleli
na.

Uyibuzile imvelaphi, ebuza nokuba ungubani na.

Andazi nokuba ukholwa yile nto yokuba esoloko ekhahlela kuye wona.

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo ATHETHA naye.

"Ngubani lowo uza KUTSHATA naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba bafana.

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile, bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

Besekuziiveki ezintathu egodukile uThaantaswa, SEZISONDELE noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha kwaRharhabe, ASAZI ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

Waphendula ngelizwi elipholileyo wathi:  Hayi,  bhut'  Duma,
ungaphazami.  

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.  

Ude ngelikade wawela, wazalis' igogogo ngamanzi, ndamncedisa
ukuliphakamisa, walithwala, sagoduka.  

Ungangxami ngomsindo,  bhuti .  

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba."  

Zandithuka ngezithukw' ezibi kakhulu, ngokukodw' uNtombi othe
andinyanisekanga ndilihule, ndidlala ngomza wakhe.  

"Heyi, ntombindini!  asizontsana njengokuba silapha nje," kutsho
uNtombini Dakana ngomsindo.  

"Bekungasekho nto yimbi sinokuthetha ngayo?"  

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni nasemakhwapheni.  

Ndibone ukuba mandimyeke ndingambuzi nto ngezaa ntombi, ndathetha
ngeziny' izinto.  

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.


Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond'ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Ekubuyeni kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
noMlenzana wasemsengeni besiza nganeno.  

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe?  

Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

Unina kantemekana uthethe ngeliphantsi wathi, Yise kaMbokothwana,
ndiyaliva eli gama lakho kodwa andiliveli ndawo. 

Uphendule ngelibekekileyo  uNozikweliti . 

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxoweni  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib' ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

"Besithetha ngaye kakhulu."  

NDIHAMBA  ngemoto  ukuyisa  egarajii . 

AKATHANDI ngako ukuzenza mhle ngathi kuTata.

Ndiza KUBUYA  ngemoto  ukukunceda. 

Kaloku umfo lo WAYESEBENZA ngeemini zobutsha bakhe kumzi  weJuda   eKapa .

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba AFUDUKE
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu enobundlobongela.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze ephelile yintsini
uMduduzi wada WATHI qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo kaKhanyisile.

Umfo kaMfanti wabetha ngenqindi phantsi wathi yena akasoze aye
emfazweni.

Ayiseva nangendlebe naxa sel' eyinqanda. 

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Sel' EXHENTSA ngesidanga  sikaPercy  =Sledge= nje kungenxa yaloo nto
kanye.

Mna nkosi yam ndikhetha UKUNGATHETHI ngale nto njengoko EBETSHILO uSiqungu, bendikhetha nokungayicingi mpela ukuba bendinokuzinceda, de ndibone isiqhamo sayo.

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.


Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Kuthi qatha engqondweni imini ABABEYE ngayoeThekwini, beyokubukela
umdyarho omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Uve ngaphakathi entliziyweni yakhe ukuba uthanda uBhuqa ngaphezu
koNtabeni.  

Ngamanye amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke ngentsimbi yesithathu
esukela UKUQALA ngentsimbi yesine ekuseni.

Akayikhathalele into yokuba UNXIBE ngohlobo olungamkelekiyo
emathekweni alolu hlobo.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, LITUHULUBE ngemincili igazi lakhe emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Uqale wenza ngathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.


"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba amxelele inyani umhlobo lo wakhe.  

"Tshintsha, Ntozodidi",  batshilo ababukeli xa elo nene lithe chu UKUHLA
 ngesitrato  lilandelwa lihlokondiba labantwana.

Uyise UBONE ngenye imini kufika amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  ITSHILO intombi kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ngamanye amaxesha wayenyanzeleka ukuba AVUKE ngentsimbi yesithathu
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

Lo mbuzo babewubuza bebona ngenene ukuba ukho umzi owawumi kuloo ndawo.

Ungafika BEKHALA ngoMagoqo xa bethetha ngaye.

Kaloku ngokwabantu  baseRhawutini  wonke umntu OSUKA ngapha ngezantsi
kwakusithiwa usuka  eKoloni .

MAWALALE ngenxeba  torho  amanye amasoka ayincwasileyo le nzwakazi.

Ezi ibiba ziimini zokonwaba NEZOKUDIBANA kwabantu ngezemidlalo.

Oku komelela kungaka kubangwa kukuthanda umsebenzi, nokuthanda UKUHAMBA
ngeenyawo.

Kucaca ukuba zibhekise ezantsi UKUCINGA ngesi senzo sihle kakhulu kangaka sokubonakalisa ukuba imilambo neenduli azibuqhawulanga ubuhlobo nothando lwabantwana bakaPhalo.

Wagragrama,"Nomalinge, yek UKUMA ngegaba,  yimali  yam leyo".

UKUNQONGOPHALA kwezinto ngexesha lemfazwe kubonakele kulo lonke eli.

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa AKAKHOLISI ngokumka kokwabo kuba kaloku ujonge ukushiyeka nelifa bakufa abantu abadala.

UMaKhumalo lo WATSHO ngesigelekede senkwenkwe entle kunene.

UZenzile uhambe ekhuza njalo nomninikhaya besiya ngasengxoweni
 yebhokhwe . 


Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi NILELE
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Njengoko USIYA ngaselwandle, uye umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Likubona USIZA ngaphesheya phaya likwazi ngokunyathela ukuba ungubani.

Ngoko ke ekuzeni kwam apha ndize ngokukwazi nangethemba elikhulu lokuba,
ukuba le nto ndize ngayo ingabhinqelwa nguwe, iza kuphumelela.

Kambe kubo bobabini ibilibhongo elingathethekiyo UKUHAMBA ngomoya.

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle ukusuka egadeni, ebalasele
NGOMTSALANE,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo athetha naye.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze erhwaqela,
EGQWASHUMLA ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, andihambisani nayo mna kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi, =absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

Ulwimi OLUTYEBILEYO ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa SIKHANGELE ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Uyabona Nonesi, umntu othanda ukusoloko EHLELI ngabanye abantu akanamkhondo mhle.

"Inene nasi isibhozo, ndiza kumfundis' amasiko elirhanuga nje,"
wavakala ESITSHO urheme ngenye imini.

Naye WAYEZE ngokuza kusebenza waselehlala kweli.

Kangangendlela ishishini lakhe ELALIHAMBA ngayo, wakhawuleza wanemali
nezinto.

Kodwa ke uMguqulwa nangona wayetshiphile engenanxibelelwano newabo,
WAYESAPHILA ngenene.

Andithi kaloku uThantaswa lo EBEDLA ngokumncokolela ngebhongo ngeli
soka lakhe lakwaZulu?

EBENGAPHANGELANGA ngaloo mini uThantaswa.

Sesifikile ke ngoku Sikhulu kulaa mzi UBUTHETHA ngawo.

Pho!  sobuya SIVE ngawe, inkomo enotshobo ayinqandwa.
WAKUTHI phalaphala ngamehlo ubona intshetshevu yexhego elinwele
zimhlophe thwahla.

"Bendisoloko ndicinga ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, UDLALA
ngam, undenza isithwangathwanga."

Akafuni kumngxamela kuba, umthetho wakhe, UQAMELA ngamazwi engoma
yemvumi  yaseMelika ,  uPercy  =Sledge=, - amazwi athi, =Take= =time= =to= =know= =her=.

 isikolo  SIQALA  ngo-10 . 

Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu ATHETHA ngayo iqala
phi iphele phi na.

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo USADLA
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Kwaye naye ubethanda ukusoloko ETHETHA ngawe, inene ubungapheli emlonyeni wakhe.

Phofu ke ebesitsho engagudlanga bani uthile, ETHETHA ngesibhinqa
jikelele.

Ungafika bekhala ngoMagoqo xa BETHETHA ngaye.

Wakha walandela uyise ukuya KUZINGELA ngenye imini.

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza KUQALA ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika ephepha loo ngozi.

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, sekungathi
amadangatye omlilo aza KUPHUMA ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza KUPHETHUKA ngayo.

Uze uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza KUBUYA ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi zimshiyile.  

Wathetha ngathi uyahleka esithi, Awu, bantu, senomzi naye? 

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Uqale wenza ngathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.


"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo."  

WATHI uyisemkhulu ngenxa yemincili wayithiya igama lokuba
nguNtyatyambo.

Uqonde kwangoku uNongxaki ukuba namhlanje ulifumane ithuba lokuya
 esikolweni . 

Yahamba iminyaka iseyiloo nto le nkwenkwe kwada kwafika ixesha lokuba IFUNE ngokwayo ukoluka.

Amadoda awayedilinga loo mbizo athi ebuya kwaye sele kukho imiqodi EVELA
ngokwemidolomba kwiiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu.

WATHI ngokwakhe ufuna ukumthatha.

Khangela xa babuyayo abanye abantwana  esikolweni , ufike naye selethe gxwa phakathi kwabo EGOEUKA ngokomntu ovela  esikolweni .

Intsimbi ibethile, kodwa NDINGATHINI ukukufulathela.

"Unokuthin' ukundikhumbul' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?"  

Owu!  Yise kaVasiwe UNOKUTHINI  uVasiwe  ukuzibonela ngokwakhe  isoka .

Seyimbuza ukuba ANGATHINI ukuya kungena  ekhitshini ,ngakumbi kulaa Nonceba ungakhathali nokuba kumdaka.

UNGATHINI ukuhlala  iveki  yonke  nemali  yam.

NDINGATHINI ukusuka apha ndiye kufela kumazwe endingawaziyo?

"Ibisithini kuwe?"  

Akukho mntu wakha wazikhathaza ngokuthi okulisiko kuya KUTHINI na.

"Kanene uya kuhambela nini kwamalune wakho?"  

"Uqonde nin' ukuba kuhlwile?"  

Ndiza kuza apho kuba NDIYA KUBUYA nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

"Ndithi bantakwethu noxola NENJENJALO ukundicelela uxolo nakumkhuluwa wam, umKwayi lo akaphindi ayiwele nani iNciba ukubuyela emva, "uphindile watsho uSandile kaNgqika.

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye NILELE nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Umntwana othi efundisiwe abenakho ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

Kukho abalala bejongile njengemivundla". 

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise ukuphazanyiswa
zizinongo zaseNtshona EZIVELE njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

ZIHAMBILE zona iintsuku njengesiqhelo phofu kungekho nto icacayo
kuThantaswa ngaphandle kokunxunguphala.

Kunjalo kanye, Ntombentle, kwaye ke akusentsuku zatywala LIFIKE elo
xesha njengoko nawe usazi.

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, INGADILIKIYO nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo encumile uThantaswa.

Uza kuzama icebo lokuba ANGENE nokuba  akanamali .

Kungenjalo masilinde uZuziwe achaze ngokwakhe konk' okwenzekileyo.


Wasinda ekurhaxweni kuba umlambo ungenzulu kule ndawo, waba nako
ukuma ngenyawo kwavela intloko.  

Madoda, musani ukubavumela abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.


UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva la magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe.  

Ngumnt' othen' onokucing' int' enjalo?  

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.
Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo.

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.
Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

Ufunga umnakwenu owafela emgodini, uthi wayesimba  imali . 

Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Lo wam asingowokongeza inani. 

Ngoku baqesha  iitekisi  zizokubabeka ekhaya lithe ngqanga. 

"Kukhw' intw' endifun' ukubuza yona."  

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala ezi viyoviyo zabo. 

Ucinga ukuba angaqhantha bani?

Umntu akukho nendawo yokuchitha uthuthu okanye inkunkuma. 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

Asingabo oonobhalana kula  Rhawuti  iginya iintsana zethu.

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Inene nisaza kuchola namachanti neengonyama nizizise ekhaya.

Wayengakwazi ukulwa uZuziwe, athi uyabetha umoya.  

Wakha wayiva inja engasakhethi namazwi abantu basekhaya? 

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala," atshilo amazwi elandela u-ewe. 

UMaMpemvu naye uthathe isithebe sakhe wasiluka, wenza unomkhondazwana
wokugqibela wasinqunqu. 

Khona ngoku siziimpuku nje amanye amadoda esebenza imisebenzi
 ebhetele  salibala kukwalusa.

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele".

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe.

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo.

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo ndlela amanzi emahle.  

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu. 

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi.

Ndikhumbula ubunzima endandikubo ndikhulisa aba bantwana, ndibaphethe
ngamazinyo, kakhulu uMbokothwana lo namhlanje ungasandaziyo. 

Uthe cebu bucala uNtombi ephepha loo mathe, wangena kuZuziwe
ngamanqindi.  

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi ndakujong' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo." 

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

"Kusafuneka ndihlambe, ndikh' amanzi, ndigoduke."

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo, Bhuqa."

Wayenamehlo aqaqambileyo, abonisa ukundweba nokuvuleka kwengqondo.

Isimanga sesokuba noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo. 

"Ufun' ukundibalisel' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?"

Uyazi ukuba ungene ephethe ntoni lo mntwana?. 

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi.

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi nazo. 

NDICEBA indoda.

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' omkhulu waza
kukhotha.  

Akwaba bendingumzobi, bendiya KWENZA umfanekiso  otolika  imbilini yam
ngawe.

Xela loo nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.


Bancedwe kukuba kungxame ingqeqana xa ibona amasi.

"Ebetheth' inyani," utsho uDuma efutha ngumsindo. 

Uqubule umthayelo ethetha yedwa phofu iinjongo zakhe ikukuba
uZithulele eve. 

"Nongxaki, hlamba uye  esikolweni  ," utshilo unina eqokelela izitya
ezibeka entla engenalusini.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

 torho  ndiza kukuncedisa uwugqibe umsebenzi njengoko ndiqhele ukwenza.

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, ixhala lamakhwenkw' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange bandone nakancinane.  

Ithe ke inja xa yenza isaqhwithi waqala ngokuyiphekuza ngengubo ngesi
sasekhohlo. 

Lonke eli xesha acinga le nto ufundekelwa yintsholo emnandi yabantwana
besikolo. 

Xa ndisithi Undisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi nguXhents'enkunkumeni.

Ungaboni singabhinqi zibhulukhwe, sizinxiba ngeentliziyo. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na.

Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke. 

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo".  

"Ndikuthanda nje kancinci njengokuba ndithanda nawuphi na umntu
ongumhlobo wam." 

Hayi, mfazi, masicinge enye into.

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Zahleka zalila iinyembezi.  

Isimanga sesokuba noMaDlamini akamxeleli lo mntwana ukuba athulise le
nto yabo okanye aphume nayo.

Akawuphendulanga lo mbuzo uZuziwe, ecaphukela ubundlavini bukaDiliza.


Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele. 

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni. 

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi  eMonti .

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.

"Yintoni le ifun' ixesh' elide kangako?" 

Kuthe ekuthwaseni kwenye uNongxaki wabona uyise efika ephethe icwecwe
kunye nento yokubhala.

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni. 

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

"Wayesoloko enamehlo angathi alila iinyembezi, embi, ebhitye
ngokungathi uyalamba." 

Usapho lwalo mzi lwaluthwele olo zanduva lokusoloko lwalandula lubakhomba ezantsi kwa Yimile apho ivenkile yayikhona.

Khangela laa nto wayenzayo yokwala ukukhupha uswazi ebukhweni bam
ebelunikiwe ngubawo.

Ngasezantsi, kwicala labaThembu, kukho indawo entle yokuqubha,
abantwana baqubhe enyeleni, iindadi ezithanda ukuntywila ziqubhe phakathi esizibeni. 

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi nazo. 

Babengaxeli nokuxela ukuba bayeza, kanti ngoku bahlala iinyanga
ezimbini.

YATHATHA iminyaka emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

Lo msebenzi ungaka UTHATHE le minyaka ingaka, wenzeka lo mfo kaMfanti
ephaya.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba ujonge isiqu sakho kuphela. 

Iintombi zithambisa ubuso  nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo. 

Mandiqale ndibulel' uMlenzana kakhulu ngayo yonk' into andenzele
yona.  

Enyanisweni wena selephumile kuba KUBHALE yena buqu esithi wayeyalele ukuba maze ndingaxelelwa. 

"QALEKISA uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Uthe ngokucinga nzulu wathi kanti selelibele ukuba ubencokola nonyana wakhe owayesele epitiliza UKUKHANDA  iimoto  zakhe qelele nonina.

Vuya, mfazi, ongazalanga kuba UJONGE isiqu sakho kuphela.

"NDIVUME wena qha uthi uyandithanda."  

NDINGACHITHA ixesha lam kangaka, madoda, kanti ndilichithela
ibhedengu?

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni.  

BABHAQA ilizwe ukuhlala kulo.  BABHAQA umlambo ukuwela kuwo.  babhaqa
umbona wokutya.

Ndincedisa utata ukusenga inkomo.  NDINCEDA umama ukuhlamba impahla

NDIKHUPHA inyama ukutya.  Ndikhupha utywala ukwamkela iindwendwe

Waba ke ngaloo ndlela uyemka ukuya ekhaya sele USONGANA unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume waza WAVULA  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

Buza imvula, ubuz' umoy' ovuthuzayo.  

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.


UThemba utsala  ihempe  kuSipho. 

?Intombi ipheka ukutya kunina. 

Amadoda adlala  ibhola  ngakuThemba. 

?Ndikhetha abantwana  kutitshala . 

Amadoda adlala  ibhola  kuThemba (ongram).

?UNothemba ucinga usana kunina. 

?UThemba ukhumbula ikhaya kuSipho. 

Sukutshaya kum. 

UThemba uyeka umsebenzi kuSipho. 

USipho uqhuba  imoto  ngakutata. 

?Inkwenkwe ikhwela ihashe kuyise. 

?Inkwenkwe isenga imazi kuyise. 

 utitshala  uqala isifundo kumfundi.

Ndixela inyani kuyise.

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo kwaphila yanye amazibulo. 

Uyazi kakuhle ukuba asifuni Mthembu othi cakatha unyawo lwakhe kulo
wasemaHlubin' umhlaba.  

Umfundisi ulamla ingxabano kuThemba (ongram).

[Yeka lo mntwana kum. 

Umntwana usela ubisi kunina. 

Balinda  iposi  kuyise. 

Inkwenkwe ifuna igusha kumfama.

UThemba uthoba  ileli  kuSipho. 

Amadoda ayala amakhwenkwe kwiKomkhulu. 

UNosipho utheza iinkuni kunina. 

Umfundi ubhala  ileta  kuyise (ongram). 

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana, eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole. 

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, BEBETH' iqam kwinzonzobila yothando.

USipho uqhuba  imoto  kutata (ongram).

Umama wenza umnqwazi kutata. 

Ndithenga  imoto  kunyana. 

Ndimema abantu  kutitshala  (ongram).

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya KUCHITHA  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  KUBANGELE ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso, uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

UZuziwe wayethanda ukuhambela umalume wakhe kwilali yabaThembu,
engabunanzanga konke ubutshaba obuphakathi kwabaThembu namaHlubi.  

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba ezoyika.  

Bekusuka KUNYUKUZE umnqonqo kuThantaswa akulibona.

Wayeselesaziwa nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku ZAZIMFIMFITHA ulwazi apha kuye xa zilungiselela ezi ncwadi zazo.

Bebeshiyana ngotyefezo kugqatso LOKUZUZA esona sihlalo sobomi babo
kuloo ntliziyo yakhe.

UKhanyisile lo ebeligatyana elimashumi mathathu anomvo ubudala
ngeminyaka, usokadala wokwenene, EMFIMFITHA amashiqa kwindebe yobomi bobufana.

Singabalula nje abe mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
ooma-=African= ==National== =Congress= AVELE ubukhulu becala kwiminyaka yoma-1=9=50.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele ESHIYE ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

NDIQALA  isikolo  kulo nyaka. 

NDIBUZA umbuzo kumfundi. 

NDINIKA  iilekese  kumntwana (ungram). 

"ANDILIBALI mna eyokuphumza ingqondo kowabo kanti intliziyo yakhe
isemalandalahla."

Ngoku simbona ecokomile umfo omkhulu EJIJA  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba ezoyika.  

Komkhulu KWAKUZELE iimfele zezingwe kuba wayesithi ukuba uphume ingqina
abuye nofele lwengwe qho.

Yiyo nale nto  iileta  ezibuzisa ngaye ZAZINGAFUMANI mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho wayehlala khona.

"Hayi bo, uKhanyisile WENZA nje isheyi lokubaleka  neesali  kuba ayikho
le nto ayithethayo."

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi UFUNA umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

Wathi esilwa kwabe SEKUNGASANCEDI nto kuba wayengenakuba sathathwa
 esikolweni .

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza KUFUMANA amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala  edolophini .

"Akunakufuman' ixesh' elide kuneli xa ndihambele kwamalume." 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Nindicede ngalo wam umntwana uNongxaki angaze aye  esikolweni .

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Ngelishwa ke ayenzi mahluko phakathi kobusuku nemini.

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba.  

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo KUVUKE ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Ndijongile nje selexhinele ukuba kude KUPHATHE yena phaya kwam.

Aba bantwana bakaMguqulwa bakhule BENGAZI bomi bumbi ngaphandle kobu.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama UKUSA izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Ngoku ulibele kukunyika nyika esi sitovu endaweni yokuba u-ayine loo
lokhwe.

Uhlel' ixesha elingakanani nayo? 

NDINIKA  iilekese  nomama. 

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi EQWALASELA
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

Akukhathaleki nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, UKUTSOTSA abantu nokuba ezivenkileni okanye emizini yabantu.

Sewade WAQHELA iinyembezi zenkosazana naxa umthetho wakhe ebethanda
umabil' ebanda.

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Bakuqhelile ukuhlamba ngolu hlobo, umntu ahlambe indawo enye ngexesha
ade aphantse ukuwuhlamba wonke umzimba engakhululanga.  

Uya kubona into embi ngawenyama. 

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini. 

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Musani ukulahla imbo yenu ngophoyiyana. 

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle kulo msebenzi wamageza wasekhay'apha.


Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.  

Ingaba nguMlenzana lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi. 

Hayi, uyise kaKhakhakha, waye selebumncame okokuba ANGENZA nto ngayo loo
nkwenkwe, naxa yayithandwa nguyisemkhulu.

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome watsho umfana, ESONDLA amehlo akhe ngobuhle bale ntombi ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Eli  Juda  LAXHUZULA  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya kuze liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza kumfundisa.

Kwicala lamaHlubi kukho imithi emide, enceda iinkomo ngomthunzi
zakugqiba ukusela. 

"Mfo kaMvelase, ukuba le nto ndiza kukubonisa yona iza kuwukhubekisa
umphefumlo wakho NDICELA uxolo ngokukubonisa.

"UNGENZANI ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe yingqondo.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ETHE gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

"UNGENZANI ngobulungisa?"

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi UFUNDE ubume  beTranskei  ngokuqwalasela imo nemeko yalapha.

"Ndingambulala!"  utshilo elugcalagcala umfana kaMvelase, sekungathi
amadangatye omlilo aza kuphuma ngomlomo, KUTHAPHUKE umsi ngeempumlo.

Wathi uMguqulwa AKUVUSA umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  yahlawula.

AKAZI nto ngobomi  basezikolweni  apho isinqe sakhe sikhona.

"Ndiqinisekile ukuba wena AWAZI nto ngaye."

Akwaba bendingumzobi, bendiya kwenza umfanekiso  OTOLIKA  imbilini yam
ngawe.

Kaloku xa ezi ntwana zize KUNCINA ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Kwowu!  hayi, yayingudasa-dasa ngentetho apho kuba la  asesikolweni 
SELETHENGE  iiragi  ngokwesiko lawo xa akhupha amakhwenkwe awo.

Ndaphawula ukuba uSipho wayebuya EGUSHE into ngokwendlela le wayehamba
ngayo.

Wazimisela ukuba uza KUVULA ishishini elikhulu nokuba  yivenkile  okanye
 ikhefi .

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.

Pheka ukutya  ekhitshini . 

Khupha  imali  engxoweni. 

Amadoda adlala  ibhola   esikolweni .

Indoda itshaya icuba enkwenkweni.

Igqwetha libanga  imali  endodeni. 

Batshaya icuba ekhaya. 

Baphatha umphako  ekhitshini .

Ngumsebenzi wabafazi neentombi ukukha amanzi emlanjeni. 

Ndaba ilifa ebantwaneni (ongram). 

UThemba utsala  ihempe  eludakeni. 

Umfazi uthutha umbona emzini. 

Ndaba ilifa ekhaya. 

Ndithatha impahla  edolophini . 

Ukulamba kubanga/bangela ubundlobongela  elokishini . 

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende ELIMPOMPOZA
ulonwabo nothando ebomini bam," uvakele esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase, umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza, intombe yakwa Ndlambe.

USipho uqhuba iinkomo  esilarheni . 

Indoda iphatha umphako emfazini (ongram).

?Ndisika inyama enkwenkweni. 

Ndisika inyama embizeni. 

Khumbula ikhaya  eKapa . 

Umfundi uguqula isivakalisi esiXhoseni (ongram). 

Ndaba ilifa enkosini (ongram). 

Yeka  imoto   egarajii . 

Ndithenga  imoto   egarajii .

 Ubutitshala  bakhe baqala apho. 

Umfundi ubhala  ileta   esikolweni . 

Ndixela inyani enkundleni. 

Umfazi uzala umntwana esibhedlele. 

Ushikixe amathambo entloko wada wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku. 

Basela ubisi ekhaya. 

Ndibulela abantu enkundleni. 

Abantu banyula  ikomiti  eKhayamandi.

Cinga  imali  ekhaya. 

Umfazi uthutha umbona endodeni. 

Umfazi uzala umntwana endodeni. 

Inkwenkwe ithiya isigu entakeni (ongram).

Uguqula isivakalisi  eklasini . 

Ndithatha impahla endodeni. 

Hlaba inkomo ebuhlanti. 

Ndimema abantu emtshatweni. 

Inkwenkwe ifuna igusha emasimini.

USipho uqhuba  imoto   egarajii . 

?UThemba ubulela inkosi ebantwini. 

Ndenza  iti   ehotele . 

Isigulana siginya iyeza esibhedlele. 

Ndibiza intombazana emfaneni. 

UThemba unqanda inja enkwenkweni. 

Ndisenga iinkomo ebuhlanti. 

Ndikhetha abantwana eluviweni. 

Khwela ihashe ekhaya. 

UThemba uvala ucango  eklasini . 

Ndibiza abantu endlwini. 

Balamla ingxabano enkundleni. 

Iintombi zitheza iinkuni ehlathini. 

Nindibonile xa ndithath' igogogo ndisiya kukh' amanz' emlanjeni.

Balinda  iposi  ekhaya. 

Ndinqanda inja endleleni. 

Ndithiya isigu ehlathini. 

UThemba uthoba  ileli  endlini. 

Inkwenkwe ithiya intaka esigwini (ongram).

WAFUMANA igumbi  eHostele  yamadoda kwindawo ekwakusithiwa
kuseMasingilini.

Barhumrheka kukuya KUDLA  iiholide   eMonti  kudade bonina bagqibela
ngokubaleka  isikolo .

Induluke yantinga kungekudala, YABEK' amaphiko esibhakabhakeni
okwexhalanga.(inqwelo-moya)

Kuthiwa wazibalula apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi WAFUMANA inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

Ucinga iinquleqhu ezazisenziwa ngulo mfana eseyinkwenkwe, eyawazama
UKUZUZA isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Akaphelelanga apho, WENZA inyala nesikizi emaXhoseni lokumthathela umfazi wakhe uThuthula intombi kaMthunzana eMnyameni kwalandela ubutyadidi begazi.

Bathi bakutshata bakhawuleza BAFUMANA indlu emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

Kuthe iingcinga zikaThantaswa zisathinjwe ngulo mfana KWEE qatha mntu
wumbi engqondweni.

Njengoko adla ngokuthi umntu AKUFUMANA ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Ingca, utyani, uhlololwane, imithi, zonke ezi zinto ZINIKA isondlo
empahleni.

NDIBOLEKA  imali  endodeni. 

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile ELAHLA izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe yingqondo.

Le ntokazi nayo yayithunyelelwe  imali  lisoka layo ukuba mayiye KUCHITHA
ikhefu layo  eRhawutini .

Bayeka bengaphumanga kwibanga lesiThandathu baza baya KUFUNA umsebenzi
 eMonti .

Ibalasele engqondweni yakhe ingcinga emkhumbuza mhla babeye KUSEL'
umoya  eSun  =City=, "kwizulu lasemhlabeni", ngabula bona.

Ixhegokazi libalisa intsomi kubazukulwana/ ekhaya. 

Utata uvuma isimemo kunyana/ekhaya. 

Ummangali ubeka isikhalazo enkosini/ enkundleni. 

Umfundi uphendula umbuzo  kutitshala /  eklasini . 

Umfundi uthetha isiXhosa  kutitshala /  eklasini . 

Abantwana bafunda isifundo  kutitshala /  esikolweni . 

Intombi iphekuza umsi kuSipho/egumbini. 

Umama ubuka  ihempe  kunyana/ evenkileni . 

 Utitshalakazi  uva umculo ebantwaneni/ kumhloli/egumbini. 

NDIBUZA umfundi umbuzo. 

NDIBOLEKA indoda  imali . 

NDIPHA umntwana  iilekese .

NDIVIMBA umntwana ukutya.

NDITHUMA umntwana  iswekile . 

NDINIKA umntwana  iilekese . 

KUDLALA abantwana (phi)  ibhola  phi?

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, EBIKA uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, ZISHIYA
iintliziyo zabo ZITHIWE wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam kwinzonzobila yothando.

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile.

Ukhawuleze wavula  ibhokisi . wakhupa  ilokhwe  eyibeka phezu kwesicangca
abe ehleli kuso; uthathe icwecwe emva  kwebhokisi  walibeka phezu  kwelokhwe . 

Kodwa owona msebenzi weXesi kukuphilisa ilali yabaThembu neyamaHlubi,
lingakhethi. 

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.


Nindibonile xa ndithath' igogogo ndisiya kukh' amanz' emlanjeni.

Wathabatha ixesha elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi.  

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Ndihambile ndaya kufika, ndahlala phezu kwelitye, ndabukel' abantwana
bequbha.  

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na.

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.


UNtombi yena wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

UBhuqa wayechukunyisiwe kukubona uZuziwe ewalangazelala kangaka
amanzi.  

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule. 

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule. 

Akoyiswa amadoda, ajike amakhwenkwe AYOKUTYA eza zinto selengenaxhala, kuba lidudume ladlula.

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Ebekhe azikhumbule iimini zobuntwana, esisidalwa nje sikaThixo, engazi
nokuba kuphi, atsiba-tsibe emanzini, adade, antywile, kuba wayelichule kwelo cala.

Bendihleli phezu kwelitye kule ndlela ibhek' emlanjeni, ndeva
iintombi zithetha, zihleka, zivel' emlanjeni, zigoduka. 

Wothuke wakhamisa okaMvelase AKUBONA uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka ABONE uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Yintlazane  esikolweni , abantwana BENZE inzwinini bedlala, besukelana,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba AKANAKOYIKA inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Abamelwane bale ndoda babesebekhawulezise BENZA umlilo belungiselela
ukutshisa unyawo lwale ndoda de litshe libe mnyama.

Kanene selekhe WABANGA neenkomo zikamama esithi zisemalungelweni akhe, kuba engunyana omkhulu.

Ngeli xesha wayesafuna umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise WAYETHENGISA iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko BEKUSALATHA ukwahlukana kwaso, uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

Hayi yeka zendikhe ndivukele kuye kusasa NDIYE kubika umkhuhlane lo ndisele ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Ngomso uza kundiqhatha uthi ulibele waxakeka kwathini.

Ngulo mhlaba owenza amanzi abe mdaka, ajike abe ligazi, alephuze abe
lirhamncwa eliginya abantu nempahla nezilimo ezikwiintili ezingasemlanjeni. 

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?" 

Nguye omele UKWENZA amasiko neemfanelo zekhaya lakuba liphelelwe ngamandla eli xhego, yimfanelo ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona seliyokulala kobandayo. 

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe. 

Inkwenkwe ifuna igusha ukuba incedise umfama. 

Abafundi badlala  ibhola  ukuba bafumane indebe.

UThemba utsala intambo ukuba anyuse uSipho. 

Umama wenza umnqwazi ukuba afudumeze utata. 

Umfazi uthutha umbona ukuba akhusele indlala.

UThemba unqanda inja ukuba akhusele inkwenkwe.

Igqwetha libanga  imali  ukuba lincede indoda. 

UNothemba ucinga usana ukuba aluphe unina. 

Amadoda ayala amakhwenkwe ukuba awalumkise.

Intombi ipheka ukutya ukuba ilungiselele unina.

 utitshala  ukhetha abantwana ukuba abhalise uviwo. 

 Utitshalakazi  uva umculo ukuba akhuthaze abantwana. 

UThemba uyeka umsebenzi ukuba adedele uSipho.

UThemba ubulela inkosi ukuba ancede abantu. 

Umama ubuka  ihempe  ukuba athengele unyana. 

UThemba uthoba  ileli  ukuba anyuse uSipho. 

Abantu banyula  ikomiti  ukuba bazilawule. 

Umfundi uthetha isiXhosa ukuba anelise  utitshala . 

Abantwana balinda uyise ukuba bamthwalise impahla. 

Indoda iphatha umphako ukuba iphe umfazi. 

UNosipho utheza iinkuni ukuba aphelise icimi.

USipho uqhuba  imoto  ukuba ayise  egarajii . 

 utitshala  uqala isifundo ukuba afundise umfundi. 

Ndaba ilifa ukuba ndiphelise uchuku. 

UThemba ukhumbula ikhaya ukuba agoduke. 

Umfazi uzala umntwana ukuba avuyise indoda.

Umfundisi ulamla ingxabano ukuba axolise ama-rhamente. 

Ixhego lithenga  imoto  ukuba liphe unyana. 

Ixhego lisika inyama ukuba linike inkwenkwe.

Inkwenkwe ikhwela ihashe ukuba iliqhelise. 

Inkwenkwe ibiza uNomsa ukuba abonwe ngumfana.

Inkwenkwe ithiya isigu ukuba ibhabhise intaka. 

Umfundi uguqula isivakalisi ukuba ancede ugxa wakhe. 

Utata uvuma isimemo ukuba aye  eKapa . 

Ndixela iindaba ukuba ndilumkise abantu. 

Umama ukhupha umbona ukuba aphe intombi. 

UThemba uvala ucango ukuba agxothe umntwana.

Abantwana bafunda isifundo ukuba baphumelele. 

UThemba uhlaba isigebenga ukuba akhusele umninawe.

Ndimema abantu ukuba bazalisekise idinga. 

Umfundi uphendula umbuzo ukuba aphumelele uviwo.

Isigulana siginya iyeza ukuba sinyange umkhuhlane.

Inkwenkwe isenga imazi ukuba ithengise ubisi. 

Umfundi ubhala incwadi ukuba abalisele uyise. 

Ummangali ubeka isikhalazo ukuba azise inkundla. 

Ndithatha iinkuni ukuba ndibase umlilo. 

Indoda itshaya icuba ukuba ikhohlelise inkwenkwe. 

Ixhegokazi libalisa intsomi ukuba lonwabise aba-zukulwana. 

Intombi iphekuza umsi ukuba incede uSipho. 

Inkomo isela amanzi ukuba iphelise unxano. 

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi."

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya kusoloko
ndikuthantasa, sithandwa sam... KUNGADIBANA izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Le nto indenza ndihlasele ndibulale iyafana nale yenz' ezinye izidalwa
ukuba zibulale.  

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni. 

Enye into ke Tat, BENDIBOLEKA  uVasiwe  aye kuhlalisa  uNojaji  phaya ekhaya, kuba noko selexakekile.

"Kufuneka ade abe WENZANI na umntu ukuze abe uyalungisa?"

Uve ngaphakathi entliziyweni yakhe ukuba uthanda uBhuqa ngaphezu
koNtabeni. 

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Amangesi akhe ayengoomalambedlile kuba kaloku ayelindele UKULEQA ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

Asazi ukuba uya KUTHINI na xa sesiyibhekisa kuye.

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele WAKHETHA inxiwa eliphezu
kwenkalo evelele loo miqhokro isemazantsi.

Kodwa uNtsizi WASELEFUMANA ithuba lokubaleka  isikolo .

Eyesibini YAZALA iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

Eyokuqala, uMaNdamane, YAZALA abantwana ababini kuphela, amakhwenkwe
odwa.

Intliziyo yakhe isebugxwayibeni, igutyungelwe ngamafu angqingqwa,
AWALATH' iindudumo nezikhukula.

Owokugqibela ogama linguNothemba yena ufunda kwaThema =high= =School=
 eSprings  apho ENZA ibanga lesithoba (Std =9=).

Musa ukwenyelisa;  VUMA inyaniso wena.

"KHUMBULA amazwi am ebendiwathethe kuwe  eJan , =Smuts= xa besilindele
inqwelo-moya."

Ndiziva ndingenakho ukuzibamba nangona ndinexhala LOKUNGENA injece
yabantu ababini.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba LOKUBHALA kwethu le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala ukuxuba.

Ngenxa YOKUKHUMBULA izibhambathiso awazenza  neJuda  lakhe wamfundisa
uDwala wada waba  yititshala .

Oku komelela kungaka kubangwa KUKUTHANDA umsebenzi, nokuthanda ukuhamba
ngeenyawo.

Uthi umntu lo awazimisela entweni embi yokuthanda UKURKWAPHILIZA izinto
zabanye.

Ngexesha LOKUBHALA kwethu eli bali ebeselekunyaka wokuqala.

Enye into ebangele ubuhlungu bentliziyo KUKUCINGA unina.

Kodwa uNtsizi waselefumana ithuba LOKUBALEKA  isikolo .

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe nowayebizwa ngokuba nguDini yena
waba nakho UKUGQITHA  kwaJ.C .

Wavelelwa apho obo busuku selenkolo-nkoloza kuba wayeqala UKUNGCAMLA
uluchwe lomthetho.

Wathi kwangoko wafumana umsebenzi WOKUQHUBA  iibhasi   zikaMasipala .

7 Kulapho wafundela ukuqhuba khona umfo kaMfanti wada wafumana iincwadi
ZOKUQHUBA izigadla.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane omkhulu kubakhenkethi abafuna UKUBONA ubuhle  beTranskei  iphela.

UThantaswa lo ebengomnye wabantu abathanda UKUFUNDA iNdyebo yeSizwe.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande UKWENZA inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Barhumrheka kukuya kudla  iiholide   eMonti  kudade bonina bagqibela
NGOKUBALEKA  isikolo .

 uNowinile  yena uxhathise NGOKUTHENGISA icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi awaluke.

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
LOKULIBALA uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

Unesipho SOKUTHETHA iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Aqala amadoda athabatha phantsi UKUFUNA intlonze yayo yonke loo nto.

Into ebisoloko imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  KUKUBONA
igama lika Thenjiwe.

Bayashiyana ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba UKWALUSA olo thango lungaphambili.

Kaloku ibholo lithi bebezimisele UKUSHIYA oko kutya aze axakane nako,
kubolele kwezo mbiza.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo OKUPHANDA
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Yena sizama UKUSHUNQULA eli gama lithi uMgwebi Olungileyo.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo ZOKUHLALA abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho kuvuze yonke indlu.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo ZOKUGOCAGOCA uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba LAFUNDA ukutsalwa kocingo.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, UKUNGAFUMANI bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Kwala ngaminazana ithile afika amadoda lawo evela emsebenzini enxilile
onke, afika nje amana EKUCUKUCEZA ukupheka kwekrwala eli, elithuka.

Kwaye iinkabi zakhe zaziphakamile, ZINQAKRAZA ukuhamba oku.

"SENDIKHETHA ukufa,"  atsho ejweda, eziqikaqika phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Kulapho wafundela ukuqhuba khona umfo kaMfanti wada WAFUMANA iincwadi
zokuqhuba izigadla.

Wathi kwangoko WAFUMANA umsebenzi wokuqhuba  iibhasi   zikaMasipala .

Ngamhlazana uthile kuthe esaphumle egumbini lakhe WAFUMANA incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

Athi akuphawula izithonga zakhe, AZAMA into yokuba amxhinkxe azokudideka.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, yaza
eyesithathu,  uNowinile  lo, YAZALA umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

WENZA isicelo sokushishina.

Kwaba ngazanywa ukucinywa AKWANCEDA nto.

 NASEPITOLI  KWAVELA  oomaAtteridgeville ,  Ga-Rankuwa ,  Mabopane , Mamelodi,
njalo njalo.

Olu thango lubonakala ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
ukuthi KWAKUTHE shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

Indlu nganye YAYIZELE ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Uthi xa sele UZELE umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

Kuthi MAKAFE uKhanyisile ngumsindo.

Intliziyo yakhe IGRUZUKILE lolu daba;  iyopha.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  ubuze EPHELILE yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo kaKhanyisile.

Kaloku ngoku ubuye ETHE swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Iingozi ZAZIXHAPHAKILE ziyinto yemihla ngemihla.

Indlu nganye yayizele ZIINTSAPHO ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Koko unina wayengayihoyanga yonke le nto ezamisa imbiza eyayilapho eziko
sele sinekile naye ESIFA ngumsi. 

Ubawo uVimba lo SELEPHILA yinkamnkam ukutsho oko  imali  esisondlo evela, ukanti ke neentwanantwana zezilimo ziyamnceda xa athe
wazithengisa.

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.


Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na. 

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo. 

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

 imali  iphelile endodeni. 

Isibonda siyakrokra emzini.

UNozimanga ude waxobuluka kuloo  bhedi  wavela emnyango wabiza
inkwenkwana le iqeshiweyo. 

Umntwana uyalila ecaweni. 

Inkwenkwe ilumka enjeni (ungram). 

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

Indoda iyavuka emasimini. 

Indlela iphela  edolophini .

Ebelityendyazana elithe sululu kuhle UKUSUKA egadeni, ebalasele
ngomtsalane,elo lizwi lakhe lincinane liwukrolonqa kamnandi umphefumlo walowo athetha naye.

UThemba ukhohlakele emfazini. 

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Uyayibona laa ndlu (utsho esalatha  esikolweni )ndiyithiye egazini. 

Isigulana sikhohlela egumbini. 

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Ndakhula  eMonti . 

Basuka  eKapa . 

Sazeka sahlala ekhaya sonke akwabikho namnye uphumayo. 

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni nasemakhwapheni. 

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule. 

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni. 

 imoto  ingxola endleleni.

Abantwana bangxola  eklasini . 

Ingozi yehla endleleni. 

Umntwana ulunge ezimviweni. 

Le nkwenkwe ibaleka  esikolweni . 

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib' ukuthetha naye, zisiya kuqubha. 

Banokuba bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango.  

Babhaca emfazwini. 

Utata usebenza egadini. 

Umbuzo ucaca emntwaneni.

Kufuphi nesikolo nanko uZithulele ehleli ecaleni kothango. 

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

Umfundi ucaphuka  esikolweni . 

Yiza ke wena, asikafiki emfundweni engqongqo. 

Wafa emgodini. 

Uqonde kwangoku uNongxaki ukuba namhlanje ulifumane ithuba lokuya
 esikolweni . 

"Nongxaki, hlamba uye  esikolweni  ," utshilo unina eqokelela izitya
ezibeka entla engenalusini. 

Umama uza kuhlala entombini yakhe. 

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

 imoto  ilunge endleleni. 

Ilitye liwa endlini. 

Inkwenkwe ime  edesikeni . 

Uthe xa asondelayo emlanjeni wadibana noDiliza wasetolofiyeni kwalapha
elalini.  

Indoda imangala enkundleni. 

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Inkonzo ingena ecaweni. 

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi  eMonti .  

Uthe ukuba agqibe ukukhotha wanyalasa ukuya ngasendlwini waza kuhlala
ecaleni lengqame, wahlala ngalaa ndlela bamfumane ehleli ngayo ngasengxowen  yebhokwe , umbombo wona ujonge ngaselutshabeni. 

Bayagula esibhedlele. 

Amanzi eZingcuka ahlala emahle ngawo onke amaxesha kuba avela
embindini womhlaba, atsitse, enze ichibikazi elikhulu kwincochoyi yeBhukazana, eyona ntaba iphakamileyo kwezakwaMathole. 

Bayahamba endleleni. 

Wafika abantwana babaThembu bequbha emlanjeni. 

Ingozi yehla emntwaneni. 

Sifuduka  eKapa . 

Baza kuhlala  edolophini . 

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

Bayakhalaza enkundleni. 

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

Bendihleli phezu kwelitye kule ndlela ibhek' emlanjeni, ndeva
iintombi zithetha, zihleka, zivel' emlanjeni, zigoduka.  

Baphuma ehlathini. 

Le ntombi ibuya  edolophini /kuThemba. 

Umsi uqhuma endlini. 

Umfana ugeza entombini. 

Le icacile  esikolweni . 

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

UDiliza wamthi xhakamfu engalweni, wamjonga ngamehlo amabi. 

Ukuza embuzweni wakho ke, le yam ukuze ibe nguZikhethele ikwayile nto
yomolokazana abaninzi emzini. 

Inkwenkwe ilumka endleleni. 

"Uyazi kule cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana.

Le  moto  ilunge enkosini. 

Indoda ivuka emasimini. 

Sifuduka namhlanje  eKapa . 

Ungxamile  eKapa . 

Ndivuya  esikolweni . 

Safuduka ebantwini. 

Uloliwe ufika ebantwini/ elokishini . 

Umama uza emntwaneni. 

Siza kufuduka  eKapa . 

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo. 

Safuduka  eKapa . 

Baya kuza  eKapa .

IlityE liwa emntwaneni. 

Indoda ivuka enkosini. 

Buz' ezintabeni nasezintilini nasemilanjeni. 

WANGENA enyuleni kwakhona uBakhulule, wagxothwa ngaloo mini kweso
 sikolo .

Uzamile ebunzimeni uZuziwe ukuyiphepha le mibuzo. 

Mna NDISALEQA ekhaya ukuya kuqonda esi simanga undixelela sona.

Umama uza KULALA ebhedini ukuyivavanya. 

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye KUPHANGELA  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Ngelo xesha bebelindele inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa EBESIYA ekhefini kowabo.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe LASEBENZA  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa kocingo.

Akubuya ABUYE  esikolweni  nendaba zokuba uziphumelele iimviwo uyise
wamxhelela inkabi yequsha.

Babakhona kubo abade baye KUFIKA  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
kuthelekiswa nale nyambalala ihamba  isikolo .

Wathabatha ixesha elide uZuziwe ehleli eludongeni ngasemlanjeni,
zaphalala iinyembezi. 

Wayejonge emsingeni ngaloo mehlo akhe azele ziinyembizi, kungekho nto
ayibonayo.  

Nokuba kunjalo ke yiza kum ngokukhawuleza, ndikulindele.

Eli xesha selenaba bantwana babalwe apha ngentla, sel' EHLALA
 eVolslorus  ngemfuduko.

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya ENKQONKQOZA emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Ndingakugxotha kulo wam umzi .  Utshilo
uXabiso EJONGOLA ebusweni ngokungathi selegqobhokile umfazi.

Naxa uMvulane lo WAYEHLALA  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa yokunqongophala kwabaqhubi abathembekileyo.

Kwezo ntsuku uKhanyisile ebesenza amalungiselelo OKUYA  eMabopane 
njengoko ebeza kuya kufundisa khona.

Kuthe qatha engqondweni into etsho uBhuqa wakhathazeka, wabuza wathi:
"Ingaba kukho umntu onaye kulaa lali yenu?"  
Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe? 

USithamafu lo WAYEHLELI apha  eRhawutini  isithuba seminyaka engamashumi
amabini.

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa IHLALE
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye amaxesha.

UMguqulwa wakha wakweli qela laya KUHLALA  eMarshall  iinyanga
ezintathu.

Wavuka okukufudumala entliziyweni, entloko, esiswini, ezimbeni wonke.

YAYIHLALA  elokishini   eStirtonville .

UThantaswa wonwabile ekwinqwelo-moya EYA  eBen  =Schoeman=  eMonti .

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini EHAMBA  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

KUTHI qatha engqondweni imini ababeye ngayoeThekwini, beyokubukela
umdyarho omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi. 

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile, bethethiswa, bengxoliswa emakhaya. 

UZuziwe waya ezibukweni ehamba kancinci emva kokugezelwa nguDiliza.

UZuziwe wafika ekhaya seliza kutshona ilanga, abazali bakhe
sebenexhala.  

Wahleka uNtombi kwabuhlungu isisu, yoyisakala imilenze wacambalala
emhlabeni, eguquguquka ehleka ngokungathi akasoze abuye ayeke, waba ngathi zimshiyile. 

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa YAYIKHWELE  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Wayesithi nokuba inkomo IBUYE edlelweni IDUMBILE KUBONAKALA ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi IYA ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Waba ke ngaloo ndlela uyemka UKUYA ekhaya sele usongana unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Wemka apho UKUYA endlwini yakhe eziva egazini okokuba ungomnye umntu.

IHLELI ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Aphinde futhi akhumbule mhla BABEYE eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,  uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi lwakhaphukhaphu.

Kuthi kusenjalo akhumbule mhla BABEYE eMthatha, beyokubukela
imibhiyozo kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Naye EBESEBENZA  eRhawutini , engumaqhuzwana othile kumzi-mveliso
womqhaphu.

"Mama ndiya  esikolweni  namhlanje?" Utshilo uNongxaki evuyile. 

Uyise weva sekukudala ukuba WAPHUMA  esikolweni .

UFumbalele unyana omkhulu seleneminyaka eliqela WEMKAYO eCentuli.

Le nto yayimenza angakwazi UKUVUKA ekhaya.

Watsho uSizani engxama UKUYA ehasheni.

Ndiyabona ukuba awalapha amaqaba akayeli KUXHENTSA nje ezintlombeni, ayela ukuthwesana nokucebisana ngamagqobhoka.

UKUFIKA kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso, uKhanyisile eza kubuyela  eRhawutini  yena.

Lathi lakuphela ixesha lesinkqamangelo SOKUSEBENZA emgodini, waphuma.

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi NAKUQUBHA
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

Onke amanzithinzithi namahlandinyuke OKUHLALA  eGoli  amfumana.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke UKUFUKAMA emaqandeni abolileyo.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze UKUYA ekhaya.

Xa ulibuza ukuba lakha LAYA na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

Bajoyina kwaTebha BASINGA  eRhawutini .

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

AQAQAMBILE engqondweni yakhe amazwi kaKhanyisile athi, "Thina
sobabini, Ntombentle, asinakwahlulwa naziindudumo."

IBALASELE engqondweni yakhe ingcinga emkhumbuza mhla babeye kusel'
umoya  eSun  =City=, "kwizulu lasemhlabeni", ngabula bona.

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya ELICHOLE ethuthwini. 

Ebeyithanda le nzwakazi kangangokuba ebekhe ancwase ukulibumba kunye
nayo ikamva lakhe ukuba izinto zimhambela ngendlela ETYENENEZEKILEYO ebomini.

Ibiluluvo lwakhe OLUZINZILEYO engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu wemizekeliso.

Akuba EPHENGULULE ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Bakhula abantwana bada babadala umfo kaMfanti ONWABILE  eGoli .

Ngamhlazana uthile kuthe ESAPHUMLE egumbini lakhe wafumana incwadi
evela kuKhanyisile ebetha koozelekazi, emxholo uthi, "Thantaswa, ndazifumana zonke ezakho, andaziphendula ngabom."

UTsidi WAYESEBENZA  egarajii .

Uyise ubone ngenye imini kufika amadoda amathathu AWAYESUKA kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .

Kwaye naye ubethanda ukusoloko ethetha ngawe, inene UBUNGAPHELI emlonyeni wakhe.

Umfo kaMfanti wabetha ngenqindi phantsi wathi yena akasoze AYE
emfazweni.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange AYE  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

"Maziphume ZIPHELE engqondweni yam zonke iingcinga ezinxulumene
naye."

Kodwa uninzi luphelela esithubeni LUNGENE  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye ezindaweni ezizisa  imali .

Nabo njengabantwana  basedolophini  babebabona abantu bephangela
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye BEZE  elokishini .

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa AKUYA  esikolweni  abuye selelulibele ulwimi lwakhe.

"Ndikhe ndabona ngath' uyahleka, ndathi NDAKUJONG' ebantwaneni
andabona ntw' ihlekisayo." 

Nangoku basebenza  eRhawutini  ke ebengekamncami lo mfana, ebika uthando
lwakhe olutshisayo phofu kuyo yonke loo migudu alambathe.

Evuka kusasa nje ngathi UYA  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
engaqondwa nje.

Kaloku ngokwabantu  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
kwakusithiwa USUKA  eKoloni .

Ngumongikazi, UXELENGA  eRhawutini .

Kanti ke apha engqondweni kuye abona badlali-manqindi babalulekileyo
ngabo BAPHUMA  eRhawutini .

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo HLALA  edolophini .

Kwakulula ukumva umntu esithi "Uyamazi na uBani OHLALA  eKoloni ?"

Ngelo xesha bebelindele inqwelo-moya EYA  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini kowabo.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti isinge iinyamazana, izibone apho ZINGENA khona esihlontlweni.

Ukuba kufike umntu OSUKA elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala  edolophini .

Khangela xa BABUYAYO abanye abantwana  esikolweni , ufike naye selethe gxwa phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

Bancokole bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
EYA  eMonti , kwakhwelwa.

Nabo njengabantwana  basedolophini  babebabona abantu BEPHANGELA
 ezidolophini ,  ezifemini , babuye beze  elokishini .

Yayisithi indoda IFIKA ekhaya abe umfazi eyihlaba umyeyezelo.

Kwasekukho ESEZIHLALA emahlathini zibuye sezande zangumhlambi.

Seyimbuza ukuba angathini UKUYA kungena  ekhitshini ,ngakumbi kulaa Nonceba ungakhathali nokuba kumdaka.

UKhanyisile lo yena ebemkhapha, eza KUPHETHUKA  eKimberley .

Impahla yoma kumama/elucingweni. 

UThemba uvela kuSipho/enkundleni.

Okunene uThantaswa UBETHE  imfonomfono , wabuzisa kumabhalana
wabahloli.

"Kuthe kanti nyhani BUFIHLE (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," utshilo
xa aphendulayo uSibusiso.

Phofu ke ebesitsho ENGAGUDLANGA bani uthile, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, KUTHE ngcu  oorantabile  abahlanu ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Ukuba KUFIKE umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu okhule esazi ngulowo uhlala  edolophini .

Ngoku SEKUSELE nje imingqandandana yeenkomo neegusha neenkuku.

Nalo manzabomvu UGQIBE ilizwe lonke wayengaziwa kwimihla yakudala.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye OTHATHE indawo yabo.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana UPHETHE iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, NOSAGCINE laa masiko nezithethe zoomawokhulu, luphelele.

Intetho sisiXhosa esingangxengwanga kuba SISAZELE oluya cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube SEKUFE abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

"NDINGALA amasoka amaninzi kangaka ndithambele kuye kanti ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ISHIYA uKhanyisile EJONGE aza kuphethuka ngayo.

Mfazana uthile WAYEBASE  iprimus  yaza yadubula yalumekeka emaphepheni.

La madoda AYEZISE umonakalo owawenziwe nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

Ngokukhumbula kukaMguqulwa nanjengoko WAYESAZI iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa kwaza kwazalwa uThema.

Ngeli xesha WAYESAFUNA umsebenzi wayesangxungxe apha kuloMkhize kuba
uyise wayethengisa iinkuni namalahle, ewasa emizini yabantu  ngeelori  zakhe.

Intombi enkulu uBulelwa yathwalwa lisoka langakulonina eQholorha xa
WAYESENZA ibanga lesithandathu.

Xa ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye KUKHUPHA amazinyo.

Ebuza nje uSibusiso EBEPHETHE iphephandaba iNdyebo yeSizwe.

Kwezo ntsuku uKhanyisile EBESENZA amalungiselelo okuya  eMabopane 
njengoko ebeza kuya kufundisa khona.

Sewade waqhela iinyembezi zenkosazana naxa umthetho wakhe EBETHANDA
umabil' ebanda.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo, engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani nokuqhelana, babe SEBESENZA izicwangciso zomtshato.

Ukuba bendiyimvumi, bendiya kuntyiloza, NDICULE iculo elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
AKHUPHE  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Emva kwemizuzwana embalwa AZUZE amandla okuzibamba kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ZIQULATHE ubuthumbu obubolileyo, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu wemizekeliso.

Into kaMfanti yayikholisa ukuthi xa kumpondo zankomo ime phantsi
kobuhlanti ISINGE iinyamazana, izibone apho zingena khona esihlontlweni.

Kwakunyanzeleka ke ukuba AFUNE indawo yokulala kwenye yezi  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, NDIBUZE  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, AHLOMLE izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu basetyhini.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu obubolileyo, atsho AKHANKANYE ubuhle bekhiwane umntu wemizekeliso.

Akazi ukuba kusuka KUTHINI phi na kodwa usuka azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

Uphose nje ukulibulisa UBUZE impilo, akusobe uye kufika kule ndawo
ubusiya kuyo.

"Makhe NDILINGE lona."

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba ANGATHATHI manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Nokutya kwakuye kunqabe kungenjalo kunkinkishwe, umntu ANGAFUMANI
yonke into le.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho KUVUZE yonke indlu.

Wayesithi mhla awise yanye KUDIKWE wonke umntu.

Wayesithi khona AKUTHETHA olu lwimi lwabo abe ngumntu weBala agqibe.

Kanti ke kuthi KWAKUCIMA izibane kubhenelwe kuFumbalele unyana
omkhulu.

BAZALA abantwana abane.

BAYANQENA ukukhwela  ezibhasini .  Barhwaqela ekuzisebenziseni ezi  bhasi 

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi ZICELA umngeni okanye injezu.

UCINGA iinquleqhu ezazisenziwa ngulo mfana eseyinkwenkwe, eyawazama
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo BALATHA into yokuba ukuba
alithanga lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

UHLALUTYA nezinto aqhel' ukuxelelwa zona ngumfana wakwaMvelase.

UCINGA imihla yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile lusavutha, besitya
incum yelizwe.

NDICEBA icebo/uhambo/iqhinga. 

"Kutheni ingathi UFUNDA into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

USAVAVANYA ubunzulu bukaThantaswa.

Akukhathaleki nokuba ZIHAMBA  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni okanye emizini yabantu.

Unkabi uyaya kweso  sikolo  SITHETHA ulwimi lwakhe, afunde mhlawumbi ade
aye kufika  kwiMatriki  okanye kwincwadi  YOBUTITSHALA .

Wakuthi phalaphala ngamehlo UBONA intshetshevu yexhego elinwele
zimhlophe thwahla.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama ayipheli, KUPHELA amazinyo endoda."

Kodwa uninzi luphelela esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye ezindaweni EZIZISA  imali .

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa ukuba abona bantu BATHETHA ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Ngeli xesha uSibusiso ABUZA lo mbuzo ebefika kwindlu kaKhanyisili,
ehamba noMduduzi Hlabanisa.

Asingobantu bolwazi kuphela ABABETYELELA eli nyange.

Naxa uninzi lwawo lwabhanga, kodwa asekho namanye ASABANGA
unxunguphalo.

Ithe xa ISENZA ibanga  likaForm  =2= nayo yathotywa isidima yenye itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

Umfo lo unobom kuba ukhule  ESIDLA  into ayithandayo kweli  Rhawuti .

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, EFUNA into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe yingqondo.

Wakungathi uyayikhalimela le ngxolo, wodibana nenyoka IPHUNGA
umhluzi.

Wakhawuleza uyise wadibana nogqirha othile wamalusa ESOYIKA eli hlazo
lale nkwenkwe ithi ifuna ukunyuka nengalo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa IXOXA imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Ngenye imini uBakhulule wada wambhalela incwadi uThantaswa, ECELA
uthando.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone SELEKHUPHA zonke
iimfihlelo zakhe.

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, EKHUMBULA usuku lokuqala ukuyibona le ntombi kwalapho  eKimberley .

Wathi ESENZA ibanga lesiNe wemka namanye amakhwenkwe.

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele ngaloo mazwi uMduduzi, EHLEKA
intsini ecaphukisayo.

Andithi kaloku unina lowo ude wanebhongo naye ngolu thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba wada wathi, "mkhwenyana" xa EBIZA uKhanyisile?

Ucinga imihla yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile lusavutha, BESITYA
incum yelizwe.

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye kufika EPHEPHA loo ngozi.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya kusoloko NDISENZA iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona SEKUSIZA izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Uyise ubone ngenye imini KUFIKA amadoda amathathu awayesuka kwalapha
 eStirtonville  kodwa mayela phaya  ngasebharini .

Kodwa asihlalanga xesha lide. 

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo, Bhuqa."  

WAHLALA inyanga yonke kowabo selechachile ngoku.

Okunene lithe litshona elaloo mini wabe selethe thimbilili uTobhana,
WAHLALA ke iminyaka kowabo.

Ungathini UKUHLALA  iveki  yonke  nemali  yam.

UMguqulwa WAHLALA iminyaka emine engazange wabhala.

KUNGADLULANGA xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya,
yantinga yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

EGODUKA nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

Mna ndisaleqa ekhaya ukuya KUQONDA esi simanga undixelela sona.

Uyise wamsa  eJabulani  =Training= =School=  eKilnerton  apho wayeye KUFUNDA
ibanga  LOBUTITSHALA .

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba igodukile nje IYOKWENZA
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Inqununu yakhona, uTshutsha into kaHonono yathumela ukuba afunwe aze
KUXOXA eli tyala lakhe.

Uza KUZAMA icebo lokuba angene nokuba  akanamali .

Uzokufunda okanye UZOKUCELA uthando?

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane ulutsha ngelona qela liza KUGQWESA amanye.

Umntwana  waseRhawutini  ebesazi mhla kuza KUNGENA oompondo-zihlanjiwe
 abanjengooma-Orlando  =Pirates=, =Moroko= =Swallows=, =Swallows= =Big= =15=, =Benoni= =United=, =Pretoria= =Callies=, =Mangaung=  nooma-Kaizer  =Chiefs=.

Kwabakho umntu ombonayo loo mntwana, phofu SELEVUKILE, ntonje esadengile.

Uqubule umthayelo ethetha yedwa phofu iinjongo zakhe ikukuba
uZithulele eve. 

Akuliva igama likaBhuqa, amehlo kaDuma atshawuza okombane, wanqumama
kancinci uZuziwe akuyiphawula loo nto.  

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe ALINDE
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku kwakucacile ukuba nokuba yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime IMI okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo encumile uThantaswa.

Neenkomo zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje ZIGULA okwabantu.

Ndiza KUVUYA ukuphumelela. 

YAYITSHE yonke yaphela tu.

"Ungena phi wena kuloo nto?"  ubuza uZuziwe encumile.  

UKULOBA kwabo (phi) intlanzi phi kumnandi.

Naxa ungetsho ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga KUYAPHI.

Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu athetha ngayo iqala
phi IPHELE phi na.

Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu athetha ngayo IQALA
phi iphele phi na.

Ebezimisele kangangoko anakho ukusebenzisa elo thuba UMFANA
waseTsholomnqa.

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Njengoko usiya ngaselwandle, UYE umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

"Hlenje uThantaswa NDINGAZI nje undibambe ngengqondo?"

BEBESEBELUBHALISELE  KWAKWIIVEKI  ezidlulileyo olu hambo lwabo,
bawathenga kwangelo xesha  amatikiti .

Ngethamsanqa akubanga kho mfuneko yokwenza oko. 

Iziphango ezidla ngokufika emva kwembalela zikhukhula umhlaba, amasimi
asale eyimixhethuka.  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.


"Mama ndiya  esikolweni  namhlanje?" Utshilo uNongxaki evuyile. 

Amasi akhawuleze afika ephethwe ngesiciko sikafephiwe. 

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Ndiyabona bahleli bonwabile basilibele. 

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

Wathetha ngathi uyahleka esithi, Awu, bantu, senomzi naye? 

Uthethe wophela uMaMpemvu engasaphumeli nokuthi uZithulele abeke
elakhe. 

Uthe xa egqiba ukutsho wee gwiqi ephethe isitya. 

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi. 

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

"Ndiyeke,"  watsho uNtombi eyivuthulula ngomsindo. 

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika. 

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu. 

Zange ndilwe ndingumntu nje.  

Banokuba bakho abantu abababonileyo besiya okanye sebevela emlanjeni,
abanokutheth' int' engenakuphikiswa.  

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala," atshilo amazwi elandela u-ewe. 

Inyanga ibe ingapheli uMbokothwana engathumeli.

"Ebetheth' inyani," utsho uDuma efutha ngumsindo. 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Utsho ngoku ebhekisa kolunyiweyo. 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza kudibana nesondo langasemva. 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ukubuya kwazo izinja zifike umphothulo ulingene ezasekhaya kuphela.

Yini inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu, utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Iphendule eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo, phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Uyazi ukuba ungene ephethe ntoni lo mntwana?. 

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha.

Latsona elaloo mini iingqondo zibethabethana. 

Sihleli apha simane sisithi  uNosawuti  ukowabo mhlawumbi kudala
wayibamb'itshisa ukuya  eRhawutini , sisele sithe ca izisini apha.

"Andazi," waphendula uZuziwe ebuxakwa.  

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

"Ufike sendiza kuhamba." 

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo. 

Ukuba bendingayibehti ndiyibulala inkwenkwe yomThembu, bendiyakuba
andiloHlubi ligqibeleleyo.  

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha. 

Ibe ngafika ingqeqe isithi idlala naye, uThambolenyoka akakhe atsho
nokuvungama. 

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

IXesi liphuma kwiintaba zakwaMathole, lijikeleze liphepha iintaba
neenduli, licande amathafa, liye kungena elwandle  ngaseHamburg , kude kufuphi  eMonti . 

Aba bafazana bathanda ukuya kukha amanzi malanga, kwakuphola, bahambe
beliqela.  

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile, bethethiswa, bengxoliswa emakhaya. 

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni nasemakhwapheni.  

Wafika abantwana babaThembu bequbha emlanjeni. 

Ndiziva ndinakho noko ngoku ukuthetha.  

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana. 

Zifike sel' eza kuhamba kakade.  

"Khawulezisa kuhlwile," utsho encumile uZuziwe. 

"Ungena phi wena kuloo nto?"  ubuza uZuziwe encumile.  

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

"Ndiyakukhumbula nam, Zuziwe," uBhuqa uphendula emthe ntsho emehlweni.

Utshilo uZenzile ebonakala ukuba ubidekile. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

Uyayibona laa ndlu (utsho esalatha  esikolweni )ndiyithiye egazini.


Hayi ndilunge ndinje, ndiyifunda ngomhlathi kunomtwana  wesikolo 
oyibhala ibuye. 

Ngenye imini malanga uZuziwe wathabatha igogogo wahamba yedwa esiya
kukha amanzi.  

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza kudibana nesondo langasemva.

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo, efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke.  

"Kambe wakha wathi omnye umfo wasemzini, 'Into entle iluvuyo
lwaphakade'," uncome WATSHO umfana, esondla amehlo akhe ngobuhle bale ntombi ngokungathi uyaqala ukuyibona.

Beziliqela elibonakalayo iinyanga EZIQENGQELEKE zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam kwinzonzobila yothando.

Zabukela ezinye iintombi, zihleka, kumnandi kuzo, kuba zazimthiyile
uZuziwe, zisivuyela isohlwayo esibuhlungu asifumanayo.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
WAYEKA engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg  adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi  weeDry   Cleaners .

"Ndithembise, undiqinisekise ukuba uya kusoloko undikhumbula,
sithandwa," UTSHILO uThantaswa ethe khunubembe, sekungathi uza kucuntsula kule nto yabantwana.

Ibingoobani ezo ntombi?  ubuzile uDuma, enomsindo, kodwa ezibambile.

Ndinakho ukunichazela yonk' into ngoku,  bhut'  Duma, kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini.

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela. 

Uqubule umthayelo ethetha yedwa phofu iinjongo zakhe ikukuba
uZithulele eve.

Kuthe ekuthwaseni kwenye uNongxaki wabona uyise efika ephethe icwecwe
kunye nento yokubhala. 

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba SEKUGQUTHA, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Ifike yawubhinqela phezulu nayo inkwenkwe ibiza inja ngegama, iyibhula
ngerhonya elichole ethuthwini. 

Zahleka zacubhuka iintshaba zakhe, zimkhwaza, zimgxwala.  

Ungene endleleni eya kwaZidenge uDiliza, emshiya uZuziwe ehleli phezu
kwelitye, elila ngumsindo.  

Wahlala ethe cwaka ixesha elide ecinga ilizwi anokuqala ngalo,
exakiwe, kwada kwathetha uZuziwe wathi:  "Ikho le ntw' inkul' uyicingayo,
Bhuqa."  

"Ndifik' uhleli apha wonwabile." 

Utsho encumile encedisa intombi ekuphakeni. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na.

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
usenyanini. 

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," UVAKELE esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya
kumbetha ukuba akalumkanga.  

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo. 

Sifike uMaDlamini eluka isithebe, uNozimanga ehleli phezu  kwebhedi 
kukhala ezi viyoviyo zabo. 

"Nongxaki, hlamba uye  esikolweni  ," utshilo unina eqokelela izitya
ezibeka entla engenalusini.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime WATSHO uKhanyisile ELAHLA izandla
emacaleni, ENGQUNGA kwelo gumbi, EFUNA into angayaziyo KUCACA ukuba usamelwe
yingqondo.

Zijikeleze kabini kathathu WABONAKALA umfo wasemaKwayini sel'ephakathi
kwazo, sel'eman'ukwakha amaxhaga besitsho ngengoma ephantsi bengakhwazi besithi:
"Uzumced"umhlob"akho Ungabisamenjenalo, umlob' akho".

WAPHELA unyaka selezimele owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni
ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho
wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo
akathanga wangenwa sisifo sobuvila.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" UTSHILO
uKhanyisile ENDWEBA, ESONDELA kulo mfana uphethe iphephandaba, EFUNA
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

"Sendikhetha ukufa,"  ATSHO ejweda, eziqikaqika phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

Ngenyani ke inkwenke ifike kunzima, intonga ibhula ngapha nangapha,
uTambolenyoka amazinyo ewabeke ngaphandle kodwa namhlanje ingengawo okuhleka.

WASALA uKhakhakha selezilahle phaya ezo mbola, enxibe  iibhulukhwe 
awayezithengelwe nguyise.

WONWABA esebenza imisebenzi yakowabo, selexolile noyise akuba embona
umntwana wakhe eyilaa nto ayaziyo-ukunxiba impahla yabantu  basesikolweni .

WAKHULA ephethwe kakuhle uNtyatyambo epakelwe ngabazali bakhe nabazali
bakayise ngobubele nangokufekethiswa.

UZenzile UHAMBE ekhuza njalo nomninikhaya besiya ngasengxoweni
 yebhokhwe . 

Khangela xa babuyayo abanye abantwana  esikolweni , UFIKE naye selethe gxwa
phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  UTSHILO ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  UBUZE erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

UNGAQABUKA umfazi sekuxakile endlwini esithi ugqobhokile. 

Phofu ke EBESITSHO engagudlanga bani uthile, ethetha ngesibhinqa
jikelele.

EBETSHO kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Selesaziwa kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho AFIKE bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

Ezi ngqeqe ZISOLOKO zinivungamela zindilingene.

Abantu ababekwisithuba samashumi amabini ababelele kuloo ndlu
BANGCUCHALAZA bengenandawo yakulala, bengenanto yakutya nakunxiba.

Yathi ibuya ingoma aye ENGASABONAKALI selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona BATHI BEQALA ukubonana nokuthandana, BENGEKAQHELANI
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

"Ndingambulala!"  UTSHILO ELUGCALAGCALA umfana kaMvelase, SEKUNGATHI
amadangatye omlilo aza kuphuma ngomlomo, kuthaphuke umsi ngeempumlo.

Uza KUKHUL' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule athe phithi yiyo.

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza kuyithetha
namhlanje.  

Uphawule selephandle ukuba akathwalanga nto entloko.

UPHAWULE selephandle ukuba akathwalanga nto entloko.

BAYEKA bengaphumanga kwibanga lesiThandathu baza baya kufuna umsebenzi
 eMonti .

UZuziwe WAVELA sebebadala abazali bakhe. 

Uyise WEVA sekukudala ukuba waphuma  esikolweni .

Wayedla NGOKUTSHO efiphele.

Uyabona Nonesi, umntu OTHANDA ukusoloko ehleli ngabanye abantu akanamkhondo
mhle.

Ngaphandle nje KOKUHAMBA esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo UKUTHETHA zingakhange
zisebenzise amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

Kanti ke nabazingeli babekholwa KUKUSINGA bemi kwezi nduli.

Emva koko ke BAKHULA befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

"Inene nasi isibhozo, ndiza kumfundis' amasiko elirhanuga nje,"
WAVAKALA esitsho urheme ngenye imini.

Babuya BANDULUKA bejonge kolo lwandle lukhulu lusemantla e Afrika ekwathi
phambi kokuba baye kufika, begqitha kwisiqithana saseMalta ukusinga kwelama
 Taliyane . 

Ulindele walindela WANCAMA, ingabuyi impendulo.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , BABONA sekusiza
izinto ezigragramayo nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Impendulo yaba mfutshane kakhulu ngenxa yokuba wayeselegqityiwe ngumoya
kaThixo uKhakhakha WAPHENDULA esithi:  "Ndibhale mkhokeli ndiya guquka."

Induluke YANTINGA kungekudala, yabek' amaphiko esibhakabhakeni
okwexhalanga.(inqwelo-moya)

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
WATSHO uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya WAFIKA kungasekho ndlu.

Wathi akuyenzakalisa WABALEKA esoyika ukugxothwa okanye ukubanjwa.

Aba bantwana bakaMguqulwa BAKHULE bengazi bomi bumbi ngaphandle kobu.

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   UFIKE liqingqa.

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," UTSHILO uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo ephathelele kuwo.

BAKHULE besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Ndingakugxotha kulo wam umzi.  UTSHILO
uXabiso ejongola ebusweni ngokungathi selegqobhokile umfazi.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", UTSHILO
encumile uThantaswa.

Ndiza kukubethela ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," UTSHILO umfana emtyandela ngoshiyi.

BANCOKOLE bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , kwakhwelwa.

Kaloku undwendwe olu LUFIKE ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

"Andinamdla kule ntshwaqane yenu," UTSHILO uKhanyisile engabahoyanga.

Bona BAKHULE bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

"Awukoyiki ukuma phambi  kwejaji  nokufa?"  UBUZE ephelile yintsini
uMduduzi wada wathi qikili ngomhlana phezu  kwebhedi , eyibasa ngakumbi intliziyo
kaKhanyisile.

Kaloku ngoku UBUYE ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  UTSHILO
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," UTSHILO uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Umfo lo unobom kuba UKHULE  esidla  into ayithandayo kweli  Rhawuti .

Unina bamxakekise ngabantwana babo ABAMANE bebathumela kuye ukuba
abagcine.

Ukuba kufike umntu osuka elalini uza kufumana amagama anjengomxhaka,
bhari, njalo njalo kuba apha engqondweni kuye umntu OKHULE esazi ngulowo uhlala
 edolophini .

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, ENGAPHAKAMANGA kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ababhinqiswe ngekalika ngaphambili kuphela.

Wayengafuni kuphazanyiswa kuloo msebenzi nakuba WAYESELEKHULILE enombefu
ngaphuezulu.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa EPHANGELE eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi ebuya wafika kungasekho ndlu.

UNGAFIKA iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini ezinyantsulayo de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

UNGAFIKA bekhala ngoMagoqo xa bethetha ngaye.

Ndakha ndamva imini yanye, ndaye andinqweneli kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba NDINGAQABUKA sendigqobhokile nam. 

UNGAFIKA ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Kodwa ke uMguqulwa nangona WAYETSHIPHILE engenanxibelelwano newabo,
wayesaphila ngenene.

Kwaye iinkabi zakhe ZAZIPHAKAMILE, zinqakraza ukuhamba oku.

WAYESOLOKO emcenga-cenga ukuba bathandane, abhebhethe uThataswa.

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho KWAKUTHI nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana EBESEL' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe belingqamene nelo lakhe.

Xa aya etywaleni EBEHAMBA naye sel' emenzele nentongana yakhe ngokwendoda
enkulu. 

Bathi kudala bethandana kodwa BEBEKADE beyifihla loo nto.

IBISEL' idlulile kodwa yona  iPasika .

EBESEL' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

"BENDIFUDULA ndingakuvumeli, ntanga, kodwa ngoku ndiyinkuku esikwe
umlomo."

"BENDISOLOKO ndicinga ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

Into EBISOLOKO imphazamisa apha kweli phephandaba inye:  Kukubona
igama lika Thenjiwe.

Kodwa into esisimanga apha kumzi kaXhosa yile yokuba uthi unyana
kaXhosa akuya  esikolweni  ABUYE selelulibele ulwimi lwakhe.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, ABONE selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Wothi kungathangani UBONE sekusiliwa ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

Kambe kuthi xa sezimthimbe kanje iingcinga ezingale ntombi ITHATHE
ibeka intloko yakhe.

Kwasekukho esezihlala emahlathini ZIBUYE sezande zangumhlambi.

Nokutya kwakuye KUNQABE kungenjalo kunkinkishwe, umntu angafumani
yonke into le.

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza AQHELE apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

AKUBA ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba LIsoloko
lambeswe luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Evuka kusasa nje ngathi uya  esikolweni  kwathi kanti UYAPHANGELA
engaqondwa nje.

NDITSHO ndisithi ke izulu lingadibana nomhlaba ukuba ndinokukulibala.

NDIBONA kungena uDlamini lo, waye ke nomcephe ebesikhe sawufumana use
uphelile.

Ndiqiniseke ngalo lonke ixesha, kuba nendlu le ISOLOKO itshixiwe xa
ndingekho.

Amava omntu AKAPHELI esengophilayo.

Ucinga imihla yolonwabo, uthando lwabo noKhanyisile LUSAVUTHA, besitya
incum yelizwe.

Yayiba yinto efana nomingimingi nasebantwaneni xa BESIVA esithi ikhaya
lakhe likuCentane  eTranskei ,  eKoloni .

Ukuba  imali  yokungena akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe
ngaphandle ade aye KUFIKA ephepha loo ngozi.

"Qonda kakuhle futhi ukuba kubo bonke ubomi bakho ndiya KUSOLOKO
ndikuthantasa, sithandwa sam."

Kanti ke nalawa awathethe (amazwi) kwisikhululo senqwelo-moya,  iB.J .
=Vorster=,  eKimberley , athe,  "Kubo bonke ubomi bakho ndiya KUSOLOKO
ndikuthantasa, sithandwa sam... kungadibana izulu nomhlaba ukuba
ndinokukulibala", uyawetyisa.

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya KUSOLOKO
ndizithumela kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

Uze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
KUSOLOKO ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya KUSOLOKO ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Naye wayeze ngokuza KUSEBENZA waselehlala kweli.

Nceda ufike, ungandiphoxi.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe. 

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke. 

"Ndifuna le njakazi ibe mbi ifane nam." 

"Ndithandazela ukuba NDINGAZE ndiphinde ndimbone ngamehlo enyama
uThantaswa."

MANDINGAZE ndiphinde ndidibane noThantaswa.

Kudala ndiyikrokrela loo nto kuloko engavumi UKUDE avele nayo.

Uthe gqada phandle uThobelakhe efuna UKUKHE aphose iliso ezinkomeni
nasempahleni emfutshane.

Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela NGOKUSUKA abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Ndifuna UKUKHE ndiyiqondisise ke namhla kuba ngathi inesigezo phakathi.

Akazi ukuba KUSUKA kuthini phi na kodwa usuka azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo. 

Ayiphel' imfazwe yakub' iqalile.
(.....................................)

Akathethanga ndakumxelel' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
kumkhangela. 

Kodwa ke, sisi, kukhw' abant' abangevayo abalunga bakubethwa.  

Bakhuza bonke akutsho uZuziwe, uMamiya wakhwaza wathi:  Zuziwe,
sukutheth' isimanga.  

Myek' abalis' agqibe, wandul' ukubuza akugqib' ukubalisa.  

Wabuya WALALA akuba efakwe intlonze kuba kakade ukulila oko kwakungabangwa
liphango, kwakubangwa bubuthongo. 

Njengoko adla NGOKUTHI umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

O!  Hayi wena, mkhozi, siyayifudumeza nje, kuba inento yokukhawuleza IBANDElakutshona ilanga.

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Ndiyaqala namhlanje ukulwa.  

"Thetha ngoku ke ndoda, ukub' ibalulekile le nt' ufun' ukuyithetha."

Ubone kwangoko uZithulele ukuba intlalo yenye namhlanje. 

Inkwenkwe ibaleka ukuba iphumelele ugqatso (ongram). 

Usana lugula ukuba lubone ugqirha. 

Utata ufuduka ukuba agoduke (ongram). 

Ingozi ihlile ukuba ndilumke (ongram).

Ukhohlela ukuba afumane iyeza.
KE
Le ndoda icacile ukuba ithanda inyama.

Intombi ibuya ukuba izise  imali  (ongram). 

Ndiyavuya ukuba umntwana aphumelele.

Uwa ukuba afune uhoyo (ongram).

Ucaphuka ukuba afundise umfundi (ongram).

Inkwenkwe ime ukuba ibulise  utitshala . 

USipho uhamba ukuba atyelele uyise. 

Ugeza ukuba afumane intombi (ongram).

Le  huta  iyangxola ukuba ivuse abantu (ongram).

Umsebenzi ubhaca ukuba aye kufuna umsebenzi. 

Bahleli ukuba batye. 

Umqhubi ukhalaza ukuba ahlawulwe. 

Impahla yoma ukuba iayinwe (ongram). 

Ucinga ukuba angaqhantha bani?.

Unyana usebenza ukuba afumane  imali . 


Isuka ukuba ibambe uloliwe (ongram).

"Mna, =Sister=, NDIBONA ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ulumka ukuba angalunywa yinja (ongram).

UThemba uvela ukuba abone uSipho. 

Inkwenkwe ifa ukuba ikhathaze uyise. 

Umama uza ukuba ancancise umntwana. 

Ufika ukuba akhwele uloliwe.

SIPHAWULA ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Ukhohlakala ukuba abethe umfazi (ongram).

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

UThemba ungxama ukuba abone utata. 

Ulila ukuba afumane inyama (ongram).

Abafundi bayavuka ukuba batye. 

UThemba uphuma ukuba abone uSipho. 

Umsi uqhuma ukuba urhaxe uZola. 

Ingena ukuba ifumane  ifidi .

 imali  iphela ukuba ankinkqe ukudla (ongram).

Ndimangala ukuba nndibethwe ngunyana (ongram).

Umntwana ulunge ukuba abone inqununu (ongram).

Usana lukhula ukuba luncede unina. 

Ndiyakrokra ukuba indoda ibulewe nguwe. 

UThemba uphambuka ukuba abuke ilizwe. 

Ingqondo yalo mntwana yaye isoyika ukuba hleze laa mfana afune ukumazisa
kubazali bakhe.

Uqale nin' ukuba yindoda yam ukub' ungad' undibuze loo nto?  

BENDINGAYUYAYO ke MamThembu ukuba  uVasiwe  lo ebengakhawuleza ende, kuba olu
vano lwabo noMadliwa andiluthandi.

Isonka ke asibuyi SILUNGE ukuba intlama ayikhange ilunge.

Ndibone ukuba mandimyeke ndingambuzi nto ngezaa ntombi, ndathetha
ngeziny' izinto.  

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Baqondile abantwana ukuba uZuziwe akalilo igwala nangona ethetha
phandle esithi akakuthandi ukulwa, basuka bamhlonela.  

Mhlawumbi zithe zakubon' ukuba andikwazi ukulwa zandivuyelela,
nenkohlakalo yazongamela.  

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze azilibale izinyeliso
nezithuko zikaNtombi.  

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe  yebhokhwe  ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Ndiyathemb' ukuba ndigqibelisile.  

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu. 

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


Ndiqinisekil' ebemnceda kuloo nto iveleleyo. 

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

Ndiqondil' ukuba zihlek' uZuziwe, kwacaca ukuba bezigqib' ukulwa naye
ezibukweni.  

Uyazi ukuba lo mntwana zonke ezi zinto uzigqiba elapha endlwini. 

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi kukumenza angabi nakuthandana
noBhuqa.  

Bendingaqond' ukuba ndakufik' ekhaya namhlanje. 

Bekucacil' ukuba zafun' ukundibulala ndife cimi. 

Kusele kamnandi kweli khaya, kungekho waziyo ukuba isizatha sesiphi.

"Mhla nje ndiva ukuba intloko uyiphethe ngesandla phaya  esikolweni ,
ndifunga aMaMpemvu ephelele, kumhla liphelayo elo gugu leentsimbi zamakrwala,"
atshilo amazwi elandela u-ewe. 

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Wawaphakamisa amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe  yebhokhwe  ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Bathi bakuphawul' ukuba umnt' uligwala, badlale ngaye, bathi
bakuqond' ukuba ukhawulez' abethe, bangamkhathazi.  

Kodwa kucacile ukuba ikho into emkhathazileyo.  

Ndikhumbula ndilaliswa nguNozanqa egulela  ibhokisi , ephuphuzela uboya
lo Mbokothwana nawe ungekho useBhayi. 

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

"Ukub' uyasixela eso sizathu, sithethe ngaso, mhlawumbi nawe ungaqonda
ukuba asivakali."  

UZuziwe uphose amehlo ngasezantsi waphawula ukuba amanzi aphinde
adibana aba yimbumba. 

UZuziwe uwajonge ixesha elide amanzi omlambo, engasakhumbuli nokuba
uphi na kanene.  

Kodwa kwakucacile ukuba akulunganga konke. 

Zarhana ukuba kukhw' into phakathi kwam noBhuqa njengokuba  nobhuti 
erhana. 

ndiya kukhe ndidibane noNonesi ndive ukuba olwakhe uluvo luthini na
 ngoVasiwe .

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba bazimisele kakhulu kuNtabeni.  

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na.

Uyazi ukuba ungene ephethe ntoni lo mntwana?. 

La mazwi uwagqibe engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.


Amazwi ubuweva nje, akuqondang' ukuba ngawobani?  

Uyazi andikubonanga naxa usuka kuthi phaya. 

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa
bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, lunzulu, lunamandla alingana
nawesikhukhula somlambo xa uzele.  

Ezi ntombi ziqondile ukuba ikho into ekhoyo. 

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

Ndiyazi ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.  

Bakuphuma emanzini le nkwenkwe izame ukuthetha naye ngamehlo, wafing'
iintshiyi uZuziwe, wajonga kude, ngokungathi akukho mntu kule ndawo ime kuyo,
efuna iqonde ukuba akayinyekanga konke. 

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna. 

Hayi nam andaz' ukuba bebendibethela ntoni. 

Izolo oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

Waphawula ukuba akathandi kungena ngxoxweni umhlobo wakhe.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.


"Uyaz' ukuba kunzim' ukudibana kwethu." 

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi."

Zibuzile ukuba uBhuqa ebesithini na kuye.

Isimanga sesokuba  ndandingawazi umhlaba  waseRhawutini , nguye owathi
mandize andise koogqirha belo zwe. 

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Zaziqonda ukuba uZuziwe ukhathazeke kakhulu. 

"Ungacing' ukuba ndingaba bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ongenakuqiniseka ukuba ngamadoda enene.  

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda."  

uze ukhumbule ukuba uTata uMdala uyabona naye into eyenzekayo.

UZuziwe uthe bizine, uphendule uMlenzana, kodwa kucacile ukuba
akafuni ukungena nzulu kuloo mcimbi. 

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."


Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile.

Ikwazizinto zobufazi naxa ndibona ukuba nabo abenzi ngabom. 

Uyafuna ndikukhaphe?  

Ziingcinga ezifana nezi ezenza ukuba uZuziwe abawele ukuqubha. 

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

Ingozi apho yayikhona wayengafuni ukuba umfazi amqonde ukuba uyimamele
le ntsholo. 

yintoni eyenza ukuba athi uFuneka engoyena mdala.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.

Ushikixe amathambo entloko wada wagqiba kwelokuba ayeke kugqithe
iintsuku.

"Ndingavuy' usihambele kuba kukhw' int' endifun' ukuyithetha nawe
efun' ixesh' elaneleyo". 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo.

Ndiyabona bahleli bonwabile basilibele. 

Emva kwexesha elide uphawule ukuba kukho imisinga emibini evela
ngentla ngasesiqithini, idibane kanye ngakule ndawo ahleli kuyo.

WAFUMANA ukuba kukho incwadi.

Ezi ntwanazana zakowabo KWACACA ukuba aziyi kulunga xa sekude kwahlwa.

Ngenxa yoko ke WAZIMISELA ukuba abe yena seletsiba phandle, yekoko ukuya
kutshona endlwini. 

NDAPHAWULA ukuba uSipho wayebuya egushe into ngokwendlela le wayehamba
ngayo.

Emva koko WANYAMALALA ukuba engazange wabuya.

Kwasekusele nje UKUVA ukuba wafa.

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo UKUKHANGELA ukuba utshaba luphi na.

Umbhodamo nokugilana kwabantu KWENZA ukuba abanye benzakale.

Asinabuchule konke ke ngemvela-phi yeli gama likaNtinkulu kuba bakho
nabathi akukho silo okanye nyoka yakha yada yabonwa kwesi siziba kodwa iingozi
zaso zokutshona kwabantu nempahla efuyiweyo KWANTAMA ukuba inkulu into ekuso,
kwase kusithiwa igama lasonguNtinkulu.

"Andikakuva mhlekazi, WOXOLA kukuba ndisoloko ndisabela futhi ndizenza
isithulu.

Emva kweenyanga ezithile uThantaswa UPHAWULE ukuba lithand' ukunqaba
ngoku apha ephepheni igama likaThenjiwe.

Yena UCINGE ukuba le yintatheli entsha yeli phephandaba, alwamfikela
uluvo lokuba ikwanguThenjiwe lo.

Ndisuke ndothuswa  nguNoventi  lo, selengena nomtshengele, naye esithi UCINGE
okokuba mandibe ndinxaniwe. 

SESIVILE ke ukuba umfo kaMfanti naxa ephinziphinziza kula
manzithinzithi  aseGoli , uthe kanti nentsapho le unayo.

Njengoko SESIVILE ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Waphela unyaka selezimele owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni
ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku UNGETSHO umzi mtsha, esitsho
wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo
akathanga wangenwa sisifo sobuvila.

Wanga angathetha uThandeka, wabuya wazinqanda, ngelithi makhe alinde
okomzuzwana hleze umsakwabo aphume entweni; kuba ngoku KWAKUCACILE ukuba nokuba
yintoni na emdlayo wayekwithuba lokumvusa yena Thandeka amtyekezele. 

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

Hayi, Mama, Thembu, BENDIBUZA nje ukuba utata akayanga na kwa Sthubeni kuba
soloko ndafika engekho.

UBUSAZI, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

EBENGAZI yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo enxulumene nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

Phofu ke bethu loo nto IBINGATHETHI ukuba ubachasile.

BEKUSITHI khona ukuba wonwabile abe ngathi uyacula nokuba uyancokola
nje.

Siza kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe KHESIQONDE ukuba le
ndawo uyihleli njani na.

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena ACINGE
ukuba noThantaswa utshatile?

Namhlanje akungeze WAZI ukuba umpu lo uwufumene njani na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha ACINGE ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, AVE ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

NDIYAZI ukuba kudal' usithi mandikuvume, kodwa andikhumbuli ndisithi
ewe kuwe.

NDIFUNA ukuba uZoleka akhawuleze abhale ukuze nam ndilifumane ithuba
lokukhuphela kweyam incwadi akubhalileyo.

Kwaye NDIYAZI ukuba uyakuba lunzcedo malunga nabaqeshwa apha endlwini
njengoko mna nentombi yam uNomagugu soloko sixakekile yimisebenzi neentlanganiso
ezibalulekileyo.

"NDICINGA ukuba ungawufumana ngethutyana elingephi kuyo umkhondo."

UYAZI ukuba sendayilibala loo mfeketho.

Usajongile ke, UKHANGELA ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

Uyafuna ndikukhaphe? 

Kanene UCINGA ukuba siyaqhula.

ASAZI ukuba uya kuthini na xa sesiyibhekisa kuye.

KUCACA ukuba ufike endlwini wakhawuleza waziphotholoza ngelaphu.

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
UCINGA ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, ICINGA ukuba makube kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Bakhule BESAZI ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Mbone ke ukuvuya kwakhe ukuvalwa  kwezikolo  ENGAKHATHALI nokuba azibuyanga
zivulwe.

"Bendisoloko NDICINGA ukuba uyandithanda kanti uyandikhohlisa, udlala
ngam, undenza isithwangathwanga."

O! Hayi! Ewe, hayi wena ziyayilungiselela imeko enjengale ezi nkosi,
ngakumbi xa ZISAZI ukuba iyakubuya ilungiswe.

Uhambile ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu ENGAZI ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo KUCACA ukuba usamelwe
yingqondo.

Ndikhohliwe yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ise ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi OWABONA ukuthi
makancame yena, kuphile mna, asikuko nokuba ndiyabulela.

Iyho!  Ndithi ke wethu inene ubafake enqashini kuMdala, kuba KUCACA ukuthi
banezinto abazithethileyo angazithandanga.

AKAZI ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

Ndifuna ukuba uZoleka akhawuleze ABHALE ukuze nam ndilifumane ithuba
lokukhuphela kweyam incwadi akubhalileyo.

Wabalekisa umlomo uZuziwe, wamtyhala kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

Wavuka okukufudumala entliziyweni, entloko, esiswini, ezimbeni wonke.

Bancedwe kukuba kungxame ingqeqana xa ibona amasi.

Ngeso sizathu uZuziwe wayengonwabi xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

UNgqonisi wathi ebenomsindo waziva sel'ehleka xa esiva la magama ezi
zinja nemvelaphi yawo. 

"Utheth' ukuthini xa usithi kuhlwile?" 

UNtsizi yena WAYEKA xa  ekuForm  =3= ngokusuka alwe nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

KHANGELA xa babuyayo abanye abantwana  esikolweni , ufike naye selethe gxwa
phakathi kwabo egoduka ngokomntu ovela  esikolweni .

Babekhawuleza UKUNQANDA xa oonyana aba bedlalaqathanaye.

Andithi kaloku unina lowo ude wanebhongo naye ngolu thando lwabo,
wanethemba elikhulu kangangokuba wada WATHI, "mkhwenyana" xa ebiza uKhanyisile?

Wasuka WACAPHUKA xa kulapho ke uBakhulule kwathi kuba wayesisiqhwaga,
wamqhwaba ngempama.

"Kuthe kanti nyhani bufihle (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," UTSHILO
xa aphendulayo uSibusiso.

Namhlanje akungeze wazi ukuba umpu lo uwufumene njani na kodwa
AWUNQABANGA xa ufuneka.

Ngeso sizathu uZuziwe WAYENGONWABI xa ekunye neentanga zakhe,
engayiqhelanga into yokuya kubutha kwezinye iintombi.

Ebetsho KUVOKOTHEKE, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Xa ulibuza ukuba LAKHA laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke BEMKA baya kuzimela.

Kwasekusele nje ukuva ukuba WAFA.

BAFIKA basebenza kumgodi okufutshane  eStirtonville   eseBoksburg , ogama
 liyi-=East=  =Rand= =Prop.=. =Mines=.

UNontini noNontlangu BENDA waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka engabhalanga ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo OWATHI ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
BAFAYO nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Wathi mhla WEHLA wehlela ukuya kwaluka ekuqaleni  kuka-1942 .

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

"Kambe ke nditsho kuba wena, Ntombentle, ulithende elimpompoza
ulonwabo nothando ebomini bam," UVAKELE esitsho  eKenilworth  Khanyisile Mvelase,
umfana wakwaZulu, ethetha nalowo uthe ngco kuye entliziyweni, uThantswa Diliza,
intombe yakwa Ndlambe.

Beziliqela ELIBOANKALAYO iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo zithiwe wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

"Ayivakali kakuhle le nt' uyithethayo, Zuziwe," kutsho  uMvangeli .


Belitshothoza kanye ngokwelika Ntombi, ililo elivakala kakhulu
ukugqithi' amanye. 

Abantu BAYABONAKALA ukutyeba. 

Indlela IYABONAKALA ukuhanjwa.

Abantu BAYABONAKALA ukuvunywa.

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto YAVAKALA njengamampunge kuye.

Apha kwakhayakhulu njengokuba KUNGABONAKALI bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya kuzimela.

"Nongxaki, khawundizele namanzi ndisele", uvakele esitsho uZithulele.


Ithe ukuba imise le ntokazi WABONAKALA uKhohlelea eyeka ukutyhuluba
eyondela, yayiyintambanani okwayo intombi kaZembe.

Emva kwethuba elikholeke kuye UBONAKELE esithi chu ukuhla ngendlela esinga
kwaThobigunya.

Wayebonakala ukuba uhlwile.

Ubuye ephethe umbona ngeso sitya, wasekela ilitye, waguba etyeni,
ebonakala ukuba intliziyo yakhe iligazi. 

Wayentsundu ngebala, ephakathi ngesithomo, ebonakala ukuba uqinile
unentsinga kakuhle.  

Utshilo uZenzile ebonakala ukuba ubidekile.

Yini inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu,  utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini.

Noko ke kwakhawuleza KWAQONDAKALA ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ithiyelwa ngomnyiki into eyithandayo.

Olu thango LUBONAKALA ukuba lwalunomthonyama ngaphambili, into ethethe
ukuthi kwakuthe shishilili yimpahla ngeemini zangaphambili.

Wayesithi nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile KUBONAKALA ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho KUQONDAKALA ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Umntwana UBONAKALISA imbeko kubantu abakhulu ukubahlonela. 

 ithotshi  IBONAKALISA indlela kubahambi. 

Umntwana UBONAKALISA imbeko kubantu abakhulu. 

NDIBONAKALISA indlela  ngethotshi  ukuyihamba (ungram). 

NDIBONAKALISA indlela  ngethotshi  ukuhamba (ungram). 

NDIBONAKALISA indlela  ngethotshi . 

 ithotshi  IBONAKALISA indlela ebusuku.

Lawo AYEBONAKALISA ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

Abantwana BABONAKALISA imbeko. 

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  bayafuneka emfazweni, LUVAKELE.

Umbhodamo nokugilana kwabantu kwenza ukuba abanye BENZAKALE.

AKUSABONAKALI kuphithizela kwabantu ngaphandle kokuqukeza komfazi
walapha ogama  lingunowinile .

Wonke ke lo gama BABEBONANA kakhulu  noLavisa  yaye waye selesaziwa ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

Bakuba bebulisene, uBhuqa ujonge uZuziwe ngamehlo athethayo, wajika,
wawela ngochankcatho, wagoduka.

Latsona elaloo mini iingqondo zibethabethana.

Kodwa wakhawuleza uDiliza wajikela ngaphambili, bema bajongana. 

Khon'ngatshongo, mntwan'aseMaNgwevini, kanti ngoku siyalingana.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.


Kulungile ke Mtika siya kusoloko SIBONANA ngoku kuba ndiya kusoloko ndikho
ude uqabele lo msebenzi wenu.

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

"Ndivana kakhulu nodade wabo, uNotizi."  

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange
akhe akucinge nokukucinga into yokuba ungaze ucele uthando okanye umtshato kuye,
KUFANA nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

"NDIVANA kakhulu nodade wabo, uNotizi."  

Siya KUBONANA kwakhona nakwixesha elizayo, sonwabe kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

Aqhubene, AQHUBANA amaphakathi ukuthi, "Buza, bani".

Waba ke ngaloo ndlela uyemka ukuya ekhaya sele USOHGANA unyaka ukuva
kwilixa leemviwo.

Aba BATHATHANA ukwenza ikhaya. 

Yeka ke baya BAGILANA abantwana ukuya kuyichola.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho ADIBENE khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Soloko SIPHOSANA kuba kaloku ndisoloko ndisisinxada-nxada into esoloko
isendleleni.

Udibene phi naye?  kubuza uDuma. 

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Wayeqonda ukuba injongo kaNtombi kukumenza angabi nakuthandana
noBhuqa.  

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

Ngelishwa kwenzekile ukuba aba molokazana bangafani nezenzo
nangemikhwa. 

Ulifumana phi igunya lokundibuza umnt' endithandana naye? 

Zuziwe, uneenkwenkwe yomThembu ohambisana nayo?  

Kodwa ndakufane ndikuyeke ngenxa yentang' am,  uKatana  kodwa ndiv' embi
ukub' intang' am izalane nesifeb' esinye.  

Abantu balaa lali ndiyazalana nab' abanye babo, neentombi kukhw'
endivana kakhulu nazo, endizixabise ngaphezu kwezi zalaph' emaHlubini.  

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo. 

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

NDAZANA nawe.

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.


Zange ndixabane nabo.  

Wayemazi kakhulu kuba uZuziwe wayevana nodade wabo uNotizi. 

Nontombi ngokwakhe, lo ebendibetha ngamanqindi, zange ndixabane naye.


"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye."  

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."


Inxulumene neshishini eli loo nto?

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva.

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

NDIBONANA nomfundi ukumnceda.

Ngaloo mini wayeze negqiza labadlali bebhola ekhatywayo  baseOrlando ,
beze KUQUBISANA namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

"Qonda kakuhle, Ntombentle, ukuba intetho yesiLungu ethi, =out= =of=
=sight=, =out= =of= =mind=, ANDIHAMBISANI nayo mna kuba kaloku ndikholose ngaleyo ithi,
=absence= =makes= =the= =heart= =grow= =fonder=."

UVimba lo SELEFANA nenyange lalapha kuba ukwasiso  isisele  senyathi.

Wadibana nayo phandle ivutha. 

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa EBESAZANA noThenjiwe ngaye KUNJALONJE BEJONGENE ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame ZOKUBONANA
nawe ngawo onke amaxesha afanelekileyo.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, ADIBANE nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Yini bafazi uNozimanga evelele apha kuthi wakhulela apha kuthi
ndidibane naye seyinto engadibani nelanga?. 

Ekubuyeni kwayo le nkwenkwe yathi:  Ndidibene noZuziwe ehamba
noMlenzana wasemsengeni besiza nganeno.  

Nditsho ndisithi ke izulu LINGADIBANA nomhlaba ukuba ndinokukulibala.

Uqondile ukuba olu uthando lugqithile, lunzulu, lunamandla alingana
nawesikhukhula somlambo xa uzele.  

"Kuya kuba lula ukudibana nawe xa  ndiphaya, ndikunik' impendulo
yam."  

Thina ngokwesithethe sethu apha kwaRharhabe ingxilimbela nentyulubi
enjengalo mfo wasemaKwayini asibuyi SAHLUKANE nayo xa sithe sahlangana nayo."

Musa UKUPHIKANA nabantwana abangafuni kufunda. 

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha beluqeqeshelwa UKUDIBANA neenjinga zehlabathi.

Lo mntwana uhlelele UKUBETHANA nenja. 

Ebesel' efudukele  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu ALADIBANA nomhlaba.

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho WADIBANA nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

INXULUMENE neshishini eli loo nto?

Phofu ke nangona kunjalo bekukho iingxaki ezithile AJONGENE nazo,
ezimnyanzelisa ukuba atshate kuloo nyaka.

Ebengazi yena  torho  ukuba isizekabani sayo yonke le nqontsonqa
ngumfanekiso wakhe ndawonye nenkcazo ENXULUMEME nawo ephume kwiNdyebo yeSizwe.

"Maziphume ziphele engqondweni yam zonke iingcinga ezinxulumene
naye."

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume waza wavula  iSupermarket 
khona, EDIBENE nomnye umfo walapho eSoweto.

Kaloku thina maXhosa asizonto zikholwayo kukusoloko ZIJAMELENE nabafazi
ngathi singabeLungu. 

Akukho themba lokuba angaze aphinde alungcamle oluyole kangako
ulonwabo njengokuba EHLUKENE noKhanyisile.

Wahlala EJONGENE nesidumbu. 

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, BENGEKAQHELANI
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

WAYEQHELENE nenye intwana yomZulu ekwakusithiwa nguMkhize.

Egoduka nje ke namhlanje uThantaswa yena lo mfana ebesel' emandulele
ukuya kuchitha  iPasika  kowabo kuba ikhefu lakhe BELINGQAMENE nelo lakhe.

Mandingaze ndiphinde NDIDIBANE noThantaswa.

Kodwa ziyadlula ZIFANE nezulu ebeliduduma libuye lizole.

NDIVANA nawe kuphela. 

Wena UZAMANA nentliziyo yam. 

Lo mfana UYANA nayizolo.

Ndibonana nomfundi. 

Noxa emaninzi kangako amabali abaliswayo inyaniso imi imi yona yokuba
amaKwayi ikwangamTshawe, ngabatnwana bakaNgconde, noxa ngezi mini sekukho into
ethi amaTshawe AYATHATHANA nje namaKwayi;  phofu ke ukuba loo nto injalo
asilonyala, yalungiswa mhla akhutshwa amaKwayi ebuTshaweni ngaloo mhla mnene.

Amanzi omlambo ATHATHANA nam. 


Inyoka YATHATHANA nam. 

WAYANA nam. 

Lo mfo UYANA nonyaka ophelileyo. 

Le nja ILANDELANA nam. Le ntombi
ILANDELANA nomfana.

NDIVELANA nosana olushiywe ngunina. 

Ubawo UYANA nobundlobongela  baseRhawutini  evala umnyango nje. 

Abantu BATHATHANA nokufa. 

ANDAZANI  nemali  yakho. 

AKAZANI nokubulawa kukaMhlekazi. 

Uthando ALWAZANA nentlebendwane. 

Le  moto  yam AYAZANI  nepetroli . 

Imithetho emininzi EFANA nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959 ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye neminye izelwe lo
mfo kaMfanti selephumile.

Wena usoloko USELANA notywala.

Wofika le ntwana IBIZANA nabantwana. 

Kwenzeka ke ngelo lixa lokuguquka kwakhe azifumane SELENGAFUNANI nayo
inqawa wayiyeka.

Endleleni esinga edlelweni wayehamba EJIKAJIKANA neengcinga ekhamnqiswe
ngakumbi kukubona ukuba inkosikazi yakhe inethenjana elincinane lokuba loo
mntwana uza kub-ondla. 

Usoloko ENKULANA nam. 

Umntu wayesithi ephuma nje phandle abe EDIBANA  nepolisa , nomcuphi
okanye ijoni.

Lo mqhubi unxilileyo uza KUBONANA nengozi. 

Ndiza KUTHATHANA nale ntombi. 

Uza KUBONANA nokufa. 

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

BEBESHIYANA ngotyefezo kugqatso lokuzuza esona sihlalo sobomi babo
kuloo ntliziyo yakhe.

Naxa la maZulu AYEZALANA ngemveli nalawo aseNatala, kodwa la ayezalelwe
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

 Ootitshala   nootitshalakazi  kwalathiswana ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje BEJONGENE ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

BAYASHIYANA ngobukhulu kwaye nokuma kwabo bathande ukwenza inyanga
eliceba ukwalusa olo thango lungaphambili.

Bancokole BEBUKANA ngolo thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , kwakhwelwa.

Ukubuya kwazo izinja zifike umphothulo ulingene ezasekhaya kuphela.

Sihleli apho sibuzana impilo, le nto iyasifundekela. 

NDINIKANA  ibhola  nawe. 

Nikhe naxaban' elalini?  

Iintombi zalo mfo ZIYAQOKELELANA ekhaya. 

Amadoda AYAYELANA emsebenzini. 

KUTHATHANA intombi nomfana.

Eyona nto yaba mbi yeyokuba zakholisa UKUBALEKANA zodwa kuba kwakunzima
ukulwahlula utshaba kwizihlobo ngenxa yobumnyama.

NDINIKANA phi  ibhola  nawe.

Mna sendizixolisile ngelithi siya KUBONANA kungekudala.

Uza kukhul' exhuma ukuba akaqondi kwaye uza KWAHLUKANA engathandanga
nale Nzule athe phithi yiyo.

Ndikunqwenelela ixesha elimnandi, uyidle ngoyolo  iPasika  'de SIBONANE
xa ndibuya.

Umbhodamo NOKUGILANA kwabantu kwenza ukuba abanye benzakale.

"Kubuhlungu UKWAHLUKANA, sithandwa, kodwa ke xa kufanelekile
masizixolise."

Uthe umdudo sowuntsuku ntathu uphelile waqokelela amaphakathi ambalwa
kwawakhe uSandile WAWADIBANISA nawakwaGcaleka egquguleni.

NDIDIBANISA intombi nomfana ukuncokola nabo. 

NDIDIBANISA intombi nomfana ukubancokolisa. 

ISoweto yona IDIBANISE  iilokishi  eziliqela ezinye zazo izezi:
 iPimville ,  emaPlangeni ,  i-Orlando  =East=  neWest , Duba, =New= =Canada=, Mofolo =North=.

Emva koko ke bakhula befunda  kwizikolo  EZAHLUKENEYO bada bafikelela
kwinqanaba lokuphangela.

"Sakudibana phi, nini?"  

Wayesoloko emcenga-cenga ukuba BATHANDANE, abhebhethe uThataswa.

Aba BAYAZANA. 

Hayi NDIVANA nawe. 

Uyandiva? Ewe, ndiyakuva. Hayi, SIYEVANA. 

Aba bantu BAYABONANA. 

Aba babini BAYATHATHANA. 

La makhwenkwe AYAVANA. 

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba BATHANDANAYO sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Wothuke wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, BENQABULANA.

Bathi kudala BETHANDANA kodwa bebekade beyifihla loo nto.

Wothi KUNGATHANGANI ubone sekusiliwa ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

Kwalinganwa ngamasimi, kwalinganwa ngeziza, iingqondo zona zishiyana
ngayiphi indlela?. 

KUSHIYANWA ngezithonga ukuya phantsi.

Mna nale ntombi siza KUTHATHANA. 

Wothuke wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa EGONENE nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
AKOKHOLELWA ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

Ebesithi khona xa ehamba agqibelele UKUBUKEKA, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Yamnceda loo nto yokubukela ukungqubana kwemisinga, nokuhla
kwengxangxasi, kuba ukhawuleze wakulibala okwakhe ukukhathazeka, wathuthuzeleka,
zaphela iinyembezi.  

Yini inja, madoda, ukundijajulisa phakathi kwabantu,  utsho ebonakala
ukuba ukhathazekile uNgqosini.

Kukho amawa awoyikekayo kumacala omabini omlambo. 

Uphendule ngelibekekileyo  uNozikweliti . 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Kambe kubo bobabini ibilibhongo ELINGATHETHEKIYO ukuhamba ngomoya.

Utshilo uZenzile ebonakala ukuba ubidekile. 

Iintombi zithambisa ubuso nemilenze kakhulu kuba zezona ndawo
ziphambanisayo, ngokukodwa xa kukho ilanga, kukhanye ilanga, kukhanye amanzi
omlambo, kukhanye ubuso nemilenze yeentombi, ibe ngumbono ongalibalekiyo.  

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Zaziqonda ukuba uZuziwe ukhathazeke kakhulu. 

Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

 utitshala  u-PHATH-ek-a kakubi kubahloli. 

 Ootitshala  BAPHATHEKA kakubi ngomhloli. 

Umthwalo UPHATHEKA kakuhle  ngelifti . 

Naye ke uNtuthuko WAPHATHEKA kakuhle njengomkhuluwa wakhe.

 Ootitshala  BAPHATHEKA kakubi ngabahloli ekubeni bengawenzi kakuhle
umsebenzi wabo. 

 utitshala  UPHATHEKA kakubi ngabahloli kukungawenzi (yile nto yokungawenzi)
kakuhle umsebenzi wakhe. 

 Ootitshala  BAPHATHEKA kakubi ngumhloli ngokungawenzi kakuhle umsebenzi
wabo. 

 utitshala  u-PHATH-ek-a kakubi ngabahloli sisimo sakhe. 

 utitshala  UPHATHEKA kakubi ngabahloli kukuba/yile nto yokuba
engawenzi/kakuhle umsebenzi wakhe. 

Ootitshale BAPHATHEKA kakubi ngabahloli ukuba basebenze ngamandla. 

 utitshala  u-PHATH-ek-a kakubi ngabahloli. 

Ku-PHATH-ek-e kakubi  Ootitshala . 

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze azilibale izinyeliso
nezithuko zikaNtombi.  

Ngoko ke akanakude akhathazeke kakhulu akugagana neyona nkwenkwe
iyindlavini kwaZidenge.  

Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

 Ootitshala  ba-PHATH-ek-e kakubi. 

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba YENZEKE kanjani na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi INQANDEKA lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Umsebenzi UQHELEKILE ekubeni abantu bewenza rhoqo.

Abahambi BALINDELEKILE ekubeni sibamemile. 

NDIXINEKILE ekubeni utata wam engafuni ukundithumela  imali .

 Ootitshala  BAKHATHAZEKILE ekubeni umhloli efikile

Ucango LUVULEKILE ekubeni ndilityhilizile. 

NDIHLUPHEKILE ekubeni ndingayifumani  imali  yokutya.

Umfazi UKHANGELEKILE ekubeni enxiba kakuhle. 

NDIPHOSEKILE ekubeni ndizimele.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe KUXHOMEKEKE
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Lo msebenzi WOYIKEKA ekubeni ndiwusebenza ndedwa. 

Iqela lethu LOYISEKA ekubeni  lingazikori   iitrayi  ezininzi. 

Le ntombi IYATHANDEKA ekubeni izenza ntle. 

Le ntombi iyathandeka kukuthetha kwayo. 

BARHUMRHEKA kukuya kudla  iiholide   eMonti  kudade bonina bagqibela
ngokubaleka  isikolo .

NDIHLUPHEKILE kukungayifumani (yile nto yokungayifumani)  imali  yokutya. 

NDISINDEKILE kukubhala limviwo. 

Umsebenzi UQHELEKILE kukuwenza/yile nto yokuwenza rhoqo. 

Indoda IBALULEKILE kukubolekisa  ngemali  yayo.

Umfazi UKHANGELEKILE kukunxiba (yile nto yokunxiba)kakuhle. 

 utitshala  UKHATHAZEKILE kukufika/yile nto yokufika kwabahloli. 

Abantwana BAQINISEKILE kukufunda izifundo zabo. 

Ucango LUVULEKILE kukuvuthuza komoya/yile nto yokuvuthuza komoya.

Abahambi BALINDELEKILE kukumenywa/yile nto yokumenywa sithi. 

NDIXINEKILE kukusebenza/yile nto yokusebenza. 

NDIPHOSEKILE kukuya  edolophini /yile nto yokuya  edolophini .

? imoto  IYALANDELEKA kukungahambi ngesantya esikhulu. 

Umfundi UYAPHOXEKA kukungabinaso isinxibo  sesikolo . 

Iqela lethu LOYISEKA (yile nto  yokungazikori )  kukungazikori   iitrayi 
ezininzi. 

Lo mntu UYAMKELEKA kukuza nezipho ezininzi. 

Lo msebenzi UYOYIKEKA (yile nto yokuwusebenza) kukuwusebenza wedwa. 

NDIYABULALEKA kukusebenza nzima. 

Wayewuxabisile kuba wayesazi ukuba UXHAMLEKILE ukuzenza zonke ezo zinto.

Abantwana BAQINISEKILE ukuphumelela iimviwo zabo. 

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

 Ibhasi  IYAFUNEKA kum kukungabikho  kwemoto  yam. 

KUKHANGELEKE/Kukhangeleka kum ngathi lo mfazi uyavuya/ebevuya/
wavuya/wayevuya/uvuyile/ ebenxila/uyanxila/unxilile/ wayenxila/wanxila/wayemhle/
ebemhle. 

KUKHANGELEKILE/Kuyakhangeleka kum ngathi lo mfazi uyavuya/ebevuya/
wavuya/wayevuya/uvuyile/ ebenxila/uyanxila/unxilile/ wayenxila/ebemhle (ungram)

Lo mfazi UKHANGELEKE/ukhangeleka kum ngathi uyavuya/ebevuya/
wavuya/wayevuya/uvuyile/ ebenxila/uyanxila/unxilile/
wayenxila/wanxila/wayemhle/ebemhle. 

KUKHANGELEKE kum lo mfazi evuya/enxila/emhle. 

KUKHANGELEKILE kum lo mfazi evuya/enxila/emhla (ungram). 

KUYAKHANGELEKA kum lo mfazi enxila/evuya/emhle. 

KUKHANGELEKA kum lo mfazi enxila/evuya/emhle. 

Lo mntu UYAMKELEKA kubazali bam bububele bakhe. 

Umthwalo u-ya-PHATH-ek-a kum bubulula bawo. 

Abahambi ba-ya-LINDEL-ek-a kuthi sisimemo sethu. 

 imali  IYAFUNEKA  kutitshala  bubuhlwempu bakhe. 

Ilitye li-ya-PHOS-ek-a kum bubulula balo. 

Lo mfazi UKHANGELEKE kum evuya/evuyile/enxiba/enxilile/emhle. 

Lo mfazi UKHANGELEKA kum evuya/enxila/emhle. 

KUKHANGELEKE kum ukuba lo mfazi ebevuya/ebevuyile/ebenxila/
ebenxilile/wayemhle/ebemhle. 

KUKHANGELEKILE kum ukuba lo mfazi ebevuya/ebevuyile/ebenxila/
ebenxilile/wayemhle/ebemhle (ungram). 

Lo mfazi UKHANGELEKA kum ukuba uyavuya/uyanxila/mhle/ wayemhle/uza kuba
mhle. 

KUYAKHANGELEKA kum ukuba lo mfazi uyavuya/uyanxila/mhle (ungram).

KUKHANGELEKA kum ukuba lom mfazi uyavuya/uyanxila/mhle. 

Lo mntu WAMKELEKILE kubazali bam. 

Indoda IBALULEKE kwimisebenzi yayo. 

 imali  IYAFUNEKA  kutitshala . 

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo LUFUMANEKA koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Abahambi ba-YA-lindel-ek-a kuthi. 

Abadlali abakhulu b-OYIS-ek-ile kwiqela lethu. 

Umthwalo u-ya-PHATH-ek-a kum.

Nd-oyik-EK-a kulo msebenzi. 

Lo msebenzi u-y-OYIK-ek-a kum. 

Iqela lethu li-Y-oyis-ek-a kubadlali abakhulu. 

Ilitye li-PHOS-ek-a kum. 

"Ibhinqa ALITHEMBEKI kuba alikwazi ukunyaniseka."
Into yokufa komntu ibingeyiyonto ibothusayo kuba IBISENZEKA phambi
kwabo.

Ndahla ndaqonda ukuba akavisisi xa ndisithi ushiyeke nomzi. 

Uxolo, tata, ndisabhidekile nangoku.  

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge UKUSHIYEKA nelifa bakufa abantu abadala.

AKUKHATHALEKI nokuba zihamba  isikolo  okanye azisihambi, zininzi izinto
azifundayo kuzo ezinjengokutshaya, ukusela, ukutsotsa abantu nokuba ezivenkileni
okanye emizini yabantu.

Indoda ibalulekile ngemisebenzi yayo. 

NDIQINISEKE ngalo lonke ixesha, kuba nendlu le isoloko itshixiwe xa
ndingekho.

Waqhuba kakuhle ke ezifundweni zakhe kungakhange kubekho sikwasilima de
waya kufika kunyaka wakhe wesithathu ngethuba EKWENZEKA ngazo ezi ziganeko
sesizivile.

KWENZEKA ke ngelo lixa lokuguquka kwakhe azifumane selengafunani nayo
inqawa wayiyeka.

NDIXAKEKILE ngokufunda. 

NDIXINEKILE ngo kusebenza. 

Umsebenzi UQHELEKILE ngokuwenza rhoqo. 

Umfazi UKHANGELEKILE ngokunxiba kakuhle. 

NDIHLUPHEKILE ngokungayifumani  imali  yokutya. 

NDIBULALEKE ngokusebenza nzima. 

nDIKHATHAZEKILE ngokufika komhloli. 

Umthwalo UYAPHATHEKA ngokuwutsala. 

Iqela lethu LOYISEKA  ngokungazikori   iitrayi  ezininzi. 

Lo msebenzi WOYIKEKA ngokuwusebenza wedwa. 

Ucango LUYAVULEKA ngokulijija. 

Ndiphosekile ngokuya  edolophini . 

NDIXINEKILE ngomsebenzi. 

Abahambi BALINDELEKILE  ngemoto . 

Abahambi BALINDELEKILE ngotata. 

NDIPHOSEKILE ngelitye. 

NDIKHATHAZEKILE ngomhloli. 

Umfundi UQINISEKILE ngezifundo zakhe. 

NDIBULALEKE ngomsebenzi. 

Abazali BAHLUPHEKILE ngentswelo- mali . 

Umfazi UKHANGELEKILE ngendoda. 

Abantwana BAXAKEKILE ngomsebenzi. 

Abantwana BASINDEKILE ngeziphumo zabo. 

Umsebenzi UQHELEKILE ngomntu. 

Abantu BAQHELEKILE ngomsebenzi. 

Lo msebenzi WOYIKEKA ngam. 

Umfundi UYAPHOXEKA ngezifundo zakhe. 

NDIYOYIKEKA ngalo msebenzi. 

Iqela lethu LIYOYISEKA ngabadlali abakhulu. 

Intombi IYATHANDEKA ngobuhle bayo. 

Iincwadi ZIYAFUMANEKA ngesikolo. 

Lo mntu UYAMKELEKA ngobubele bakhe. 

Iqela lethu LIYOYISEKA ngobuncinci balo. 

Ucango LUYAVULEKA ngesitshixo. 

NDIXINEKILE ngokuba utata wam engafuni ukundithumela  imali .

Umfazi UKHANGELEKILE ngokuba enxiba/unxiba kakuhle. 

NDIKHATHAZEKILE ngokuba umhloli efika. 

NDIBULALEKE ngokuba ndisebenza nzima. 

NDIPHOSEKILE ngokuba ndisiya  edolophini . 

NDIXAKEKILE ngokuba abantwana belungiselela imidlalo. 

Umsebenzi UQHELEKILE ngokuba abantu bawenza/bewenza rhoqo. 

Umthwalo UYAPHATHEKA ngokuba abantu bewutsala. 

Ucango LUYAVULEKA ngokuba ndilityhiliza. 

Iintsuku zibethe zaqengqeleka njengesiqhelo eMaMpingeni kungekho
sikhwasilima ngaphandle kwabaphethwe ngumvandedwa  wesikolo  nethemba labo
lingafiki.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye." 

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika kule nto ndiyiyo. 

Nithi kwenzeka ntoni kanye kule lali? 

Abantwana BAVIMBEKA ukutya kukunqaba kwako. 

Ngalo Gama KWENZEKA le miba kule nkwenke uMakhwekhwetha, uyise wayo
wazixolisa, ntonje selegcine nje, kuba ingumntwana wakhe

Umntu ophangelayo UBOLEKEKA  imali  kum. 

Abantwana BAVIMBEKA ukutya kum. 

NDIBOLEKEKA  imali   ngebhanki . 

Abantwana BAYAVIMBEKA ukutya ngotyelelo leendwendwe.

Umntu ophangelayo UBOLEKEKA  imali  lishishini lakhe. 

Abantwana BAVIMBEKA ukutya bubutshivela babo. 

NDIBOLEKEKA  imali  kukuba ndiyidinga.

Abantwana BAYAVIMBEKA ukutya kukuba iindwendwe zininzi. 

"Akwaba EBENOKUSIKELELEKA loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

NDIBULALEKE ngumsebenzi ekubeni ndisebenza nzima. 

Ndi-BULAL-ek-ile  yiforimani  yimiyalelo yayo. 

Ndi-XIN-ek-ile ngumsebenzi bubunzima bawo. 

 Ootitshala  ba-KHATHAZ-ek-a ngumhloli sisimo sabo. 

Ndi-BULAL-ek-a ngumsebenzi bubunzima bawo. 

Umfundi UYAPHOXEKA  ngutitshala  sisinxibo sakhe  sesikolo . 

NDIBULALEKE ngumsebenzi ukuba ndifumane  imali  eninzi. 
ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Umsebenzi u-QHEL-ek-ile ngabantu. 

Umsebenzi u-XAK-ek-ile ngumntwana.


Indoda ibalulekile YIMISEBENZI yayo. 

Ndi-KHATHAZ-ek-ile ngumsebenzi. 

Waziva EBINDEKILE uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo. 

Abantu ba-QHEL-ek-ile bububele babo. 

Umfundi UQINISEKILE zizifundo zakhe. 

Ilitye li-PHOS-ek-ile bubulula balo. 

Ucango a-lu-VUL-ek-anga bubunzima balo. 

Kwaye ndiyazi ukuba uyakuba lunzcedo malunga nabaqeshwa apha endlwini
njengoko mna nentombi yam uNomagugu soloko SIXAKEKILE yimisebenzi neentlanganiso
ezibalulekileyo.

 utitshala  onxilileyo UYAFUMANEKA ngumhloli. 

Ndi-ya-XIN-ek-a ngumsebenzi. 

Umthwalo u-ya-PHATH-ek-a bubulula bawo. 

Ndi-ya-BULAL-ek-a ngumsebenzi. 

Abantwana BAYAPHOXEKA  ngutitshala . 

Abazali ba-ya-HLUPH-ek-a yintswelo- mali . 

Abahambi ba-ya-LINDEL-ek-a sisimemo sethu. 

Umfazi u-ya-KHANGEL-ek-a ndim. 

Le ntombi i-ya-THAND-ek-a bubuhle bayo.

Inyama IYAFUMANEKA yinja. 

Iforimani i-YABULAL-ek-a ndim. 

 Ootitshala  ba-ya-KHATHAZ-ek-a ngumhloli. 

Ndi-y-OYIK-ek-a ngulo msebenzi. 

Ndi-ya-XAK-ek-a ngumsebenzi. 

Umfazi u-ya-KHANGEL-ek-a bubuhle bakhe. 

Abantu ba-ya-QHEL-ek-a ngumsebenzi. 

Ucango lu-ya-VUL-ek-a ngumoya. 

Ndi-ya-THAND-ek-a entombini. 

Babaliselana ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.

Ingozi YENZEKILE endodeni kukungazinyatheli  iibreki . 

NDIPHOSEKILE emajonini kukuzimela/yile nto yokuzimela. 

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Ingozi YENZEKILE endodeni yimvula. 

 imoto  IYALANDELEKA ebantwaneni bubutsha bayo. 

Utywala BUFUNEKILE ebantwini kukuba benxaniwe. 

Ingozi YENZEKILE endodeni kukuba ingazinyathelanga  iibreki . 

Mfazana uthile wayebase  iprimus  yaza yadubula YALUMEKEKA emaphepheni.

Ndi-PHOS-ek-ile emntwaneni. 

Ndi-BULAL-ek-ile emsebenzini. 

Ndi-XIN-ek-ile emsebenzini. 

Ndi-KHATHAZ-ek-ile emsebenzini. 

Ndi-PHOS-ek-ile elityeni. 

NDISINDEKILE ezimviweni. 

Ingozi YENZEKILE endodeni. 

Babaliselana ngayo yonke into EBISENZEKA ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.

 imoto  IYALANDELEKA ebantwaneni. 

Ndi-ya-xak-EK-a emsebenzini. 

Umingimingi lokuba bonke abafana abaminyaka iphakathi  kwama-20  kude
kuye  kuma-30  BAYAFUNEKA emfazweni, luvakele.

 utitshala  uya PHOXEKA ebantwaneni. 

Abantu ba-ya-QHEL-ek-a emsebenzini. 

Ucango lu-ya-VULK-a emntwaneni. 

Iincwadi ZIYAFUMANEKA ebantwaneni. 

Ndi-ya-KHANGEL-ek-a emfazini. 

K-OYIK-ek-e lo msebenzi. 

Ku-QHEL-ek-e lo msebenzi. 

Ku-HLUPH-ek-e abazali. 

Ku-PHOS-ek-e ilitye. 

Ku-KHATHAZ-ek-e  utitshala . 

Ku-THAND-ek-e le ntombi. 

Ku-XIN-ek-e mna. 

Ku-XAK-ek-e abantwana. 

Abantwana BAVIMBEKA ukutya. 

Umntu ophangelayo UBOLEKEKA  imali . 

 imali  IBOLEKEKA umntu ophangelayo. 

Ku-KHANGEL-ek-a umfazi.

Ku-PHATH-ek-a umthwalo. 

Ku-VUL-ek-a ucango. 

Ku-BULAL-ek-a mna. 

Njengoko sesibona, indoda enkulu iphantse yabe ISHIYEKE yodwa nangona
izele.

Uthi xa sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
USHIYEKE wodwa.

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, EKHANGELEKA okomntu
oqhulayo.

"Ndiqinisekile naw' unay' intombi kulaa lali yenu, mhlawumbi zide zibe
mbini okanye zibe ntathu."  

Zaqengeleka zona iintsuku engafiki. 

YAYIGALELEKILE inkosana awayekade eyilindile, eqonda ukuba kumhla wayindoda
naxa wayesel ebala izilimela.

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

YAQENGQELEKA iminyaka kuhleliwe kumnandi, nabantwana bekhula.

Lo msebenzi ungaka uthathe le minyaka ingaka, WENZEKA lo mfo kaMfanti
ephaya.

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

"Yinto nje engenamsebenzi eyenzeka kudala ndisemncinci endingafuni
kukuxelela yona." 

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha." 

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto. 

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe. 

"Ungacing' ukuba ndingaba bantu banyabileyo, batyhafileyo,
ongenakuqiniseka ukuba ngamadoda enene.  

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, ixhala lamakhwenkw' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

Wahamba esithi ngelakhe uyamshiya, ecinga ukuba uya kujika agoduke,
ahambe yena aye emlanjeni yedwa, eqinisekile ukuba umoya opholileyo namanzi
amahle asemlanjeni aya kumthuthuzela.  

Umntu obabonayo angaqiniseka ukuba bayathandana, bevene nangokuba
lapha emlanjeni bobabini ngeli xesha.  

"Ndiqinisekile bayakukhumbula, kudala wabagqibela."  

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

"Ukho," uphendule ngelizwi elincinci uZuziwe, eziva enyanzelekile
ukuba amxelele inyani umhlobo lo wakhe. 

Ndinyanzelekil' ukuba ndibathiye.  

Kaloku thina Mncedi asizizo zitishala, zona kufuneka zibuyele  ezikolweni 
ukuqala nje konyaka.

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimblasane endodeni
ngokuthandwa, kothandeka ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Inkwenkwe yomThembu ndinyanzelekil' ukuba ndiyibethe ndiyibulale ukuba
ndinendlela.  

Ngelishwa kwenzekile ukuba aba molokazana bangafani nezenzo
nangemikhwa.

Kangangendlela ezazikhasela phantsi ngayo, KWANYANZELEKA ukuba amadoda
azinike amathafa.

Umsebenzi UQHELEKILE kukuba/yile nto yokuba abantu bawenza rhoqo. 

Umfazi UKHANGELEKILE kukuba/yile nto yokuba enxiba kukuhle. 

Abantwana BASINDEKILE kukuba belubhalile uviwo. 

NDIHLUPHEKILE kukuba/yile nto yokuba ndingayifumani  imali  yokutya. 

Ucango LUVULEKILE kukuba/yile nto yokuba umoya uvuthuza. 

Abantwana BAQINISEKILE kukuba bezifundle izifundo. 

NDIXAKEKILE kukuba/yile nto yokuba abantwana belungiselela imidlalo. 

NDIXINEKILE kukuba/yile nto yokuba utata wam engafuni ukundithumela  imali .

Abahambi BALINDELEKILE kukuba/yile nto yokuba sibamema. 

NDIPHOSEKILE kukuba/yile nto yokuba ndizimele. 

Lo msebenzi UYOYIKEKA kukuba/yile nto yokuba ndiwusebenza ndedwa. 

Lo mntu UYAMKELEKA kukuba endincedile. 

Iincwadi ZIYAFUMANEKA kukuba zitshiphu. 

Umthwalo UYAPHATHEKA kukuba/yile nto yokuba abantu bewutsala. 

Le ntombi IYATHANDEKA kukuba izenza ntle. 

 imoto  iyalandeleka kukuba utata wam engaqhubi ngesantya. 

Iqela lethu LOYISEKA kukuba/yile nto yokuba  lingazikori   iitrayi  ezininzi.

Umfundi UYAPHOXEKA kukuba akanaso isinxibo  sesikolo . 

NDIYABULALEKA kukuba/yile nto yokuba ndisebenza nzima. 

KUXINEKILE ukuba abasebenzi bembalwa/bambalwa namhlanje(ungram). 

"NDIQINISEKILE ukuba wena awazi nto ngaye."

NDINYANZELEKIL' ukuba ndibathiye.  

Abahambi BALINDELEKE ukuba bafike namhlanje.

 Ootitshala  BAKHATHAZEKILE ukuba umhloli efikile namhalanje. 

Abantwana BAXAKEKILE ukuba bangawugqiba lo msebenzi. 

Lo mfazi UPHOSEKILE ukuba aye  edolophini . 

Umfundi UQINISEKILE ukuba uza kutshona. 

Ucango LUVULEKILE ukuba abantu bangene. 

Iqela lethu LOYISEKILE ukuba  likore   iitrayi  ezininzi. 

Lo msebenzi WOYIKEKILE ukuba unzima. 

KOYIKEKILE ukuba lo msebenzi unzima (ungram). 

KUXINEKILE ukuba/kuxineke ukuba umsebenzi unzima namhlanje (ungram). 

KUPHOSEKILE ukuba lo mfazi aye  edolophini . 

Koyisekile ukuba iqela lethu  likore   iitrayi  ezininzi. (ungram) 

KUKHATHAZEKILE ukuba umhloli efikile namhlanje (ungram). 

KUQINISEKILE ukuba umfundi uza kutshona.

KUHLUPHEKILE ukuba abazali banentswelo- mali  (ungram). 

KULINDELEKE ukuba abahambi bafike namhlanje. 

Ade abe ngusokadala ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
KUNGENZEKA ukuba ebelityaziswe zezo zimvo zakhe.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka UKUBA afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

Ngamanye amaxesha WAYENYANZELEKA ukuba avuke ngentsimbi yesithathu
esukela ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

KWAKUNYANZELEKA ke ukuba afune indawo yokulala kwenye yezi  lokishi 
zikufutshane  eRhawutini .

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye KWENZEKE ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Njengoko sesivile ukuba intombi yasemaNywabeni ifike yayimbalasane endodeni
ngokuthandwa, KOTHANDEKA ukuba sikhe siyilande kancinci emva njengoko nebali
lokuza kwayo apha emaKwayini lingathi linomdla kakhulu.

Iincwadi ZIYAFUMANEKA ukuba zithengiswa  tshiphu   edolophini . 

Abantwana BAFUNEKA ukuba bandincede. 

Wayelila ngasonye, ndaye NDIYAQINISEKA ukuba iindlela zethu ziya kubuye
zidibane, bude obu bomi.

KUFUNEKA ukuba bandincede. 

KUYAFUMANEKA ukuba iincwadi zithengiswa  tshiphu   edolophini .

"KUFUNEKA ade abe wenzani na umntu ukuze abe uyalungisa?"

KUYATHANDEKA ukuba intombi icoceke. 

Wayenobuso obuthandekayo, kodwa abe mbi oyikeke xa enomsindo. 

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba UKUBALULEKA, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Ingqondo kaThantaswa isuke YAXAKEKA, yabhadula kwezo ngcinga.

Abazali ba-HLUPH-ek-ile. 

Ilitye li-PHOS-ek-ile. 

Lo mntu WAMKELEKILE.

Ndi-XIN-ek-ile. 

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 
Umsebenzi u-QHEL-ek-ile. 

Ndi-BULAL-ek-ile. 

Ndi-PHOS-ek-ile. 

Ndi-XAK-ek-ile. 

Lo msebenzi w-OYIK-ek-ile. 

Azipheli iimpukane kuba kaloku AKUCOCEKANGA.

Naxa uMvulane lo wayehlala  eStirtonville  ngokwendawo, wayekhe ngamanye
amaxesha aye kuphangela  eRhawutini  kwenye indawo okweenyanga ezimbalwa ngenxa
yokunqongophala kwabaqhubi ABATHEMBEKILEYO.

Akayikhathalele into yokuba unxibe ngohlobo OLUNGAMKELEKIYO
emathekweni alolu hlobo.

Phofu ke naxa sendilapho ndiya kusoloko ndisenza iinzame zokubonana
nawe ngawo onke amaxesha AFANELEKILEYO.

Kanti ke apha engqondweni kuye abona badlali-manqindi BABALULEKILEYO
ngabo baphuma  eRhawutini .

"Kubuhlungu ukwahlukana, sithandwa, kodwa ke xa KUFANELEKILE
masizixolise."

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe BABUQHELEKILE, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle. 

Izimanga nezigigaba ezazisenziwa ngala maqela ZAZISOYIKEKA.

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho AGIGITHEKE
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

Wathi uyise esathi uza kuthi AKUKHULULEKA amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

Ucango lu-ya-VUL-ek-a. 

 imoto  IYALANDELEKA. 

Le ntombi i-ya-THAND-ek-a. 

Nangani singabhalwanga phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
siso nqo kwaye SIYANAMBITHEKA.

Umfazi u-ya-KHANGEL-ek-a. 

Umthwalo u-ya-PHATH-ek-a. 

Ukuba ebengumntu okholelwayo kwisithembu ALITHANDABUZEKI inyathelo
ebeya kulithatha.

AKUTHANDEKI ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini elandelayo.

Ukuntlokothiswa yintetho ephelekwa luncumo OLUBUKEKAYO.

Ukunconywa okungenasizathu SIBABBEKAYO, njalo-njalo.

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha ZOYIKEKAYO ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Namhlanje akungeze wazi ukuba umpu lo uwufumene njani na kodwa
awunqabanga xa UFUNEKA.

Kodwa ngelishwa yafika le nzwakazi YALAHLEKWA yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Umfazi u-ya-KHANGEL-ek-a kum. 

Le ntombi i-ya-THAND-ek-a kum. 

KUQHELEKILE ukuba abantwana balubhale uviwo ngo-Juni. 

Ndiyacingela. 

Uyafunela. 

Bayabukela. 

Isiziba siyabizela. 

Bayathobela. 

Bayakhwelela. 

Ze bakukhusele xa usuka apha. 

Uyathathela. 

Inyanga ibe ingapheli uMbokothwana engathumeli. 

 utitshala  uyabizela. 

Ndiyamela. 

Bayalindela. 

Bayathiyela.

Iyaphekela. 

Iyazalela. 

Iyaphumela.

Ndiyavukela.

Ndiyasikela. 

Bayabuyela. 

Ndiyahambela. 

Ndiyathengela.

Bayakhuphela. 

Bayanqandela. 

Bayaphendulela. 

Bayahlabela. 

Ndiyavelela. 

Igumbi liyafundela. 

Iyomela. 

Ndiyasukela. 

Bayavalela. 

Iinkomo ziyaphelela. 

Ndiyangenela. 

Ndiyatsalela. 

Wasondela kancinci uBhuqa, wambamba ngesandla uZuziwe, wamtsalela
kuye efuna ukumphuza.  

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale.  

Yini bafazi uNozimanga evelele apha kuthi wakhulela apha kuthi
ndidibane naye seyinto engadibani nelanga?. 

Wawaphakamisa amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

Unyana usebenzela ukufumana  imali . 

Ngubani igama lale ntwana ibe ingxamele ukukhotha apha? 

Umsebenzi ubhacela ukuphathwa kakubi. 

Lo mfo ukrokrela ukubamba amakhwenkwe. 

Le  huta  ingxolela ukuvusa abantu. 

 imoto  ilungele ukuhamba. 

Usule iinyembezi ngelaphu lokwenza  inkatha , elungiselela ukudibana
nabanye abantu.  

Ndimangalela ukubethwa ngunyana. 

"Khawenze nje, nokuba wenzela ukubon' ukuba kunganjani na xa sivana."

Inkwenkwe ibalekela ukuphumelela ugqatso. 

Isukela ukubamba uloliwe. 

Umama uzela ukuncancisa umntwana. 

Uvuyela ukufumana  imali . 

Inkwenkwe imele ukubulisa  utitshala . 

Ucaphukela ukufundisa umfundi. 

Utata ufudukela ukugoduka. 

Ugezela ukufumana intombi. 

Usana lugulela ukubona ugqirha. 

UThemba uphambukela ukubuka ilizwe. 

UThemba uvelela ukubona uSipho. 

Umqhubi ukhalazela ukuhlawulwa. 

Ukhohlakalele ukubetha umfazi. 

Ukhohlelela ukufumana iyeza. 

Usana lukhulela ukunceda unina. 

Ulilela ukufumana inyama. 

Ulumkela ukungalunywa yinja. 

Indoda icacela ukufumana ukutya. 

Abafundi bavukela ukucula. 

Inkwenkwe ifela ukukhathaza uyise. 

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba
wagqibelana nabo.

Ufikela ukukhwela uloliwe.

Impahla yomela uku-ayinwa. 

Ingozi ihlele ukundilumkisa. 

 imali  iphelele ukunkinkqa. 

UThemba uphumela ukubona uSipho. 

Umsi uqhumela ukurhaxa uZola. 

Uwela ukufuna uhoyo. 

USipho uhambela ukutyelela uyise. 

Babuyela ukuzisa  imali . 

UThemba ungxamele ukubona utata. 

Bahlalele ukutya. 

Ebesithi khona xa ehamba AGQIBELELE ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

WANQWENELA ukunga akangeze afunyanwe kowabo.

Kulapho WAFUNDELA ukuqhuba khona umfo kaMfanti wada wafumana iincwadi
zokuqhuba izigadla.

Wathi mhla wehla WEHLELA ukuya kwaluka ekuqaleni  kuka-1942 .

Bayanqena ukukhwela  ezibhasini .  BARHWAQELA ekuzisebenziseni ezi  bhasi 

 imali  IPHELELE ukuthenga. 

Inene NDINGXAMELE ukungayiqondi eyona nto ojonge kuyo ngoku, Tata.

BENDISENDINGXAMELE ukuchekrwa.

Kuthe xa kanye UNGXAMELE ukuyondelelana umdudo ekuqaleni  ikweveki  yesibini
agaleleka amakhwenkwe akwaGcaleka.

Amangesi akhe ayengoomalambedlile kuba kaloku AYELINDELE ukuleqa ezo
nyamazana xa zivukela emanzini ekuseni.

WAYEXOLELE ukuhamba kade nezifundo asiphetheyo zonyaka ngenxa yabantu
abathabatha kade ukuqonda.

Ngokwenene waye SELENGXAMELE ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba
wagqibelana nabo.

Ndimbuza into inye ukuba zizinto zona na ezi APHIKELE ukuzithetha kum
ngomntwana wam.

NDIBUYELA ukukunceda. 

Ndiyabona ukuba awalapha amaqaba akayeli kuxhentsa nje ezintlombeni, AYELA
ukuthwesana nokucebisana ngamagqobhoka.

Inkwenkwe INGXOLELA ukuviwa. 

Akuba amkele wonda  ngesitishi  esukela USUKELA ukuya kukhwela.

Hayi Cethe, mfo wam, NDIDLULELA nje ukubulela.

SIKROKRELA ukuthi noko yayingajonganga kumgxotha ngaphandle
kokumohlwaya.

AKALINDELI kude eve kwamkelwa kombuliso wakhe, koko ukhawuleza alandelise
amazwi.

Ndiyabona ukuba awalapha amaqaba AKAYELI kuxhentsa nje ezintlombeni, ayela
ukuthwesana nokucebisana ngamagqobhoka.

Ndakha ndamva imini yanye, ndaye ANDINQWENELI kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba ndingaqabuka sendigqobhokile nam. 

Wathi ngenxa yomsebenzi wakhe omhle kunene esibhedlele apho wanyuselwa
ukuba abe nguMongikazi omkhulu oqeqesha abo BASAFUNDELA ukonga.

Bavakala BENGQUMSHELA ukuthetha abafana beseka loo ntetho.

Sikhula nje SIKHULELA ukuhlangana neento ezinje sizicime.

Ngamanye amaxesha wayenyanzeleka ukuba avuke ngentsimbi yesithathu
ESUKELA ukuqala ngentsimbi yesine ekuseni.

Waphela unyaka selezimele owakhe umzi geqe, IQUQUZELA intombi yakwaGatyeni
ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho
wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo
akathanga wangenwa sisifo sobuvila.

Ude wababona naba bantu wawusoloko UNQWENELA ukubabona uboyika phofu.  

Unethamsanqa lowo kukho ishishini kokwabo kodwa ukuba uyise
akamqeqeshelanga ukuba alixabise, wodana kuba uza KUSEBENZELA ukulitshonisa kuba
iitshomi zakhe ziza kuphila apha.

EBEFANELE ke kambe kuba olu daba lumphambanisile.

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Ude ekuhambeni kwexesha wabhenela kwelikaninakhulu wathi
nguNozwilakhe. 

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

Abantwana bethu mabangaweli kulo mgxobhozo siwela kuwo thina. 

Ukhulele kule lali, uyabazi kakuhle abantwana balapha njengokuba
ndibazi. 

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola ZAZIQABELA kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi na.

Lithi ibali ngalo mfo waseMpumalanga wafika weyela kwiziyolo zakwaXhosa,
khona apha kwaRharhabe akaze aphinde ABUYELE kwelakokwabo ukuya kunika ingxelo
ngovuko lwabafileyo, wanyamalala waxela ihobe likaNowa.

Izifundo athe wazifumana uZweni phesheya zenze okokuba asoloko EBHALELA
kubazali echaza ulwazi athe wanalo oko waba semfazweni. 

Xela loo nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.

 bhuti  Sandi NDAFIKELA kwinto ebandayo enqena nokundijonga.

Akuba egqibile amadoda ANIKELA kwikhankatha lawo liwase kwindlu yawo esele
ilungisiwe, lawathabatha laya kuwangenisa.

UBakhulule lo ebemfuna ngandlela zonke uThantaswa UKUSUSELA
kwakwiintsuku zobutsha babo.

Ndifuna ukuba uZoleka akhawuleze abhale ukuze nam ndilifumane ithuba
LOKUKHUPHELA kweyam incwadi akubhalileyo.

Emva koko ke bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada BAFIKELELA
kwinqanaba lokuphangela.

Abantwana bale ndoda BAKHULELE kobu bomi  baseRhawutini .

Yathatha iminyaka emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  EZISONDELE kuzo.

"Mamela ke, =Kenny=, ndiyakufundela," utshilo uMduduzi eqwalasela
umfanekiso othile ndawonye nengxelo EPHATHELELE kuwo.

Ebekholelwa kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba AFIKELELE kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

"Ndingala amasoka amaninzi kangaka NDITHAMBELE kuye kanti ndizikhanda
ngelitye emnweni!"

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade ATYEKEZELE nakwelesibini, baphile bonke abo bantwana.

Ndingathini ukusuka apha ndiye KUFELA kumazwe endingawaziyo?

"Ndakuzam' ukuhambela kwamalume kule vek' izayo okanye wengaphaya."


 Kwikliniki  asebenza kuyo bekukho  noSister  Ngwenya, umXhosakazi
OWENDELE kwaZulu.

Mhlawumbi kungokuba ebelangazelela ukuba noThantaswa lowo endele
kwaZulu.

Bandiphatha kakuhle xa NDIHAMBELE kwamalume.  

Kodwa wakhawuleza uDiliza wajikela ngaphambili, bema bajongana.  

Bandiphatha kakuhle xa ndihambele kwamalume.  

Babeculela phandle ngokungathi bayamqhayisela ukuba ooyise bona
babathumele  esikolweni . 

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.


Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika.  

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika.  

BAKHULELA phantsi kwezo meko ke abantwana bakaMguqulwa, bengamaphuthi
ahlathinye noyise.

Emva kwethutyana le misinga mibini yenza umsinga omnye omkhulu,
uthabathe amandla amatsha uhambele phambili uyimbumba edibeneyo.  

Izolo oku ooMaMqwathi BEBENYATHELELA phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

Kodwa wakhawuleza uDiliza WAJIKELA ngaphambili, bema bajongana.  

Kuthe khona ISAKUPHAKAMELA phezulu inqwelo-moya aphindela ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

Ngakule ndawo yokuqubha kukho ibala elihle elinengca eluhlaza apho
amakhwenkwe amadala abaThembu nentombi zawo ADIBANELA khona, zicule iintombi,
abhayizele amakhwenkwe.  

Yonke le mihla kwakuyingxokozelo yabantu abasoloko BETHETHELA
phezulu.

Izolo oku ooMaMqwathi bebenyathelela phezulu bexela ukuba amatyubuka
abo aya kuba nezifombo yile misebenzi yasekhayapha engapheliyo. 

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe NDITSALEL' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Amadoda ngelo lixa ayehleli ngasebuhlanti, ELINDELE ukugqitywa komngxuma.

uNyubatyha akazange ayinyamezele into yokuba uMaMfene amngxolise
uDingezweni.

"Andinaxesha lakoyika kuma phambi  kwejaji , NDINGAKHATHALELE nokufa
 maan  xa kunje."

"Qalekisa uThantaswa kuphela, UNGACHAPHAZELI nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi uyalila.

Yeyesingaphi le inyanga engathumeli engabhali oko wagqibela ngelaa
shunyana wayendifakele lona encwadini  uNosawuti  eselapha. 

Kuthe khona isakuphakamela phezulu inqwelo-moya APHINDELA ngayo
 eRhawutini  amehlo wawaphosa eGaleshewe, ekhumbula usuku lokuqala ukuyibona le
ntombi kwalapho  eKimberley .

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" UNGENELELE ngaloo mazwi uMduduzi, ehleka
intsini ecaphukisayo.

Barhumrheka kukuya kudla  iiholide   eMonti  kudade bonina BAGQIBELA
ngokubaleka  isikolo .

Konke ke apho ngaselunxwemeni ukususela emlonyeni weNciba kuye KUJIKELA
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Umzi wakhe waba ngowokugqibela elalini phambi kokuba UWELELE
ngaphesheya.

Umsebenzi ubhacela umqeshi. 

 imali  iphelele   ibhanki  . 

Umsebenzi ubhacela imfazwe. 

Basebenzela   ifemu  . 

Ndingxolela abantwana. 

 imali  iphelele indoda. 

Ndililela ilahleko. 

UThemba uphumela uSipho. 

UThemba uphambukela uSipho. 

Lo mfo ukrokrela uThemba. 

Uphambukela inja. 

Inkwenkwe ifela uyise. 

Umntwana ulungele iimviwo. 

 imoto  ilungele indlela. 

Amajoni afela ilizwe. 

Inkwenkwe imela  utitshala . 

Usana lukhulela unina. 

Ezaa zinto zabaqhumela. 


Uphambukela  idolophu  (ungram).

Usana lugulela unina. 

Inkwenkwe ilumkela inja. 

Umntwana uwela  utitshala . 


 utitshala  uvukela abafundi. 

Ndingxolela izigulana. 

Abafundi baza kuhlalela iimviwo. 

UZithulele ulande amagama oodade wabo wawabeka apha kodwa alivelanga
elifanela intombi yakhe. 

Ndikhumbula ndilaliswa nguNozanqa egulela  ibhokisi , ephuphuzela uboya
lo Mbokothwana nawe ungekho useBhayi. 

Yintoni, Zuziwe, ulilela ntoni?  kubuza uMamiya.  

"Uhambela ntoni" kubuza uDuma.  

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Akukho kwanto andibizela yona ngaphandle kwembutho.

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

"Awakuth' amakhwenkwe akayenz' into yokugezel' iintombi zamaHlubi."

Le nkwenkwe ibalekela uThemba. 

Isibonda sikrokrela umzi. 

Usana lulilela unina. 

Le ntombi ibuyela uThemba. 

Le ntombi ibuyela  imali . 

Le ndoda ibuyela inkosi. 

Umbuzo ucacele umfundi. 

Indoda icacele ukutya. 


 utitshala  ucaphukela umfundi. 

Umfundi ucaphukela  isikolo . 

Ndimemela abantu. 

Inkosi yafelwa ngumntwana. 

UThemba uvelele uSipho. 

Utata ufudukela umama. 

Utata ufudukela  imali / intswelomali . 

Uloliwe ufikela abantu. 

Le ngcinga yafikela uNothemba. 

Umfana ugezela intombi. 

USipho uza kuhambela  imali / uJohn . 

USipho uhambela uyise. 

Ingozi ihlele usana. 

Ingozi ihlele imvula. 

Umama uhlalela umntwana. 

Umqhubi ukhalazela umqeshi. 

Bakhalazela ukutya. 

UThemba ukhohlakalele umfazi. 

Isigulana sikhohlelela ugqirha. 

Babukela umdlalo. 

Ndibulelela ubawo. 

Ndiyamcingela. 

Ndisikela inyama. 

?Ndidlalela  ibhola . 

Ndihlabela ingoma. 

Mandihlabele mgama. 

?Ndikhumbulela inkululeko. 

Abantwana balumkela  iimoto . 

Umntwana ulungele  utitshala . 

Le  moto  ilungele inkosi. 

Unyana usebenzela uyise. 

Banqandela inja. 

Imbiza iphekela ukutya. 

Inkwenkwe imela  idesika  (ungram.

Indoda imangalela unyana. 

Impahla yomela ilanga (UNGRAM).

Indoda imangalela inkundla. 

Bangenela  utitshala . 

Umfundi ungenela ibanga leshumi. 

UThemba ungxamela utata. 

Bangxamele uloliwe. 

 imoto  ingxolela izigulana. 

Ndivumela intetho. 

Inkuku izalela amaqanda. 

Ndingxolela isonka. 

Ndingxolela ubusela. 

Impahla yomela umama. 

Umbono uvelele uSipho. 

Ndiqhubela  imoto . 

Eli gumbi lifundela isiXhosa. 

Ndithengela  imoto . 

Ndivuyela uSipho. 

Ndivuyela  imali . 

Uphumela ihlathi. 

Umsi uqhumela uZola. 

Ndilindele uloliwe. 

Intombi ilindele umhlola. 

Ndizela  imali . 

Inkwenkwe isukela uyise. 

Banyulela inkosi. 

Ndiza kuvelela impahla. 

Ndivalela iinkomo. 

Baphendulela   ilokhwe  / ibhatyi . 

Umama uzela umntwana. 

 utitshala  uvukela  ibhasi . 

Uthathela abantwana. 

Ndabela ilifa. 

Ndithiyela intaka. 

Umntwana uthobela unina. 

Ilitye liwele indlu. 

Ndikhuphela amanqaku. 

Bakhwelela ihashe.

Ndibavele bendihleba. 

Bathobela abazali. 

Ndabela  imali . 

Ndibizela umntwana. 

Inyoka iya kuzalela. 

Ndiyekela umsebenzi. 

NDILWELA bani kanye?

Wakha WALANDELA uyise ukuya kuzingela ngenye imini.

Kwiinkomo ezabuya noKhohlela kwaRharhabe singabalula ithokazi eliwasakazi
awayelithanda kakhulu, awathi akufika kwaGcaleka walithiya igama wathi
nguZawela, oko kukuthi ezi nkomo ZAWELA imilambo ukuza apha kwaGcaleka,  wafika
selehamba nale ntombi yiloonto ke uthando lwakhe kuyo, lwenjenjalo ukuvusa
 idemoni  yobukhwele esendiyikhankanyile kubafazi bakhe ababini bokuqala.

Uxelela iindaba kuyise (ongram).

UThemba uyekela umsebenzi kuSipho. 

 utitshala  uqalela isifundo kumfundi. 

Utata uvumela isimemo kunyana. 

Umfundisi ulamlela ingxabano kwaThemba/ ekhaya. 

Intombi iphekela ukutya kunina (ongram).

?Umfundi uphendulela umbuzo  kutitshala . 

?Inkwenkwe isengela imazi kuyise. 

Inkwenkwe ifunela igusha kumfama (ongram).

UThemba utsalela  ihempe  kuSipho. 

Sukutshayela kum. 

Myekele kum lo mntwana. 

UNosipho uthezela iinkuni kunina. 

UNothemba ucingela usana kunina. 

Ndikhethela abantwana  kutitshala . 

UThemba uthobela  ileli  kuSipho. 

Inkwenkwe
izifunela kuyo iigusha.

?UThemba uhlabela isigebenga kumninawe. 

Umfundi ubhalela   ileta   kuyise. 

Ndithengela  imoto  kunyana (ongram). 

Abafundi badlalela  ibhola  kuThemba. 

?Umntwana uselela ubisi kunina. 

?Umfundi uthethela isiXhosa  kutitshala . 

Ndiqhubela iinkomo kutata. 

Amadoda ayalela amakhwenkwe kwiKomkhulu. 

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , BESILWELA intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Kuthi kusenjalo akhumbule mhla babeye eMthatha, BEYOKUBUKELA
imibhiyozo kaZimelegeqe  ngo-1976 .

Ngelo xesha BEBELINDELE inqwelo-moya eya  eBen  =Schoeman=  eMonti  njengoko
uThantaswa ebesiya ekhefini kowabo.

Ndibizela umntwana inyama. 

Ndenzela  ihotele   iti . 

Ndabela ilifa oonyana. 

Abafundi badlalela  iyunivesithi  umbhoxo. 

Ndabela amasimi umgquba. 

 Iititshala  zidlalela  isikolo   imali . 

?UThemba ubulelela abantu inkosi. 

Igqwetha libangela indoda  imali . 

Ixhegokazi libalisela abazukulwana intsomi. 

Ummangali ubekela inkosi isikhalazo. 

Ndabela  Iititshala  abantwana. 

Ndibhalela ishishini  ileta . 

Ndibizela umntu iinkuni. 

Ndibizela indoda utywala. 

Amadoda adlalela  imali  amahashe. 

Ndibizela inyama ityuwa. 

Ndibizela umlilo iinkuni. 

Ndibizela umfana intombazana. 

Ndifunela  imoto   imali . 

Ndibizela iinkuni umntu. 

?Umama ubukela unyana  ihempe . 

?Ndimbulelele  iilekese  abendiphe zona.

Umfundi ubhalela uyise incwadi. 

?Cingela uThemba  imali . 

Amadoda adlalela umfazi  imali . 

Thathela umzi umfazi. 

Amadoda adlalela abafazi amahashe.

Ndabela  ibhanki   imali . 

Amadoda awadlalela  imali  amahashe. 

Umama wenzela utata umnqwazi. 

Ndifunela indoda utywala. 

Umfundi uthethela  utitshala  isiXhosa. 

Indoda ifunela unyana umfazi. 

Inkwenkwe ifunela umfama igusha. 

Ndifunela  imoto  umqhubi. 

Abantwana bafundela  utitshala  isifundo. 

Isigulana siginyela umkhuhlane iyeza. 

Umfundi uguqulela isiXhosa isivakalisi.

Umfundi uguqulela  utitshala  isivakalisi. 

?UThemba uhlabela umninawa isigebenge. 

Ndikhethela unyana  imoto . 

Umtshakazi ukhethela umtshato  ilokhwe . 

Ndikhethela  utitshala  abantwana. 

 utitshala  ukhethela uviwo abantwana. 

?UNothemba ucingela unina usana. 

?UThemba ukhumbulela uSipho ikhaya. 

Ndikhumbulela amajoni izixhobo. 

Umama ukhuphela uThemba umbona. 

Inkwenkwe ikhwelela uyise ihashe. 

Umfundisi ulamlela uThemba ingxabano. 

Abantwana balindela uyise  iposi /ugqirha. 

Ndabela oonyana ilifa. 

Indoda imemela umfana intombi. 

Ndisikela umntwana inyama. 

Ndimemela umtshato iindwendwe. 

UThemba unqandela inkwenkwe inja. 

Ndinqandela abantu inja. 

Abantu banyulela iKhayamandi  ikomiti . 

Indoda iphathela umfazi umphako. 

Intombi iphekela unina ukutya. 

Intombi iphekuzela uSipho umsi. 

Umfundi uphendulela  utitshala  umbuzo. 

 utitshala  uqalela umfundi isifundo. 

USipho uqhubela uyise  imoto .  

Ndiqhubela  igaraji   imoto . 

Ndiqhubela  isilarha  iinkomo. 

Ndiziqhubela  imali  iinkomo. 

Ndiqhubela  imali  iinkomo (ongram).

Ndiziqhubela iinkomo  imali  (ongram).

TAG#[Ndiqhubela umphathi abasebenzi. 

Ndiqhubela  ifemu  abasebenzi. 

?Umntwana uselela unina ubisi. 

Inkwenkwe isengela uyise imazi. 

Ndisikela imbiza inyama. 

Ndisikela uSipho isigebenga. 

Lo mntu uxelela  imali  iindaba. (ongram)

Ndisikela imbiza inkukhu. 

Thathela indoda impahla. 

Lo mfazi wandizalela iintombi zodwa. 

Inkwenkwe ithiyela intaka isigu. 

Thathela  iiteletele   idizili . 

Thathela unyana umfazi. 

Ixhego lithengela unyana  imoto . 

Ndithengela  iimoto   ipetroli . 

Ndithengela umfazi usana. 

UThembsa utsalela intsimi amanzi. 

Ndithengela umzi isicaka. 

UThemba uyekela uSipho umsebenzi. 

UNosipho uthezela unina iinkuni. 

Inkwenkwe ithiyela isigu intaka. (ongram)

UThemba uthobela uSipho  ileli . 

Umfazi uthuthela indoda umbona. 

UThemba utsalela uSipho intambo. 

Indoda itshayela inkwenkwe icuba. 

=Udladla= udlalela =uMotaung=  ibhola . 

Umntwana uxelela isiduli iindaba. 

UThemba utsalela inkwenkwe uSipho. 

Ndixelela  imali  isela. (ongram)

Amadoda ayalela ikomkhulu amakhwenkwe. 

Ndabela imizi abantwana. 

Sukunditshayela. 

 Utitshalakazi  uvela umhloli umculo. 

UThemba uvalela umntwana ucango. 

Utata uvumela unyana isimemo. 

Umntwana uxelela uyise iindaba. 

Umfazi uzalela indoda umntwana.

Ndibizela utywala indoda. 

Ndabela utata  imali . 

Ndixelela  utitshala  umntwana. (ongram)

Ndibizela inyama umntwana. 

Nayizolo bendikutsalele umnxeba waza wnadindiza, wakugqiba akweza.

Indoda iphathela umphako emfazini (ongram). 

UThemba uvalela ucango emntwaneni (ongram).

Umfazi uzalela umntwana esibhedlele. 

Inkwenkwe ibizela intombazana emfaneni.

Abantu banyulela  ikomiti  eKhayamandi. 

Ndabela ilifa enkosini. 

Uxelela iindaba  eholweni . 

Ndibizela umntwana enyameni. 

Ndithathela iinkuni ekhaya (ongram). 

Ndabela ilifa ekhaya. 

UThemba uvalela  eklasini  ucango. 

 Ubutitshala  bakhe baqalela apho. 

Umfundi uguqulela isivakalisi esiXhoseni. 

Phekela ukutya  ekhitshini .

Igqwetha libangela  imali  endodeni (ongram). 

UThemba ubulelela inkosi ebantwini/ nkundleni. 

Ummangali ubekela isikhalazo (?) enkosini/ nkundleni. 

Cingela  imali  ekhaya. 

Umfundi ubhalela  ileta   esikolweni . 

Iintombi zithezela iinkuni ehlathini. 

Ndiqhubela iintaka esigwini. 

Ndisikela inyama enkwenkweni. 

Myekele  eKapa . 

Indoda imemela intombi emfaneni. 

Ndisengela iinkomo ebuhlanti. 

Isigulana siginyela iyeza esibhedlele. 

Isigulana siginyela iyeza emkhuhlaneni (ongram).

Indoda itshayela icuba enkwenkweni. 

Uguqulela isivakalisi  eklasini . 

Abafundi badlalela  ibhola   esikolweni . 

Ndithengela  imoto   egarajii . 

Ndithiyela isigu ehlathini. 

?Inkwenkwe ithiyela intaka esigwini.

Khuphela  imali  engxoweni. 

UThemba utsalela  ihempe  eludakeni. 

Umfazi uzalela umntwana endodeni (ongram). 

Ndithathela impahla endodeni (ongram).

Ndimemela abantu enkosini. 

Umfazi uthuthela umbona endodeni. 

Ndimemela abantu emtshatweni. 

?UThemba unqandela inja enkwenkweni. 

Umfazi uthuthela umbona emzini. 

Ndisikela inyama embizeni. 

Ndiqhubela iinkomo edlelweni. 

Inkwenkwe ifunela igusha emasimini (ongram).

Ndikhethela abantwana eluviweni. 

"Zonwabele emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."  amkhwankqise kakhulu la mazwi, ABANGELA uqulukubhode
entliziyweni yakhe."

"Musa ukuquka;  uza KUBANGELA ingxushungxushu nengxubakaxaka
emhlabeni."

Intombi iphekuzela umsi kuSipho/egumbini. 

Umama wenzela umnqwazi (?) kutata/ekhaya. 

Inkwenkwe ikhwelela ihashe kuyise/ekhaya. 

Abantwana balindela kuyise/endleleni  iposi .

?UThemba ukhumbulela ikhaya kuSipho/ emajonini.

Ixhegokazi libalisela intsomi (?) kubazukulwana/endlini.

? Utitshalakazi  uvela umculo ebantwaneni/ kumhloli. 

Inkwenkwe ithiyela isigu entakeni (ongram).

Umama ubukela  ihempe  kunyana/ evenkileni . 

?Ndiqhubela  imoto   egarajii /kutata. 

 Ndisa  imoto   egarajii .

Abantwana bafundela isifundo  kutitshala /  eklasini . 

Kusenjalo futhi qatha umhla babeyokuzonwabela kwisegqubo somculo
eMbabane, BABUKELA umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko WABHALELA uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Kazi aba bantu akhwele nabo baza kuthi UNCUMELA ntoni na, encumela
bani na.

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo UNDIBIZELA yona ndixakeke kangaka?

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle kulo msebenzi wamageza wasekhay'apha.


Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama UKUNQANDELA lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

"Manene, khaniyeke UKUNDIXELELA izinto endingazaziyo."

Kanye ngokobuninzi beziphaluka zeli  leTranskei  iphela, uCentane yindawo
onokuthi ufunde ubume  beTranskei  NGOKUQWALASELA imo nemeko yalapha.

Intombi kaMguqulwa uNozizwe ithe ngcembe emva komntakwayo uNkokeli
YAPHUMELELA ibanga lesiThandathu.

Iye YANGENELA  iJ.C .

KWALANDELA intombi egama linguBulelwa.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza KWAGQIBELA intombi egama linguNothemba.

WalekelwaBulelwa nguNomanti kwaza KWAGQIBELA uKhuziwe.

Uthe akuphila uSiganeko wamphuthuma engavumi umfazi UKUBUYELA emzini
wakhe.

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

Kuthe noko kuba lalibusibekela elaloo mini abantu bathandela
ezindlwini. 

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Ufunga umnakwenu owafela emgodini, uthi wayesimba  imali . 

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

Iminyaka ihambile iintanga zikaNongxaki zibaleka  esikolweni , yena
uyaququzela ekhaya. 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na 

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha yaxhumel'
esiqulubeni. 

UMaNtlani lo akazange abe sathanda UKUBUYELA eCentuli ukubhubha
kukaninazala.

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Umzi wakhe waba NGOWOKUGQIBELA elalini phambi kokuba uwelele
ngaphesheya.

UPHINDELE emsebenzini wakhe ePhiri uThantaswa lisakufika ixesha
lokuba enjenjalo.

Besekuziiveki ezintathu egodukile uThaantaswa, sezisondele noko
iintsuku zokuba APHINDELE emsebenzini wakhe ePhiri.

Amangesi akhe ayengoomalambedlile kuba kaloku ayelindele ukuleqa ezo
nyamazana xa ZIVUKELA emanzini ekuseni.

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

Ebesel' EFUDUKELE  eMabopane  umfana wakwaMvelase, emphose kwichibi
lokulibala uThantaswa phofu lona izulu aladibana nomhlaba.

Ngoku ke bathi lifikile ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza KUTSHATELA ekhusini kungekudala.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  MAKABAMBELELE ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

"Intliziyo yalo inzulu kwaye alukho apha emhlabeni udondolo
OLUNOKUFIKELELA emazantsi ayo.

Konke ke apho ngaselunxwemeni UKUSUSELA emlonyeni weNciba kuye kujikela
 ngaseSajonisi  kwelamaMpondo, zezo ngxondorha zoyikekayo ezide zaba ngumtsalane
omkhulu kubakhenkethi abafuna ukubona ubuhle  beTranskei  iphela.

Ithe ukuba ive irhonya liyibhula emehlweni yaphepha YAXHUMEL'
esiqulubeni. 

Yafuna ukuwavungamisa amaKwayi ndaweni-nye nelali yakuHolela iphela le nto
kuba kaloku uninzi lwabantu lwaluse LUFIKELELE esigqibeni sokuba uKhohlela
akazali kuba naku abafazi bakhe bokuqala bengazanga baphathe mntwana.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi seluqinisekile ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya bakuba
BEFIKELELE exabisweni.

WAYEQANDUSELA empahleni.

Kodwa uninzi LUPHELELA esithubeni lungene  ezifektri ,  esitalatweni 
okanye ezindaweni ezizisa  imali .

Ukufika kwayo (inqwelo-moya)  eKimberley  kubangele ukukhubeka
nokukhathazeka kweentliziyo kwesi sibini njengoko bekusalatha ukwahlukana kwaso,
uKhanyisile EZA kubuyela  eRhawutini  yena.

Inkwenkwe ifela kuyise. 

Utata ufudukela kumama/ekhaya. 

Umntwana ulilela ecaweni. 

Umfundi ucaphukela  esikolweni . 

Indoda imangalela enkundleni. 

Inkwenkwe imela  edesikeni  (ungram). 

Umntwana ulungele ezimviweni. 

Wafela emgodini. 

Inkwenkwe imela  kutitshala  (ungram). 

Umfana ugezela entombini. 

Bagulela esibhedlele. 

Usana lugulela kunina. 

Impahla yomela kumama/elucingweni. 

Uhambela  edolophini . 

 imali  iphelele endodeni. 

 utitshala  ucaphukela kumfundi. 

Umama uza kuhlalela entombini yakhe (ungram).

UThemba uphumela kuSipho. 

Le  moto  ilungele endleleni. 

Isigulana sikhohlelela egumbini. 

Umfundi ungenela kwibanga lokuqala.

Inkonzo ingenela ecaweni. 

Ndakhulela  eMonti . 

Indoda ivukela  ebhasini . 

Indoda ivukela enkosini. 

Le nkwenkwe ibalekela  esikolweni /kuThemba. 

Ndivuyela  esikolweni . 

Abantwana babalekela kuThemba. 

Umsebenzi ubhacela kumqeshi. 

Babhacela  edolophini . 

Le ntombi ibuyela  edolophini /kuThemba. 

Le ndoda ibuyela etywaleni. 

Umbuzo ucacele emntwaneni(ungram).

Indlela iphelela  edolophini . 

Umqhubi ukhalazela kumqeshi(UNGRAM). 

UThemba ukhohlakalele emfazini/ esikolweni . 

Indoda imangalela kunyana. 

Umsi uqhumela kuZola/egumbini. 

Usana lukhulela kunina (ungram). 

Uloliwe ufikela ebantwini. 

Wafikela  elokishini . 

Le  moto  ingxolela kum (ungram). 

Bagezela  esikolweni . 

 imoto  ingxolela endleleni. 

Abantwana bangxolela  eklasini . 

USipho uhambela kuyise. 

UThemba uphambukela kuSipho/enjeni/  edolophini . 

Ingozi yehlela emntwaneni(ungram). 

Umama uzela emntwaneni (ungram).

Isibonda sikrokrela emzini. 

Iindwendwe ziphelela  edolophini . 

Isigulana sikhohlelela kugqirha. 

Uphumela ehlathini. 

Inkwenkwe ilumkela endleleni. 

Utata usebenzela egadini. 

Lo mfo ukrokrela kuThemba. 

Ilitye liwele endlini. 

Umntwana ulilela kunina. 

Abantwana bangxolela  kutitshala  (ungram).

Ilitye liwele emntwaneni. 

Umntwana ulungele  kutitshala  (ungram). 

Le  moto  ilungele enkosini. 

Unyana usebenzela kuyise. 

UThemba ungxamele kutata/kuloliwe. 

Umbono uvelele kuSipho/ecaweni. 

Inkwenkwe isukela kuyise/emnyango. 

Abantwana babalekela  esikolweni . 

Ndivuyela kuSipho. 

Njengomzingeli wodumo wamhla-mnene, uFumbalele wakhetha inxiwa eliphezu
kwenkalo EVELELE loo miqhokro isemazantsi.

Enye into EBANGELE ubuhlungu bentliziyo kukucinga unina.

"Ngubani lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
EYEKELELE umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

Nayizolo BENDIKUTSALELE umnxeba waza wnadindiza, wakugqiba akweza.

"Khumbula amazwi am ebendiwathethe kuwe  eJan , =Smuts= xa BESILINDELE
inqwelo-moya."

"Ngako oko ke shenxa, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade ACIMELE uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

"Kaloku nditshatile kwaye ke ANDILANGAZELELI ziphazamizo."

Kazi aba bantu akhwele nabo baza kuthi uncumela ntoni na, ENCUMELA
bani na.

Akawuphendulanga lo mbuzo uZuziwe, ECAPHUKELA ubundlavini bukaDiliza.


Babesekeleze ukuya KUKHAWULELA umbombela.

Kuthi qatha engqondweni imini ababeye ngayoeThekwini, BEYOKUBUKELA
umdyarho omkhulu wamahashe ekuthiwa  yiJuly  =Handicap=.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, BEYOKUBUKELA umlo
wamanqindi okudidi lwabahlawulwayo owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na. 

Ezaa ntombi bezisilwela ntoni nawe, sisi? 

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule. 

WAYISAKELE selesencotsheni kuba uShandi ebesele yifumbathile  imatriki . 

Ufikela ukuba akhwele uloliwe. 

Baza kufudukela ukuba befuya iinkomo (ongram).

Usana lugulela ukuba lubone ugqirha. 


Umntwana ulungile ukuba abone inqununu (ongram). 

Abazali bamemela ukuba befuna ukutshatisa intombi. 

Aba badlali badlalela ukuba befuna  imali . 

Ugezela ukuba afumane intombi. 

Bathathela ukuba befuna ukuthenga ukutya (ongram).

Ucaphukela ukuba afundise umfundi. 

Uwela ukuba afumane uhoyo. 

uzela ukuba ancancise umntwana. 

Babuyela ukuba befuna  imali  (ongram). 

 utitshala  ucaphukela ukuba abafundi bengafundi. 

Intombi ibuyela ukuba izise  imali . 

Lo mfo ukrokrela ukuba aba bantu bengekho (ongram).

UThemba uphambukela ukuba abuke ilizwe. 

 imali  iphelela ukuba ankinkqe umbona. 

Lo mntwana ulungele ukuba efuna ukubhala iimviwo (ongram).

Aba bantu bavukela ukuba befuna ukutya. 

Lo mntwana ungxolela ukuba efuna ukuviwa. 

Abafundi bafunela ukuba belahlekile (ongram).

Lo mntu uwele ukuba ediniwe (ongram). 

Wabela ukuba efuna ilifa. 

Uzicingela ukuba ubhandlile.

Ulumkela ukuba angalunywa yinja. 

Umfundi ubhalela ukuba efuna  imali . 

 utitshala  ubizela ukuba efuna ukuqalisa isifundo (ongram). 

Ndimangalela ukuba ndibethwe ngunyana. 

UThemba utsalela ukuba efuna ukunyusa uSipho. 

 imoto  bayikhethela ukuba befuna ukuya  eTranskei . 

Le  huta  ingxolela ukuba ivuse abantu. 

Baqhubela ukuba befuna ukufika ngexesha. 

Basikela ukuba befuna ukutya. 

Bahlalele ukuba batye. 

Umsi uqhumela ukuba urhaxe uZola. 

Utata ufudukela ukuba agoduke. 

Inkwenkwe ibalekela ukuba iphumelele ugqatso. 

Umsebenzi ubhacela ukuba aye kufuna umsebenzi. 

UThemba uvelela ukuba abone uSipho. 

Le ndoda icacele ukuba ithande inyama. 

Ndivuyela ukuba umntwana aphumelele.

Inkwenkwe ifela ukuba ikhathaze uyise. 

Umqhubi ukhalazela ukuba ahlawulwe. 

Ukhohlakalele ukuba agxothe umfazi. 

Ingenela ukuba ifumane  ifidi . 

UThemba ungxamela ukuba abone utata. 

USipho uhambela ukuba atyelele uyise. 

Ingozi ihlele ukuba ndilimke. 

Abantwana balilela ukuba bediniwe.

Bavuyela ukuba befumene  imali . 

Inkwenkwe imele ukuba ibulise  utitshala .

Ukhohlelela ukuba afumane iyeza. 

Usana lukhulela ukuba luncede unina. 

Ndikrokela ukuba indoda ibulewe nguwe. 

Ulilela ukuba afumane inyama. 

Abafundi bavukela ukuba batye. 

Umangalela ukuba efuna  imali . 

Balumkela ukuba besoyika inja. 

Bathengela ukuba befuna ukutya. 

Impahla yomela ukuba iayinwe. 

Unyana usebenzela ukuba afumane  imali . 

Isukela ukuba ibambe uloliwe. 

UThemba uphumela ukuba abone uSipho. 

 imali  iphelele ukuba abantu bengasebenzi. 

Wayengalindele nokuba uZuziwe angaba nakho ukuwaphendula amazwi akhe
okugqibela.  

Kwakungxame umsindo kuDuma, erhanela ukuba uMlenzana uzama ukukhusela
ezaa zikrelemnqa kuba ezoyika.  

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

Kwaba nzima xa ezama ukuphumela ngaphandle ngenxa yodaka olwabangela
ukuba amane ukutyibilika.  

Andiyaz' into endabenza yon' ooNtombi eyabangel' ukuba bandithiye
kangaka.  

Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Ndiza kukhawuleza UKWENZELA ukuba athi efika ekhayya ndibe nam ndingena.

Inqununu yakhona, uTshutsha into kaHonono YATHUMELA ukuba afunwe aze
kuxoxa eli tyala lakhe.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto ZIBANGELE ukuba
uKhanyisile athiwe fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, ehleli engumntu
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

ULINDELE ukuba ndibe njani Xa uza nento kum uze kwawena ubuye uyigushe?


Ndijongile nje SELEXHINELE ukuba kude kuphathe yena phaya kwam.

Enyanisweni wena selephumile kuba kubhale yena buqu esithi WAYEYALELE ukuba
maze ndingaxelelwa. 

Kanti  mna BENDICINGELA ukuba banokuthanda ukukhe babethwe ngumoya.

Mhlawumbi kungokuba EBELANGAZELELA ukuba noThantaswa lowo endele
kwaZulu.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini ANQWENELE
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
kuye kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

"NDITHANDAZELA ukuba ndingaze ndiphinde ndimbone ngamehlo enyama
uThantaswa."

Kungenjalo yintoni ke EBANGELA ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Madoda, musani ukubavumela abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, ixhala lamakhwenkw' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

"Kanti noNotizi uyakukhumbula, kudala nagqibelana." 


Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba
WAGQIBELANA nabo.

Ngokwenene waye selengxamele ukubonana nabahlobo bakhe ekwakuse kulithuba
WAGQIBELANA nabo.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile EZINGQINELANA nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Asothuki nangoku ukufumanisa kukho amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
UNXIBELENE nowaseGcuwa.

Wazifunela inxiwa eGodidi ilali EMELENE neCentuli neyahlulwa ngumda.

Mhlawumbi kuya kukhe kuthi huu kunale nkathazo yakhe ingaka yokusoloko
ECHUKUZELELANA nabanye.

Usoloko ECHUKUZELANA nam. 

Kuthe xa kanye ungxamele UKUYONDELELANA umdudo ekuqaleni  ikweveki  yesibini
agaleleka amakhwenkwe akwaGcaleka.

 utitshala  uye ENYUKELANA ngumsindo. 

NDINGAFANELANA ndithetha zonke iilwimi ayingencedi nto loo nto. 

Wothuke wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, BENCUMELENE, benqabulana.

Yintlazane  esikolweni , abantwana benze inzwinini bedlala, BESUKELANA,
abanye benze iziqhu bemanel' ositsh' ub' inguwe. 

Zona zahlukana ZISHWABULELANA kanti bona bahlukana besithi abakhe babonana
bobuya babonane. 

Ku-LINDEL-ek-e abahambi. 

Lathi ukuze life ilizwe suka kwada kwanyamalala uNongxokozelo, kwa-intombi
kaSarhili eyayimpelesi  kaNovili , KWARHANELEKA ukuba ibulewe nguNgangelizwe lo;
hayi ke ahloma amaGcaleka, yile mfazwe sesikhe sayikhankanya yaseSithebe ke leyo
kwakweli bali lethu sisithi umfo wasemaKwayini wayebetha izinto eziya phantsi.

Abahambi ba-YA-lindel-ek-a. 

Bayabuyelela. 


[Ufudukelela ukwakha indlu (ungram).

Amanzi awapheli kulo mlambo nasebusika kungekho ziimvula, kuba mininzi
imilanjana engenelela kuwo, enjengeZingcuka. 

Ndimemelela abantu. 

Ndisikelela inyama. 

Ndisikelela abantu. 

Ndabelela ilifa. 

Ndibalekelela uThemba indebe. 

Ndibuyelelela ukubona abahlobo. 

Umdlali uwelele  utitshala   ibhola  (ungram). 

Ndililelela umama ilahleko (ungram). 

Ndivuyelela  imali  uSipho. 

Inkwenkwe ilumkelela ixhego inja. 

 imoto  ilungelele  utitshala  indlela (ungram).

Umfundisi ungxolelela abazali abantwana abaninzi (ungram).

Igqwetha limangalelela indoda unyana. 

Lo mfo ukrokrelela isibonda uThemba (ungram).

Impahla yomelelani umama? (ungram). 

 imali  iphelelele imbalela indoda (ungram). 

Ndimbuyelela  imali . 

UThemba uthobelela utata  ileli  kuSipho (ongram). 

Ndidlalelela  isikolo   ibhola  kuThemba (ongram). 

Ndisikelela idinala umama inyama (ongram). 

Igqwetha labelela  imali  oonyana ilifa (ongram). 

Ndidlalelela  imali   isikolo   isoka  (ongram). 

Ndibizelela  imali  umfana intombazana (ongram). 

Umntwana uxelelela inkosi abantu iindaba (ongram). 

UThemba utsalelela  imali  uSipho intambo (ongram). 

Ndibhalelela indoda isibonda  ileta .

Ndiqhubelela  imali  utata  imoto  (ongram).

Ndiyithathelela  imali  intombi iinkuni (ongram).

Ndifunelela  imali  umfama igusha (ongram).

Ndikhethelela  utitshala  uviwo abantwana (ongram).

Umfazi uthuthelela  imali  indoda umbona (ongram). 

Uyithathelelani intombi iinkuni (ongram). 

Ndithengelela  igaraji  unyana  imoto  (ongram). 

Ndibizelela umfana intombazana elucangweni (ongram). 

Ndithengelela unyana  imoto   egarajii  (ongram). 

Khuphelela umama  imali  engxoweni. 

Ndibhalelela utata  ileta   eHostele  (ongram). 

Intombi iphekuzelela uSipho umsi  efestileni . 

Umntwana uxelelela uyise inyaniso ekhaya (ongram).

Ndimemelela umtshato abantu enkosini (ongram).

Ndisikelela umama inyama embizeni. 

Ndifunelela umfama igusha emasimini (ongram).

Ndikhethelela unyana  imoto   egarajii  (ongram). 

Ndithathelela indoda impahla ekhaya (ongram).

Umfazi uthuthelela indoda umbona emzini. 

Ndiqhubelela utata iinkomo edlelweni (ongram).

UThemba utsalelela uSipho intambo elucangweni (ongram). 

Ndabelela oonyana ilifa ekhaya. 

Nditshayelela inkwenkwe icuba exhegweni (ongram).

Ndivuyelela  imali   edolophini  (ungram). 

Ndiyibalekelela  esikolweni  indebe. 

 imoto  ingxolelela izigulana endleleni (ungram). 

Indlela iphelelela indoda  edolophini  (ungram). 

Inkwenkwe ilumkelela inja endleleni (ungram). 

Ndibuyelela  imali   edolophini  (ungram). 

Le  moto  indilungelele enkosini (ungram).

Umdlali uwelele  utitshala   ebholeni  (ungram). 

Ubuyelelani  edolophini ?  Ndibuyela  imali . 

Umntwana ulungelele iimviwo  eklasini  (ungram).

Ndibalekelela indebe  esikolweni  (ungram). 

Indoda imangalelela unyana enkundleni (ungram).

Lo mfo ukrokrelela uThemba emzini (ungram). 

Bayabuyelela  edolophini . 

Umntwana ulilelela unina ekhaya.

Wayekelela kuqala uZuziwe esiva ngathi kumnandi ukuthana nca
kwemizimba empunyumpunyu, ethambileyo, kodwa wabuya wayityhalela kude kuye.


Le  yibhaskithi  yokuphathela (ongram).

Ndifuna indawo yokuhlalela (ongram).

Le yiCawe yokuphelela (ongram).

Le yindawo yokuphekuzela.

Eli ligumbi lokufundela. 

Le yinkundla yokubangela (ongram). 

Le yindawo yokulungela (ongram).

Le yindlu yokuphekela. 

Le yinkundla yokumangalela (ongram).

Le yindawo yokubukela. 


Oku KOMELELA kungaka kubangwa kukuthanda umsebenzi, nokuthanda ukuhamba
ngeenyawo.

Eli ligumbi lokuvukela. 

OWOKUGQIBELA ogama linguNothemba yena ufunda kwaThema =high= =School=
 eSprings  apho enza ibanga lesithoba (=Std= =9=).

Le yindlela yokucaphukela (ongram).

Le yindawo yokufela. 

Le yindawo yokufudukela. 

Esi  sisitishi  sokufikela. 

Le yindlu yokugezela. 

Le yindlu yokugulela. 

Le yimpendulo yokuvumela. 

Le yindawo yokuxelela (ongram).

Le yindawo yokuqhubela. 

Le yindawo yokwabela. 

Le yintolongo yokukhohlakalela (ongram).

Le yinqaba yokubalisela. 

Le yinkundla yokubekela (ongram).

Eli ligumbi lokubhalela. 

?Olu luphondo lokubizela. Eli lithuba
lokubizela. 

Le yindawo yokulumkela (ongram).

Eli ligumbi lokubulelela. 

Le yindlela yokucingela (ongram).

TAG#[Eli libala lokudlalela. 

Le yimela yokwenzela (ongram).

Le yindawo yokufunela. 

Le yindawo yokungxolela. 

Eli licephe lokuginyela. 

Lo ngumfundi wokuguqulela. 

?Eli lihlathi lokuhlabela. 

Le yindawo yokukhethela. 

Lo ngumhla wokukhumbulela (ongram).

Le yindawo yokukhuphela.

Eli lihashe lokukhwelela (ongram).

Le yindlela yokulamlela (ongram). 

Le yindlu yokulindela. 

Le yindawo yokumemela. 

Le yindlela yokunqandela. 

Eli liphepha lokunyulela (ongram).

Le yindlela yokuzela (ongram).

Le yindawo yokutsalela. 

Le yindawo yokutshayela. 

Lo ngumbuzo wokuphendulela (ongram).

Esi sisifundo sokuqalela. 

Le yindawo yokuhlela ingozi (ongram).

Le yindawo yokuselela. 

Obu bubuhlanti bokusengela. 

Le yindawo yokusikela. 

Le yindlu yokuthathela (ongram).

Le  yivenkile  yokuthengela. 

Le yindlela yokuthethela (ongram).

Eli ligoqo lokuthezela. 

Esi sisigu sokuthiyela. 

Lo ngumngxuma wokuthobela. 

Le yindlu yokuthuthela. 

Le yindlela yokumela. 

Le yindlu yokuzalela. 

Olu lucingo lokuvela (ongram).

Olu lucango lokuvalela. 

Le yindawo yokomela. 

Le yindawo yokuphambukela. 

Le yindlu yokuyalela. 

Le yindlela yokuphumela. 

Le yindawo yokukhalazela (ongram). 

Le yindawo yokubalekela. 

Le yindawo yokubhacela. 

Le yindlela yokubuyela. 

Lo ngumbuzo wokucacela (ongram).

Ndifuna indlu yokuvuyela. 

Le yindawo yokuwela. 

Le yindlela yokuyekela (ongram).

Le yindlela yokuhambela. 

?Eli libanga lokungenela. 

Le yindlela yokungxamela (ongram).

Le yindawo yokukhulela. 

Le yicawe yokulilela. 

Le yindlu yokuvelela. 

Esi sisityholo sokukrokrela.

Le yitoti yokukhohlelela. 

Le yindlela yokuqhumela (ongram).

Le yindlu yokusukela. 

Le yindawo yokusebenzela. 

Ndiyathemb' ukuba ndigqibelisile.  

WALANDELISA ngentombi egama linguNozizwe.

Akalindeli kude eve kwamkelwa kombuliso wakhe, koko ukhawuleza ALANDELISE
amazwi.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Uninzi lomzi wakwaXhosa nqo, umgwenye obomvu wona kanye lo usadla
ngendebe endala, nosagcine laa masiko nezithethe zoomawokhulu, LUPHRLELE.

Ezi zithi sezibuyile  esikolweni  zibe ZIPHINDELE 

Akuthandeki ukulala kwentombi kude kube semini kangaka,"  utshilo
 uSister  Ngwenya enkqonkqoza emnyango ngentlazane yemini ELANDELAYO.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi bunjani?"  ubuze ERHWAQELA,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

Uhlalutya nezinto aqhel' UKUXELELWA zona ngumfana wakwaMvelase.

EBEKHOLELWA kakhulukazi kwinto yokuba ayiphicothe ngokwaneleyo
ingqondo yaso nasiphi na isithandwa sakhe phambi kokuba afikelele kwisigqibo,
engafani nabeLungu bona bathi beqala ukubonana nokuthandana, bengekaqhelani
nokuqhelana, babe sebesenza izicwangciso zomtshato.

Aba ngathi amile, kanti ayahamba aya apho ayesikelwe khona
kwasekusekweni kwehlabathi.  

Ngaphandle nje kwaleyo yokukhaba nokungqula, ibibakho naleyo imidlalo
yamanqindi apho ulutsha BELUQEQESHELWA ukudibana neenjinga zehlabathi.

Uyabona mfondini, into ebangele ukuba NDINGAKHOLELWA ukulahleka kwale  leta 
kungqamane nesithukuthezi.

UZuziwe waya ezibukweni ehamba kancinci emva kokugezelwa nguDiliza.


Lonke eli xesha acinga le nto ufundekelwa yintsholo emnandi yabantwana
besikolo. 

He-e-e ooMaDlamini basaza kutshelwa zizindlu. 

TAG#[=5=.=6=  Ikhona yona imini awaphantsa waya kuziqengqa eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, BEPHOLELWE ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

WABIELWAa  kwiofisi  yenqununu uBakhulule emva koko, waxoxiswa.

Ukuba ebengumntu OKHOLELWAYO kwisithembu alithandabuzeki inyathelo
ebeya kulithatha.

Kanti ke kuthi kwakucima izibane KUBHENELWE kuFumbalele unyana
omkhulu.

Oku KUBANGELWA kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
oluvuthayo.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile WAXELELWA phandle ukuba engabhali nje kungokuba utshatile.

Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini babengaxhaphakanga
yayimbi kuba NGEKWABHENELWA nakubo.

Abazukulwana aba bakhe BAPHUNGULELWA nakwakhayakhulu xa  uNowinile  athe
wafuna ukuncediswa.

UKUBUNGEZELELWA naxa kungekho mfuneko.

Noko ke kwakhawuleza kwaqondakala ukuba uNgconde lo wokhawuleza aqhele apha
kwaRharhabe, asazi ke nokuba yinto yokuba babemthathele intokazi esenyongweni
kuye na, kaloku intaka ITHIYELWA ngomnyiki into eyithandayo.

Iphendule eyaseMaMpemvini ingazalelwa mlambo nje. 

Ngelo xesha yena uThantaswa WAYESAQEQESHELWA ubongikazi kwisibhedlele
salapha ekuthiwa  yiNightingale .

Le ntokazi nayo YAYITHUNYELELWE  imali  lisoka layo ukuba mayiye kuchitha
ikhefu layo  eRhawutini .

WALEKELWABULELWA nguNomanti kwaza kwagqibela uKhuziwe.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba ayetshiselwa okanye ABULAWELWE iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

Ngeemini zangeeCawa kwakusiyiwa emidlalweni apho BEKUBUKELWA amaqela
odumo ekhuphisana.

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
lambeswe luhlaza OLUBANGELWA kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Wakhula ephethwe kakuhle uNtyatyambo EPAKELWE ngabazali bakhe nabazali
bakayise ngobubele nangokufekethiswa.

Neenkomo zakudala zaziphila zide ZIPHELELWE ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

UWeziwe owalekela uNontozakhe waye sele vela ekwendeni, kuba WABHUJELWA
yindoda yakhe. 

"Ubomi bazo MABUGUTYUNGELWE ngamashwangusha."

Esakuyifunda le ncwadi uThantaswa usuke WAMELWA yingqondo.

UTHUTHUNJELWE yintliziyo, wazibhala zaluthotho kodwa kunani kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba makube kukho
iingxaki ezithile ABANJEZELWE zizo uKhanyisile.

Nguye omele ukwenza amasiko neemfanelo zekhaya lakuba LIPHELELWE ngamandla
eli xhego, yimfanelo ephezu kwawakhe amagxa ukuwumisa umzi walo naxa lona
seliyokulala kobandayo. 

Kuloo lali yaseSheshegu BABEBUKELWA kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi seluqinisekile ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya bakuba
befikelele exabisweni.

Wayesithi xa ethetha athi yena akazange AFELWE yimpahla.

Intliziyo yakhe isebugxwayibeni, IGUTYUNGELWE ngamafu angqingqwa,
awalath' iindudumo nezikhukula.

Tshintsha, Ntozodidi",  batshilo ababukeli xa elo nene lithe chu ukuhla
 ngesitrato  LILANDELWA lihlokondiba labantwana.

Ukuba bekuphindelwe ebuncinaneni mna bendakuba ngowokuqala ngenxa
 yesikolo  qha". 

Imini angasoze ayilibale yimini awayengomnye wabantu  abangama-2000 
ABABEQOKELELWE  e-EVaton   kwi-=East=  =Rand=.

Naxa la maZulu ayezalana ngemveli nalawo aseNatala, kodwa la AYEZALELWE
apha  eRhawutini  esazi kancinci ngeNatala.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe ELINGABALELWA emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.]

Ababuzwa nto nangani BAKHELWE umkhanyo.

Nangoku ke kwathi kwakwakhiwa  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
nendawo EVULELWA amashishini.

Ngesi senzo  sikaT  akholelwa  amapolisa  ukuba akazani nokubulawa  kukaB .

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke ezisetyenziswayo apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze ACINGELWE ukuba wafunda kakhulu.

"Akuthethwa nto yakuba uya kuhlala enjalo, hayi, le nto yenzelwa oku
komthetho wokwalusa kwamaXhosa".

BAZALELWA bakhuliselwa kwiimeko ezilolu hlobo.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
UKURHAWUZELELWA, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
ABAFULELWEYO  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Enyanisweni wena selephumile kuba kubhale yena buqu esithi wayeyalele ukuba
maze ndingaxelelwa

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo IYAVALELWA ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye
amaxesha.

Wayekwintanga yamakhwenkwe amadala, ekuthenjelwa kuwo emadabini. 

"MAZIPHUME ziphele engqondweni yam zonke iingcinga ezinxulumene
naye."

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba MAKHE nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
MAKANGANCAMI;  makabambelele ethembeni kobuya kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Ihleli ethembeni yona intombi kaDiliza, icinga ukuba MAKUBE kukho
iingxaki ezithile abanjezelwe zizo uKhanyisile.

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.


"Ngako oko ke SHENXA, ndoda;  shenxa ubaphe umtyhi!"  atsho agigitheke
ade acimele uMduduzi okuthanda kakhulu ukuhleka.

"Musa UKUQUKA;  uza kubangela ingxushungxushu nengxubakaxaka
emhlabeni."

Eli lihlathi lokutheza. 

Le yindlela yokuqhuma. 

Le yimela yokuhlaba. 

Olu lucango lokuvala. 

Le yindawo yokulunga (ongram).

Le yindlela yokuphuma. 

Yahamba iminyaka iseyiloo nto le nkwenkwe kwada kwafika ixesha lokuba ifune
ngokwayo UKOLUKA.

Le yindlu yokuzala (ongram).

Le yindawo yokoma (ongram).

Le yicawe yokulila. 

Le yindlela yokuvuka. 

TAG#[Le yindlela yokunqanda. 

Le yindawo yokuwa (ongram).

Le yindawo yokusebenza. 

Le  yibhaskithi  yokuphatha. 

Le yindawo yokutshaya. 

Ukuba  imali  YOKUNGENA akanayo uza kuqala ngokukhwela kuloliwe

Lo ngumboniso wokugeza. 


Le yindlela yokuphambuka. 

Le yiCawe yokuphela enyakeni. 

Le yindawo yokusela. 

#[Le yindlela yokuyeka. 

Le yimigaqo yokwaba. 

Le yinkundla yokubanga. 

Le yindlela yokukrokra. 

Le yinkundla yokubeka (ongram).

Eli ligumbi lokubhala (ongram).

Olu luphondo lokubiza. 
 Le yindlu yokubiza (ongram).

Eli ligumbi lokubuka. 

Eli ligumbi lokubulela. 

Le yindlela yokucinga. 

Le yindlela yokudlala. 

Le yimela yokwenza. 

Le yindawo yokufuna. 

Eli ligumbi lokufunda. 

Eli licephe lokuginya. 

Lo ngumfundi wokuguqula. 

Le yindawo yokuxela. 

Le yindawo yokukhetha. 

Lo ngumhla wokukhumbula. 

Le yindawo yokukhupha. 

Eli lihashe lokukhwela. 

Le yindlela yokulamla. 

Le yindlu yokulinda.

Le  yileta  yokumema. 

Le yindlela yokucaphuka.

Eli liphepha lokunyula. 

Namhlanje yimazi efudumeleyo evunyiweyo KUKWENDA.

Le yimbiza yokupheka. 

Eli lihlahla lokuphekuza.

Lo ngumbuzo wokuphendula. 

Esi sisifundo sokuqala. 

Le yindlela yokuqhuba. 

Obu bubuhlanti bokusenga (ongram).

Le yimela yokusika. 

Le yindlela yokuthatha. 

Le  yivenkile  yokuthenga. leyindlela yokuthetha. 

Emva koko ke bakhula befunda  kwizikolo  ezahlukeneyo bada bafikelela
kwinqanaba LOKUPHANGELA.

Esi sisigu sokuthiya. 

Lo ngumngxuma wokuthoba (ongram).

Le yinqwelo yokuthutha. 

Le yintambo yokutsala. 

Eli lisango lokungena. 

Olu lucingo lokuva. 

Eli lithuba lokungxola. 

Le yimpendulo yokuvuma. 

Le yindawo yokuhla ingozi (ongram).

Ndifuna indawo yokuhlala. 

Le yindawo yokukhalaza. 

Le yintolongo yokukhohlakala. 

Le yindlela yokubaleka. 

Le yindlela yokubhaca. 

Le yindlela yokubuya. 

Lo ngumbuzo wokucaca (ongram).

Ndifuna indlu yokuvuya (ongram).

Le yindlela yokufa. 

Le yindlela yokufuduka. 

Esi  sisitishi  sokufika (ongram).

Likubona usiza ngaphesheya phaya likwazi NGOKUNYATHELA ukuba ungubani.

Le yindlela yokugula. 

Le yindlela yokuhamba. 

Zimphathe iintloni esakwenjenjalo UKUCINGA.

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
UKUNTINGA siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Le yindlela yokuma. 

La ngamayeza okukhohlela. 

Le yindlela yokukhula. 

Wenza isicelo SOKUSHISHINA.

Le yindawo yokulumka. 

Zihambile zona iintsuku njengesiqhelo phofu kungekho nto icacayo
kuThantaswa ngaphandle KOKUNXUNGUPHALA.

Le yindlela yokungxama. 

Le yinkundla yokumangala. 

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi NOKUTHETHA uKhanyisile.

Le yinqaba yokubalisa (ongram).

Le yindlu yokusuka (ongram).

Le yindlu yokuvela (ongram).

ndithe ndisakufuna UKUNCEDA wala esithi yena akangomfazi.

Wathi omnye akufuna UKUQONDA yathi le nkosikazi ayikhange inikwe sizathu.

"ANdinakho UKUXOLA."

Le yindlela yokuza. 

Uyabona mfondini, into ebangele ukuba ndingakholelwa UKULAHLEKA kwale  leta 
kungqamane nesithukuthezi.

UNtsizi yena wayeka xa  ekuForm  =3= NGOKUSUKA alwe nenye inkwenkwe kuloo
 Sekondari  yaseNqabarha.

UVuyisile yena uthe akushiywa yedwa wakhupha umdiza watshaya, wathi kuba
neli cwecwe leengoma BESELIYEKILE ukudlala waliguqula ladlala kwakhona.

Ngokwenyani ubuthulu asikokuvaleka zindlebe kanti nobumfama
asikokutyhaphaka, kwanjengokuba ukulala ingekokudibanisa zinkophe. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Utywala BUYANIKISA. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

NDIYATHEMBISA kakhulu nam ukuba ndakusoloko ndisecaleni kwakho, ungaxhali
ndiza kubambisana nawe. 

BABESEKELEZE ukuya kukhawulela umbombela.

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe. 

Uye washukuma uloliwe WATHATHISA ukuhamba.

ulure ludala ulunqa, ulunqa ludale unxunguphalo; size ke SIZIKISE ukucinga
sithethe kananjalo, sithetha izimvo zethu.

Kwezo ntsuku uKhanyisile ebesenza amalungiselelo okuya  eMabopane 
njengoko ebeza kuya KUFUNDISA khona.

Ngenxa yokuba azilahleki zinenombolo wavakalelwa lowo kwakugudlwe
yena, naye akalinda wabuza ukuba eli gama lale nja lithetha ukuthini na, xa
ngathi libhekisa kubo nje. 

Wayengasazi isizathu sokuba iintombi ezilingana naye zingabi nakuqubha
emlanjeni, naxa zingenandawo zinokuzonwabisa kuyo.  

"Zonwabele emtshatweni wakho, UNGANDIKHATHAZI kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."

Okunene uThantaswa ubethe  imfonomfono , WABUZISA kumabhalana
wabahloli.

 EBEYITITSHALA , EFUNDISA kwibanga lesithoba neleshumi  kwisikolo 
semfundo ephakamileyo  eOrlando .

Le ntsomi IYAHLEKISA kum. 

 imali  IYABOLEKISA kum. 

Ebesith' akuzam' ukundichazela kukhawulez' izingqala, aqalise phantsi
alile kabuhlungu.  

Kucaca ukuba ZIBHEKISE ezantsi ukucinga ngesi senzo sihle kakhulu kangaka
sokubonakalisa ukuba imilambo neenduli azibuqhawulanga ubuhlobo nothando
lwabantwana bakaPhalo.

Izinja ZALALISA emva komvundla.

Ude ngelikade wawela, wazalis' igogogo ngamanzi, ndamncedisa
ukuliphakamisa, walithwala, sagoduka.  

Uvuyo nalo luyabethisa ngenye imini. 

UNtombi yena wayesenza into ayiqhelileyo, emkhetha-khetha, adibanise
ngenqindi ebusweni, emabeleni, esiswini, atsho kube nzima kuZuziwe.  

abanye abantu abathandi UKUBOLEKISA ngeento zabo.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
UKUQINISEKISA ngokuzibonela.

 uNowinile  yena UXHATHISE ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko athi awaluke.

Ingxoxo IPHELISILE ngotata. 

Le ndoda INIKISA ngotywala. 

NDITHULULISA ngobisi. 

Lo mntwana UDLALISA ngam. 

NDIFUMANISA ngeencwadi. 

Le ndoda IHLEKISA ngabantwana. 

 isikolo  SIQALISA  ngo-10 . 

NDIDLALISA ngombhoxo 

NDIQONDISA ngomcimbi. 

Indoda IBOLEKISA  ngemali . 

Sukuhamba UBETHISA ngabantwana. 

NDIQALISA ngesifundo. 

Lo mntwana UDLALISA ngenja. 

NDIPHISA  ngeelekese . 

NDINXIBISA  ngedyasi . 

ANDITHWALISI  ngemoto  yam. 

Yiyo nale nto  iileta  EZIBUZISA ngaye zazingafumani mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho wayehlala khona.

Ingaba nguMlenzana lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Ndinakho ukunichazela yonk' into ngoku,  bhut'  Duma,  kutsho uZuzwe
ephakamisa intloko, amehlo ebomvu ziinyembezi.  

NDICEBISA abantu. 

Wawaphakamisa amehlo waphawula ukuba ziyoyika kodwa zinqwenela
ukumnceda.  

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

Wabalekisa umlomo uZuziwe, wamtyhala kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

NDICEBISA umfazi. 

Utsho encumile encedisa intombi ekuphakeni. 

NDIHAMBISA  imoto  ukuyisa  egarajii . 

Intombi IBUYISA untwana ukumgodusa. 

Umama ULALISA umntwana ukumphumlisa. 

Indoda IXOKISA ixhego ukuphuma etyaleni. 

NDIHAMBISA  imoto  ukusa abantwana  esikolweni . 

NDINCEDISA utata ukusenga inkomo.  Ndinceda umama ukuhlamba impahla

NDIBUYISA  imali  yakho ukukuhlawula. 

Utata UNGXOLISA inkwenkwe ukuqeqesha (ungram). 

Indoda IXOKISA ixhego ukulikhohlisa. 

Abantwana BAPHELISA ingxoxo ukuvala intlanganiso. 

Utata UNGXOLISA inkwenkwe ukuyiqeqesha. 

Ndamthembisa ukubhatala ngenyanga.  NDITHEMBISA abantwana ukubathengela
 iilekese 

Abantwana BAPHELISA ingxoxo ukuyixela kubazali. 

Intombi IHAMBISA umama ukuya esibhedlele. 

NDIQALISA  isikolo  kulo nyaka. 

NDIQALISA isifundo kubafundi. 

NDINCEDISA  utitshala  KUBAFUNDI. 

NDINXIBISA  idyasi   kunopopi . 

NDICULISA igwijo kubafundi. 

UBUYISA  imali  kum. 

NDIKHWELISA umakhulu kuloliwe. 

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba kuthiwani na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
EDLULISA iphephandaba kugxa wakhe.

NDINIKISA  iilekese  nomama. 

NDICEBISA uhambo ngabantu (ungram). 

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

NDIVUYISA abantwana  ngeelekese  ukubatyisa. 

NDIZALISA  imoto   ngepetroli  ukugoduka. 

Nako ngenye imini EMISA uThantaswa ngethuba lemidlalo, ekwamxelela
ngesi siyengelezane.

Akalungisi nto ngokulwa kwakhe.  

NDIQONDISA umcimbi ngamadoda. 

Amadoda ATHULULISA ubisi ngamakhwenkwe. 

NDIFUMANISA amasela ngabantu. 

Umfazi UVUYISA utata ngomntwana. 

NDIBONISA  isikolo  ngabantwana. 

NDIKHWELISA ihashe ngomntwana. 

Indoda IKHWELISA imazi ngenkunzi. 

BACEBISA umfazi ngendoda. 

NDITHWALISA inyanda ngentombi 

NDICULISA igwijo ngabafundi. 

NDIVUYISA abantwana  ngeelekese . 

NDIFUMANISA iincwadi ngabantu. 

Umfazi UTHWALISA intombi ngabafana. 

NDIBONISA abafundi ngotata. 

Intombi ITYISA ukutya ngenkwenkwe. 

NDIDLALISA umbhoxo ngabantwana. 

NDIHLEKISA inja ngabantwana. 

Intombi ITYISA inkwenkwe ngenja. 

NDIHAMBISA imfama ngomntwana. 

NDIZALISA  imoto   ngepetroli . 

NDIQONDISA amadoda  ngamapolisa . 

NDIQALISA isifundo ngabafundi. 

NDINXIBISA  idyasi  ngentombi. 

Umama UBETHISA umntwana ngotata. 

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, ENDADALAZISA izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

NDIBUZISA  utitshala  umbuzo kumfundi. 

NDIFUMANISA  ipolisa  amasela ngabantu. 

NDIFUMANISA  ipolisa  iincwadi ngabantu. 

Intombi ITYISA usana ukutya ngenkwenkwe. 

NDIDLALISA abafana umbhoxo ngabantwana (ungram). 

NDINXIBISA umntwana  idyasi  ngentombi. 

Amadoda ATHULULISA iintombi ubisi ngamakhwenkwe. 

NDICULISA iintombi iqwijo ngabafundi. 

NDITHWALISA abantwana inyanda ngentombi.

NDIKHWELISA intombi ihashe ngomntwana. 

NDIQONDISA utata amadoda  ngamapolisa . 

NDIQONDISA utata umcimbi ngamadoda. 

Umfazi UTHWALISA abantu intombi ngabafana. 

NDIHLEKISA ixhego inja ngabantwana. 

NDIBONISA umama abafundi ngotata. 

Umama UBETHISA  utitshala  umntwana ngotata. 

NDIBONISA utata  isikolo  ngabantwana. 

NDIBOLEKISA ixhego  imali  endodeni. 

NDIPHISA umama  iilekese  ebantwaneni. 

NDINIKISA umama  iilekese  ebantwaneni. 

NDIBUZISA  utitshala  umfundi umbuzo. 

NDITHUMISA intombi umntwana  iswekile . 

NDIPHISA umama abantwana  iilekese .

NDINIKISA umama abantwana  iilekese . 

NDIBOLEKISA ixhego indoda  imali . 

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

Enye into ke Tat, bendiboleka  uVasiwe  aye KUHLALISA  uNojaji  phaya ekhaya,
kuba noko selexakekile.

Inene sithi kuni zimbalwa izifundiswa ezikwaziyo ukuthetha zingakhange
ZISEBENZISE amagama ezinye iilwimi entetheweni yazo.

NDIFUMANISA iincwadi ebantwini. 

NDIBONISA  isikolo  ebantwaneni. 

NDIKHWELISA ihashe emntwaneni. 

NDINXIBISA  idyasi  entombini. 
NDICEBISA uhambo ebantwini. 

NDIQONDISA umcimbi emadodeni. 

NDITHWALISA inyanda entombini. 

Umfana UHAMBISA ubisi  elokishini . 

NDITHULULISA ubisi emakhwenkweni. 

NDICEBISA indoda emfazini. 

Umfazi UTHWALISA intombi ebafaneni. 

NDICULISA abafundi igwijo. 

NDIQONDISA amadoda umcimbi. 

NDIFUMANISA abantu amasela. 

NDIQONDISA  amapolisa  amadoda. 

NDIBONISA utata abafundi. 

Umfazi UTHWALISA abafana intombi. 

NDIKHWELISA umntwana ihashe. 

NDINXIBISA intombi  idyasi . 

Amadoda ATHULULISA amakhwenke ubisi. 

NDIBOLEKISA lo mfana  imoto . 

NDIFUMANISA abantu iincwadi. 

Intombi ITYISA inkwenkwe ukutya. 

Intombi ITYISA inja inkwenkwe. 

Umama UBETHISA utata umntwana. 

NDITHWALISA intombi inyanda. 

NDIBONISA abantwana  isikolo . 

NDIHLEKISA abantwana inja. 

NDIQALISA abafundi isifundo. 

NDIHLEKISA abantwana inja. 

NDIDLALISA abantwana umbhoxo. 

DIBANISA isibini nesithathu. 

Wayebisa nalapha EKUTHENGISENI utywala.

Ifanele inkosi ukuba mayifane nomntwana kuba kaloku izama UKWANELISA abantu
ebaphetheyo.

Abamelwane bale ndoda babesebekhawulezise benza umlilo belungiselela
UKUTSHISA unyawo lwale ndoda de litshe libe mnyama.

Ezi zixhobo zisetyenziswa ekothuseni NASEKUNXUNGUPHALISENI abantu xa
kufunwa  imali .

Bona bakhule bebabona oonina nooyise bephila KUKUTHENGISA utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo bangasebenziyo.

Ebezimisele kangangoko anakho UKUSEBENZISA elo thuba umfana
waseTsholomnqa.

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

Abantwana baza KULALISA  eKapa . 

Ndiza KUMISA  ehotele . 

Wayesithi mhla AWISE yanye kudikwe wonke umntu.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni ASEBENZISE ezinye iilwimi.

Eli dlelo LITYISA iinkomo. 

Utata UNGXOLISA inkwenkwe. 

Le ndoda IHLEKISA abantwana. 

Unopopi uvuyisa umntwana. 

NDIDIBANISA amaqela  obupolitika . 

Umhlalingaphambili UMISA umhla wentlanganiso. 

 utitshala  UPHELISA abafundi. 

Abantu BAPHELISA ingxoxo. 

Indoda IXOKISA ixhego. 

Ihashe LIKHWELISA umntwana. 

NDIHAMBISA usana. 

Umakhi UMISA udonga. 

Umntwana UMISA usiba. 

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
BATHENGISA iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Intombi IHAMBISA umama.

Amakhwenkwe ALALISA umakhulu. 

NDIDIBANISA abantwana  notitshala . 

NDIDIBANISA  iimbotyi  nombona. 

Umama ULALISA umntwana. 

Umphathiswa UMISA inkosi. 

NDIBUYISA  imali  yakho. 

[Lo mfazi UVIMBISA abantu  baseKapa . 

Umqhubi UMISA inqwelo. 

Intombi IBUYISA umntwana. 

Ibimibini imisinga EQWEQWEDISA ingqondo kaKhanyisile.

Ebengumntu wemizekeliso, ebabeka apha  ooEfa   nooDelila  namanye ke
amakhosikazi athile  aseBhabhileni , EBONISA ukuhanahanisa kwesibhinqa.

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, ESEBENZISA loo  dilesi .

Asifuni nto, sis' Zuziwe kodwa besingqwenela ukukuncedisa sikukhelel'
amanzi ngelaa gogogo lakho.  

Wothuke WAKHAMISA okaMvelase akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

Loo nto icacisa ukuba iimpundulu nooThikoloshe bangoku banobubele,
baphucukile abasenayo inkohlakalo yokubulala. 

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

WAFUMANISA ukuba kukho incwadi. 

Ngelishwa akazange ABAFUNDISE ukuba unekhaya elisemva kuCentane
elingathi ngenye imini libafune.

Wena ke mntu  wasesikolweni  wobala UFUMANISE ukuba ekubhalweni kweli
bali ukhehle lo wayekwisithuba samashumi asibhozo anesibini ubudala.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe UFUMANISA
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, ingazange IVISISANE ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Yeka UKUKHATHAZANA nam. 

Wathi ENGABHUNGISANANGA noyise wawuthatha lo msebenzi wathi akugqiba
akamxelela.

Umfana UHAMBISANA nentombi.

Ndiyathembisa kakhulu nam ukuba ndakusoloko ndisecaleni kwakho, ungaxhali
ndiza KUBAMBISANA nawe. 

Ngenxa yamabhongo, amadoda amisa izipoponi noomafutha, EPHIKISANA ngazo
ukuzisa kwasosuthu.

Bobabini ke aba bantwana BAHLALISENE ngoxolo kuba omnye uyazamkela
izithethe, izimbo nezintoyinto zomnye.

Akuba ebekile umhlekazi amadoda ATHULULISANA ngamazwi, esikha kumthi esele
ikhe kuwo inkosi.

Abafana BABAMBISANA ngeembiza. 

SIBOLEKISANA ngempahla. 

SIBOLEKISANA ngokwalusa iinkomo. 

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
kusonwatywe njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka KUPHIKISANE
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Ndiyabona ukuba awalapha amaqaba akayeli kuxhentsa nje ezintlombeni, ayela
ukuthwesana NOKUCEBISANA ngamagqobhoka.

Siza KUFIKISANA  edolophini . 

Ngeemini zangeeCawa kwakusiyiwa emidlalweni apho bekubukelwa amaqela
odumo EKHUPHISANA.

Zakugqiba zinyukele ngasentla zazalisa amagogogo ngamanzi,
zathwalisana, zangcekelela, zenjenjeya ukugoduka.  

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Abadlali abakhulu b-OYIS-ek-ile liqela lethu. 

Iqela lethu li-y-OYIS-ek-a bubuncinci balo. 

Iqela lethu li-y-OYIS-ek-a ngabadlali abakhulu. 

 utitshala  u-KHATHAZ-ek-e intliziyo.


NDIQINISEKILE ukuba amehlo selekhutshwe oku kwakononkola eMzana.

Ngumfo ongathi xa umkhangele UQINISEKE ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo agqithile.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi SELUQINISELILE ukuba aba baya kuzakhela elabo ikhaya bakuba
befikelele exabisweni.

"Ibhinqa alithembeki kuba alikwazi UKUNYANISEKA."

Iqela lethu l-OYIS-ek-ile. 

 utitshala  u-KHATHAZek-ile. 

Babeculela phandle ngokungathi bayamqhayisela ukuba ooyise bona
babathumele  esikolweni . 

Abamelwane bale ndoda babesebekhawulezise benza umlilo BELUNGISELELA
ukutshisa unyawo lwale ndoda de litshe libe mnyama.

UBUYISELA  imali  kum. 

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka AMPHINDISELE  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba uyancama uMguqulwa.

Wayeselesaziwa nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
ZILUNGISELELA ezi ncwadi zazo.

BABALISELANA ngayo yonke into ebisenzeka ekhaya, ngobudenge bamadoda
nokukhohlakala kooyisezala, ukungathembeki kwabafana nokuhula kweentombi,
ubuhedeni bamakholwa nokunyoluka kwezityebi, ukugeza kwabantwana babamelwane
nokundweba kwababo abantwana,ukwanda kwezifo nokuthakatha kwamagqwirhakazi.


Kunzima mhlekazi UKUPHIMISELA ndithi ndicinga oku noku kuba le nto inzima
yaye iyoyikeke.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
YAYICWANGCISELWE ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

Waziqhuba ke ezi  bhasi  iminyaka ngeminyaka wada WANYUSELWA kumgangatho
ongentla.

Bazalelwa BAKHULISELWA kwiimeko ezilolu hlobo.

Wabuya  WANDISELWA ezinye iinyanga  esekhefini  nguloo mphathikazi
wesibhedlele owayemthanda kakhulu ngenxa yembeko yakhe  uLavisa .

"Hlenje, =Kenny=, USHIYISELWE!" ungenelele ngaloo mazwi uMduduzi, ehleka
intsini ecaphukisayo.

Lawo ayebonakalisa ubugwala nentaka ayenyanzeleka ukuba afuduke
ngobusuku kuba AYETSHISELWA okanye abulawelwe iintsapho zawo yimigulukudu
enobundlobongela.

Ndimangala. HAMBISA. 

Musa UKWENYELISA;  vuma inyaniso wena.

Asothuki nangoku UKUFUMANISA kukho amadodana  ANEEFAMA  ezikulo mhlaba
unxibelene nowaseGcuwa.

Xa uphuma phandle ubethwa livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
NOKUNGCOLISA kwabantwana.

Le ndoda INCEDISISA ngabantwana. 

NDINCEDISISA  utitshala  ngabafundi. 

NDINCEDISISA intombi  utitshala  ngabafundi. 

NDINCEDISISA abafundi  utitshala . 

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha yaphathwa kakubi ngamaqela ootsotsi AWAYENGAVISISANI.

Ingoxoxo IPHELISILE. 

Akakhawulezanga ukuwaqonda amazinyo enja esiqulubeni kuba kaloku
BEKUSATSHISA. 

Iyeza LIYAHAMBISA. 

Lo mfazi UYAVIMBISA. 

Inqwelo IYAMISA. 

 iilekese  ZIYAPHISA. 

Le  foto  IYABONISA.

Abantu BAYABUZISA. 

Inkomo IYABUYISA. 

Eli theko LIYALALISA. 

 imali  yam IYAPHISA. 

Umlambo UYAZALISA. 

Lo mntwana UYADLALISA. 

Le ndoda IYAHLEKISA. 

"Kufuneka ade abe wenzani na umntu ukuze abe UYALUNGISA?"

Uloliwe uyakhwelisa. 

Lo mntwana UYATHUMISA (ungram).

Lo msebenzi UYAHAMBISA. 

Le ndoda IYABETHISA. 

Esi senzo SIYABETHISA. 

 imali  IYABOLEKISA. 

Eli dlelo LIYATYISA. 

Le ndoda IYABUYISA. 

Le  ofisi  IYACEBISA. 

Lo mfo AKABUYISI. 

"Hlenje, =Kenny=, ushiyiselwe!" ungenelele ngaloo mazwi uMduduzi, ehleka
intsini ECAPHUKISAYO.

Umntwana othi efundisiwe abenakho ukubacinga abazali bakhe unqabe
 njengepolisa  leKula. 

NDAFUNDISWA ukubathiya ndisakhula. 

Ezi zixhobo ZISETYENZISWA ekothuseni nasekunxunguphaliseni abantu xa
kufunwa  imali .

UBhuqa wayechukunyisiwe kukubona uZuziwe ewalangazelala kangaka
amanzi.  

Wothuka wakhala uZuziwe, waphants' ukuwela emlanjeni, esothuswa kukuva
umntu sel' esitsho ezindlebeni zakhe engakhange amve ukuza kwakhe.  

OYISWE kukuzibamba xa kulapho umntwana wakwaDiliza, ancume kakhulu.

UZuziwe wakubeka phantsi igogogo encediswa nguMlenzana.  

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto.  

Ndiyeke ndicumze la mabel' ayo, ndigqabhuze esi sisu sayo kuba
kusenokwenzek' ukuba imithisiwe yilaa nkwenkwe. 

Ubuyele kwaselityeni kuba kakade ibe ingekho imfuneko yokutshayela,
koko ebebhajiswa ngumsindo. 

Ndikhumbula ndilaliswa nguNozanqa egulela  ibhokisi , ephuphuzela uboya
lo Mbokothwana nawe ungekho useBhayi. 

"Ekubhekiswa kuye wozikhethela", itshilo impendulo. 

Uphakame kwangoku uMaMpemvu enomsindo kukuva loo myalezo, eqonda
kakuhle ukuba ubekiswa kuye, uNongxaki liqaqa lokusithela. 

Wayengafuni KUPHAZANYISWA kuloo msebenzi nakuba wayeselekhulile enombefu
ngaphuezulu.

Wayengafuni KUPHAZANYISWA kuloo msebenzi nakuba wayeselekhulile enombefu
ngaphezulu.

KUSINGISWE kuBabini nguLucangwana, ukufuna ukuqonda ukuba kunjalo na ngale
ndawo yokwaluka.

Le ntetho itsolileyo IBHEKISWE kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

Noxa emaninzi kangako amabali abaliswayo inyaniso imi imi yona yokuba
amaKwayi ikwangamTshawe, ngabatnwana bakaNgconde, noxa ngezi mini sekukho into
ethi amaTshawe ayathathana nje namaKwayi;  phofu ke ukuba loo nto injalo
asilonyala, YALUNGISWA mhla akhutshwa amaKwayi ebuTshaweni ngaloo mhla mnene.

Babakhona kubo abade baye kufika  eYunivesithi  naxa iba liqaqobana xa
KUTHELEKISWA nale nyambalala ihamba  isikolo .

Kuloo lali yaseCentuli esesitsokolweni seso sithili sakuCentane,
ndulaneni ithile, engaphakamanga kuyaphi, kuthe ngcu  oorantabile  abahlanu
ABABHINQISWE ngekalika ngaphambili kuphela.

Inye kuphela into enokwenziwa  edonkini , KUKUTSHISWA ngomlilo.

Le mfuyo kaFumbalele iye YANCITSHISWA kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

Intlalo yona iseyileyo yamandulo nangona ikholise UKUPHAZANYISWA
zizinongo zaseNtshona ezivele njengeentlontlo kulo mgwenye ubomvu.

UKUPHANJANISWA bubuhle obubalaseleyo.

UKUNTLOKOTHISWA yintetho ephelekwa luncumo olubukekayo.

Ingxoxo IPHELISIWE ngutata. 

Ilizwe lakwaGcaleka lilizwe elihle kunene ngenkangeleko kuba lisoloko
LAMBESWE luhlaza olubangelwa kukuvuvuzela kwemibethe ephuma kolo lwandle
lwaseMpuma.

Ade abe ngusokadala ominyaka ithe kratya kumashumi amathathu nje
kungenzeka ukuba EBELITYAZISWE zezo zimvo zakhe.

Wakhumbula ukuba akazange oyike ESOYIKISWA ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

 ilokishi  endala yakwaDukathole yathi yakuchithwa YAVUSWA
 eNatalspruit .

Unesipho sokuthetha iilwimi zonke EZISETYENZISWAYO apha  eRhawutini ,
itsho loo nto imenze acingelwe ukuba wafunda kakhulu.

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe OWENZAKALISWE
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  yahlawula.

Enye indawo uFumbalele lo mhlaba WAWUTHANDISWA kukuba wawusisandle,
ukwashushu.

 Ootitshala   nootitshalakazi  KWALATHISWANA ngezityalo namaziko ezithole
esitiyeni  sesikolo . 

"MAZIQALEKISWE zonke iinzwakazi ezikhoyo emhlabeni."

Kuqala, kwakuthathwa abo bazifuneleyo kodwa ethubeni kuye kwafunwa
UKUNYANZELISWA.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, ukwaziwa NOKUXATYISWA kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Abazukulwana aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  athe
wafuna UKUNCEDISWA.

Wabizelwa  kwiofisi  yenqununu uBakhulule emva koko, WAXOXISWA.

Umntu oyaziyo  iGeorge  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
YAPHELISWA yaya kuvuswa eSoweto.

Uyaphi na ntombam, SEWUTHENJISIWE na?

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile,
BETHETHISWA, bengxoliswa emakhaya.  

Baza KUMANGALISWA, mhlawumbi bade bamcingele ngolunye uhlobo.

Utsho ngoku ebhekisa kolunyiweyo. 

Lathi lakuphela ixesha lesinkqamangelo sokusebenza emgodini, WAPHUMA.

Kungadlulanga xesha lide iphinde yawushiya umhlaba inqwelo-moya
YANTINGA yangathi iya ezulwini, ishiya uKhanyisile ejonge aza kuphethuka ngayo.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba WAQHUBA waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

Wathi uMguqulwa akuvusa umnyele ngomntwana wakhe owenzakaliswe
esafunda, yakhawuleza le  dyongwana  YAHLAWULA.

UFumbalele waba nowakhe umzi waza uMguqulwa WATSHIPHA.

Abazali bakhe BABHALA BANCAMA.

 izikolo  zininzi  ezilokishini  zizele zada ZAPHUPHUMA.

Mfazana uthile wayebase  iprimus  yaza YADUBULA yalumekeka emaphepheni.

UMguqulwa wahlala iminyaka emine engazange WABHALA.

Ulindele WALINDELA wancama, ingabuyi impendulo.

Emva koko wanyamalala ukuba engazange WABUYA.

Kodwa ngelishwa YAFIKA le nzwakazi yalahlekwa yile  dilesi  yayiyixelelwe
ngulo mfo.

Nasemva koko ke uye WABHALA kodwa akwabikho nto icacayo.

Naxa uninzi lwawo LWABHANGA, kodwa asekho namanye asabanga
unxunguphalo.

Waba ngabongoza wasuka yena uThantaswa wathi tu, AKATHETHA nelimdaka.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba AKABHALA, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Ewe,ndiyayazi loo nto kudala wayithetha,kodwa ke namhlanje kukho into
ebalukekileyo endikufuna ngayo endingenakuyithetha apha emnxebeni.

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

 imali  IPHELILE. 

"Ungenzani ngebhinqa!"  UKHALIME watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

Ingxoxo IPHELILE. 

Ulwazi analo ngala maqela LUGQITHILE.

UHAMBILE ke yena umntwana wakwaDiliza wada wayokufika kowabo,
walichitha kamnandi ikhefu lakhe  nePasika  phofu engazi ukuba kukwakho
nezigcayiselo elonwabeni lwakhe.

 izikolo  zininzi  ezilokishini  ZIZELE zada zaphuphuma.

USAJONGILE ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani na kuloo ngcamango.

"Kwedini, uyandifunza", LITSHILO ilizwi lalowo ubekhonkothwa yinja.

Siya kubonana kwakhona nakwixesha elizayo, sonwabe kunye
njengesiqhelo," UTSHILO umfana.

Uthe ngokubuza-buza apha kuye isizekabani sokungaphenduli
kukaKhanyisile waxelelwa phandle ukuba engabhali nje kungokuba UTSHATILE.

INDULUKE yantinga kungekudala, yabek' amaphiko esibhakabhakeni
okwexhalanga.(inqwelo-moya)

"Kaloku NDITSHATILE kwaye ke andilangazeleli ziphazamizo."

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa UTSHATILE?

Isibindi anaso SIQGITHILE.

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge UBALULEKE kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

Ngomso uza kundiqhatha uthi ULIBELE waxakeka kwathini.

Lo mhlaba kaMphasa uyimbunguzulu ngobuhle kwaye UTYEBILE.

ULINDELE walindela wancama, ingabuyi impendulo.

Naxa singenakuzibhala zonke izinto ezazimhlela lo mfo, kodwa incwadi
yakhe ngobomi  baseRhawutini  IZELE.

WOTHUKE wakhamisa okaMvelase akubona uThantaswa egonene nomfana
othile, bencumelene, benqabulana.

Ngumfo ongathi xa umkhangele uqiniseke ukuba sisifundiswa kanti hayi
wathi finini nje  kuStd  =5=, kodwa amava anawo AGQITHILE.

Ngoku ke bathi LIFIKILE ithuba lokuba balubhengeze uthando lwabo kwaye
bathi baza kutshatela ekhusini kungekudala.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
ALITHANGA lihlaselwe yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

ALIGOBANGA, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama luhadi oluzibethayo.

Kaloku njengoko sesitshilo, iimvula AZINQABILE.

Ibiluluvo lwakhe oluzinzileyo engqondweni ukuba zonke iintyatyambo
ezintle ziqulathe ubuthumbu OBUBOLILEYO, atsho akhankanye ubuhle bekhiwane umntu
wemizekeliso.

Ungafika ezi nkosana ZIPHETHEYO zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, seyinguye othathe indawo yabo.

Kanti ke ukuba unengcinga yokuba uThantaswa ngowakho wedwa kungcono
uthi qwaa, uyeke ukufukama emaqandeni ABOLILEYO.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa EZITHE
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Ukuphanjaniswa bubuhle OBUBALASELEYO.

Igama ELISUKE laxhaphaka bumini nguNozuko Mvelase.

Namhlanje yimazi EFUDUMELEYO evunyiweyo kukwenda.

Abazukulwana aba bakhe baphungulelwa nakwakhayakhulu xa  uNowinile  ATHE
wafuna ukuncediswa.

Le ntetho ITSOLILEYO ibhekiswe kuKhanyisile iphuma kuSibusiso Qasana
ngenye imini engekabuyi kowabo uThantaswa.

Ebengeyonzwakazi kambe uThenjiwe lo;  ebeyintokazi nje enomkhitha
ONGABALASELANGA.

Ukuba kukho ENGABUYANGA kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

Akukho qhina ANGAZANGA angalisombululi xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

Kuxutyiwe entlalweni nangona izimbo ZAHLUKILE.

Imithetho emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959 ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye neminye izelwe lo
mfo kaMfanti SELEPHUMILE.

"Matse!  Kuluyolo ukukubuka WONWABILE, uhleka, bhelukazi."

UBakhulule lo ebengumfana oliciko, incoko elinoncumo
oluyincamisa-mxhelo xa ECHWAYITILE.

Wayedla ngokutsho EFIPHELE.

Kaloku njengoko SESITSHILO, iimvula azinqabile.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba IGODUKILE nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza kuzimanya naye?

Kungenjalo yintoni ke ebangela ukuba athi akuba ETSHATILE yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

Ngoku simbona ECOKOMILE umfo omkhulu ejija  ivili  kwezo  bhasi   zeT.D.C .
eGcuwa.

Njengoko sesibona, indoda enkulu iphantse yabe ishiyeke yodwa nangona
IZELE.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  BONWABILE, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Wayesithi nokuba inkomo ibuye edlelweni IDUMBILE kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

Le nkosikazi SESIKHE sayibona yeyakhe koko seyiyeyesithathu.

Ixhego eli njengoko SESIVILE selijongwe nguye ngento yonke ethi
inqongophale.

UMguqulwa wahlala iminyaka emine ENGAZANGE wabhala.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, kusina, kisithini na", utshilo
ENCUMILE uThantaswa.

Emva koko wanyamalala ukuba ENGAZANGE wabuya.

Besekuziiveki ezintathu EGODUKILE uThaantaswa, sezisondele noko
iintsuku zokuba aphindele emsebenzini wakhe ePhiri.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana ozivayo, SEBUGQIBILE
ubukrwala bakhe.

UNkokeli unyana wakhe omkhulu wafunda wada waya kuma  kuForm  =3= kodwa
wayeka ENGABHALANGA ngokusuka athi ngenye imini ehamba  edolophini   eBoksburg 
adibane nomfo amaziyo owathi ufuna umntu kuba kukho isithuba esivele kumzi
 weeDry   Cleaners .

"Ingaba intsingiselo yawo yintoni na kubomi bukaThantaswa
ENGATSHATANGA nje?"

SINGABALA nje abe mbalwa anjengala: abakwaMsomi,  iiVikings ,
 iiSpoilers ,  amaRashiya  nelamaZulu.

SINGABALULA nje abe mbalwa  ANJENGOOMAPAN  =African= =Congress=,
 ooma-African  =National= =Congress= avele ubukhulu becala kwiminyaka yoma-1950.

Kodwa ke ASINGEGQIBI sitsho kuba  nguYehova  kuphela oyaziyo imida yobomi
bethu.

Naxa UNGETSHO ugqibe ukuthi eli lilizwe leentaba, ewe zikhona iindawo
ezineentatyana ezingakhulanga kuyaphi.

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.


Ukuba ungumhambi ELINGAZANGE limbone liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

UZuziwe wavela sebebadala abazali bakhe. 

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

Uphindele emsebenzini wakhe ePhiri uThantaswa LISAKUFIKA ixesha
lokuba enjenjalo.

Kunjalo kanye, Ntombentle, kwaye ke akusentsuku zatywala lifike elo
xesha njengoko nawe USAZI.

Neenkomo zakudala ZAZIPHILA zide ziphelelwe ngamazinyo ingeyiyo le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya LALIKHE lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda ukutsalwa
kocingo.

WAEYSITHI nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
idliwe yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

WAYESELESAZIWA nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
zilungiselela ezi ncwadi zazo.

WAYESITHI mhla awise yanye kudikwe wonke umntu.

Kambe ke nale nto yokuba abathandazeli ngezo mini BABENGAXHAPHAKANGA
yayimbi kuba ngekwabhenelwa nakubo.

Ngaphandle nje kokuhamba esebenza, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi AWAYESITHI ngamanye amaxesha azityelele.

BEKUSUKA kunyukuze umnqonqo kuThantaswa akulibona.

Kodwa ziyadlula zifane nezulu EBELIDUDUMA libuye lizole.

Kodwa ziyadlula zifane nezulu ebeliduduma libuye LIZOLE.

Siphawula ukuba yayingazalanga kakhulu njengamadoda akwaXhosa akudala
awayelifinca ishumi ade atyekezele nakwelesibini, BAPHILE bonke abo bantwana.

Aziphose phezu  kwebhedi  umntwana wakwaDiliza, ALILE.

Khawuncede  torho ,ukhawuleze ufike apha kuba kukho into ebalulekileyo
endifuna khesiyixoxe sobabini.

 isikolo  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
uzifunela umsebenzi ASEBENZE.

Wayesoloko emcenga-cenga ukuba bathandane, ABHEBHETHE uThataswa.

UNomanti noKhuziwe bona abazange BENDE.

Ixhego eli njengoko sesivile selijongwe nguye ngento yonke ethi
INQONGOPHALE.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni kobuya KULUNGE, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Yamgabangxa ngaloo mbuzo AKUFIKA.(inqununu)

WAKUNGATHI uyayikhalimela le ngxolo, wodibana nenyoka iphunga
umhluzi.

Into yokumka kukaFumbalele apha phakathi kwekhaya yaba ngumnqa kubantu
abaninzi kuba unyana omkhulu kwaXhosa akakholisi ngokumka kokwabo kuba kaloku
ujonge ukushiyeka nelifa BAKUFA abantu abadala.

Lathi LAKUPHELA ixesha lesinkqamangelo sokusebenza emgodini, waphuma.

Wathi engabhungisananga noyise wawuthatha lo msebenzi wathi AKUGQIBA
akamxelela.

Bathi BAKUTSHATA bakhawuleza bafumana indlu emagumbi mane kwalapha
 eStirtonville .

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi KWAKUNA kutsho
kuvuze yonke indlu.

Ukhathazekile ke naye koku kuthi cwaka nokuthi nyamalala
kukaKhanyisile kodwa wasoloko emxolisa uThantaswa, emomeleza esithi
makangancami;  makabambelele ethembeni KOBUYA kulunge, adibane nesithandwa sakhe
ngenye imini.

Kodwa ZIYADLULA zifane nezulu ebeliduduma libuye lizole.

Kanene ucinga ukuba SIYAQHULA.

"Qalekisa uThantaswa kuphela, ungachaphazeli nabamsulwa," unqande
watsho uMduduzi ethe gwintyi iinyembezi ngokungathi UYALILA.

Ungandikhaph' ukub' UYATHANDA, kodwa akukho nto ndiyoyikayo.  

Wathi uyise esathi uza kuthi akukhululeka amphindisele  esikolweni ,
wasuka umfana womTswana wamthwala, waba UYANCAMA uMguqulwa.

Intliziyo yakhe igruzukile lolu daba;  IYOPHA.

"Wowu!  AKUSANQWENI nje,"  utshilo ehleka uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Ongasihambiyo  isikolo , uyazizamela iindlela zokuphila ukuba
AKASEBENZI.

Wawungamva esithi xa athetha neetshomi zakhe, "Le  Goli  andisoze
ndiyishiye kuba apha kukwanyama AYIPHELI, kuphela amazinyo endoda."

"ANDAZI kodwa ingathi kukwaNgqika, lee  eCiskei ," uthandabuze watsho
uSibusiso.

Aligobanga, ALISIMELELI koko liphuma into ngomlomo.  ALINCOKOLI
mntakamama luhadi oluzibethayo.

Uza kukhul' exhuma ukuba AKAQONDI kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule athe phithi yiyo.

KUTHI makafe uKhanyisile ngumsindo.

Oku kubangelwa kukuba phakathi kwezinto azilumkele kakhulu kuso
nasiphi na isithandwa sakhe kukho ezi zilandelayo:  Ukumfanekiswa luthando
OLUVUTHAYO.

ZIINDULANA ezimnandana ezithandwa zizilwanyana zasekhaya kwakunye
namakhwenkwe alusayo.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho IYA khona.

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele ehleka, ekhangeleka okomntu
OQHULAYO.

Bathi njengokuba loo nyambalala yayidibene kwelo thafa ixoxa imeko
yokuhlala bezama ukusa izikhalazo mayela nomcimbi  wamapasi , babona sekusiza
izinto EZIGRAGRAMAYO nezithwethwayo zeenqwelomoya zomkhosi.

Ungafika iinkabi zeenkomo eziphuma kuwo ziyimiphampathela, iinto
mfondini EZINYANTSULAYO de ngathi zicela umngeni okanye injezu.

"Kuthe kanti nyhani bufihle (ubuhle) iimpethu ezinGuquzayo," utshilo
xa APHENDULAYO uSibusiso.

Ukubothozwa ngamazwi AZOBOZAYO

Ixhego eli njengoko sesivile selijongwe nguye ngento yonke ETHI
inqongophale.
kubonana kwakhona nakwixesha ELIZAYO, sonwabe kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba USENGOPHILAYO na.

Nasemva koko ke uye wabhala kodwa akwabikho nto ICACAYO.

 uNowinile  yena uxhathise ngokuthengisa icuba nekhaphetshu, iziludu
nezithebe, iingobozi namakhuko ATHI awaluke.

Amava omntu akapheli ESENGOPHILAYO.

Bona bakhule bebabona oonina nooyise bephila kukuthengisa utywala
besiNtu nesiLungu, kukuqhekeza kwabo BANGASEBENZIYO.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into ANGAYAZIYO kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

Abasebenzi  baseRhawutini  babesiza neendaba zokuba USAPHILA.
Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini lakuze limbone ENGENA
EXELA unyana wolahleko.

Xa ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike LIQINGQA.

Wayesithi xa ETHETHA athi yena akazange afelwe yimpahla.

Wathi ESILWA kwabe sekungasancedi nto kuba wayengenakuba sathathwa
 esikolweni .

Loo mini ibidla ngokuthi IPHELA kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo uyekwe phakathi.

"Matse!  Kuluyolo ukukubuka wonwabile, UHLEKA, bhelukazi."

Nako ke uThantaswa EHAMBA elila, esiya kukila  kutitshala .

Kuthe nangona la mazwi amhlabe kabuhlungu entliziyweni uThantaswa
akakholelwa ncam kuwo kuba uBongani umxelele EHLEKA, ekhangeleka okomntu
oqhulayo.

Kwakha kwathi ngenye imini uMguqulwa ephangele eshiye ubumpahlana
bakhe kwelinye igumbi awayeliqeshile, wathi EBUYA wafika kungasekho ndlu.

Wathi UPHELA loo nyaka waba loo mntwana selehlawuliwe wagqitywa.

Ndikunqwenelela ixesha elimnandi, uyidle ngoyolo  iPasika  'de sibonane
xa NDIBUYA.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile ENDWEBA, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Njengoko SESIBONA, indoda enkulu iphantse yabe ishiyeke yodwa nangona
izele.

"Wowu!  Akusanqweni nje,"  utshilo EHLEKA uThantaswa, emnqumlela
engekagqibi nokuthetha uKhanyisile.

Ekubhaduleni kwayo yacholwa ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe ISIHLA inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Yaqengqeleka iminyaka kuhleliwe kumnandi, nabantwana BEKHULA.

Ngaphandle nje kokuhamba ESEBENZA, uMguqulwa wayenezihlobo
ezazikwiindawo ezininzi awayesithi ngamanye amaxesha azityelele.

"Sendikhetha ukufa,"  atsho EJWEDA, eziqikaqika phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Uza kukhul' EXHUMA ukuba akaqondi kwaye uza kwahlukana engathandanga
nale Nzule athe phithi yiyo.

Ulindele walindela wancama, INGABUYI impendulo.

"Akwaba ebenokusikeleleka loo mazwi uwathethayo, =K.K=., ukuze ingqayi
yolu thando lwethu ingakroboki, ime imi okwentaba eluqilima, yona
ingahexahexiyo, ingadilikiyo nokuba sekugqutha, KUSINA, kisithini na", utshilo
encumile uThantaswa.

Ebesithi khona xa EHAMBA agqibelele ukubukeka, umhlaba ewunyathela
ngenyameko nangondiliseko  lwekati .

Wakhiwa ke wojiwa kamnandi. 

Angahlekwa gqitha ngamanye amakhwenkwe ukuba waliwe.  

"Andazi," waphendula uZuziwe ebuxakwa.  

Kodwa ezingqondweni zabantu bakwaZidenge ubaluleke kangangokuba ude
uphants' ukufana nomlambokazi ekuthiwa  yiNayile   kumaJiphethe , okanye iThames
emaNgesini, okanye iLigwa kuMzantsi-Afrika.  

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ilizwi lalowo ubekhonkothwa yinja.


UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa leyo  yemali . 

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Utsho ngoku ebhekisa kolunyiweyo. 

Kwathi bekubuhlungu kuZuziwe ukubethwa ngamanqindi, kwaba buhlungu
ngaphezulu ukuhlekwa.  

Kodwa ke, sisi, kukhw' abant' abangevayo abalunga bakubethwa.  

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi nakuzinceda wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

"Kwedini, uyandifunza", litshilo ilizwi lalowo ubekhonkothwa yinja.


Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu kwelokuzalwa,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ndafundiswa ukubathiya ndisakhula.  

Uconywe gqitha ngamandl' akho.  

Kutyiwe kwagqitywa kuncokolwa kamnandi. 

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.

Wakhiwa ke wojiwa kamnandi.  

Kutyiwe kwagqitywa kuncokolwa kamnandi. 

Wayethandwa kakhulu zintanga zakhe kuba naye wayezixabisile.  

Angahlekwa gqitha ngamanye amakhwenkwe ukuba waliwe.  

Abekwa kudala kule ndawo ngamadoda akhutheleyo axabise isizwe, kodwa
akukho namnye umntu ophilayo owaziyo loo madoda.  

Kwahlekwa kakhulu emva kwala mazwi anje aphume kuMaMpemvu.

Uconywe gqitha ngamandl' akho.  

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

Uconywe gqitha ngamandl' akho.  

Ngezinye iimini amakhwenkwe adlala umdlalo weentonga odlalwa kakhulu
 ngeKrismesi , nangosuku lokungena konyaka omtsha, nangeemini zemitshato.  

SELESAZIWA kakhulu ngabantwana belali kuba uthi apho afike bedibene
khona besisiqhu, abacubhule ngentsini ebachubela amabali akudala.

ANGAHLEKWA gqitha ngamanye amakhwenkwe ukuba waliwe.  

Njengoko ibala lalo mfo lalikhanya kakhulu WATHANDWA kakhulu
ngabamelwane bakhe ababengabantu beBala.

Ngaphandle nje kobundlobongela bemihla ngemihla,  iRhawuti  yakha
yanethuba eyakha YAPHATHWA kakubi ngamaqela ootsotsi awayengavisisani.

Yathatha iminyaka emininzi le nto ukwenziwa kwayo kuba ezi zintsha
ZAZAKHIWE qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

Wakhiwa ke WOJIWA kamnandi.  

Wakhula EPHETHWE kakuhle uNtyatyambo epakelwe ngabazali bakhe nabazali
bakayise ngobubele nangokufekethiswa.

Sowugqibile apho kuza KUTHANDAZWA ngoku.

Ndafundiswa ukubathiya ndisakhula.  

KWAZANYWA ukuphandwa ngabasemagunyeni kodwa babuya ze kuba le ntlondi
yayingxamele ukuba sisithethe salapho

Kuqala, kwakuthathwa abo bazifuneleyo kodwa ethubeni kuye KWAFUNWA
ukunyanzeliswa.

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
WANGENWA kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

Namhlanje yimazi efudumeleyo EVUNYIWEYO kukwenda.

Kanti ke nabazingeli BABEKHOLWA kukusinga bemi kwezi nduli.

Oku komelela kungaka KUBANGWA kukuthanda umsebenzi, nokuthanda ukuhamba
ngeenyawo.

Kaloku thina maXhosa asizonto ZIKHOLWAYO kukusoloko zijamelene nabafazi
ngathi singabeLungu. 

Kunganjani emva kwenyibidyala SEKUGQITYIWE nokubhula ingqolowa?

Kwaba NGAZANYWA ukucinywa akwanceda nto.

Amazulu ayesalathwa ngenqindi KUSOYIKWA ukutyhaphaza loo ngangalala
yeKumkani imbeko ixhanyulwa nanguhili kusithiwa ngutatomkhulu

Kwakungekho mntu wayebaxelele, kodwa babona nje kwaukumisa kwakhe ZIBEKWA
nje ukubetha konyawo phantsi beva nento eyayiphuma emlonyeni baqonda
nababengamazi ukuba yincutshe le.

Kude ngelikade enye yanqanda, kodwa kungacacanga nokuba inqanda kuba
imvela usizi, okanye kuba idinwe kukuhleka.  

Ngenxa yokuhlonipha umtshayelo ixhegwazana nalo ladinwa kukuxambula
lathiya inja lathi nguXhents'enkunkumeni. 

UNtombi umtyhale ngomsindo uZuziwe wawela phakathi emanzini,
wakhaba-khaba ngokomntu ongakwaziyo ukudada esenziwa kukoyika. 

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  
Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

ingqondo yalo mntwana yayithatha ibeka ecinga nokuba ngahle iyawa
nguMahlathi lo umqhathele ekubeni eze emdanisweni mhlawumbi engaziwa
nguMbulelo.

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

Safunda thina imfundo yoomama, siyasila, siyatheza, siyahlakula, apho
kungekho  nemali  ekhutswayo ngoobawo, kodwa sithi aba sakhe imizi. 

Ngokweenkolo zeelali ezijikeleze le ntaba, kukho inyoka enkulu
ekuthiwa ngugqoloma ehlala kweli chibi, iginye zonke izibi, iwagcine ngaloo
ndlela amanzi emahle.  

Oko, andizange ndilunywe yinja. 

Andizibonanga kuba bendisithwe ngamaty' amakhule.  

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

Udliwa sisazela?  

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  ebizwa yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

Bahamba kancinci kuba kungekho nto bayingxameleyo emakhaya, iintombi
zihambe zisethembeni lokubonwa ngabafana.  

kanti ke mna bendicingela ukuba banokuthanda ukukhe babethwe ngumoya.

Uhle waqonda uZuziwe ukuba buvuke bonke ubundlavini bukaDiliza,
wangenwa kukoyika kuba emazi ukuba akakhathalele buntombi bamntu akuvukwa
yintloko yakhe.  

Le nto bayenza ngokuthi bacatshukiswe yinto okanye bafune ukukhumbula
isiganeko esithile. 

Lijika libe sisikhukhula esitshabalalisayo zakufika iimvula ezinkulu,
amanzi ajike afane negazi, ngokungathi kumpompoza igazi leelali ezingasentla,
zigqitywa bubuninzi babantu nempahla efuyiweyo.  

Iintsuku zibethe zaqengqeleka njengesiqhelo eMaMpingeni kungekho
sikhwasilima ngaphandle kwabaphethwe ngumvandedwa  wesikolo  nethemba labo
lingafiki. 

Ezi zinto zonke zamkelwa ngunina wazibeka emva  kwebhokisi .

Kodwa ke wayekholwa kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Enye ekuthiwa nguNomi Nqwelo imhle entloko yathi:  "Ndinibone
ningekasiboni, Zuziwe, nijongene ngendlel' enidizayo."  

Gquzu kwahlekwa yindlu yonke. 

Lo mfana wam ufundela ubugqwetha uye andichazele iindlela ngeendlela
ezisetyenziswa ngabeLungu ekwabeni amafa.

Bahlangana  notishala , wamqalisa kukho nabanye abanje ngaye ukutsho oko
abaphoswa yimfundo ekukhuleni kwabo.

Lonke eli xesha kuthethwayo uzama ukucinga izinto ezintle ezikhe
zenziwa ngunyana wakhe kulo mzi. 

Bebethe zava kamnandi phezu  kwesitulo  esikwindawo ephangaleleyo
nepholileyo, BEBETHWA yimpepho emyoli nehlaziyayo kwisikhululo seenqwelo-moya,
 iJan  =Smuts=,  eRhawutini .

Kuloo ngxoxo bachithwa-chithwe nguNongxaki ngokuthi ophule loo mbiza
yamacheba nebhaqolo. 

Waya kwelinye icala walinga khona, wathi selefikile kwindawo
eyomileyo waphoxwa yenye intombi ngokuya kuye ngokungathi iyamncedisa.  

Indaba zakho zifundwa ngomnye umntu ungekazifunda. 

Bendisithwe ngamatyholo namatye amakhulu, zingandiboni.  

"Ndiyalelwe nguKumkani noKumkanikazi okokuba ndidlulise le ncwadi."

Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Akathethanga ndakumxelel' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
kumkhangela.  

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

wawaxelela okokuba oko ukwenze ngenxa yomsindo wakuthukwa ngawo ekujikeni
kwawo.

Yonke ke le ngcinga yenziwa kukuba wayengakhange amcinge lo mfo ukuba
angambona.

Nemithombo enamanzi amahle amnandi iba mininzi xa iimvula zisina,
kukhiwe kuyo, kungabikho mfuneko yokuhamba umgama omde ukuya emlanjeni.  

Igalelwe ingqaka kuloo mazinyo, yacengwa inja ukuba ize kukhotha. 

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa lazityhuthulela kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe UKUBEKWA kwezi ndawo kwamhlamnene.

Izibuko ekuwelwa kulo ngabaThembu nangamaHlubi likwalapha, ngasentla
kancinci kwindawo yokuqubha, kumchankcatho owenziwe ngamatye amakhulu,
osetyenziswa ngabaThembu nangamaHlubi ngokufanayo.  

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube kuguywa, KUNGQISHWA kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

KUSATSHILWA kwiindawo ezithile nangani loo nto ingeyonto yemihla
ngemihla.

Baba nethamsanqa kuba le ndlu bayifumana kumntu OWAYEKHUTSHWA kuyo
ngenxa yokungayihlawuli kakuhle  irente  yayo.

Zavalwa zabuya ZAVULWA  izikolo  kumnyaka olandelayo uMzamo engadanga
wabonana no =Dolly=..

Ngoko ke izigqibo ezo zasiwa  kutitshala  okokuba aziphehlelele.

Iindawo ezininzi ngelo xesha apho  eRhawutini  zazisengamathafa,
KUNGEKAKHIWA kuzo.

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  AFAKWE kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile iphethwe ngumvandedwa.

Nalo manzabomvu ugqibe ilizwe lonke WAYENGAZIWA kwimihla yakudala.

Ngeli xesha uyise wayesele ezifincile ukuzazi iilwimi zesiNtu
EZITHETHWA kweli  laseGoli .

Bancedwe kukuba kungxame ingqeqana xa ibona amasi. 

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Kaloku akungxanywa kwaXhosa. 

Le ntombazana yayingazalwa ngamaXhosa kuba YAYIZALWA kwaKhumalo, indlu
yakwaZulu.

Apha kwam kubaswa phantsi. 

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

Lo mthetho  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-1961  ude
WAGQITYWA emveni kokuba onke amaqela  obupolitika  abaNtsundu avalwa umlomo.

Loo mini ibidla ngokuthi iphela kube sekufe abantu abaninzi, maxa
wambi nomdlalo lowo UYEKWE phakathi.

Eli xesha selenaba bantwana BABALWE apha ngentla, sel' ehlala
 eVolslorus  ngemfuduko.

Nangani SINGABHALWANGA phantsi sacazululwa ziinto zooQangule, kodwa
siso nqo kwaye siyanambitheka.

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
wamkelwa nangabazali bakhe.  

Ibe ke ngaloo ndlela isaqhwithi siya kwenziwa qelele nekhaya.

BAXAKWE nokuzilungisa kuba bengekabi nalwazi ngemeko abakuyo.

Kunganjani emva kwenyibidyala SEKUGQITYIWE nokubhula ingqolowa?

Thina sobabini asinakwahlulwa naziindudumo.

bafundiswa nendlela yoku- ziphatha xa batyayo njengoko bebesitya nabantu
bebala.

WAYESELESAZIWA nazezi ntwana zifunda  koomaFort  =Hare=,  koomaRhodes ,
 koomaStellenbosch , njalo njalo kuba kaloku zazimfimfitha ulwazi apha kuye xa
zilungiselela ezi ncwadi zazo.

Aqaqambile engqondweni yakhe amazwi kaKhanyisile athi, "Thina
sobabini, Ntombentle, ASUBAKWAHLULWA naziindudumo."

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, AKAZIWA
nokuba usengophilayo na.

Le njana kuthethwa ngayo ke yayingeyodwa;zazine. 

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Khawuzam' ukucacisa uchaze ngokuzeleyo indlel' ohlaselwe ngayo.

Kwathi bekubuhlungu kuZuziwe ukubethwa ngamanqindi, kwaba buhlungu
ngaphezulu ukuhlekwa.  

Amasi akhawuleze afika ephethwe ngesiciko sikafephiwe. 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.


Hayi, Ngqosini, amakhwenkwe wona yinto yawo ukuchola izinja;  nto nje
le ndiyabona yinja ehlutsheziweyo apho ivela khona, ngoku ka asikayiqondi
indlela enqandwa ngayo. 

Wayelambile ke naye uZithulele kodwa ngenxa yokubona ukuba konakele
wazimisela ukulindela elo xesha kothi kuphakwe ngalo. 

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Kukhona kuyiwe kubhungwa ngengxaki  kaNozikweliti 

Kuloo Ngxingwa kaNkqwemsha, kufuphi nengqiniba yendlela yenqwelo
ephuma kuComfimvaba eya eNciba  naseHoita  kanye emdeni weNgxingwa neQutsa kumi
umzana ondlwana zimbini womnumzana obizwa ngokuba nguZithulele ngamakhwenkwe.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo ibiphekuzwa ngayo. 

Wangena enyuleni kwakhona uBakhulule, WAGXOTHWA ngaloo mini kweso
 sikolo .

Ingulowo wasoloko efuna ukuba KUHANJWE ngezwi lakhe kuyo yonke into yalo
mhlaba

Wayengumntwana omhle kakhulu, ovunyiweyo ngobuhle bakhe kwilali
yakowabo kwaZidenge, emaHlubini, eyayithe zinze phantsi kweNduli yakwaZidenge.

Ngaphezu koko ke ebemhle umntwan' omntu, ECIKIZWE ngaphezu kwekhwezi
lokusa.

Ewe! Kaloku Mvulane SEKUQHUTYWA ngaloo ndlela ngoku nasithi

Le mpi yempucuko nemfundo ISABETHWA ngobuninzi yile mpi kaPhalo
yomthonyama.

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Ngengomso uvuke njengesiqhelo wafadumeza imibeko kwatyiwa
kwangojevane, eqhutywa ngunina ukuba akhwulezise. 

Iisilingi ZAZISENZIWA ngantoni zingenziwanga ngamarhonya namaphepha.

Kangangokuba ayehlala kule ndawo namhlanje YAZIWA ngokuba
 yiBaragwana .

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe EYATHIYWA ngokuba
nguDini-lamaMvulane, kwaza kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Impi eninzi yabanjwa yasiwa  eMarshall  =Square= le namhlanje YAZIWA
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Umntu owayehlala  kwelaseRhawutini  kuloo mihla yabakwaMsomi  neSpoilers 
woyifanisa le ntlalo naleyo yasezimbalini EYAYISAZIWA ngokuba yi"=Reign= =of=
=Terror=".

Beziliqela elibonakalayo iinyanga eziqengqeleke zadlula, zishiya
iintliziyo zabo ZITHIWE wambu ngesambeso somoya wobudlelwane, bebeth' iqam
kwinzonzobila yothando.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
OSELUVANGWE ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi ukuzivangela ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

Umntwana wesithathu oza emva koNozizwe NOWAYEBIZWA ngokuba nguDini yena
waba nakho ukugqitha  kwaJ.C .

Ukuba intloko yomntu IBIXOLONGWA ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Uthe xa sel' ebona ukuba incoko ayikho waqala wasebenzisa intonga,
yiyo le nto yenze ukuba kuthi naxa inkwenkwe seyibhula ngerhonya ingabisaqonda
inja nokuba iyanqandwa okanye iseyilaa ngubo IBIPHEKUZWA ngayo. 

Kusasinwa iingodwane KUNGQUNGQWE ngemihla enamagama.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba KUTHIWANI na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku zazahlula kwiintombi zoonokhonongo EZIKHOLWA  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

Wothi kungathangani ubone SEKUSILIWA ngeemela,  ngezitena , ngamatye
okanye  iibhotile .

Kaloku mna sekukudala NDASIKWAYO ngenxa yalaa gusha kaSidiya kuthiwa
ndayiba.

Xa ulibuza ukuba LAZALWA nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Kodwa umntwana  waseRhawutini  wayeyazi into yokuba kuza kuthi
KUSONWATYWE njalo kuvuke ingxabano phakathi kwababukeli ngokusuka kuphikisane
ulutsha ngelona qela liza kugqwesa amanye.

Ngale mini ingoLwesibini evekini, kuqalwe kwangethuba UKONWATYWA
njengesiqhelo.

Sel' ESAZIWA njengommi walapha.

Uthuthunjelwe yintliziyo, wazibhala zaluthotho kodwa kunani kona
ukuba KUPHENDULWE nokuba inye?

Andinamntwana uza kujikwa ingqondo afakwe entsha. 

Kwancokolwa zimbi yakhe yayekwa leyo  yemali . 

Phofu noko ayisisusanga isihlunu, kufuneka nje kunqandwe ubuzaza. 

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe ezayizolo.  

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.


Ukhulile untemekana wafika kwixabiso lokuba athiywe igama. 

Andinamntwana uza kwenziwa ihilihili. 

iye yakhula imikhwazo xa ikumkani ichula ukunyathela ixhage ikumkanikazi
ngathi KUNYATHELWA inkundla ukuya  emotweni .

Lo mntwana unikwe  imali  kwangulo Nozimanga kwahumzelwa waphuma
umntwana. 

Ifikile inkumbulo ethi kanene esi situlo ahleli kuso sasithengwa ngulo
nyana wakhe, lo namhlanje ubhalwa ezincwadini ezimnyama ngunina.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni INGANIKWA nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

ABABUZWA nto nangani bakhelwe umkhanyo.

Ithe xa isenza ibanga  likaForm  =2= nayo YATHOTYWA isidima yenye itshuvana
yomTswana  yakwaTsidi .

Emva kwesidlo sakusasa konwatywa kwada kwafika ixesha lokuba kukhiwe
umbona omtsha esitiyeni. 

Baphumla kulo msebenzi ngamaxesha eemvula, kusetyenziswe amanzi  etanki 
emakhaya.  

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango eziqulathwe yingqondo bekuya KUFUNYANWA ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Yiyo nale nto  iileta  ezibuzisa ngaye zazingafumani mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti WAYENGAZIWA mntu apho wayehlala khona.

Umntu WAYEBULAWA abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti uzibizele ukhwembekhwembe.

Kaloku wayesiza nazo mihla le ngenjikalanga, kuhlekwe kuthiwe ya-a-a
ngabanye xa efika ebaphakela zona. 

Ngokukhumbula kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa kwaza KWAZALWA uThema.

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza endaweni yazo KWAKHIWA ezintsha.

Ukuba kukho engabuyanga KUKUTYIWA ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe abulawe.

Wafika umhla wokukhwela kwakhe WAKHATSHWA ngudadeboyise ukuya kumkhwelisa,
wakhwela ke.

La madoda ayezise umonakalo OWAWENZIWE nguNkokeli kwintwazana
eyayifunda nooNkokeli aba  esikolweni  esinye.

NDIKHIHLIWE yinto endingathetha yona kuwe, kuba njengokuba nawe usitsho,
ukuthi le nto ibe ise ibekelwe umkhuluwa wakho, ngumfazi owabona ukuthi
makancame yena, kuphile mna, asikuko nokuba ndiyabulela.

LE ntombazana yayingazalwa ngamaXhosa kuba yayizalwa kwaKhumalo, indlu
yakwaZulu.

Ixhego eli njengoko sesivile SELIJONGWE nguye ngento yonke ethi
inqongophale.

Iya kuqheleka into YOKUSHIYWA ngumfazi njengokuba iya kuqheleka
neyokushiywa kwakho  yimali  yakho,mhla wayibhaqa into yokuba imkile.

Intombi enkulu uBulelwa YATHWALWA lisoka langakulonina eQholorha xa
wayesenza ibanga lesithandathu.

Wonke ke lo gama babebonana kakhulu  noLavisa  yaye waye SELESAZIWA ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

Kuthe kanti ikho into EBALEKWA nguNkokeli  esikolweni  naxa wayengazange
ayithethe.

Kwalile xa kanye eseshumini leminyaka ubudala WAPHUTHUNYWA nguyise
uKhakhakha lo, selenalo igama eli, kuba lathiywa nguyise omkhulu wakulonina,
ngeenjongo zokuba igama eli limfuze, kuba waphepha into enzima - ukufa.

Ndisuke NDOTHUSWA  nguNoventi  lo, selengena nomtshengele, naye esithi ucinge
okokuba mandibe ndinxaniwe. 

Ucinga iinquleqhu EZAZISENZIWA ngulo mfana eseyinkwenkwe, eyawazama
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Udano, umsindo, ndawonye nobukhwele - zonke ezi zinto zibangele ukuba
uKhanyisile ATHIWE fixi likratshi lokuba angathathi manyathelo okuphanda
ubunyaniso baloo mfanekiso naloo ngxelo ikwiphephandaba, EHLELI ENGUMNTU
ongakwaziyo kakade ukulithemba ncam ibhinqa.

Ekubhaduleni kwayo YACHOLWA ngumfo kaMfanti xa yayikhwele  ebhasini 
yakhe isihla inyuka nayo ingazi nalapho iya khona.

Nangani singabhalwanga phantsi SACAZULULWA ziinto zooQangule, kodwa
siso nqo kwaye siyanambitheka.

Nababekhathazwa zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, UKUPHUNZELWA ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Waphela unyaka selezimele owakhe umzi geqe, iququzela intombi yakwaGatyeni
ukuwakha, iyithanda imfuyo sekuphithizela neenkuku ungetsho umzi mtsha, esitsho
wonke umntu odlula kuwo esithi, lo mzi uzakuba yinto ngobunto ukuba umniniwo
akathanga WANGENWA sisifo sobuvila.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  aza ngaphakathi AHLULWA  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

Kodwa kwakukho umfo wakwaZidenge owayeselethembise ukumtshata,
WAMKELWA nangabazali bakhe. 

Wayesithi nokuba inkomo ibuye edlelweni idumbile kubonakala ukuba
IDLIWE yinyoka, akhawuleze ayikhamele ayihlabele.

Kuthe iingcinga zikaThantaswa ZISATHINJWE ngulo mfana kwee qatha mntu
wumbi engqondweni.

Obu bungqabavu nobu buqharhaqharha balo balatha into yokuba ukuba
alithanga LIHLASELWE yingozi, isemininzi iminyaka elisaza kuyihlala.

Ukuba intloko yomntu ibixilongwa ngeenjongo zokugocagoca uhlobo
lweengcamango EZIQULATHWE yingqondo bekuya kufunyanwa ubuhanahanisi bodwa
emabhinqeni," ebethanda ukutsho lo mfana kaMvelase, edandalazisa izimvo zakhe
ngeentombi, encokola nabahlobo bakhe.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi EZIBHALWE ngababhali
abaziwayo, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi AKHIWE
 ngamazinki  aza ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho
kuvuze yonke indlu.

"Ungenzani ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba USAMELWE
yingqondo.

"Mna, =Sister=, ndibona ukuba makhe nditsalel' umnxeba kwiSebe
leMfundo, ndibuze  isikolo  afakwe kuso ndawonye  nedilesi  yaso,"  itshilo intombi
kaDiliza ngaminazana ithile IPHETHWE ngumvandedwa.

Iisilingi zazisenziwa ngantoni ZINGENZIWANGA ngamarhonya namaphepha.

Ukuntlokothiswa yintetho EPHELEKWA luncumo olubukekayo.

Kodwa ke WAYEKHOLWA kwangamakhwenkwe ngaphezu kweentombi.  

Wabuya walala akuba efakwe intlonze kuba kakade ukulila oko KWAKUNGABANGWA
liphango, kwakubangwa bubuthongo.

La maqela ayishukumisa intlalo yabantu  baseRhawutini  ABABEBETHWA
ziimeko zokuhlala  namapasi .

Izimanga nezigigaba EZAZISENZIWA ngala maqela zazisoyikeka.

Ngezo mini uThantaswa lo WAYESATHIWE lwale ziingqondo zobuntwana.

Izinto ezivela kwamanye amazwe zazikhe ziphele kuba kaloku amazibuko
eenqanawa ayekhe AVALWE yimikhosi  kaHitler .

Ukuba kukho enoduma iza kubuya ICHETYWE yenye.

Kanti  mna bendicingela ukuba banokuthanda ukukhe BABETHWE ngumoya.

Noku nangoku ndibuya NDIPHANGWE ngumsindo.

NABABEKHATHAZWA zizintso, amazantsi esisu, imiqolo, izinge,
ukurhawuzelelwa, ukungafumani bantwana, ukuphunzelwa ziinkomo njalo njalo
babesiza apha kuye kuba ebenolwazi ngamayeza esiNtu.

Xa uphuma phandle UBETHWA livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Umntwana  waseRhawutini  AKAPHOSWA ngamatheko okuzonwabisa kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

Abayityesheleyo le migaqo ngabo BAXHESHWA zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Ziindulana ezimnandana ezithandwa ZIZILWANYANA zasekhaya kwakunye
NAMAKHWENKWE alusayo.

Wazifunela inxiwa eGodidi ilali emelene neCentuli NEYAHLULWA ngumda.

Kuthi qatha engqondweni imini ababeye ngayoeThekwini, beyokubukela
umdyarho omkhulu wamahashe EKUTHIWA  yiJuly  =Handicap=.

Kanti ke owesibini ubuyingcinga emkhomba kuThenjiwe Mazibuko
waseDlamini, igqiyazana eliyintatheli yephephandaba  laseRhawutini  EKUTHIWA
yiNdyebo yeSizwe.

uZithulele uyilahla ngephanyazo ingxowa  yebhokwe  EBIZWA yimfazwe
kaThambolenyoka noZenzile. 

Ude waba neminyaka emithathu waba SELELEKELWA kwayenye inkwenkwe egama
linguNtuthuko.

SELESAZIWA ngamava nobulumko bakhe.

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
ENGASENZIWA nayimpundulu. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile,
bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

Ngeemini zangeeCawa KWAKUSIYIWA emidlalweni apho bekubukelwa amaqela
odumo ekhuphisana.

UMinenzima UKHUTSHWE endlwini kukugragrama kukaMasiphindelele.

KUXUTYIWE entlalweni nangona izimbo zahlukile.

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda ENGENAKULITYALWA ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Impi eninzi yabanjwa YASIWA  eMarshall  =Square= le namhlanje yaziwa
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Wathi esilwa kwabe sekungasancedi nto kuba wayengenakuba SATHATHWA
 esikolweni .

Zona zizakhela iingxukuma zeengxande ezisixwexwe ezifana nezo
ZIFUNYANWA  ezidolophini .

Xa uphuma phandle ubethwa livumba elibi lamanzi ACHITHWA  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Umntu oyaziyo  iGeorge  =Goch= eyayinamaholo okusela akwaMayimayi yona
yapheliswa yaya KUVUSWA eSoweto.

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, kwanqandwa ngoku sele KUJONGWE leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

"Bendifudula ndingakuvumeli, ntanga, kodwa ngoku ndiyinkuku ESIKWE
umlomo."

Kuqala, KWAKUTHATHWA abo bazifuneleyo kodwa ethubeni kuye kwafunwa
ukunyanzeliswa.

Kulapho KWAKUQEQESHWA amajoni amhlophe.

Ithi indoda yakufika kulo KUZANYWE zonke iindlela zokuba yonwabe ililibale
elokuzalwa kwayo, ithi yonwaba, ntliziyo, kusekhaya nalapha.

Lo mthetho  uyiPromotion  =of= Bantu =Self= =Government= =Act=  ka-19wagqitywa emveni kokuba onke amaqela  obupolitika  abaNtsundu AVALWA umlomo.

KUSASINWA iingodwane kungqungqwe ngemihla enamagama.

Ezi zixhobo zisetyenziswa ekothuseni nasekunxunguphaliseni abantu xa
KUFUNWA  imali .

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa KUKHETHWA oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Kuthe naxa KUQULUNQWA umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Nantsi ke ngoku imbeleko iziziqwenga nezijungqe, kuza KUTHIWANI?

Andingekhe ndiyivumele into YOKUQHATHWA yenye indoda ndijongile.

Ndiqinisekile ukuba amehlo SELEKHUTSHWE oku kwakononkola eMzana.

Kukhona kuyiwe kubhungwa ngengxaki  kaNozikweliti 

Ngengomso kuvukwe sezilityelwe ezayizolo.  

Kutyiwe kwagqitywa kuncokolwa kamnandi. 

Aba bantwana balo mfo bonke BAZALWA uyise ekweli  Goli  engazange agoduke
nemini enye.

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  BAFOTWE  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Lathi kuba ichibi belinzulu WAKHUTSHWA sesithe pitsi ukuzala isisu.

Kuloo mbhodamo wangena loo mfo wayesilwa naye ngonyawo, phantse umlenze
wonke embawuleni watsha, KWANQANDWA ngoku sele kujongwe leyo yokutsha kwakhe,
iyekiwe le yomlo.

Imithetho emininzi efana nale iBantu =Authorities= =Act=  ka-1959 ,
 iRepublic  =of= =South= =Africa= =Constitution= =Act=  ka-1961  kwakunye neminye IZELWE lo
mfo kaMfanti selephumile.

Indlu nganye yayizele ziintsapho ngeentsapho apho kwakuthi nilele
ngapha, kube KUGUYWA, kungqishwa kwelinye icala, kuba kaloku abanye nilele nje
bathengisa iskokiyane, imbamba, isiphaphapha, inkumpa, njalo njalo.

Ndiyakholwa yeyesithathu le. 

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Eneneni  bhuti  simelwe ukuba sikuthobele kuyo yonke into njengomkhuluwa
wethu.

Igalelwe ingqaka kuloo mazinyo, yacengwa inja ukuba ize kukhotha. 

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ONGENAKUSHIYWA xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya kulobola, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Yiyo le nto KWATHIWA utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

Wathi akuyenzakalisa wabaleka esoyika UKUGXOTHWA okanye ukubanjwa.

Kaloku ngoku ubuye ethe swii ziilwimi zezinye iintlanga ade ngamanye
amaxesha acinge ukuba ukubaluleka, UKWAZIWA nokuxatyiswa kwakhe kuxhomekeke
ekubeni asebenzise ezinye iilwimi.

Kambe ke igama lesiqhulo lide limfanele umntu ngaphezu KWELOKUZALWA,
ngokukodwa aliphiwe ngamakhwenkwe. 

Yathatha iminyaka emininzi le nto UKWENZIWA kwayo kuba ezi zintsha
zazakhiwe qelele  ezidolophini  ezisondele kuzo.

Kwaba ngazanywa UKUCINYWA akwanceda nto.

....izidumbu ezimana UKUQHOLWA.

UKUNCONYWA okungenasizathu sibambekayo, njalo-njalo.

Abantu abaninzi eli xhego libancede ngokubatsalela  iigadi  zabo kuba
kaloku ngokuya lalikhe lasebenza  ezifama  phesheya kweNciba lafunda UKUTSALWA
kocingo.

Bendisendingxamele UKUCHEKRWA.

UKUBOTHOZWA ngamazwi azobozayo.

UKUTYHAMZISWA zizithembiso eziqoboqobo.

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
ZACHITHWA kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

Ngokukhumbula kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  YABULAWA kwaza kwazalwa uThema.

Wathi uphela loo nyaka waba loo mntwana selehlawuliwe WAGQITYWA.

"Kubhaliwe apha, ntanga, KWATHIWA:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Bancokole bebukana ngolo thando lwabo ke kwada kwafika inqwelo-moya
eya  eMonti , KWAKHWELWA.

Impi eninzi YABANJWA yasiwa  eMarshall  =Square= le namhlanje yaziwa
ngokuba  yiJohn  =Vorster= =Square=.

Usayithanda ke nanamhla (le nzwakazi) kangangokuba intliziyo yakhe
ikhe imcebise ukuba ayitshate njengoko SEKUKHANKANYIWE.

"KUBHALIWE apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, bezihlaziya ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Intonjane iselisiko ELIGCINIWEYO kanti nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
lusaqhutywa.

Intetho sisiXhosa ESINGANGXENGWANGA kuba sisazele oluya cwambu nencindi
isisiseko sentlalo yesizwe.

Wathi uphela loo nyaka waba loo mntwana SELEHLAWULIWE wagqitywa.

UThantaswa yena ebenamashumi amabini anesihlanu eminyaka EZELWE.

Yaqengqeleka iminyaka KUHLELIWE kumnandi, nabantwana bekhula.

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe WAYEZINGELWA ade afunyanwe abulawe.

Kaloku ngokwabantu  baseRhawutini  wonke umntu osuka ngapha ngezantsi
KWAKUSITHIWA usuka  eKoloni .

Wayeqhelene nenye intwana yomZulu EKWAKUSITHIWA nguMkhize.

Wafumana igumbi  eHostele  yamadoda kwindawo EKWAKUSITHIWA
kuseMasingilini.

Ethubeni wadibana nentokazi EKWAKUSITHIWA nguNomntu kaNcede,
uMthembukazi owayesuka kwelaseQonce kwilali yakwaZinyoka.

Inqununu yakhona, uTshutsha into kaHonono yathumela ukuba AFUNWE aze
kuxoxa eli tyala lakhe.

Nokutya kwakuye kunqabe kungenjalo KUNKINKISHWE, umntu angafumani
yonke into le.

Ukuba kukho engabuyanga kukutyiwa ngudyakalashe okanye ixhwili, loo
dyakalashe wayezingelwa ade afunyanwe ABULAWE.

 ilokishi  endala yakwaDukathole yathi YAKUCHITHWA yavuswa
 eNatalspruit .

Nangoku ke kwathi KWAKWAKHIWA  ilokishi  entsha  yaseKlipspruit , kwakho
nendawo evulelwa amashishini.

Kuthiwa inxeba lendoda ALIHLEKWA kodwa yena akanakungalihleki
elibona.

KUTHIWA inxeba lendoda alihlekwa kodwa yena akanakungalihleki
elibona.

Ngaloo mini wayeze negqiza labadlali bebhola EKHATYWAYO  baseOrlando ,
beze kuqubisana namaqela alapha kwisixeko  seDayimani .

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka kuze kungabikho tyala LIXOXWAYO ngamanye
amaxesha.

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba ngoobani na abadlali-manqindi
ABAZIWAYO babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Xa esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo SITHANDWAYO yimela okanye iphanga.

ayintle into yokuba undwendwe lubone nezinto EZIFIHLWAYO zomzi.

Ebetsho kuvokotheke, ekhankanya nezinye iincwadi ezibhalwe ngababhali
ABAZIWAYO, ahlomle izishiqi ezithile ezingqinelana nezimvo zakhe malunga nabantu
basetyhini.

Aphinde futhi akhumbule mhla babeye eMmabatho, beyokubukela umlo
wamanqindi okudidi LWABAHLAWULWAYO owawuphakathi kweembethi zodidi lwanzima,
 uKnoetze   noTate  owayeyintshatsheli  yaseMelika  ngelo xesha;  ndawonye nawo
kukwakho nomlo  kaPangaman   noCervantes , besilwela intshinga yehlabathi kudidi
lwakhaphukhaphu.

Ngelo xesha yena uThantaswa wayesaqeqeshelwa ubongikazi kwisibhedlele
salapha EKUTHIWA  yiNightingale .

Intonjane iselisiko eligciniweyo kanti nolwaluko ngokwemigaqo yakwaNtu,
LUSAQHUTYWA.

UNkokeli wamthwala wathi ELOTYOLWA waba sel' ehlala naye kokwabo.

Evuka kusasa nje ngathi uya  esikolweni  kwathi kanti uyaphangela
ENGAQONDWA nje.

Ngale mini ingoLwesibini evekini, KUQALWE kwangethuba ukonwatywa
njengesiqhelo.

Uthe esitsho waye uloliwe enqanqaza UKUYA kusithela.

Akuba amkele wonda  ngesitishi  esukela usukela ukuya KUKHWELA.

Lathi limlobola labe limshiya nomzi lisiya KUSEBENZA.

Ukuba kukho enoduma iza KUBUYA ichetywe yenye.

Kazi aba bantu akhwele nabo BAZA KUTHI uncumela ntoni na, encumela
bani na.

UZOKUFUNDA okanye uzokucela uthando?

UMguqulwa lo unyana kaThambodala-kade-bemqongqotha, kaMakhwekhwetha,
kaMpondozihlanjiwe, kaVimba (ade avimbe nezinyanya) ngeli thuba lokubhala kwethu
le mbali seleliqina lendoda esingathi xa sikhangele ngamehlo esiXhosa sithi noko
selengumfo ongenakushiywa xa kukhethwa oonozakuzaku abaza kuya KULOBOLA, okanye
yindoda engenakulityalwa ecaweni inganikwa nxaxheba kuba kaloku seyiqala
ukuxuba.

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.

Kwalinganwa ngamasimi, kwalinganwa ngeziza, iingqondo zona zishiyana
ngayiphi indlela?. 

"Kutheni ingathi ufunda into YOKWENYANI nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

Uve ngaphakathi entliziyweni yakhe ukuba uthanda uBhuqa ngaphezu
koNtabeni.  

Bafika seyigxwalise amehlo ecaleni kwengxowa  yebhokhwe , naloo mehlo
ebomvu, ithe buthuthu, intloko iyandlalele ngemikhono imana imba ukumjonga oku
ngathi ithi, "Uya kuhlal' usinda. 

NDIVIMBISA umama umntwana ukutya. 

Wayengoyiki ukuyimela inyani xa kufuneka ayimele.  

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakekekangaka?

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Neenkomo zakudala zaziphila zide ziphelelwe ngamazinyo INGEYIYO le yezi
zanamhlanje zigula okwabantu.

Ayembalwa amadoda  ayeneebhokwe  ezininzi NJENGAYE lo.

Kambe kubo BOBABINI ibilibhongo elingathethekiyo ukuhamba ngomoya.

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
ungazange aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo NGABO bazizifundiswa.

Ungafika ezi nkosana ziphetheyo zimfake ekhwapheni kuba kaloku njengoko
bafayo nje ooKhulile, SEYINGUYE othathe indawo yabo.

Abayityesheleyo le migaqo NGABO baxheshwa zizinto zakwampucuko
nemisebenzi.

Ungathethi njalo kum, sifebendini.  

UBhuqa wahlala naye elityeni ngakuZuziwe, imilenze eyijingisa
emanzini.  

La mazwi uwagqibe engasaboni nokuba uZithulele kudala waya kusithela.

UMaMpemvu, umnikazi-khaya, imbeleko uyiphiwe kanobom, kodwa intliziyo
yakhe yasoloko inesikrokro ngenxa yokuba waphiwa amadoda ade amane kanti nakuwo
kwaphila yanye amazibulo. 

Loo mbokotho wayiqengqa nje engayiva. 

Uyayiphawula into yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana umva ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani. 

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu. 

Ngubani igama lale ntwana ibe ingxamele ukukhotha apha? 

UZuziwe uwajonge ixesha elide amanzi omlambo, engasakhumbuli nokuba
uphi na kanene.  

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Yihagu etheni yona ixhelwa iinyanga ezintathu? 

Hayi nam andaz' ukuba bebendibethela ntoni.  

Kutheni ubungambambi nje umaphule kubini?  

Ingaba nguMlenzana lo ulibazis' umntwan' am?  kubuza  uMvangeli 
ngomsindo.  

Nithi kwenzeka ntoni kanye kule lali?  

Wabuza  uMvangeli  ngomsindo:  Ubusenza ntoni emlanjeni ixesh' elide
kangaka, Zuziwe?  

Yintoni, Zuziwe, ulilela ntoni?  kubuza uMamiya.  

Udibene phi naye?  kubuza uDuma.  

Akakuxelelanga nto ngokulwa kwabo? kubuza uDuma. 

Ibingoobani ezo ntombi?  ubuzile uDuma, enomsindo, kodwa ezibambile.


Amazwi ubuweva nje, akuqondang' ukuba ngawobani?  

Amany' amazw' ibingawoobani?  

Andifuni kuzibophelela ndith' ibingubani nobani ndingababonanga. 

Ngumnt' othen' onokucing' int' enjalo?  

Uhlel' ixesha elingakanani nayo?  

Ezaa ntombi bezisilwela ntoni nawe, sisi? 

Khona kutheni unendawo ekrikrizayo nje mfanandini?

Kunini ndikuxelela into yokuba andiyithandi le nto uphikele ukuyenza le
 yokundifonela  ngamaxesha omsebenzi.

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

Yintoni ngoku Nonzondelelo leyo undibizela yona ndixakeke kangaka?

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Ucinga ukuba angaqhantha bani?

Ndiyakuxelela, ndifunge uZinikele ebhubhele  eRhawutini , umntakamama
owafa njengendoda kuba wafela emgodini esimba  imali ", utshilo uMpemvukazi enqika
isiciko sembiza ekhangela ukuba ayitshanga na 

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

Yini ukuba thina sibulale abantwana bethu ngezandla, into leyo
engasenziwa nayimpundulu. 

Uyazi ukuba ungene ephethe ntoni lo mntwana?. 

Emva kwale nthetho yonke  uNozkweliti  uthe, "Uyayibona na le ngxaki
sikuyo yokungakwazi ukufunda nokubhala. 

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Ziphi zona ezo gusha nezo nkomo siphila  komaRhawuti  nje? 

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange bandone nakancinane.  

Wena, Diliza, ubathiyelen' abant' abangazange bakone?  

Ukuba uyandibuza ukuba ndibabulalela ntoni abaThembu, buza nelanga
ukuba liyitshisela ntoni imilambo, ubuz' omoya ukub' undiphandlela ntoni
ngothuli, ubuz' inyosi ukuba kuthen' indisuzela nje, nenyok' ukub' indilumela
ntoni.  

Uqale nin' ukuba yindoda yam ukub' ungad' undibuze loo nto? 

Ulifumana phi igunya lokundibuza umnt' endithandana naye?  

"Yintoni ukundothusa kangaka, Bhuqa?"  

"Kuthen' ungavumi nje ndikubulisa?"  

"Kutheni ungangeni nje?"  

"Ubulikhathalele ngani ihlebo lentombazana?" 

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

"Utheth' ukuthini xa usithi kuhlwile?" 

"Uqonde nin' ukuba kuhlwile?" 

"Uthini wena?  Uyayingqina loo nto

"Ubungathanga na kukhw' int' ofun' ukundibuza yona?" 

"Kanene uya kuhambela nini kwamalune wakho?"  

"Ungena phi wena kuloo nto?"  ubuza uZuziwe encumile. 

"Yintoni ekuhluphayo ekundikhumbuleni kwabo?" 

"Uhambela ntoni" kubuza uDuma.  

"Yintoni le ifun' ixesh' elide kangako?" 

"Ufun' ukundibalisel' ibali, okany' ufun' ukwenz' intshumayelo?"

"Uwubuza loo mbuzo kuba kuthanda mna?" 

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo. 

"Kutsho bani?  Nokub' uyinkwenkwe, nokub' uyintombi, kubuhlungu
ngokufanayo xa enganyanisekanga umnt' othandana naye." 

"Niyenzela ntoni, nina makhwenkwe, into yokuqokelel' iintombi zibe
liqela, nisuke nilwe iintombi zenu zakuvum' amakhwenkw' aliqela?" 

Wabalekisa umlomo uZuziwe, wamtyhala kancinci, wathi:  "Kutheni
utshawuz' okombane nje?"  

"Uya kundiphendula nini?"
 
"Sakudibana phi, nini?"  

"Kunganjani sidiban' apha ngeli xesha kule vek' izayo?"  

Zibuzile ukuba uBhuqa ebesithini na kuye.  

"Ibisithini kuwe?"  

Usajongile ke, ukhangela ukuba le ntliziyo yakhe ingaba izinze
kangakanani NA kuloo ngcamango.

Asazi ukuba uya kuthini NA xa sesiyibhekisa kuye.

Uzibone selechukumisa amaqhosha  emoto  engazanga nokuba ungene NINI na.

Uyaphi na ntombam, sewuthenjisiwe NA? 

Khawumbuze ukuba  abhetele  NGANTONI na wona loo maqaba waya kuzifaka kuwo
selelolu thwekesha lungazaziyo nje ngoku nalapho lukhona.

Xa ulibuza ukuba lazalwa NINI na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Yiyo le nto kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo NA.

Abanye abantu babengenafifi lokuba le koloni umntu athetha ngayo iqala
phi iphele phi NA.

Kwakulula ukumva umntu esithi "Uyamazi NA uBani ohlala  eKoloni ?"

Wakumbuza umntwana  waseRhawutini  ukuba NGOOBANI na abadlali-manqindi
abaziwayo babantu abaNtsundu, uya kukuxelela ngeento  zooBlue  =Jaguar=, =Pangaman=
=Dekgapane=, =Joe= Ngidi, =TapTap= Makhathini, =Happy= =Boy= Mgxaji, Bashew Sibaca, =Jack=
=Jim=, njalo njalo.

Namhlanje akungeze wazi ukuba umpu lo uwufumene NJANI na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

Akukho mntu wakha wazikhathaza ngokuthi okulisiko kuya kuthini NA.

Siza kuthi cwe kancinci sibenge kula mava akhe khesiqonde ukuba le
ndawo uyihleli NJANI na.

NDINGATHINI ukusuka apha ndiye kufela kumazwe endingawaziyo?

Ndilwela BANI kanye?

Iisilingi zazisenziwa NGANTONI zingenziwanga ngamarhonya namaphepha.

Kwimihla yamandulo, imihla yeemfazwe, ezi ndulana zaziluncedo kuba
iintlola zaziqabela kuzo ukukhangela ukuba utshaba luphi NA.

Yinto abe eyikhathalele NGANTONI ukuzenza uyise waba bantwana.

Ngendlela angakhange ayazi uKhanyisile ukuba yenzeke KANJANI na
uThantaswa ebesazana noThenjiwe ngaye kunjalonje bejongene ngezikhondo zamehlo
ngenxa yobukhwele.

Kazi aba bantu akhwele nabo baza kuthi uncumela ntoni na, encumela
BANI na.

Akazi ukuba kusuka kuthini PHI na kodwa usuka azive enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

YIYIPHI kanye-kanye eyona nto ozokuyenza apha  esikolweni , Bakhulule?

Uthuthunjelwe yintliziyo, wazibhala zaluthotho kodwa KUNANI kona
ukuba kuphendulwe nokuba inye?

"Ingaba intsingiselo yawo yintoni NA kubomi bukaThantaswa
engatshatanga nje?"

Kungenjalo YINTONI ke ebangela ukuba athi akuba etshatile yena acinge
ukuba noThantaswa utshatile?

"UNGENZANI ngobulungisa?"

"Kufuneka ade abe wenzani NA umntu ukuze abe uyalungisa?"

Nantsi ke ngoku imbeleko iziziqwenga nezijungqe, kuza KUTHIWANI?

Buthongo BUNI obu bukulalisa ubusuku nemini?

"NGUBANI lowo uza kutshata naye?"  uKhanyisile uwubuze lo mbuzo
eyekelele umxakatho kuqondakala ukuba uluthatha kancinci olu daba luza naba
bafana.

"Khawumfundele iphephandaba, Mduduzi, ave ukuba KUTHIWANI na
ngoThantaswa wakhe;  usakugqiba umbonise umfanekiso lowo," utshilo uSibusiso
edlulisa iphephandaba kugxa wakhe.

"KUTHENI ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa ngokuzibonela.

"Uyabubona ke ubuhle bekhiwane ukuthi BUNJANI?"  ubuze erhwaqela,
egqwashumla ngelizwi elingqabavu uKhanyisile.

"UNGENZANI ngebhinqa!"  ukhalime watsho uKhanyisile elahla izandla
emacaleni, engqunga kwelo gumbi, efuna into angayaziyo kucaca ukuba usamelwe
yingqondo.

Xa ulibuza ukuba lakha laya NA esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

"Unokuthin' ukundikhumbul' uhleli nam ngoku apha kule ndawo?" 

Yini wethu Qhinebe wanje namhlanje ungaqhele kundimba olu hlobo xa
kukho into engxamisekileyo?

Ubuye wakhumbula ukuba umntu akakhangeleki kakuhle xa ethe walila
kakhulu.  

Ze bakukhusele xa usuka apha. 

Kuthiwa ke xa sisithi imfundo bubumnyama ingathi senziwa kukuba
 sinoseveni  emva kwendlebe. 

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.


Madoda, musani ukubavumela abantwana ukuba bacabele xa bathiya izinja.

Bathe xa bezama ukugxotha inqeqe waxobuluka umnt' omkhulu waza
kukhotha. 

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba
undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye
intombi. 

Indawo yesibini uza kuthi xa ndingxolisa lo mntwana okanye ndimbetha
uthi ndithuka unyokokhulu.

Babekhawuleza ukunqanda xa oonyana aba bedlalaqathanaye. 

Wayedla ngokuhamba nabafazazana bakowabo xa esiya emlanjeni,
kungenjalo ahambe yedwa.  

"Xa usitsho ke utheth' ukuthi uyandivuma?"  

Yhu! UMbokothwana wanele, ib' ingabehobe kakade; xa konakele wamnye
kusalingene." 

Singathi XA simjonge ngamehlo asesiLungwini sithi ukwisithuba seminyaka
ekumashumi mane anesithathu.

Wayesithi XA ethetha athi yena akazange afelwe yimpahla.

Xa ndisithi ndisajonge leyo ndibona etsala  ibhokisana   yephepha  entla
 kwebhedi , apho ngaphakathi ukhuphe ezi mbiza zabo zenkcenkce, wagalela amanzi.


"Uyazi kule cawe iphelileyo xa sivela emthandazweni sidlule
kwaMaDlamini indim noMbhele noMaChisana. 

XA uphuma phandle ubethwa livumba elibi lamanzi achithwa  esitalatweni ,
nokungcolisa kwabantwana.

Igalelo laba bantu SA bebonke uyalazi.

Ngengomso xa kusetyenzwa wanga angabona unina  kaNozikweliti  evela.

Kaloku XA ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye azive esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

XA umkhangele usemtsha naxa engengomtshakazi.

XA ulibuza ukuba lakha laya na esibhedlele liya kukuxelela ukuba
isibhedlele lasingena kwakanye mhla laliye kukhupha amazinyo.

XA ulibuza ukuba lazalwa nini na aliwazi owona nyaka walo ngaphandle
nje kokuthi   uLindipasi   ufike liqingqa.

Uthi XA sele uzele umzi ngabantwana, bephithizela, ube ngathi awusoze
ushiyeke wodwa.

XA esengxakini uyalisebenzisa inqindi lakhe, intloko, unyawo, ukanti
ke esona sixhobo sithandwayo yimela okanye iphanga.

"Kubuhlungu ukwahlukana, sithandwa, kodwa ke XA kufanelekile
masizixolise."

Khona ngoku ndithetha nawe, uphi  uNosawiti , unina uthe uyamboleka
ayokumthuthisa amanzi ehagu.

Uthe selefikile kudonga olomileyo watyiblika waya kuthi thaxa
ngeempundu emanzini.  

Ndihambile ndaya kufika, ndahlala phezu kwelitye, ndabukel' abantwana
bequbha.  

Wolula isandla uZuziwe ngovuyo, yasuka le ntombi yamtyhala kakubi
empumlweni,waya kuthi thaxa kwakhona emanzini.  

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

UDula, inkulu yakuloZuziwe, wayesel' ethume inkwenkwana yommelwane
ukuba ibaleke iye kumkhangela kwindlela evela emlanjeni.  

Akathethanga ndakumxelel' ukuba ndithunywe  nguBhut'  Duma ukuba ndiye
kumkhangela. 

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu.  

Lo msinga mtsha ukhawuleza ufike ekupheleni kolwala, uqabele kulo,
uyokuwa ezantsi, wenze ingxolo enkulu nogwebu oluninzi, ube ngathi ngamathontsi
emvula asuka emhlabeni aye esibhakabhakeni.  

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Ukuba azimyeki, ziyamlandela, kuya kunyanzeleka ukuba abalekele
kwamalume wakhe, acele umntu amkhaphe amgoduse.  

Wayesazi ukuba aya kuhamba eguquguquka, abe ngumsinga, abe sisiziba,
abe yingxangxasi, ade aye kufika kulwandle olukhulu, olunzulu. 

Ngoku ke unyana wakho ulahlekile, uNongxaki yena engasoze aye mgodini
nje uya kuncedwa yintoni xa engafundanga?" 

"Uya kundiphendula nini?"  

"Uncede, sithandwa, undinik' impendul' eya kundonwabisa."

Uqondile ukuba ezi ntombi zimthiye qgitha, azisayi kubuye zimyeke,
wagqiba kwelokuba awelele ngaphesheya kwicala labaThembu ukuze ahlukane nazo.


Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

"Ndingaphants' ukuqinisek' ukuba ziya kuba kho eziny' iintombi,
singalifuman' ithuba lokuthetha."  

Kanti akasayi kuphumla nalapho.  

"Bendicing' ukuba uthi uyandivuma, kodwa ndiqonde kakuhle ukuba nawe
uya kuvum' amakhwenkw' amaninzi ukuba ndineentomb' ezininzi.

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Zithe zakugqitha ndakhawuleza nday' emlanjeni, ndambon' uZuziwe
ehleli ngasemlanjeni kwelaa cala labaThembu, kukhw' iintwazan' ezimbini zigqib'
ukuthetha naye, zisiya kuqubha.  

Nindibonile xa ndithath' igogogo ndisiya kukh' amanz' emlanjeni.


Akwaba bendingumzobi, BENDIYA kwenza umfanekiso  otolika  imbilini yam
ngawe.

Ukuba bendiyimvumi, BENDIYA kuntyiloza, ndicule iculo elalatha
emazantsi eentliziyo zethu.

Ufane wathemba ukuba iya kube icace eyona ndlela makahambe ngayo,
wathi:  "Hayi, Bhuqa, andinakho ukuthi ndiyakuthanda." 

"Kanene uya kuhambela nini kwamalune wakho?"  

SIYA kubonana kwakhona nakwixesha elizayo, SONWABE kunye
njengesiqhelo," utshilo umfana.

Ucinga iinquleqhu ezazisenziwa ngulo mfana eseyinkwenkwe, EYAWAZAMA
ukuzuza isizinzo sothando nolonwabo entliziyweni yakhe.

Wayelila ngasonye, NDAYE ndiyaqiniseka ukuba iindlela zethu ziya kubuye
zidibane, bude obu bomi.

Nasemva koko ke UYE wabhala kodwa akwabikho nto icacayo.

Le mfuyo kaFumbalele IYE yancitshiswa kukufunda kwabantwana, kuba naxa
umzi lo wawubomvu ngemveli, ifuthe lemfundo lide laza kuwufikela nawo.

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise
ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Ndibona kungena uDlamini lo, WAYE ke nomcephe ebesikhe sawufumana use
uphelile. 

Yathi ibuya ingoma AYE engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Njengoko usiya ngaselwandle, UYE umhlaba uba nemixawuka nemiwewe ethi
ngamanye amaxesha ibe ngamawa neziwana, amahlathi neendada apho kusekho
nezilwanyana zasendle ezinjengoozinkawu, zimfene, zimbabala, zimpunzi nezingwe.

Wonke ke lo gama babebonana kakhulu  noLavisa  YAYE waye selesaziwa ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana UYE wamxelela waza ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Amadoda awayedilinga loo mbizo athi ebuya KWAYE sele kukho imiqodi evela
ngokwemidolomba kwiiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu.

Ndakha ndamva imini yanye, NDAYE andinqweneli kuphinda ndimve, kuba
ndiyabona ukuba ndingaqabuka sendigqobhokile nam. 

Kuqala, kwakuthathwa abo bazifuneleyo kodwa ethubeni KUYE kwafunwa
ukunyanzeliswa.

Ngokuhamba kweminyaka, ZIYE  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa kwaza endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

IYE yangenela  iJ.C .

Yathi ibuya ingoma AYE engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, waye umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

Njengoko adla ngokuthi umntu akufumana ubunzima ebomini anqwenele
ukuba abantwana bakhe bona bangabufumani ubunzima awayebufumene, ngelinye ixesha
KUYE kwenzeke ukuba nabantwana imbandezelo ibambathe.

Nokutya KWAKUYE kunqabe kungenjalo kunkinkishwe, umntu angafumani
yonke into le.

Wehla waya komnye owaye nganeno ngamava komnye lowa, WAYA wafika engekho
eye kwagqirha.

Ukudlula kukaMpholi KWAYA kwabanceda ekuloboleni ngezo nkomo zakhe abo bafo
babini, balivikiva elo lifa.

Uthi luchuku na Mncedi Mna ndithi yinkohlakalo, WAYE ungxamele gqitha
ukuphatha kweli khaya  uM.Z .

Ndiyinkulu yasemaMvulaneni mna, NDAYE andingxengwanga.

Yathi ibuya ingoma aye engasabonakali selebuyele esiqhwini ebukele le
ntambanani, WAYE umfo omkhulu selemana ukugoloza esenza ezo zimbo zakhe.

UYE wawexulwa ziincinga kwangoko.

Okanye ke noko yena wayengede abalelwe kubaphambukeli, apha kwaRharhabe
kwakukwakokwabo AYE amaKwayi ekwangako ukuba maninzi kwelo lakwa Ngqika, umXhosa
angafika kubantu bakokwabo ke wonwaba kuphele.

Wonke lo gama babebonana kakhulu  noLavisa  YAYE wayeselesaziwa ngoku
uKholekile naliqela labongikazi esibhedlele apho.

Wasebenza ke kwalapho eDikeni kuba kambe YAYE ilithanda kakhulu ikhaya layo
le ntombi.

loo mlambo unesithunzi SAYE thina asisaziqheli kakhuhle ezi nto
zasemaXhoseni.

Iziqhamo zesikolo eso ZAYA ziphakama kwaphuma abongikazi abaqala ku-A,
abanye bafunda de baphumelela  i-J.C .

Ndijongile wena nokuba ndisiicaka, YAYE ingqondo le yam iyasebenza futhi.

Kunjalo nje nazo ezo ndawo zindilingene njengokuba ndiyinkulu apha
emaMvulaneni ZAYE nazo ezi ntwana zakuthi uMncedi lo noQoqosha ziya kuqala
ziqonde kakhule ukuba ndiyintoni na kuzo.

Kucacile ukuba  ileta  ikuNovayithi KWAYE akawudlulisanga umkhondo.

soyikile ukuya kuwe emngcwabeni KWAYE kusasa siyile emlanjeni safumana
iemere yodwa

wayengamlibele, babebhalelana rhoqo, KWAYE kucacile ukuba nesithembiso
sakhe usasigcinile uKholekile

Amadoda awayedilinga loo mbizo athi ebuya KWAYE sele kukho imiqodi evela
ngokwemidolomba kwiinkalo ngeenkalo, ukuya komkhulu.

Ndifik'apha emva kwemini nje umfazi engekho, KWAYE ndingakhange ndimalame
naphaya emngcwabeni

Ngeli xesh'ahlala kula madoda usebenza kubakhi  edolophini  KWAYE esebenza
nzima ngohlobo lokuba waye nokuyeka xa kwakukho omnye umsebenzi

Lo mfo wayevana nemfundimani eyayigqibile ngo bulumko bemfunda, KWAYE iyiyo
emana imnceda kwincwadi ezinzima azibhalela embusweni

Ewe, kwabanjalo kodwa singaphelanga isikhohlela kula  asesikolweni , KWAYE
ethetha into enye.

eli nyala lalenziwe yinkosi, KWAYE ke kungelula ukukhomba inkosi ngomnwe

Ngalo gama kwenzima konke oku uKhakhakha uhleli ezincwadini uyazishikixa
mpela, KWAYE obuya budenge wayenabo  esikolweni  ngoku bungasabonakali konke ngenxa
yokucoselela kwakhe kwezo zifundo

UMbulelo wathi akujonga wafumanisa ukuba abantu balapha bahluphekile
bangamahlwempu KWAYE baneenkolo nezifo ezinjengecesina,  iMaleriya  nengqakaqha
njalonjalo.

Uza kuthi ke zakulunga zonke ezi zinto aye kuThemba amxelele ngayo indlela
KWAYE kukho nendawana yepasi angadanga ayiqonde.

UYE wathi xa amalunga nabo wayimisa, waphuma.

IYE yakhula imikhwazo xa ikumkani ichula ukunyathela ixhage ikumkanikazi
ngathi kunyathelwa inkundla ukuya  emotweni .

UNontando uqabuke sele kusithi waxa iinyembezi kuba ingqondo yakhe IYE
yathatha ibeka icinga ngoyise  kaDavide .

Abatnwana  bakaNosethi , BAYE baqaphela into yokuba mhla kuqalwa ngomthandazo
kungekaphakwa, ubeye emke uNozenza.

Kwangoko kuthe qatha engqondweni yakhe ukuba kanene bekukho ntwana IYE
yacela ukuba iyokuthatha  imali  yeencwadi.

UYE washukuma uloliwe wathathisa ukuhamba.

Njengokuba ikhula nje ZIYA iingqondo zisimka ngokumka, nakuba ke ingazange
ibonakalise bungozi de kwangulo mhla.

Koko kuhamba ngamanye amaxesha NDIYA ndibone ingena nento entle.

Ngenxa yoko ke wazimisela ukuba abe yena seletsiba phandle, YEKOKO ukuya
kutshona endlwini. 

Ngenxa yoko ke wazimisela ukuba abe yena seletsiba phandle yekoko ukuya
kutshona endlwini.

YIYO LE NTO kwathiwa utshiphile kuba waqhuba waqhuba akabhala, akaziwa
nokuba usengophilayo na.

YIYO NALE NTO  iileta  ezibuzisa ngaye zazingafumani mkhondo kuba loo
Mguqulwa kaMfanti wayengaziwa mntu apho wayehlala khona.

Ngoku kuthiwa izikhethele apha kuthi. 

Mna ndithi ngangendlela ebendizibona ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


Uqale wenza ngathi akeva, waza wathetha ngezandla esithi mandimyeke.

Kwasondela kuye iintwazana ezimbini kweziya beziqubha emlanjeni zize
kubuza ukuba zingamceda njani na.  

Uzame ukumjonga aze akwazi ukumbetha ngeentshiya hayi wacubhuka
 uNozikweliti . 

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

Ngoku baqesha  iitekisi  zizokubabeka ekhaya lithe ngqanga.

Namhlanje libheko lokuba unina woze ayibone le nto. 

UMbokothwana ubhalela umkhwekazi wakhe ukuba azokuboleka  uNosawuti 
ngeqhinga lehagu, umkakhe aphumle kulo msebenzi wamageza wasekhay'apha.


Umntu wayesithi xa evela  eRhawutini  agoxe ngaphaya kwalaa ntaba emele
ukuba kurhatyele azokufika ngomnyama ekhaya engabonwa. 

Ngenye imini kufika omnye wabamelwana ogama  linguNozikweliti 
ezokuboleka  imali   engangeerandi  ezimbini abantwana bakhe bafela endlwini. 

Kodwa ndiza kuzam' ukuchaza.  

Loo  bhokisana  ikhalayo ibekwe phezu  kwetafile  imana ixela ukuba izulu
liza kuba njani ngentsasa elandelayo. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

He bethu kutheni na ngathi niza kulahlekelwa lisiko lendalo nje ngenxa
yokubhabha nabafikayo? 

"Ndakuzam' ukuhambela kwamalume kule vek' izayo okanye wengaphaya."


Ndiza kubuye ndiphakame.  

Le nto yenzeke namhlanje ayizi kundijika kule nto ndiyiyo.  

Bendingaqond' ukuba ndakufik' ekhaya namhlanje.  

Nawe akusakhanyisi ngamafutha ukhanyisa ngesibane, nokusila oku kuza
kuphela mhla uMbokothwana azalisa indlu.

UZithulele unge angayiqala incoko yezolo  yesikolo  malunga nalo mntwana
ungazukufundiswa. 

"Sakudibana phi, nini?"  

He-e-e ooMaDlamini basaza kutshelwa zizindlu. 

Andinamntwana uza kwenziwa ihilihili. 

Uza kuwuthwala umbona uye kusila elityeni lesiLungu ongalaziyo nokuba
liqandulwa ngantoni. 

Andinamntwana uza kujikwa ingqondo afakwe entsha. 

UZuziwe wafika ekhaya seliza kutshona ilanga, abazali bakhe
sebenexhala.  

Zifike sel' eza kuhamba kakade.  

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

Kaloku undwendwe olu lufike ingubo luyithe tyu egxalabeni lasekhohlo
ijikeliswe ngaphambili yaza kufakwa ngesondo endabuleni kwicala lasekunene yaza
kudibana nesondo langasemva. 

"Ndiqinisekile banexhal' ekhaya, ixhala lamakhwenkw' asigezelayo xa
size kukh' amanzi."  

Kodwa ke wayeza kuthetha njani ngothando nomntu awayekade emthatha
okomntwana.  

Inokusinda njani bebodwa apha emlanjeni, kungekho mntu uza
kubaphazamisa, kungekho tyholo inokubaleka uye kuzimela kulo.  

Xa kubuywa kolo zingelo izinja ziza kuphiwa zonke nezala makhwenkwe,
phofu imivundla yawo yona bahambe nayo bayise kumakwabo.


Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

"Ufike sendiza kuhamba."  

Wayeqonde besaqala ukuncokola ukuba kukho into aza kuyithetha
namhlanje.  

NDIZA kukubethela ucingo ndisakuyifumana  idilesi  yam entsha,
ndikwazise," utshilo umfana emtyandela ngoshiyi.

Zange ndixabane nabo.  

Kodwa yena ngenxa yokuba umkakhe uManMtlani, intombi yakwaNkonki
eQholotha, INGAZANGE ivisisane ncam noninazala bagqiba ekubeni bazifunele
inxiwa, bazakhele.

Kwathi kanti liyeza lakhe elo, kuba emva koko AKAZANGA abe abuye aphinde
akwenze oko, wathi gromomo  esikolweni  nokuba kuyana.

UZuziwe umjonge uBhuqa ngamehlo adize uthando, noncumo olwalikhanya
ngokungathi kukuphuma kwelange, weva negazi lihamba ngokufudumeleyo, into
eyayingazange yenzeke xa enoNtabeni.  

Oko, andizange ndilunywe yinja. 

UMguqulwa wahlala iminyaka emine ENGAZANGE wabhala.

Ndiseyinkwenkwe ndikhalisa  ifuleyiti  andizange ndidibane nezinyo
lenja. 

Ngethamsanqa isaqhwithi eso asizange sivuke kuNgqosini. 

Ukuba ungumhambi ELINGAZANGE limbone liza kukubona ngokubetha konyawo
olu lwakho.

Nontombi ngokwakhe, lo ebendibetha ngamanqindi, zange ndixabane naye.

Zange ndilwe ndingumntu nje. 

Abazange bamqonde nokuhamba kwakhe ngenxa yobushushu bengxoxo. 

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Ndingathin' ukuthiy' abant' abangazange bandone nakancinane. 

Wena, Diliza, ubathiyelen' abant' abangazange bakone?  

Ulwimi olutyebileyo ngentetha, izafobe namaqhalo lufumaneka koyena mntu
UNGAZANGE aye  esikolweni  ukanti kwezinye iintlanga ngakumbi eziMhlophe ufumanisa
ukuba abona bantu bathetha ulwimi olusulungekileyo ngabo bazizifundiswa.

Abasebenzi ababuya babuye emigodini banento yokusiqhayisela  ngeRhawuti 
ingathi thina ZANGE sayibona loo  Rhawuti .

Emva koko wanyamalala ukuba ENGAZANGE wabuya.

UNomanti noKhuziwe bona ABAZANGE bende.

UMaNtlani lo AKAZANGE abe sathanda ukubuyela eCentuli ukubhubha
kukaninazala.

Wayesithi xa ethetha athi yena AKAZANGE afelwe yimpahla.

Yafuna ukuwavungamisa amaKwayi ndaweni-nye nelali yakuHolela iphela le nto
kuba kaloku uninzi lwabantu lwaluse lufikelele esigqibeni sokuba uKhohlela
akazali kuba naku abafazi bakhe bokuqala BENGAZANGA baphathe mntwana.

AKAZANGE ancame nasemva koko uBakhulule.

Akukho qhina ANGAZANGA angalisombululi xa kuthe kwakho ingxuba-kaxaka
apha elalini.

Andifun' izal' umntwana ze kucingw' ukuba ngokaNtabeni kanti ngowalaa
nkwenkwe.  

Wabulisa, wa hamba phofu eshiya umyalezo othi, "nize nincede
ningawaniki bantwana la magama anje, athethayo, hleze abantu bawalandele". 

"Ndingathi ndikhe ndathandana nawe, ze ndifumanis' ukub' uthandana
neny' intombi ndingakuporhela utsh' unqwenel' ukundeyelisel' esizibeni eXesi."

Aya kunyuka abe ngamafu, liphinde luqale uhambo olungasayi kuze
luphele.  

Nindicede ngalo wam umntwana uNongxaki angaze aye  esikolweni . 

Ze bakukhusele xa usuka apha. 

Masiyeke, Ngqosini, ndiza kuthi amakhwenkwe ayibophelele emini ize
ifane ikhululwe ebusuku, utshilo uZuthulele ezama ukuxolisa. 

Hayi yeka ZENDIKHE ndivukele kuye kusasa ndiye kubika umkhuhlane lo ndisele
ndiboleka  nekari  yokusa usisi kwagqirha.

Mhla ndabuya wandithengela  itikiti  wandithengela umphako, akandinika
nemdaka yokuba ze ndikwazi nokuthenga into endiyithandayo. 

WalekelwaBulelwa nguNomanti KWAZA kwagqibela uKhuziwe.

Bayeka bengaphumanga kwibanga lesiThandathu BAZA baya kufuna umsebenzi
 eMonti .

Wayekhathazeke kakhulu, eqonda ukuba akasokuze azilibale izinyeliso
nezithuko zikaNtombi.  

Abanye bathi  isikolo  usingenisa kade UZE nangoko sel'esingenisile
angafundisi. 

Xela loo nt' uyaziyo az' uZuziwe ongezelele kuyo akuyek' ukulika.


Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe  yebhokhwe  ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Kuye yayifana neyeenyosi kanti naye oyivayo ukhe aphakamise amehlo aze
akwazi ukuphepha ukuba ziza kuye. 

Mayikucacele mhlophe loo nto, uyifundisa abantwana bakho bangaze
bayilibale. 

"Ndithandazela ukuba NDINGAZE ndiphinde ndimbone ngamehlo enyama
uThantaswa."

Ulindele ukuba ndibe njani Xa uza nento kum UZE kwawena ubuye uyigushe?

UNontini noNontlangu benda WAZA uJongikhaya waya kuzimela kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

Eli  Juda  laxhuzula  imali   engangeeponti  ezintathu ngenyanga nganye
emvuzweni wakhe, lathi liya KUZE liyikhuphe mhla yena weza nomntwana wakhe aza kumfundisa.

Akuba ephengulule ezincwadini umabhalana uye wamxelela WAZA ke
uThantaswa emva koko wabhalela uKhanyisile, esebenzisa loo  dilesi .

Akukho themba lokuba ANGAZE aphinde alungcamle oluyole kangako
ulonwabo njengokuba ehlukene noKhanyisile.

Enyanisweni wena selephumile kuba kubhale yena buqu esithi wayeyalele ukuba MAZE ndingaxelelwa. 

MANDINGAZE ndiphinde ndidibane noThantaswa.

Ukwenza umntu odibene naye selemazinyo asibhozo okokuba akuthande engazange akhe akucinge nokukucinga into yokuba UNGAZE ucele uthando okanye umtshato kuye,kufana nqwa nokuqala ihashe okanye igatya lenkabi yenkomo ukuba nzima. 

Lafana ke ixhego lanethemba lokuba ngenye imini LAKUZE limbone engena
exela unyana wolahleko.

Eyesibini yazala iintombi ezimbini, uNontini noNontlangu, YAZA
eyesithathu,  uNowinile  lo, yazala umntwana wamnye ogama linguJongikhaya.

UFumbalele waba nowakhe umzi WAZA uMguqulwa watshipha.

Emva kwexesha wayifumana indawo nemvume WAZA wavula  iSupermarket 
khona, edibene nomnye umfo walapho eSoweto.

Ngaloo mihla ubukhulu beendawo zokuhlala abantu yayingamabobosi akhiwe
 ngamazinki  AZA ngaphakathi ahlulwa  ngamakhadibhodi , iinto ezithi kwakuna kutsho kuvuze yonke indlu.

Ngokukhumbula kukaMguqulwa nanjengoko wayesazi iindawo ezininzi,
 iPayneville  yabulawa KWAZA kwazalwa uThema.

Ngokuhamba kweminyaka, ziye  iilokishi  ezindala ezingamabobosi
zachithwa KWAZA endaweni yazo kwakhiwa ezintsha.

Mfazana uthile wayebase  iprimus  YAZA yadubula yalumekeka emaphepheni.

Kwabuya kwavela kwakhona inkwenkwe eyathiywa ngokuba
nguDini-lamaMvulane, KWAZA kwagqibela intombi egama linguNothemba.

Bakhule besazi ukuba indoda nentsapho yayo iyavalelwa ihlale
 entolongweni  iinyanga okanye iminyaka KUZE kungabikho tyala lixoxwayo ngamanye amaxesha.

Ndiza kuza apho kuba ndiya kubuya nini, zendiwugqibe nini lo msebenzi
mninzi kangaka?

UZE uncede kaloku, sanana, undiqinisekise ngosuku oza kubuya ngalo
ukuze ndibe nakho ukuza kukuphuthuma kwalapha  eB.J.V .  kweseDayimani  isixeko.

UZE uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
kusoloko ndiziphethe nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

Ngelishwa AKAZANGE abafundise ukuba unekhaya elisemva kuCentane
elingathi ngenye imini libafune.

Ngaphandle nje kokuba imeko yelizwe ibujika ubomi bomntu, uMguqulwa
AKAZANGE abase nabanye abantwana bakhe kokwabo.

Aba bantwana balo mfo bonke bazalwa uyise ekweli  Goli  ENGAZANGE agoduke
nemini enye.

Namhlanje AKUNGEZE wazi ukuba umpu lo uwufumene njani na kodwa
awunqabanga xa ufuneka.

Kuthe kanti ikho into ebalekwa nguNkokeli  esikolweni  naxa WAYENGAZANGE
ayithethe.

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu ZOZE
ngenye imini zizimele, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

Uyayiva le ngxolo, phofu akayiveli ndawo kuba uxakekile usuka ingxowa
yakhe   yebhokhwe   ezimisele ukuba uze uthi umgidi wakwaZanele ufika, ufike
ilungile. 

WAZA ke  uLavisa  waba uqalisa uqeqesho lobongikazi esibhedlele kwalapho
eDikeni.

kwavunywa  ziititshala  oko ngomoya opholileyo, ZAZA zamana ukufakana imilomo
ngaloo nto.

Yinqwelo enkulu ezotywe luhlaza YAZA yanombhalo omkhulu ecaleni othi:  Ah
dumezweni.

YAZA yathi yakubona izembe limenyezela lilekuza malunga nentloko, yashiya
iingubo zayo yagqotsa ayanyeka indodana leyo.

Wathi akuba ebuyile, efikile ekhaya eyiqhuba, wavuya uyise WAZA wathi
kufuneka yenze isipho kwamanye njengoko onke amakhwenkwe ekwenza oko.

Hayi ngamhla uthile wavuka ezimisele kwinto yokuba uza kwenza amalinge
okubhalela kwiziko lemfundo acele iSekondari, WAZA akalazanisa wakwenza oko.

Hayi omnye owayebulela uncedo alufumene kumsebenzi kaKhakhakha wabhala
amazwi etyibela wacela omnye wababhali bengoma okokuba afake ingoma kuloo mazwi,wamfumana, WAZA ke akasusa nalinye ilizwi wenza ingoma njengoko injalo.

Kwanyanzeleka okokuba ahambe yedwa ukuya apho, wahamba ke WAZA wathi akuba efikile waya kulaa  titshala  wayeye kuyo ukuvulwa kwamabanga esithandathu kwezo zithili.

Zeza njengesiphango iinto ezinkulu, KWAZA phakathi kwamadodane aseWesile
kwakho esele ibuqina, iindevu zime ngokomfo waseBandleni, yena ungazisusiyo.

Ngokwasentsomini ke kukho inkolo yokuba igama lenabulele akufuneki libizwe kuba bophela bonke abantu baloo mzi xa kuthe kwakho umntu olibizayo; behpelela emlanjeni bebizwa sesi silo; KWAZA kwathiwa ke yinto enkulu kusoyikwa inabulele.

Kwathiwa ngosuku lwesithatu MAZE amadoda abekho.

Ufane wabiza amagama onyana wakhe uNothozamile kuba AKUZANGE kubekho
nalinye  ipolisa  elinofifi ngaye.

Wayemazi ke yena udade wabo lo, kodwa ENGAZANGE wayicinga ukuba into
enjengale angayithetha.

Ndikhe ndathi ke umfo lo wayeyingonyama ngokukhalipha, elithemba elikhulu leNtsundu yoNomsa, ibutho lakhe LALINGAZE lawa phantsi.

Wakhumbula ukuba akazange oyike esoyikiswa ngabantakwabo esemncinci,
waziva ukuba akanakoyika inkwenkwe engazange oyike inyoka nerhamncwa nohili. 

Watsho ngelingangxamanga uZithulele ebhekisa enkwenkweni phofu
ebonakala ukuba uzibambile naxa imcaphukisile le nja. 

"Hayi kaloku ndibone ukuba mandizibe; le inkundla asiyiyo  eyeedyongo 
ezinjengathi," impendulo ivele kuZithulele ezihleka ebona ukuba ezi mazi naxa bezikhupha inyaniso nobukrakra bayo nje azixabananga zingaqumbelananga. 

"Bafondini, ndiyabona unyoko uye waxakeka namhlanje", uthsilo
uZithulele, wagqiba wazithulela.  

Wayezithembile uBhuqa, ezimisele ukuba uza kuyixina le ntwazana,
ingabi nandlela yokumphepha.  

Zamzonda ezininzi, kukho kuzo ezinqwenela ukuba uZuziwe akhe
azithinte, ukuze zifumane indlela yokumfundisa ukuziphatha, ngokutsho kwazo.

Mna ndibona ngathi uzenze ngokuyiphekuza, ndibona ngathi inqandeka lula
xa umntu emi engaphakamisi sandla, uhambise watsho uZithulele sel ebona ukuba undwendwe lwakhe lukhathazekile. 

Uyayiphawula into yokuba lo mntu umthiya ngaye lo mntwana umva ngegama
akumazi nokuba wayeziphethe njani.

Waziva ebindekile uDiliza lelo lizwi limnandi ngathi lelentaka, nolo
ncumo luhle ngokungathi kukuthwasa kwehlobo.  

Wajwaqeka uZithulele ethetha eziphendula kodwa wakhetha ukuthula;
wathula iminyaka. 

Maxa wambi kuvakala isiqhazolo sentsini, omnye umfazi akhuze
ngokungathi uhla eliweni, beziva bekhululekile, kuba bebesoloko bezibambile, bethethiswa, bengxoliswa emakhaya.  

Zazisithi xa zimhleba uwathanda gqitha amadoda, akakwazi ukuthi "hayi"
xa umfana ezibika, kunjalo nje engakhathali nokuba umfana uthandana nenye intombi. 

Bakuphuma emanzini bazithambisa ngamafutha abanenkolo yokuba
nomtsalane ebafaneni, afune ukuphambana umfana bubuhle bentombi yasemaHlubini.

Abazali bakhe babemnqanda bemnqandile, bezama ukumlumla kulo mkhwa
wokuzihambela yedwa, bade bathi amanye amakhwenkwe aneentliziyo ezimbi, aya kumbetha ukuba akalumkanga.  

Bakuba befikile emlanjeni bazinika ithuba elaneleyo lokuhlamba, baqale
ngezandla, baye benyuka besiya ezingalweni nasebusweni, baphinde bathabathise ezantsi ezinyaweni, benyuke nemilenze, namathanga, baye emabeleni
nasemakhwapheni.  

Nangona ubundlavini bamakhwenkwe babuqhelekile, kodwa ayekho aziphethe
kakuhle.  

Iyazithiya (ongram).

Uyazisika. 

Umfana uyazibanga (ongram). 

Uyaziqala (ongram).

Akabanga nakho ukuzibamba uZuziwe wazama naye ukumtshicela.  

Iyaziphekuza (ongram).

Ibingoobani izo ntombi?  ubuzile uDuma, enomsindo, kodwa ezibambile.

Ndiziva ndinakho noko ngoku ukuthetha.  

"Yhu! unexesha, ndiyabona akuzithembanga", utsho eqhwaba izandla unina
kaNongxaki. 

Ndiyazaba (ongram). 

Iyazisenga. 

Liyazibalisa (ongram).

Uyazibeka (ongram).

Uyazibhala. 

Uyazibiza. 

Uyazibuka. 

Uyazibulela.

Uyazicinga (ongram).

Uyazidlala (ongram).

Uyazenza. 

Bayazifunda. 
Siyaziginya (ongram).

Uyaziguqula. 

Uyazihlaba. 

Uyazikhetha.
Uyazikhumbula. 

Uyazikhupha. 

Iyazikhwela (ongram).

Uyazilamla (ongram).

Bayazilinda. 

Abantu bayazimema. 

Uyazinqanda. 

Bayazinyula. 

Uyaziphatha. 

Kuyazipheka oku kutya. 

Iyazitshaya (ongram).

Uyaziphendula. 

Ucango luyazivala. 

Uyaziqhuba. 

Uyazisela (ongram).

Ayaziyala. 

Uyaziyeka (ongram).

Ndiyazithatha (ongram).

Ishishini liyazithenga.

Umfundi uyazithetha (ongram).

Uyazitheza (ongram).

Uyazivuma (ongram).

Uyazithoba. 

Uyazithutha (ongram).

Uyazitsala. 

Uyazizala. 

Uyaziva. 

Ndiyazixela. 

Akathandi ngako UKUZENZA mhle ngathi kuTata.

Uze uqonde kakuhle ukuba ndineqhayiya kakhulu ngawe kwaye ndiya
kusoloko NDIZIPHETHE nyulu ngalo lonke ixesha ebomini bam ngenxa yakho.

Zazihleke zanela, azazihlupha nokumlandela, ngaphandle kokumana
zimkhwaza zimphoxa.  

Ngeli xesha uyise wayesele EZIFINCILE ukuzazi iilwimi zesiNtu
ezithethwa kweli  laseGoli .

Unyana wakhe webhongo ofana nalo wam utshe nelizwe apho wathengisa
neyeyeza emfundisa , ngoku uye kuzifaka kweyokugqibela ingxaki, le yokuthatha
uNozimzele amthi gxwabhabha  esikolweni  kodwa ezazi ukuba ungumpha ochutywe
walahlwa. 

Emva kwemizuzwana embalwa azuze amandla OKUZIBAMBA kolo ncumo lwakhe,
akhuphe  ifoto  kaKhanyisile, ayibuka-buke, lityhulube ngemincili igazi lakhe
emithanjeni, intliziyo igxampuze kwichibi lovuyo.

"Kunjalo, =K.K=., kodwa ke kunzima UKUZIBAMBA kolu nxunguphalo."

Kwangokunjalo phakathi komgwenye obomvu zikho izifundiswa ezithe
kwangokwakha oku ZAZAHLULA kwiintombi zoonokhonongo ezikholwa  ngoorontabile 
abafulelweyo  nabaneefestile  ezincinci okusisimanga.

AZIPHOSE phezu  kwebhedi  umntwana wakwaDiliza, alile.

"Sendikhetha ukufa,"  atsho ejweda, EZIQIKAQIKA phezu  kwebhedi ,
uqukuqela umthombo wamehlo.

Ubusazi, =Kenny=, ukuba  ICHICK  yakho njengokuba igodukile nje iyokwenza
izicwangciso zomtshato nomfana othile waseBhisho eza KUZIMANYA naye?

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

Ningazikhathazi ngam akukho nto ndinayo.  

"Ndingala amasoka amaninzi kangaka ndithambele kuye kanti NDIZIKHANDA
ngelitye emnweni!"

Naxa yena EBENGAZIBIZI ngokuba ulixhwele kodwa ubungenakufa uVimba
ekho.

Mna SENDIZIXOLISILE ngelithi siya kubonana kungekudala.

Khawumbuze ukuba  abhetele  ngantoni na wona loo maqaba waya kuzifaka kuwo
selelolu thwekesha LUNGAZAZIYO nje ngoku nalapho lukhona.

Encwadini yakhe WAYESELEZIBHALE ngokuba  unguFanty , igama lakhe
lesiLungu  inguConvert .

"Kubhaliwe apha, ntanga, kwathiwa:  'Aba bathandanayo sibabona apha
kulo mfanekiso  bafotwe  bonwabile, BEZIHLAZIYA ngomoya wolwandle eKhiwane ngomhla
 wePasika  yalo nyaka."

Ubone kakuhle ukuba woba uzinqikela ilitye elineembovane. 

Sizikhotha imihlana ngathi sasingazalanga. 

Yinto abe eyikhathalele ngantoni UKUZENZA uyise waba bantwana.

Zangena enyeleni yomlambo, zahlamba inyawo, zizilola ematyeni,
zenyusa  iilokhwe  zada zaphantse ukuhamba ze, zahlamba umzimba zizama ukufikelela
apho zinokufikelela khona zingadanga zikhulule.  

Wayenqwena naye ukukhulula eme ze aziphose emanzini aqubhe, kodwa
njengentombi eseyikhulile wayengenakho ukuyenza loo nto.  

Ikhona yona imini awaphantsa waya KUZIQENGQA eliweni ngenxa yesifo
samagxa esamhlasela ngokusuka abone uThantaswa noKhanyisile behleli phantsi
komngcunube, bepholelwe ngamalanga kwincochoyi yeentaba zonandiphiso.

Kangangendlela ezazikhasela phantsi ngayo, kwanyanzeleka ukuba amadoda
AZINIKE amathafa.

"Andikakuva mhlekazi, woxola kukuba ndisoloko ndisabela futhi NDIZENZA
isithulu.

Uzibambe sel' efikelele kwelokuba amvume uBhuqa ngoku, angalindi
 iveki  ezayo, wancedwa kukufika kweentombi ezine zakwaZidenge zize kukha amanzi
nazo.  

UZuziwe uzive esengxakini.  

Kwakusele nje ukuba ajonge phantsi, oyiswe ziintloni, azive selesithi
"ewe".  

NDIZIVA ndingenakho ukuzibamba nangona ndinexhala lokungena injece
yabantu ababini.

Kuthiwa WAZIBALULA apho ke umfo kaNgumbomi, ebetha izinto eziya phantsi,
kungalo mhla waseSithebe ke awathi wafumana inxeba elibi esidleleni apho ebinzwa
ngomkhonto owamvela ecaleni, elo nxeba ke laba sisiphako sikanaphakade awada
waya kufa naso, sesimfanela ngoku ngathi wazalwa naso.

Ngethutyana elingephi elapho WAZIBALULA ngezinxbo nangemfundo yakhe,
selebizwa ngamagama wambi kusithiwa  nguArthur  Maphenuka waseMshishi  eGoli .

UZIBONE selechukumisa amaqhosha  emoto  engazanga nokuba ungene nini na.

Akazi ukuba kusuka kuthini phi na kodwa usuka AZIVE enochuku
esakumcinga okanye esakumbona.

Abafazi zizinto ezikholwa kukusoloko zithetha uchuku apho zikhoyo, ithi ke
indoda yakusoloko iphakathi kwabo inganyali UKUZIVA seyiphendula kwezi nkcuku,
ngokwenjenjalo ke izithiye igama lesibini lokuba "ngubafazini. 

Naye ke bamenze loo nto WAZIBONA selemisa ngokukhawuleza.

Kaloku xa ezi ntwana zize kuncina ulwazi ngezinto-yinto zakwaXhosa,
zazimphathela umphako atsho naye AZIVE esekhaya, abone selekhupha zonke
iimfihlelo zakhe.

Kwenzeka ke ngelo lixa lokuguquka kwakhe AZIFUMANE selengafunani nayo
inqawa wayiyeka.

UBhuqa wathetha engancumi, ejonge kude, ngokomntu ozivayo ukuba
usenyanini.  

Namhlanje wayeqonda ukuba yintombi ivuthiwe, intle, waziva ukuba
uyayifuna.  

Mna ndithi ngangendlela EBENDIZIBONA ukuba ndiselusizini lokuboleka
abantwana ba bantu mihla le xa ndisebenza, lo mntwana wam uze kucima ezo ntsizi.


Ndiyazihambela. 

Iyaziphekuzela. 

Iyaziselela le nkomo. 

Andifuni kuzibophelela ndith' ibingubani nobani ndingababonanga.  

Ndiyazihlalela. 

Ndiyazabela. 

Umfana uyazibangela. 

Liyazibalisela ixhegokazi. 

Uyazibekela. 

Uyazibhalela. 

Uyazibizela. 

Uyazibukela. 

Uyazibulelela. 

Uyazicingela. 

Bayazidlalela. 

Uyazenzela. 

Uyazifunela. 

Bayazifundela. 

Siyaziginyela isigulana. 

Uyaziguqulela. 

?Uyazihlabela. 

Uyazikhethela. 

Uyazikhumbulela. 

Uyazikhuphela. 

Iyazikhwelela. 

Uyazilamlela. 

Bayazilindela. 

Abantu bayazimemela. 

Uyazinqandela. 

Bayazinyulela. 

Uyaziphathela. 

Iyaziphekela. 

Ndiyazigulela. 

Uyaziphendulela. 

Uyaziqalela. 

Uyaziqhubela. 

Ayaziyalela. 

Iyazisengela. 

Uyazisikela. 

Uyazithathela. 

Uyazithengela. 

Umfundi uyazithethela. 

Uyazithezela. 

Uyazithobela. 

Iyazithuthela. 

Uyazitsalela. 

Iyazitshayela. 

Uyazivela. 

UThemba uyazivalela.

Uyazivumela. 

Bayazixelela. )

Ndizihlalele.

Uyaziyekela.

Uyazizalela.

Ndiyazibalekela. 

Uyazibhacela. 

Ndiyazibuyela. 

Le ndoda iyazicacela (ongram).

Uyazicaphukela. 

Ndiyazifela. 

Ndiyazifudukela. 

Uyazifikela. 

Uyazigezela.

Ndizimele. 

Ndiyazimangalela. 

Ingozi izihlele. 

Ndiyazingxamela. 

Ndiyazingxolela. 

Ndiyazikhalazela.

Uyazikhohlakalela. 

Uyazikhohlelela. 

Ndiyazikhulela. 

Ndiyazikrokrela. 

Uyazililela. 

Into yokuzililela entombazaneni wayengazange wazimisela. 

Uyazilumkela.

Ndizilungele. 

Ndiyazimela.

Ndiyazizela. 

Ndiyaziphumela.

Iyazingenela. 

Uyazisukela. 

Ndiyazivelela. 

Impahla iyazomela. 

Ndiyaziphambukela. 

Umsebenzi uyaziphelela. 

Uyaziwela.

Ndiyaziqhumela. 

Ndiyazivuyela. 

Abafundi bayazivukela. 

Ngaphandle nje kohlaza olo, lizingca ikakhulu ngemilo kuba lithe naxa
lingelolizwe elingabalelwa emathafeni, kodwa LAZITYHUTHULELA kuwo kuba zikhona
iindawo ezinemicangalabe yamathafa apho imizi yooNantsi idwele kakuhle de ngathi
yayicwangciselwe ukubekwa kwezi ndawo kwamhlamnene.

"Zonke iingcinga zam," uthethe watsho uKhanyisile, "ndiya kusoloko
NDIZITHUMELA kuwe ngothando nangolonwabo, tshomam."

UNontini noNontlangu benda waza uJongikhaya waya KUZIMELA kumhlaba
waseBhityi apho wadibana nomThembukazi wamlobela kwelo lakowabo.

Kusenjalo futhi qatha umhla BABEYOKUZONWABELA kwisegqubo somculo
eMbabane, babukela umnyhadala weemvumi ezikudidi lwezizwe ngezizwe kukwakho
nezaphesheya  eMelika ,  ooStanley  =Turrentine=, =Ella= =Fitzgerald=, =Harold= =Melvin=, =Joan=
=Armatrading=, =Betty=  Wrightnezinye .

Kanti behleli nje bebanjwe yingxoko kumzuzu efikile uZithulele,
ezihlalele ngasesibayeni.

UJohn WAZIFUNELA ngokwakhe ukusebenza nzima.

Owu!  Yise kaVasiwe unokuthini  uVasiwe  UKUZIBONELA ngokwakhe  isoka .

Ungazikhethela ke nawe ingxolo eyayilapho kudibene umtshoveni
newayilezi. 

Akroza ke la madoda ekhaphana ngenxa yokoyika isaqhwithi sokufika
kukaNgqosini, Utshaba lwakhe lona lwaluselusukile kulaa ndawo lwaluhleli kuyo,
phofu kungekho waziyo nokuba luzikhethele siphi na isikhundla ngoko, kuba
lwalunayo nendawo yokuthi lumkhaphe umntu xa lungathanga lumbone ukufika kwakhe.


Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza KUZENZELA isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya kuzifunela umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

AmaXhosa ziimvumi ngendalo kuba apho adibene khona, uncuthu lwengoma
oseluvangwe ngeendidi zonke zamazwi lusoloko lukho kanti ke ezinye iintlanga
azikwazi UKUZIVANGELA ingoma yazo ngaphandle kokuba loo ngoma zide
ziyifundiswe.

WAZIFUNELA inxiwa eGodidi ilali emelene neCentuli neyahlulwa ngumda.

Kuloo lali yaseSheshegu babebukelwa kakhulu ke ngabo bonke abakweso
sithili, uninzi seluqinisekile ukuba aba baya KUZAKHELA elabo ikhaya bakuba
befikelele exabisweni.

Ongasihambiyo  isikolo , UYAZIZAMELA iindlela zokuphila ukuba
akasebenzi.

Wayekhethe UKUZENZELA nje ezo zinto kwakungenxa yeentswelo.

Wayeqhelile ukuzitshololo ezintombini, eqinisekile ukuba akanakoyiswa
yintwazana engakanana, efikayo kwezi zinto.  

"ZONWABELE emtshatweni wakho, ungandikhathazi kowam;  nam andisayi
kukuhlupha kowakho..."

Umntu wayebulawa abantu bejongile, uthi ukuba uzama ukunqandela lowo
ucinga ukuba uyamazi kuthi kanti UZIBIZELE ukhwembekhwembe.

 isikolo  uyasiya xa esephantsi kolawulo lwabazali kodwa akuthanda
UZIFUNELA umsebenzi asebenze.

Zona ZIZAKHELA iingxukuma zeengxande ezisixwexwe ezifana nezo
zifunyanwa  ezidolophini .

Asizi kunamathela kakhulu kubuqaqawuli beli lizwe  laseTranskei  xa
lilonke, koko siza kuzenzela isilili kweso sithili sakuCentane apho somana
ukuntinga siye kuloo ndawo siyithandayo sibuye size kuthi buthuthu kanye
ngokokhozi oluthi luntinge ukuya KUZIFUNELA umfunzelo lubuye luhuze ukuya
ekhaya.

Uzicingela ukuba ubhandlile.

UZICINGELA ukuba ubhandlile.

"Kutheni ingathi ufunda into yokwenyani nje, Mduduzi?" utshilo
uKhanyisile endweba, esondela kulo mfana uphethe iphephandaba, efuna
ukuqinisekisa NGOKUZIBONELA.

Kuba kaloku naye njengomntwana oselekhulile kuyafuneka afunde UKUZIMELA.

Kuqala, kwakuthathwa abo BAZIFUNELEYO kodwa ethubeni kuye kwafunwa
ukunyanzeliswa.

Kuthe naxa kuqulunqwa umthetho wokuba izizwana zabantu abaNtsundu zoze
ngenye imini ZIZIMELE, loo nto yavakala njengamampunge kuye.

Ewe! Kuba usuke wanokunyoluka okuthile, kangangokuba sendigqibe ekubeni
ndimnike inxiwa lakhe AKAKHELE azihlalele apho kunye nezinto zakhe.

Apha kwakhayakhulu njengokuba kungabonakali bantu baninzi nje, kungenxa
yokuba abantwana basekhaya apha bonke bemka baya KUZIMELA.

Ndiziva ndingenakho UKUZIBAMBA nangona ndinexhala lokungena injece
yabantu ababini.

UDiliza umxhuzule wamtyhala, uZuziwe waphants' ukuwa, waziva esithi
futhu ngumsindo, akabi NAKUZINCEDA wamyuca, engakhathali nokuba uyabethwa.

Mazo mandikukhwelele ukwazi UKUZONWAYA.

Oyiswe KUKUZIBAMBA xa kulapho umntwana wakwaDiliza, ancume kakhulu.

Baxakwe NOKUZILUNGISA kuba bengekabi nalwazi ngemeko abakuyo.

Waba ngumngqusho apho kwaJubase, ezama UKUZIHLOBANISA  noNosethi , inkosikazi
kaJubase.

Bamshiya baya kuqhuba umdlalo wabo, bezonwabisa ngokuqubha nokudada
nokudlala emanzini, bayeka ukuzikhathaza ngeenkathazo ezingapheliyo zelizwe.

ukho mntu wakha WAZIKHATHAZA ngokuthi okulisiko kuya kuthini na.

Kodwa wayengathandi ukudanisa abazali bakhe nabakhuluwa bakhe kuba
wayeqonda ukuba BAZIMISELE kakhulu kuNtabeni.  

WAYEZIMISELE ukuba njengoyise, uMnumzana Bongile, naye eza kuphumelela
ibanga lobugqwetha.

Kaloku ibholo lithi BEBEZIMISELE ukushiya oko kutya aze axakane nako,
kubolele kwezo mbiza.

EBEZIMISELE kangangoko anakho ukusebenzisa elo thuba umfana
waseTsholomnqa.

Ndaye NDIZIMISELE nokubalungiselela kangangoko, njengenkulu yakho Mvulane.

WAZIMISELA ukuba uza kuvula ishishini elikhulu nokuba  yivenkile  okanye
 ikhefi .

"Kubuhlungu ukwahlukana, sithandwa, kodwa ke xa kufanelekile
MASIZIXOLISE."

Umntwana  waseRhawutini  akaphoswa ngamatheko OKUZONWABISA kwabantu
anjengoonobuhle,  imidaniso , imidlalo-qongeni namaqela omculo.

Ngaphandle nje kwamaqela obundlobongela athe AZAZISA, kubekho
 nawobupolitika  athe aba negalelo ebomini boMzantsi Afrika.

Aligobanga, alisimeleli koko liphuma into ngomlomo.  Alincokoli
mntakamama luhadi OLUZIBETHAYO.

UMguqulwa ngelo xesha wayengumfana OZIVAYO.

Ngexesha lemfazwe  kaHitler , wayesel' engumfana OZIVAYO, sebugqibile
ubukrwala bakhe.
